Ανδρέας Καισαρείας – Εἰς τὴν Ἀποκάλυψιν

[Πίναξ τῶν κεφαλαίων τῆς ἑρμηνείας τῆς Ἀποκαλύψεως τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου λόγος αʹ. κεφ. αʹ. Ἀποκάλυψις Ἰησοῦ Χριστοῦ. κεφ. βʹ. Ὀπτασία ἐν ᾗ τὸν κύριον ἐθεάσατο. κεφ. γʹ. Τὰ γεγραμμένα πρὸς τὸν τῆς Ἐφεσίων ἐκκλησίας ἄγγελον. λόγος βʹ. κεφ. δʹ. Τὰ δηλωθέντα τῷ τῆς Σμυρναίων ἐκκλησίας ἀγγέλῳ. κεφ. εʹ. Τὰ δηλωθέντα τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Περγάμῳ ἐκκλησίας. κεφ. ϛʹ. Τὰ δηλωθέντα τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Θυατείροις ἐκκλησίας. λόγος γʹ. κεφ. ζʹ. Τὰ δηλωθέντα τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Σάρδεσιν ἐκκλησίας. κεφ. ηʹ. Τὰ δηλωθέντα τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Φιλαδελφείᾳ ἐκκλησίας. κεφ. θʹ. Τὰ δηλωθέντα πρὸς τὸν τῆς Λαοδικέων ἐκκλησίας ἄγγελον. λόγος δʹ. κεφ. ιʹ. Περὶ τῆς ὁραθείσης θύρας ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τῶν κδ πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἑξῆς. κεφ. ιαʹ. Περὶ τῆς βίβλου τῆς ἐσφραγισμένης ἑπτὰ σφραγῖσιν, ἣν οὐδεὶς ἀνοῖξαι τῆς κτιστῆς φύσεως δύναται. κεφ. ιβʹ. Καὶ εἶδον ἐν μέσῳ τοῦ θρόνου καὶ τῶν τεσσάρων ζῴων. λόγος εʹ. κεφ. ιγʹ. Λύσις τῆς πρώτης σφραγῖδος. κεφ. ιδʹ. Περὶ τῆς δευτέρας σφραγῖδος. κεφ. ιεʹ. Λύσις τῆς τρίτης σφραγῖδος. λόγος ϛʹ. κεφ. ιϛʹ. Λύσις τῆς τετάρτης σφραγῖδος ἐμφαίνουσα τὰς ἐπαγομένας τοῖς ἀσεβέσι μάστιγας. κεφ. ιζʹ. Λύσις τῆς πέμπτης σφραγῖδος δηλοῦσα τὴν τῶν ἁγίων πρὸς κύριον περὶ τῆς συντελείας καταβόησιν. κεφ. ιηʹ. Λύσις τῆς ἕκτης σφραγῖδος τὰς ἐν τῇ συντελείᾳ ἐπαγομένας πληγὰς σημαίνουσα. λόγος ζʹ. κεφ. ιθʹ. Περὶ τῶν σῳζομένων ἐκ τῆς πληγῆς τῶν τεσσάρων ἀγγέλων χιλιάδων ἑκατὸν τεσσαρακοντατεσσάρων. κεφ. κʹ. Περὶ τοῦ ἀναριθμήτου ὄχλου τῶν ἐξ ἐθνῶν λαμπροφορούντων. κεφ. καʹ. Λύσις τῆς ἑβδόμης σφραγῖδος δηλοῦσα ἀγγελικὰς δυνάμεις προσάγειν τῷ θεῷ τὰς τῶν ἁγίων προσευχὰς ὡς θυμιάματα. λόγος ηʹ. κεφ. κβʹ. Περὶ τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων ὧν τοῦ πρώτου σαλπίσαντος χάλαζα καὶ πῦρ καὶ αἷμα ἐπὶ τῆς γῆς φέρεται. κεφ. κγʹ. Περὶ τοῦ δευτέρου ἀγγέλου καὶ τῆς ἀπωλείας τῶν ἐν θαλάσσῃ ἐμψύχων. κεφ. κδʹ. Περὶ τοῦ τρίτου ἀγγέλου καὶ τοῦ πικρασμοῦ τῶν ποταμίων ὑδάτων. λόγος θʹ. κεφ. κεʹ. Περὶ τοῦ τετάρτου ἀγγέλου καὶ τοῦ σκοτισμοῦ τῶν φωστήρων. κεφ. κϛʹ. Περὶ τοῦ πέμπτου ἀγγέλου καὶ τῶν νοητῶν ἀκρίδων καὶ τοῦ ποικίλου τῆς μορφῆς αὐτῶν. κεφ. κζʹ. Περὶ τοῦ ἕκτου ἀγγέλου καὶ τῶν ἐπὶ τῷ Εὐφράτῃ λυομένων ἀγγέλων. λόγος ιʹ. κεφ. κηʹ. Περὶ ἀγγέλου τοῦ περιβεβλημένου νεφέλην καὶ ἶριν καὶ τὴν συντέλειαν προμηνύοντος. κεφ. κθʹ. Ὅπως τὸ βιβλαρίδιον ἐκ τοῦ ἀγγέλου ὁ εὐαγγελιστὴς εἴληφεν. κεφ. λʹ. Περὶ Ἑνὼχ καὶ Ἠλία. λόγος ιαʹ. κεφ. λαʹ. Ὅπως ἀναιρεθέντες ὑπὸ τοῦ ἀντιχρίστου ἀναστήσονται. κεφ. λβʹ. Περὶ τῆς ἑβδόμης σάλπιγγος καὶ τῶν ὑμνούντων τὸν θεὸν ἁγίων ἐπὶ τῇ μελλούσῃ κρίσει. κεφ. λγʹ. Περὶ τῶν διωγμῶν τῆς ἐκκλησίας τῶν προτέρων καὶ τῶν ἐπὶ τοῦ ἀντιχρίστου. λόγος ιβʹ. κεφ. λδʹ. Περὶ τοῦ πολέμου τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν δαιμόνων καὶ τῆς τοῦ σατανᾶ καταπτώσεως. κεφ. λεʹ. Περὶ τοῦ ὅπως ὁ δράκων διώκων τὴν ἐκκλησίαν οὐ παύεται. κεφ. λϛʹ. Περὶ τοῦ θηρίου τοῦ δεκακεράτου καὶ ἑπτακεφάλου. λόγος ιγʹ. κεφ. λζʹ. Περὶ τοῦ ψευδοπροφήτου. κεφ. ληʹ. Περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀντιχρίστου. κεφ. λθʹ. Περὶ τοῦ ἀρνίου καὶ τῶν ρμδ χιλιάδων. λόγος ιδʹ. κεφ. μʹ. Περὶ ἀγγέλου προαγορεύοντος τὴν ἐγγύτητα τῆς μελλούσης κρίσεως. κεφ. μαʹ. Περὶ ἀγγέλου τὴν πτῶσιν Βαβυλῶνος κηρύσσοντος. κεφ. μβʹ. Περὶ ἀγγέλου ἀσφαλιζομένου τοὺς πιστοὺς μὴ δέξασθαι τὸν ἀντίχριστον. λόγος ιεʹ. κεφ. μγʹ. Ὅπως ὁ ἐν τῇ νεφέλῃ καθήμενος τῷ δρεπάνῳ συντελέσει τὰ ἐκ τῆς γῆς βλαστάνοντα. κεφ. μδʹ. Περὶ ἀγγέλου τρυγῶντος τὴν τῆς πικρίας ἄμπελον. κεφ. μεʹ. Περὶ τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων τῶν ἐπαγόντων τοῖς ἀνθρώποις τὰς πληγὰς πρὶν τῆς συντελείας καὶ περὶ τῆς ὑαλίνης θαλάσσης. λόγος ιϛʹ. κεφ. μϛʹ. Ὅπως τῆς πρώτης φιάλης ἐκχεθείσης ἕλκος κατὰ τῶν ἀποστατῶν γίνεται. κεφ. μζʹ. Πληγὴ δευτέρα κατὰ τῶν ἐν θαλάσσῃ. κεφ. μηʹ. Ὅπως διὰ τῆς τρίτης οἱ ποταμοὶ εἰς αἷμα μετακεράννυνται. λόγος ιζʹ. κεφ. μθʹ. Ὅπως διὰ τῆς τετάρτης καυματίζονται οἱ ἄνθρωποι. κεφ. νʹ. Ὅπως διὰ τῆς πέμπτης ἡ βασιλεία τοῦ θηρίου σκοτίζεται. κεφ. ναʹ. Ὅπως διὰ τῆς ἕκτης ἡ ὁδὸς διὰ τοῦ Εὐφράτου τοῖς ἀπὸ ἀνατολῶν βασιλεῦσιν ἀνοίγεται. λόγος ιηʹ. κεφ. νβʹ. Ὅπως διὰ τῆς ἑβδόμης χάλαζα καὶ σεισμὸς κατὰ τῶν ἀνθρώπων γίνεται. κεφ. νγʹ. Περὶ τοῦ ἑνὸς τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων δεικνύντος τῷ μακαρίῳ Ἰωάννῃ τὴν τῆς πόρνης πόλεως καθαίρεσιν καὶ περὶ τῶν ἑπτὰ κεφαλῶν καὶ δέκα κεράτων. κεφ. νδʹ. Ὅπως ὁ ἄγγελος τὸ ὁραθὲν αὐτῷ μυστήριον ἡρμήνευσε. λόγος ιθʹ. κεφ. νεʹ. Περὶ ἑτέρου ἀγγέλου τὴν πτῶσιν Βαβυλῶνος δηλοῦντος καὶ οὐρανίου φωνῆς τὴν ἐκ τῆς πόλεως φυγὴν ἐντελλομένης καὶ περὶ τῆς ἀποβολῆς τῶν τερπνῶν, ὧν πρὶν ἐκέκτητο. κεφ. νϛʹ. Περὶ τῆς τῶν ἁγίων ὑμνῳδίας καὶ τοῦ τριπλοῦ ἁλληλουϊά, ὅπερ ἐπὶ τῇ καθαιρέσει Βαβυλῶνος ᾄδουσιν. κεφ. νζʹ. Περὶ τοῦ μυστικοῦ γάμου καὶ τοῦ δείπνου τοῦ ἀρνίου. λόγος κʹ. κεφ. νηʹ. Ὅπως τὸν Χριστὸν ὁ εὐαγγελιστὴς ἔφιππον μετὰ δυνάμεων ἀγγελικῶν ἐθεάσατο. κεφ. νθʹ. Περὶ τοῦ ἀντιχρίστου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ βαλλομένων εἰς τὴν γέενναν. κεφ. ξʹ. Ὅπως ὁ σατανᾶς ἐδέθη ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ σταυρώσεως μέχρι καιρῶν τῆς συντελείας, καὶ περὶ τῶν χιλίων ἐτῶν. λόγος καʹ. κεφ. ξαʹ. Περὶ τῶν ἡτοιμασμένων θρόνων τοῖς φυλάξασι τὴν Χριστοῦ ὁμολογίαν ἀνεξάρνητον. κεφ. ξβʹ. Τί ἐστιν ἡ πρώτη ἀνάστασις καὶ τί ὁ δεύτερος θάνατος. κεφ. ξγʹ. Περὶ τοῦ Γὼγ καὶ Μαγώγ. λόγος κβʹ. κεφ. ξδʹ. Περὶ τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου καὶ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως καὶ κρίσεως. κεφ. ξεʹ. Περὶ καινῶν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς καὶ τῆς ἄνω Ἰερουσαλήμ. κεφ. ξϛʹ. Περὶ ὧν εἶπεν ὁ ἐν τῷ θρόνῳ καθήμενος. λόγος κγʹ. κεφ. ξζʹ. Περὶ ἀγγέλου δεικνύντος αὐτῷ τὴν τῶν ἁγίων πόλιν καὶ τὸ ταύτης τεῖχος σὺν τοῖς πυλεῶσι διαμετροῦντος. κεφ. ξηʹ. Περὶ τοῦ καθαροῦ ποταμοῦ τοῦ φανέντος ἐκ τοῦ θρόνου ἐκπορεύεσθαι. κεφ. ξθʹ. Ὅτι θεὸς τῶν προφητῶν ὁ Χριστὸς καὶ δεσπότης τῶν ἀγγέλων. λόγος κδʹ. κεφ. οʹ. Περὶ τοῦ ἀξιοπίστου τῶν τεθεαμένων τῷ ἀποστόλῳ. κεφ. οαʹ. Ὅπως ἐκελεύθη μὴ σφραγῖσαι ἀλλὰ κηρῦξαι τὴν Ἀποκάλυψιν. κεφ. οβʹ. Ὅπως ἡ ἐκκλησία καὶ τὸ ἐν αὐτῇ πνεῦμα προσκαλοῦνται τὴν Χριστοῦ ἔνδοξον ἐπιφάνειαν, καὶ περὶ τῆς ἀρᾶς, ᾗ ὑποβάλλονται οἱ τὴν βίβλον παραχαράττοντες.]

ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ Κυρίῳ μου ἀδελφῷ καὶ συλλειτουργῷ. Πολλάκις αἰτηθεὶς ὑπὸ πολλῶν ἐξ ἀγάπης μείζονα τῆς ἐμῆς δυνάμεως ἐσχηκότων ὑπόληψιν, ἀναπτύξαι τὴν τοῦ θεολόγου Ἰωάννου Ἀποκάλυψιν καὶ τοῖς μετὰ τὴν αὐτῆς ὀπτασίαν χρόνοις ἐφαρμόσαι τὰ προφητευθέντα, τοῖς ὑπὲρ ἐμὲ ἐγχειρῆσαι ἀνεβαλόμην, εἰδὼς μεγάλης εἶναι τοῦτο διανοίας καὶ θείῳ πνεύματι πεφωτισμένης, τῶν μυστικῶς τοῖς ἁγίοις ἑωραμένων ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ συμβήσεσθαι ποιήσασθαι ἀνάπτυξιν. εἰ γὰρ τῶν παλαιῶν προφητῶν αἱ βίβλοι ὑπὸ πολλῶν ἑρμηνευθεῖσαι ἔτι τὸ βάθος τῶν ἐν αὐταῖς μυστηρίων ἔχουσιν ἀθέατον ἄχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἐν ᾗ τῆς μερικῆς καταργουμένης γνώσεως ἡ τελεία ἀναδειχθήσεται, καίπερ τὰ πλεῖστα περὶ τῆς τοῦ μεγάλου θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν πρώτης ἐπιφανείας κηρύξασαι, εἰ καί τινα τούτοις ἀναμὶξ καὶ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας κατήγγειλαν, πῶς ἄν τις οὐ τολμηρὸς δειχθήσεται, προφητικοῦ μὲν ἀμέτοχος ὢν πνεύματος, ἐγχειρῶν δὲ ἐκείνοις, ὧν οὔπω τὸ τέλος τεθέαται;

ἀλλ’ ἐπεὶ ὑπακοὴ μὲν ὑπὲρ θυσίαν ἀγαθή, «ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει» καὶ «ἡ ἀγάπη οὐ πίπτει» κατὰ τὸν ἀπόστολον, ταύτῃ συνδεδεμένος τῇ θεαρέστῳ σου ψυχῇ, ὦ Μακάριε, ἐλπίζων τε δι’ αὐτῆς τήν τε τῶν ἐλλειμάτων ἀναπλήρωσιν, τόν τε τῆς ὑπακοῆς μισθόν, ἣν ἀγάπης οἶδα καρπόν, τὸ ἐπιταχθὲν ἐν ὀλίγῳ πληρώσω σὺν θεῷ τῷ σοφίζοντι.

Πρῶτον μὲν οὖν, ὡς οἶσθα καὶ αὐτός, πᾶσα θεόπνευστος γραφή, ἅτε τριμερεῖ τῷ ἀνθρώπῳ ὑπάρχοντι, τριμερὴς ἐκ τῆς θείας δεδώρηται χάριτος· καὶ ταύτης οἷόν τι σῶμα τὸ γράμμα καὶ ἡ κατ’ αἴσθησιν ἱστορία καθέστηκεν· οἱονεὶ δὲ ψυχὴ ἡ τροπολογία ἐξ αἰσθητῶν ἐπὶ τὰ νοητὰ ποδηγοῦσα τὸν ἀναγινώσκοντα· καθάπερ δὲ πνεῦμα, ἡ τῶν μελλόντων καὶ ὑψηλοτέρων ἀναγωγὴ καὶ θεωρία πέφηνεν· ὡς τὴν μὲν πρώτην πρέπειν τοῖς ἐκ νόμου παιδαγωγουμένοις, τὴν δὲ δευτέραν τοῖς πολιτευομένοις ἐν χάριτι, τὴν δὲ τρίτην τῇ μακαρίᾳ λήξει, ἐν ᾗ τὸ πνεῦμα βασιλεύει, ὑποταγέντων αὐτῷ πάντων τῶν σαρκικῶν λογισμῶν τε καὶ κινήσεων. καὶ τὸ μὲν πρότερον ἱστορίαις πραγμάτων ἤδη γεγενημένων ἐφήρμοζεν, εἰ καὶ τοῖς προδρόμοις τῆς ἀληθείας τύποις οὐ μικρῶς καὶ αὐτὸ πολλαχοῦ κεκαλλώπισται· τὸ δὲ δεύτερον ταῖς τε παροιμιακαῖς παραινέσεσι καὶ ἑτέροις τοιούτοις διδασκαλικοῖς ἤθεσιν· οἷον· «ἄκανθαι φύονται ἐν χειρὶ τοῦ μεθύσου», καί· «αἰσχύνθητι, φησί, Σιδών, εἶπεν ἡ θάλασσα», καὶ τὰ τούτοις ὅμοια· τὸ δὲ τρίτον, δηλαδὴ τὸ πνευματικόν, ἐν τῇ Ἀποκαλύψει μάλιστα τοῦ θεολόγου ἀνδρὸς πλεονάζον εὑρίσκεται, δαψιλῶς μὲν σὺν τῷ ἱστορικῷ εἴδει καὶ τῷ τροπικῷ λόγῳ κἀν τοῖς ἄλλοις προφήταις ὁρώμενον, ἐν τούτῳ δὲ πλεονάζον μάλιστα, ἅτε τοῖς τελεωτέροις περὶ τὴν γνῶσιν θεόθεν κελευσθὲν διαγγέλλεσθαι.

διὸ καὶ ἡμεῖς, οὐχ ὡς τὰ βάθη κατειληφότες τοῦ ἐν αὐτῷ κεκρυμμένου πνεύματος, τὴν τῶν ἑωραμένων τῷ μακαρίῳ ἀνάπτυξιν ποιούμεθα. οὔτε δὲ πάντα κατὰ τὸ γράμμα νοῆσαι τολμῶμεν ἢ περὶ τῶν ἐστοχασμένων ἡμῖν ἀποφαινόμεθα, ἀλλ’ ὡς γυμνασίαν τῷ νῷ πρὸς ἐντρέχειαν παρεχόμενοι καὶ τῶν μὲν παρόντων, ἅτε παραῤῥεόντων, καταφρόνησιν, τῶν δὲ μελλόντων, ἅτε μενόντων, ἐπιπόθησιν, τὴν ἀκριβῆ τούτων γνῶσιν τῇ θείᾳ σοφίᾳ καταλιπόντες τῇ καὶ τοὺς χρόνους ἐπισταμένῃ, καθ’ οὓς τὰ προφητευθέντα γενήσεται, οὓς ζητεῖν ἡμῖν διὰ τῶν ἀποστόλων ἀπηγόρευται.

Δι’ ὑπακοὴν τοῦτο πεπράχαμεν, διελόντες τὴν παροῦσαν πραγματείαν εἰς λόγους εἴκοσι τέσσαρας καὶ ἑβδομήκοντα δύο κεφάλαια διὰ τὴν τριμερῆ τῶν εἴκοσι τεσσάρων πρεσβυτέρων ὑπόστασιν, σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος, δι’ ὧν τῶν ἀρχῆθεν μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος εὐαρεστησάντων θεῷ τὸ πλήρωμα χαρακτηρίζεται, καθὼς ἐν τοῖς ἑξῆς δηλωθήσεται. περὶ μέντοι τοῦ θεοπνεύστου τῆς βίβλου περισσὸν μηκῦναι τὸν λόγον ἡγούμεθα, τῶν μακαρίων Γρηγορίου τοῦ θεολόγου καὶ Κυρίλλου, προσέτι δὲ καὶ τῶν ἀρχαιοτέρων Παππίου Εἰρηναίου Μεθοδίου καὶ Ἱππολύτου ταύτῃ προσμαρτυρούντων τὸ ἀξιόπιστον. παρ’ ὧν καὶ ἡμεῖς πολλὰς λαβόντες ἀφορμὰς εἰς τοῦτο ἐληλύθαμεν, καθὼς ἔν τισι τόποις χρήσεις τούτων παρεθέμεθα. σὺ δέ, ὦ τοῦ θεοῦ ἄνθρωπε, εὐχαῖς τὸν πόνον ἄμειψαι, οὐ μικρόν, ὡς ἡγοῦμαι, συντελοῦντα πρὸς κατάνυξιν διὰ τῆς μνήμης τῶν ἀπονεμηθησομένων τοῖς τε δικαίοις, τοῖς τε ἁμαρτωλοῖς ἀμοιβῶν καὶ ἀντιδόσεων.