Βαρσανούφιος ὁ Μέγας – Ἐρωταποκρίσεις πρὸς τοὺς μοναχούς

Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ὁ αὐτὸς ἀδελφὸς δοθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀββᾶ αὑτοῦ συνοικῆσαι γέροντι καὶ ὑπηρετεῖν αὐτῷ, ἠρώτησε τὸν ἄλλον Γέροντα· Πῶς ὀφείλω γνῶναι Πάτερ, εἰ κατὰ Θεὸν κάθημαι ἢ βλάπτομαι ἐκ τοῦ μὴ εἶναί με μετὰ τῶν ἀδελφῶν εἰς τὸν κοινόβιον ἀλλὰ κατὰ μόνας, καὶ τὰ πάθη δὲ θλίβουσί με;

Περὶ δὲ τῶν ψαλμῶν πῶς κελεύεις ἵνα ποιήσω; Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τοῦ ὕπνου, φοβοῦμαι γὰρ μήπως κατακυριεύσῃ μου, καὶ περὶ τῆς λήθης ὡσαύτως. Καὶ ἐπειδὴ πολὺ ὀχλεῖ με τὸ αἰσχρὸν πάθος, τί ἐστι τὸ σημεῖον τῆς συγκαταθέσεως;

Ἀπόκρισις Ἰωάννου· Ἐὰν θέλῃς μαθεῖν εἰ βλάπτῃ ἢ ὠφελῇ κατ’ ἰδίαν καθήμενος, τοῦτο ἔχε σημεῖον· Ἐὰν καθ’ ὑπακοὴν κάθῃ, μάθε ὅτι ὠφελῇ, φησὶ γάρ· «Κρεῖσσον ὑπακοὴ ὑπὲρ θυσίαν», ἐὰν δὲ ἀντιλέγῃς, βλάπτῃ. Θέλημα γάρ ἐστι κακόν. Οὐκ ἀπεχωρίσθης ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν σου, μὴ γένοιτο! Ἀλλ’ ὁ Θεὸς ᾠκονόμησεν, ἵνα κατὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σώματός σου, ποιήσῃς ἑαυτῷ μισθὸν διὰ τοῦ γέροντος.

Τὰ δὲ περὶ τῶν παθῶν, οὐ δύναται μὴ κινεῖσθαι κατὰ τοῦ ἀνθρώπου πρὸς δοκιμὴν αὐτοῦ, «ἀνὴρ γὰρ ἀπείραστος ἀδόκιμος.» Ἐπειδὴ δὲ εἶπας ὅτι Κατὰ μόνας κάθημαι, μὴ ἔχε οὕτως, ἐπεὶ βλάπτῃ. Οὐ γὰρ εἶ κατὰ μόνας, ἐὰν πιστεύῃς, ἀλλ’ ἔχεις τὸν Θεὸν ᾧ παρέθετό σε ὁ μέγας Γέρων, καὶ τὴν εὐχὴν αὐτοῦ συνεργοῦσάν σοι. Μόνον ἄλλο οὐ θέλεις δεῖξαι εἰ μὴ ὑπακοήν, καὶ σῴζῃ. Οὐ βλάπτῃ οὖν, μὴ φοβηθῇς. Περὶ δὲ τῶν ψαλμῶν, ὡς ποιοῦσιν οἱ ἀδελφοί, καὶ σὺ ποίησον, λέγων κατὰ ᾠδὴν τρεῖς ψαλμοὺς καὶ βάλλων γονυκλισίαν, καὶ οὐ κατακυριεύσει σου ὁ ὕπνος. Ἐκτὸς ἀσθενείας, οὕτω κατὰ νύκτα ὀφείλεις ποιεῖν. Ἡ λήθη ἀπώλειά ἐστι ψυχῆς, γίνεται δὲ ἀπὸ καταφρονήσεως καὶ ἀμελείας. Περὶ δὲ τοῦ αἰσχροῦ καὶ μισητοῦ πάθους, κόπου δεῖται καρδίας καὶ σώματος ἵνα ἐκριζωθῇ, καρδίας, ἵνα ἀδιαλείπτως δέηται τοῦ Θεοῦ, σώματος δέ, ἵνα ὑπωπιασθῇ καὶ δουλαγωγηθῇ κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ σημεῖον τῆς συγκαταθέσεώς ἐστι τὸ ἀρέσαι τὸ πρᾶγμα τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ ἡδυνθῆναι ἐν τῇ καρδίᾳ αὑτοῦ καὶ αὐτὸ μελετῆσαι ἡδέως. Ἐὰν δέ τις ἀντιλέγῃ τῷ λογισμῷ καὶ πολεμῇ τοῦ μὴ δέξασθαι αὐτόν, τοῦτο οὐκ ἔστι συγκατάθεσις, ἀλλὰ πόλεμος, καὶ τοῦτο φέρει εἰς δοκιμὴν καὶ εἰς προκοπὴν τὸν ἄνθρωπον.

Ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς καθαρίσει σε ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν σου καὶ ἐνδυναμώσει σε τῇ ἀγαθότητι αὑτοῦ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ σου. Ἀμήν. Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν αὐτὸν Γέροντα· Τί ἐστιν ὑπακοή; Καὶ τί ὀφείλω εὔχεσθαι; Καὶ ἐάν τις εἴπῃ μοι· «Εὖξαι ὑπὲρ ἐμοῦ», τί ὀφείλω ποιῆσαι; Εἰ πάντοτε αὐτοῦ ὀφείλω μνημονεύειν;

Ἀπόκρισις· Ἡ ὑπακοὴ κόπτει τὸ θέλημα, ἐκτὸς δὲ κόπου οὐδεὶς δύναται κτήσασθαι ὑπακοήν. Εἰ δι’ ὑπακοὴν κάθῃ καὶ οὐ δι’ ἀνάπαυσιν σωματικήν, τοῦτο οὐκ ἔστι θέλημά σου, οὐδὲ ἐμπαθῶς κάθῃ, ἀλλὰ μᾶλλον ἀρέσκεις τῷ Θεῷ. Εἰ δὲ ἡδυνόμενος τῇ ἀναπαύσει κάθῃ, οὐκ ἀρέσκεις τῷ Θεῷ.

Περὶ δὲ εὐχῆς λέγε· Κύριε, ῥῦσαί με ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου καὶ ἀπὸ τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας. Καὶ ἐάν τις εἴπῃ· Εὖξαι ὑπὲρ ἐμοῦ, εἰπὲ ἐν τῇ καρδίᾳ σου· Ὁ Θεὸς ἐλεήσει ἡμᾶς, καὶ ἀρκεῖ. Τὸ δὲ πάντοτε μνημονεύειν αὐτοῦ οὐκ ἔστι σόν, ἀλλὰ τῶν τελείων τῶν δυναμένων εὔχεσθαι ὑπὲρ ἀλλήλων.

Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν αὐτὸν Γέροντα· Παρακαλῶ σε Πάτερ εἰπεῖν μοι, πῶς δύναμαι γνῶναι ὅτι εἰμὶ ἐν ὑποταγῇ καὶ ἀφῶ τὸ ἴδιον θέλημα καὶ τί ὀφείλω ποιῆσαι, ἵνα ἐξισωθῶ ἐν πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς; Ἀκούω γὰρ παρὰ τῶν Πατέρων ὅτι ὁ ἐν ὑποταγῇ καὶ τὸ ἴδιον θέλημα μὴ ποιῶν, ἀλλὰ ἐξισούμενος τοῖς ἀδελφοῖς ἐν πᾶσιν, ὁ τοιοῦτος ταχέως ἔρχεται εἰς προκοπήν. Καὶ ἐρευνῶ τὴν καρδίαν, εἰ κάθημαι κοινόβιον ὡς οἱ ἀδελφοὶ καὶ οὐ πληροφοροῦμαι, ὅτι πρὸ αὐτῶν καταλύω καὶ λαμβάνω ταχύτερον τὴν τροφήν, καὶ ὅτι ἐσθίω κατὰ μόνας. Καὶ θέλω δοκιμάσαι εἰ δύναμαι φαγεῖν βραδύτερον, καὶ φοβοῦμαι διὰ τὴν ἀσθένειαν.

Ἀπόκρισις· Ἐν τούτῳ δύνασαι μαθεῖν ὅτι κοινόβιον κάθῃ ἐν τῷ μὴ ἐξ ἰδίου θελήματος πρᾶγμα ποιεῖν, μήτε φαγεῖν κατὰ μόνας μήτε μετὰ τῶν ἀδελφῶν, ἀλλὰ τὰ κελευόμενά σοι ποιεῖν χωρὶς ζητήσεως. Ἥγησαι δὲ ἑαυτὸν ὡς ἕνα τῶν ἀσθενούντων. Μὴ οὗτοι οἱ ἀσθενοῦντες ἔξωθέν εἰσι τοῦ κοινοβίου ὅτι μόνοι τρώγουσι; Μὴ γένοιτο! Ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν αὑτῶν τοῦτο ποιοῦσι, κατὰ κέλευσιν τοῦ ἀββᾶ.

Οὕτω καὶ σοὶ ὁ Θεὸς ἔδωκε τὴν πρόφασιν τοῦ Γέροντος, ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσιν οἱ ἄπειροι, βλέποντές σε τρώγοντα τάχιον. Καὶ τὸ φαγεῖν βράδιον μετὰ τῶν μὴ ἀσθενούντων, οὐ στήκει μετὰ σοῦ. Καὶ ἐὰν ἀσθενήσῃς, πάλιν θέλεις ἑαυτοῦ φροντίσαι καὶ εὑρίσκεταί σοι θλῖψις. Ὥστε οὖν ἀφ’ οὗ πρόφασιν εὗρες τοῦ μὴ παρέχειν λογισμόν τινι, μὴ διακριθῇς τοῦ φαγεῖν κατὰ μόνας. Τὸ ποιεῖν οὖν πᾶν πρᾶγμα κατὰ κέλευσιν τοῦ ἀββᾶ καὶ οὐ κατὰ τὸ ἴδιον θέλημα, κοινόβιον καὶ ἰσότης ἐστὶ τῶν ἐν τῷ κοινοβίῳ ἀδελφῶν. Οὐ μνημονεύεις ὅτε ἐπολεμήθης ἀπελθεῖν μετὰ τοῦ ἀββᾶ καὶ οὐκ ἤθελες λαβεῖν; Πῶς ἐτόλμησας ἐν ἀφροσύνῃ γογγύσαι; Μὴ τοῦ φαγεῖν ἦν; Οὐ τὸ θέλημα ἦν; Εἰ ὠφεληθῆναι θέλεις καὶ κοινόβιον καθίσαι, τὸ θέλημά σου κόψον ἐν πᾶσι καὶ ὑποτάγηθι τὰ ἴσα τῶν ἀδελφῶν, καὶ ἰδοὺ συγκοινόβιος αὐτῶν εἶ πρὸς τὴν ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς σου, ὁδηγούμενος ὑπὸ τῶν Πατέρων σου, τοῦ μεγάλου Γέροντος καὶ τῶν λοιπῶν. Ἐξακολούθησον τῇ αὐτῶν συμβουλίᾳ καὶ προκόπτεις χάριτι Χριστοῦ, περισσότερον γάρ σου γινώσκουσι τὸ συμφέρον τῆς ψυχῆς σου, ἀδελφέ.

Ὁ αὐτὸς ἀδελφὸς ἐπιτασσόμενος παρὰ τοῦ ἐξυπηρετουμένου ὑπ’ αὐτοῦ Γέροντος κληρικοῦ ὄντος, μὴ ὢν αὐτὸς κληρικός, ποιεῖν εὐχήν, ἢ καὶ εὐλογῆσαι βρῶμα ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, καὶ βαρούμενος ἐκ τούτων, ἠρώτησε τὸν μέγαν Γέροντα εἰ δεῖ ὑπακοῦσαι αὐτῷ εἰς τοῦτο.

Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου· Φύλαξον μὴ χαρῆναι ψηφιζόμενος καὶ δεῖξον ὑπακοὴν τὴν ἐξορίζουσαν τὴν φιλονεικίαν τὴν μισουμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἀγαπώντων αὐτόν. Κράτει δὲ τὴν ὑπακοὴν τὴν ἀναφέρουσαν εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ὁμοίους τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ ποιοῦσαν τοὺς κτωμένους αὐτήν.

Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἐρώτησις ἑτέρου ἀδελφοῦ πρὸς τὸν ἄλλον Γέροντα· Ἐπειδὴ ἔχω χρήματα καὶ τὰ μὲν θέλω δοῦναι τῷ κοινοβίῳ, τὰ δὲ διαδοῦναι πτωχοῖς, εἰπέ μοι Πάτερ, εἰ ὀφείλω ταῦτα διὰ τοῦ ἀββᾶ διαδοῦναι.

Ἀπόκρισις Ἰωάννου· Ἀδελφέ, τὰς πρώτας ἀποκρίσεις, ὡς ἀνθρώπῳ χρῄζοντι τοῦ γάλακτος, ἀκμὴν ἐλάλησά σοι. Ἄρτι δὲ ὅτε περὶ τελείας ἐλάλησας ἀποταγῆς, ἄκουσον κατὰ τὸ γεγραμμένον ὅτι «Ἄνοιξον τὸ στόμα σου καὶ πληρώσω αὐτό.» Ἀδελφέ, οὐ χρὴ παρ’ ἐμοῦ τοῦ ἐλαχίστου μαθεῖν πῶς ἵνα ποιήσῃς, ἀλλ’ ἄκουσον τὸ γεγραμμένον ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων περὶ τῶν πωλησάντων καὶ ῥιψάντων τὸ τίμημα παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων· «Ὅτι διεδίδοτο ἑκάστῳ καθ’ ὅ τι ἄν τις χρείαν εἶχεν», οὐ δι’ αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἀποστόλων· Αὐτοὶ δὲ ἀπηλλάγησαν μερίμνης καὶ χρημάτων καὶ κενοδοξίας. Εἰ οὖν ἐπιποθεῖς εἰς τοῦτο τὸ μέτρον ἐλθεῖν καὶ ἀπολαῦσαι ἀμεριμνίας, καὶ σχολάσαι μεριμνῆσαι τῷ Θεῷ, ποίησον καὶ αὐτὸς οὕτως. Ἀδελφέ, πάνυ ὀλίγα εἰσὶ τὰ σὰ πρὸς ἃ ἐδόθη τῷ ἀββᾶ Ἡσαΐᾳ παρά τινων. Χιλιάδας γὰρ νομισμάτων ἐδίδουν αὐτῷ, λέγοντες· Ταῦτα διοίκησον ὡς γινώσκεις, μὴ λέγοντες ποῦ ἢ πῶς.

Οὗτοι οὖν τελείως ἐποίησαν καὶ ἠμερίμνησαν. Σὺ δὲ ἐὰν ᾖ θέλημα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἐλθεῖν σε εἰς τὴν χαρὰν ταύτην, ὀφείλεις ἔχειν καὶ ὁμολογεῖν χάριτας τῷ βαστάζοντί σου τὸ φορτίον. Μήποτε οὖν ὁ σπορεὺς τῶν κακῶν σπείρῃ εἰς σὲ λογίζεσθαι τὸν δεχόμενον ταῦτα ἔχειν σοι χάριτας.

Ὁ Θεὸς τὸ συμφέρον ποιήσει μετὰ σοῦ πρὸς σωτηρίαν ψυχῆς. Ὁ αὐτὸς ἠρώτησε τὸν μέγαν Γέροντα εἰ ὀφείλει διὰ τοῦ ἀββᾶ αὐτοῦ τὰ χρήματα διδόναι καὶ πῶς διαδώσει καὶ τίσιν. Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου· Ὁ Κύριος εὐλογήσει σε τέκνον! Θέλεις γὰρ ἀμεριμνῆσαι καὶ οὐ θέλεις, ὀχλούμενος ὑπὸ τοῦ ἰδίου θελήματος. Μόνον εἰπὲ τί θέλεις ἀφορίσαι εἰς τὸ κοινόβιον καὶ τί εἰς λόγον τῶν δεομένων ἐν διατάξει καὶ ἀμερίμνησον. Αὕτη γάρ ἐστιν ὑπακοή· Τὸ μὴ ἔχειν ἐξουσίαν ἑαυτοῦ. Τί τιμιώτερον τῆς ψυχῆς σου, ἣν εἶπεν ὁ Κύριος τιμιωτέραν ὅλου τοῦ κόσμου; Καὶ εἰ αὐτὴν τῷ Θεῷ παρέθηκας καὶ τοῖς πνευματικοῖς σου Πατράσιν, ἀκμὴν τί διστάζεις τοῦ πιστεῦσαι αὐτοῖς τὰ ὀλίγα; Βλέπε πῶς λεληθότως ἡ κενοδοξία καὶ ἡ ἀπιστία πολεμεῖ σε. Καὶ εἰ οὕτως ἔχεις, ὡς οὔτε ἐν ἀληθείᾳ ἐπίστευσας αὐτοῖς τὴν ψυχήν σου.

Καὶ πῶς προσδοκᾷς δι’ αὐτῶν ἐλεηθῆναι; Ἀμερίμνησον, εἰ θέλεις σχολάσαι τῷ Θεῷ, καὶ ἐγὼ βαστάζω τὴν φροντίδα μεθ’ οὗ διατάσσῃ. Μόνον γενοῦ σὺ ἀμέριμνος πρὸς τὸν Θεὸν καὶ συγχώρησόν μοι διὰ τὴν ἀγάπην. Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν αὐτὸν μέγαν Γέροντα·

Εἰπέ μοι Πάτερ, πῶς τις ἔρχεται εἰς τὸ κόψαι τὸ ἴδιον θέλημα καὶ εἰς τὸ «Ἰδοὺ ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι», ὅτι ἐκράτησα μικρὸν χωρίον εἰς ἀποτροφήν μου, ὅτι ἀσθενής εἰμι. Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου·

Τὸ ἀφῆσαι τὸ ἴδιον θέλημα αἱματοχυσία ἐστί, τοῦτ’ ἔστι τὸ φθάσαι τινὰ κοπιάσαι ἕως θανάτου καὶ ἀθετῆσαι τὸ θέλημα αὑτοῦ. Τὸ δὲ «Ἰδοὺ ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι», περὶ τελειότητός ἐστι, καὶ οὐχὶ περὶ χωρίων καὶ χρημάτων μικρῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ λογισμῶν καὶ θελημάτων. Σὺ δὲ ἀκμὴν οὐκ ἦλθες εἰς ταύτην τὴν τελειότητα, ἀλλ’ ὅταν ἐγγίζῃς, ἀκούεις ὅ τι ποιήσεις. Τέως τὸ ἓν γενοῦ ἀμέριμνος ἀπὸ ὅλων τῶν πραγμάτων καὶ φροντίδων. Τὸ δὲ χωρίον ἔχε τέως εἰς ἀποτροφήν σου.

Ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ἐνέγκῃ σε εἰς τὴν χαρὰν ἐκείνην τὴν ἀνεκλάλητον, φῶς γάρ ἐστιν αἰώνιον. Ἀμήν. Ἠρώτησε ὁ αὐτὸς τὸν αὐτὸν Γέροντα· Ἐπειδὴ σφόδρα πολεμοῦμαι ὑπὸ τῆς πορνείας καὶ κινδυνεύω εἰς ἀπόγνωσιν ἐλθεῖν, καὶ οὐδὲ ἐγκρατεύσασθαι δύναμαι διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σώματός μου. Εὖξαι ὑπὲρ ἐμοῦ διὰ τὸν Κύριον, καὶ εἰπέ μοι τί ποιήσω.

Ἀπόκρισις· Ἀδελφέ, φθονῶν σοι ὁ διάβολος ἤγειρεν ἐπάνω σου τὸν πόλεμον. Φύλαξον οὖν τοὺς σοὺς ὀφθαλμούς, καὶ μὴ τραφῇς εἰς κόρον. Οἴνου δὲ ὀλίγου μεταλάμβανε, δι’ ἣν λέγεις ἀσθένειαν. Κτῆσαι δὲ τὴν ταπείνωσιν, ὅτι δι’ αὐτῆς ῥήγνυνται αἱ παγίδες πᾶσαι τοῦ ἐχθροῦ. Κἀγὼ δὲ ὁ ἐλάχιστος ποιῶ μου τὴν δύναμιν δεόμενος τοῦ Θεοῦ ἵνα σκεπάσῃ σε ἀπὸ παντὸς πειρασμοῦ, καὶ φυλάξῃ ἀπὸ παντὸς κακοῦ. Μὴ ἐνδώσῃς ἀδελφέ, μηδὲ εἰς ἀπόγνωσιν βάλῃς ἑαυτόν, αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεγάλη χαρὰ τοῦ διαβόλου.

Ἀδιαλείπτως δὲ εὐχόμενος λέγε· Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ σῶσόν με ἀπὸ τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας, καὶ εὑρίσκεις τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτως λαμβάνεις δύναμιν εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν. Ὁ αὐτὸς ἀδελφὸς πολεμούμενος εἰς τὸ αὐτὸ πάθος τῆς πορνείας, παρεκάλεσε τὸν αὐτὸν μέγαν Γέροντα εὔξασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ εἰπεῖν αὐτῷ πῶς νοεῖ τις εἰ ἐκ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας πειράζεται ἢ ἐκ τοῦ ἐχθροῦ.

Ἀπόκρισις· Ἀδελφέ, ἄνευ κόπου καρδίας καὶ συντριβῆς, οὐδεὶς δύναται σωθῆναι ἐκ τῶν παθῶν καὶ εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ. Ὅταν οὖν πειράζηταί τις ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας, τοῦτ’ ἔστι τὸ ἀμελῆσαι ἑαυτοῦ καὶ ἀφεῖναι τὴν καρδίαν μελετᾶν τὰ πεπραγμένα αὐτοῦ ἀπ’ ἀρχῆς, καὶ τότε ἀφ’ ἑαυτοῦ ἐπιφέρει ἐφ’ ἑαυτὸν τὴν ὀργὴν ἀπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας.

Καὶ κατὰ μικρὸν τυφλούμενος ὁ νοῦς ἄρχεται ἐν ἀγνωσίᾳ προσέχειν ἢ λαλεῖν πρὸς ὃν ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν. Καὶ προφάσεις ἑαυτῷ φέρει πῶς λαλήσει αὐτῷ ἢ μετ’ αὐτοῦ συγκαθίσει, καὶ διὰ πάσης ὁδοῦ ἔρχεται τοῦ πληρῶσαι τὴν ἐπιθυμίαν. Τὸ οὖν ἐᾶσαι τὸν λογισμὸν ἐν τούτοις, πλεονάζει τὸν πόλεμον εἰς πτῶσιν, κἂν μὴ τῷ σώματι, ἀλλὰ τῷ πνεύματι ἐν ταῖς συγκαταθέσεσι, καὶ εὑρίσκεται ὡς ἄνθρωπος ἅπτων τὸ πῦρ ἑαυτῷ ἐν ὕλῃ. Ὁ δὲ νηφάλιος καὶ συνετὸς ἄνθρωπος, ὁ βουλόμενος σωθῆναι, βλέπων πόθεν βλάπτεται, φυλάττει ἑαυτὸν μετὰ ἀκριβείας ἀπὸ ἐνθυμήσεως πονηρᾶς τοῦ μὴ ἀδολεσχεῖν ἐν αὐτοῖς τοῖς πάθεσι καὶ ἀπὸ βλέμματος καὶ συντυχίας καὶ οἱασδήποτε προφάσεως, φοβούμενος ἵνα μὴ ἑαυτῷ ἅψῃ τὸ πῦρ. Ἰδοὺ ὁ πόλεμος ὁ ἀπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας, ἤτοι προαιρέσεως γινόμενος.

Ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ διαβόλου γινόμενος, οὗτός ἐστιν· Ὑπομειδιᾷ ἡ καρδία τοῦ θέλοντος σωθῆναι τοῦ μὴ δέξασθαι τὸν σπόρον, καὶ ἐνταῦθα δὲ πάλιν μετὰ νήψεως φυλάττει ἑαυτὸν καὶ ἀπὸ ἐνθυμήσεως πονηρᾶς τοῦ μὴ ἀδολεσχεῖν μετὰ τῶν παθῶν, καὶ ἀπὸ βλέμματος καὶ συντυχίας καὶ προφάσεως. Εἰ δὲ ἀνάγκη ἐστὶ πράγματος πρὸς τὸν τοιοῦτον, βέλτιον ἀμεληθῆναι τὸ πρᾶγμα καὶ ψυχὴ μὴ ἀπόληται. Νῆψον ἀδελφέ, θνητὸς εἶ καὶ ὀλιγοχρόνιος. Μὴ θελήσῃς ἀντὶ μικροῦ καιροῦ ἀπολέσαι ζωὴν αἰώνιον. Ποίαν ὠφέλειαν ἔχει ἡ δυσωδία καὶ ἀκαθαρσία τῆς ἁμαρτίας, εἰ μὴ αἰσχύνην καὶ ὀνειδισμὸν καὶ σκάνδαλον; Ἡ δὲ ἐγκράτεια νίκην ἔχει καὶ στέφανον καὶ καύχημα. Ἄγξον τὸν ἵππον σου ἐν τῷ χαλινῷ τῆς ἐπιστήμης, ἵνα μὴ προσέχων ὧδε κἀκεῖ θηλυμανήσῃ, μᾶλλον δὲ ἀρρενομανήσῃ, καὶ ῥίψῃ σε, τὸν ἐπιβάτην αὐτοῦ. Δεήθητι τοῦ θεοῦ ὥστε «ἀποστρέψαι τοὺς ὀφθαλμούς σου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα», καὶ κτησαμένου ἀνδρείαν καρδίαν φεύγουσιν οἱ πόλεμοι ἀπὸ σοῦ. Γενοῦ στυφός, ὡς οἶνος τῷ τραύματι, καὶ οὐκ ἐᾷς συνάξαι δυσωδίαν καὶ ἀκαθαρσίαν. Κτῆσαι δὲ τὸ πένθος, ἵνα ἀπαλλοτριώσῃ σε τῆς παρρησίας τῆς ἀπολλούσης τὰς ψυχὰς τῶν κτησαμένων αὐτήν. Μὴ ῥίψῃς χαμαὶ τὸ ἐργαλεῖον οὗ χωρὶς οὐκ ἐργάζεται ἡ καρποφόρος γῆ.

Τὸ δὲ ἐργαλεῖόν ἐστιν ἡ ταπείνωσις, ἡ ἐργασθεῖσα ὑπὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ, δι’ ἧς ἐκριζοῦνται ὅλα τὰ ζιζάνια ἀπὸ τοῦ δεσποτικοῦ χωρίου, καὶ χάριν παρέχουσα τοῖς ἐν αὐτῇ πολιτευομένοις. Οὐ πίπτει ταπείνωσις, ἀλλ’ ἀπὸ πτώσεως ἐγείρει τοὺς ἔχοντας αὐτήν. Ἄσπασαι ἐν ὅλῃ καρδίᾳ τὸ πένθος, συμμέτοχον γάρ ἐστι τῆς καλῆς ταύτης ἐργασίας. Πόνησον τοῦ κόψαι τὸ θέλημά σου ἐν πᾶσιν, εἰς θυσίαν γὰρ λογίζεται τῷ ἀνθρώπῳ. Καὶ τοῦτ’ ἔστι τὸ «Ἕνεκά σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν, ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς.» Μὴ χαυνώσῃς ἑαυτὸν ἐν συντυχίαις, ἐπεὶ οὐκ ἀφοῦσί σε προκόψαι κατὰ Θεόν, πάνυ μετὰ βίας βασάνισόν σου τὰ αἰσθήρια, τὴν ὅρασιν, τὴν ἀκοήν, τὴν γεῦσιν, τὴν ὄσφρησιν, τὴν ἀφήν, καὶ προκόπτεις χάριτι Χριστοῦ. Ἄνευ γὰρ βασάνων μάρτυς οὐ γίνεται, ὡς καὶ ὁ Κύριος εἶπεν· «Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν.» Καὶ ὁ Ἀπόστολος λέγει· «Ἐν ὑπομονῇ πολλῇ, ἐν θλίψεσι», καὶ τὰ ἑξῆς. Βλέπε μὴ δείξῃς τοῖς Χαλδαίοις τοὺς θησαυροὺς τοῦ οἴκου σου, ἐπεὶ αἰχμάλωτόν σε λαμβάνουσιν εἰς Βαβυλῶνα κἀκεῖ ὑποταγήσῃ εἰς Ναβουχοδονόσορ, βασιλεῖ τῶν Βαβυλωνίων.

Καταπάτησον τὰ πάθη, μελετῶν τὴν ἀπόκρισιν ταύτην πάντοτε, ἵνα μὴ καταπατηθῇς ὑπ’ αὐτῶν, καταπόνησον αὐτὰ δυνάμει, ἵνα μὴ καταπονήσωσί σε ἰσχυρῶς. Φεῦγε ἀπ’ αὐτῶν, ὡς δορκὰς ἐκ βρόχων, ἵνα μὴ κατασφράξωσί σε ὡς ἀρνίον. Μὴ οὖν φοβηθῇς αὐτούς, οὐκ ἔχουσι γὰρ δύναμιν. Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐξενεύρισεν αὐτοὺς καὶ ἀδυνάτους ἐποίησε. Μὴ οὖν κοιμηθῇς, εἰ γὰρ καὶ ἡμιθανεῖς εἰσιν, ἀλλ’ οὐ κοιμῶνται. Καὶ μὴ ἀμελήσῃς, οὐ γὰρ ἐκεῖνοι ἀμελοῦσι. Δὸς μικρὸν τὴν χεῖρά σου τοῖς σοῖς Πατράσι, τοῖς θέλουσί σε ἀνασπάσαι ἐκ τοῦ βορβόρου τῆς δυσωδίας. Μιμνῄσκου ὅτι «πολλὰ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη.» Μὴ κρίνῃς τινά. Μὴ ἐξουδενώσῃς ἢ σκανδαλίσῃς τινά. Μὴ λογίζου ἃ οὐκ οἶδας εἴς τινα. Ταῦτα γὰρ ἀπώλειά ἐστι ψυχῆς. Σεαυτῷ πρόσεχε καὶ προσδόκησον ἐρχόμενον τὸν θάνατον. Εἰπὲ σεαυτῷ τὸν λόγον τοῦ Μακαρίου Ἀρσενίου· «Ἀρσένιε, δι’ ὃ ἐξῆλθες», μάθε τί ἦλθες ὧδε ζητῶν. Εἰς τὸν Ἰησοῦν τρέχε, ἵνα καταλάβῃς αὐτόν. Εἰ σωθῆναι θέλεις, ὀξυπόδισον ἵνα εὑρεθῇς ἐν τῇ ἀγαθῇ ταύτῃ συνοδίᾳ τῶν ἁγίων Γερόντων. Εἰ θέλεις προκόψαι, ἔργασαι. Ζήλωσον εἶναι μετὰ τῶν ἁγίων, δοξαζόμενος ἐν τῇ ἀνεκλαλήτῳ δόξῃ, καὶ μὴ μετὰ τῶν μιαρῶν δαιμόνων, ἐν τῇ ἀνεκλαλήτῳ τιμωρίᾳ. Πόθησον εἶναι ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ μὴ ἐν τῇ γεέννῃ τοῦ πυρός.

Πόθησον ἀκοῦσαι· «Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου» καὶ «Εὖ δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ» καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ μὴ ἀκοῦσαι· «Πορεύου ἀπ’ ἐμοῦ, κατηραμένε δοῦλε, πονηρὲ καὶ ὀκνηρέ.» Τοῦ Κυρίου ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν αὐτὸν μέγαν Γέροντα· Ἐπειδὴ πολλὰς ἁμαρτίας ἔχων θέλω μετανοῆσαι, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σώματος οὐχ εὑρίσκω κρατῆσαι τὴν ἄσκησιν τῶν Πατέρων. Παρακαλῶ ἵνα μοι εἴπῃς πῶς ὀφείλω βαλεῖν ἀρχήν.

Κέλευσον οὖν, σαφήνισόν μοι, τί ἐστιν ὃ ἐδήλωσάς μοι ἐν τῇ ἄλλῃ ἀποκρίσει τὸ «Μὴ δείξῃς τοῖς Βαβυλωνίοις τοὺς θησαυροὺς τοῦ οἴκου σου, ἐπεὶ λαμβάνουσί σε εἰς Βαβυλῶνα αἰχμάλωτον;» Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου·

Ἀδελφέ, εἰσί τινες πτωχοί, οὓς ὁ Κύριος ἐμακάρισεν, ἐπειδὴ ἀπέβαλον ὅλα τὰ κτήματα αὑτῶν, τοῦτ’ ἔστιν ὅλα τὰ πάθη, καὶ ἐγύμνωσαν ἑαυτοὺς ἀπ’ αὑτῶν διὰ τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Οὗτοι ἀληθινοί εἰσι πτωχοὶ καὶ ἔχουσι τὸν μακαρισμόν. Καί εἰσιν ἄλλοι πτωχοί, μηδὲν ἀγαθὸν κεκτημένοι, οἷς ἠπείλησε λέγων· «Ἀπέλθατε ἀπ’ ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι.» Ὁ ἔχων οὖν τοιαῦτα κτήματα καὶ εἰς ταῦτα βαρούμενος, ἀποβάλλει αὐτὰ καὶ ἀμεριμνεῖ. Ὥστε οὖν εἰ θέλεις βαλεῖν ἀρχὴν τοῦ μετανοῆσαι, μάθε τί ἐποίησεν ἡ πόρνη· Ἐν δάκρυσιν αὑτῆς ἔνιψε τοὺς πόδας τοῦ Δεσπότου. Ὁ κλαυθμὸς νίπτει τινὰ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, κόπῳ δὲ ἔρχεταί τινι, διὰ πολλῆς ἀδολεσχίας καὶ ὑπομονῆς, καὶ τοῦ ἐνθυμεῖσθαι τὴν φοβερὰν κρίσιν καὶ τὴν αἰσχύνην τὴν αἰώνιον, καὶ τοῦ ἑαυτὸν ἀρνήσασθαι, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος· «Ὁ θέλων γάρ φησι ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὑτοῦ καὶ ἀκολουθήτω μοι.» Τὸ δὲ ἀρνήσασθαι ἑαυτὸν καὶ τὸν σταυρὸν ἀρεῖν, τὸ κόψαι ἐν πᾶσι τὸ θέλημά ἐστι καὶ τὸ ἔχειν τὸ ἀψήφιστον. Καὶ ἐπειδὴ εἶπας ἀσθενὲς ἔχειν τὸ σῶμα καὶ μὴ δύνασθαι τίποτε ποιῆσαι, κατὰ τὴν δύναμίν σου ποίησον παρὰ μικρὸν τῆς τροφῆς τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ πόματος ὁμοίως. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς προσεδέξατο τὰ δύο τῆς χήρας λεπτὰ καὶ ἐχάρη περισσότερον πάντων. Τὸ ἀπαρρησίαστον ἄσκησον καὶ σῴζῃ. Φύλαξον τὰς πρώτας ἀποκρίσεις καὶ ταύτην «ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ.»

Τὸ δὲ μὴ δείξῃς τοὺς θησαυρούς σου τοῖς Βαβυλωνίοις, τοῖς δαίμοσιν εἶπον, ἐν τῷ λέγειν σε τοῖς ἀνθρώποις ὅ τι ἐμοὶ ἐρρέθη ἡ ἀπόκρισις. Βλέπουσι γὰρ οἱ δαίμονες καὶ παραπικραίνονται κατὰ σοῦ. Καὶ σὲ μὲν πολεμοῦσιν εἰς κενοδοξίαν, τοὺς δὲ ἀκούοντας ἀφελεστέρους εἰς σκάνδαλον, καὶ σὺ βαστάζεις τὸ κρῖμα τῶν δύο. Τοῖς δὲ δυναμένοις ἀκοῦσαι καὶ φυλάξαι, χαρά ἐστι καὶ ὠφέλεια. Πᾶν δὲ ἀγαθὸν ἔργον ὃ ποιεῖς, σπούδαζε κρύπτειν αὐτό, ὠφελεῖ γάρ σε. Ὁ Κύριος συνετίσει σε εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν.

Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν αὐτὸν μέγαν Γέροντα· Εὖξαι ὑπὲρ ἐμοῦ Πάτερ, ὅτι πάνυ θλίβομαι ἐκ τοῦ λογισμοῦ τῆς πορνείας καὶ τῆς δειλίας καὶ τῆς ἀκηδίας. Λέγει μοι ὁ λογισμὸς ἵνα, ὅταν βλέπω τὸν ἀδελφὸν εἰς ὃν ἔχω τὸν πόλεμον, συντυγχάνω αὐτῷ, μήπως ἐκ τοῦ ἐμὲ μὴ συντυγχάνειν αὐτῷ, εἰς ὑπόνοιαν τοῦτο δέξηται. Αἰσθάνομαι δὲ ὅτι καὶ ὡς πνίγουσί με οἱ δαίμονες καὶ εὐλαβοῦμαι πάνυ ἐκ τούτου.

Ἀπόκρισις· Ἀδελφέ, ἐπειδὴ οὐκ εἶ γεγυμνασμένος ἐν τοῖς τοῦ ἐχθροῦ πολέμοις, διὰ τοῦτο ἐπιχορηγεῖ σοι λογισμοὺς δειλίας καὶ ἀκηδίας καὶ τῆς πορνείας. Στῆθι οὖν πρὸς αὐτοὺς στερεὸς τῇ καρδίᾳ. Καὶ γὰρ οἱ ἀθληταί, ἐὰν μὴ ἀγωνίσωνται, οὐ στεφανοῦνται, καὶ οἱ στρατιῶται, ἐὰν μὴ δείξωσι δοκιμὴν ἐν τοῖς πολέμοις τῷ βασιλεῖ, οὐ μεγαλύνονται. Οἷος ἦν ὁ Δαβίδ. Οὐχὶ σὺ ψάλλεις· «Δοκίμασόν με Κύριε καὶ πείρασόν με. Πύρωσον τοὺς νεφροὺς καὶ τὴν καρδίαν μου;» Καὶ πάλιν· «Ἐὰν παρατάξηται ἐπ’ ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου. Ἐὰν ἐπαναστῇ ἐπ’ ἐμὲ πόλεμος, ἐν ταύτῃ ἐγὼ ἐλπίζω.» Καὶ περὶ δειλίας· «Ἐὰν γὰρ καὶ πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου, οὐ φοβηθήσομαι κακά, ὅτι σὺ μετ’ ἐμοῦ εἶ.» Περὶ δὲ ἀκηδίας· «Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σέ, τόπον σου μὴ ἀφῇς.» Οὐ θέλεις δόκιμος γενέσθαι; «Ἀνὴρ γὰρ ἄπειρος ἀδόκιμος.» Οἱ πόλεμοι ποιοῦσι τὸν ἄνθρωπον δόκιμον εἶναι. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐργασία τοῦ μοναχοῦ· τὸ ὑπομεῖναι πολέμους καὶ ἀντιστῆναι μετὰ ἀνδρειότητος καρδίας.

Ἐπειδὴ ἀγνοεῖς τὰς μεθόδους αὐτῶν, ἐπιχορηγεῖ σοι λογισμοὺς δειλίας καὶ παραλύει σου τὴν καρδίαν. Μαθεῖν δὲ ὀφείλεις ὅτι οὐ συγχωρεῖ ὁ Θεὸς ἐπάνω σου πόλεμον ἢ πειρασμὸν περισσότερον τῆς δυνάμεώς σου. Καὶ διδάσκει σε ὁ Ἀπόστολος λέγων· «Πιστὸς ὁ Θεὸς ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε.» Πολλάκις κἀγὼ ἀδελφέ, ἐν τῇ νεότητί μου ἐπειράσθην σφοδρῶς ὑπὸ τοῦ δαίμονος τῆς πορνείας καὶ ἐκοπίων πυκτεύων πρὸς τοὺς λογισμοὺς καὶ ἀντιλέγων, καὶ τούτοις μὴ συγκατατιθέμενος, ἀλλὰ προτιθεὶς τὰς αἰωνίους κολάσεις πρὸ ὀφθαλμῶν μου.

Καὶ οὕτω καθ’ ἑκάστην ποιοῦντα διὰ πέντε ἐνιαυτῶν, ἐκούφισέ με ὁ Θεὸς ἀπ’ αὐτῶν. Τὸ πρᾶγμα δὲ τοῦτο καταργεῖ εὐχὴ ἀδιάλειπτος μετὰ κλαυθμοῦ. Τὸ δὲ πνίξαι σε, ἀπὸ φθόνου ποιοῦσιν οἱ δαίμονες. Καὶ εἰ δυνατὸν ἦν αὐτοῖς καὶ τοῦ κελλίου σε ἀπεδίωκον, ἀλλ’ οὐ συγχωρεῖ αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἵνα κυριεύσωσί σου. Οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν ἐξουσίαν. Ἠδύνατο γὰρ ὁ Θεὸς κουφίσαι σε διὰ τάχους, ἀλλ’ οὐχ ἵστασο οὐδὲ πρὸς ἄλλο πάθος. Σὺ οὖν μὴ χαυνωθῇς ὑπὸ τῶν δαιμόνων τοῦ προσέχειν αὐτῷ ἢ λαλεῖν μετ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ κἂν φθάσῃς μὴ θέλων ἀπαντῆσαι αὐτῷ, ἕλκυσον τὸ βλέμμα σου ἀπ’ αὐτοῦ μετὰ φόβου καὶ καταστάσεως, καὶ μὴ ἀπολύσῃς τὴν ἀκοήν σου πρὸς τὴν ἐκείνου φωνήν. Εἰ δὲ καὶ ὁ αὐτὸς ἀδελφὸς ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀγνοῶν, λαλήσει σοι ἢ καθίσει παρὰ σοί, μετὰ τέχνης ἀπόστα σεμνῶς, μὴ ἀποπηδῶν. Καὶ εἰπέ σου τῷ λογισμῷ·

Μνήσθητι τῆς κρίσεως τοῦ Θεοῦ τῆς φοβερᾶς καὶ τῆς αἰσχύνης τῶν πραττόντων τὰ ἄτοπα. Καὶ πύκτευσόν σου τὸν λογισμὸν καὶ εὑρίσκεις βοήθειαν εὐχαῖς ἁγίων καὶ ἐλεεῖ σε ὁ Θεός. Μὴ παιδίον ἔσο ταῖς φρεσί, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπίαζε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειος ἔσο. Ἀδελφέ, πρόσεχε σεαυτῷ, πῶς μέλλεις ἀπαντῆσαι τῷ Θεῷ. Ἀμήν.