Ἐφραίμ ὁ Σύρος – Λόγοι παρααινετικοὶ πρὸς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ μοναχούς

Λόγοι παραινετικοὶ πρὸς τοὺς κατ᾽ Αἴγυπτον μοναχούς Παραίνεσις αʹ Δόξα σοι, ὁ Θεός, δόξα σοι· καὶ πάλιν ἐρῶ, δόξα σοι, ὁ Θεός, ὑπερύμνητος καὶ ὑπερυψούμενος εἰς τοὺς αἰῶνας. Εὐχαριστεῖν ὀφείλομεν τῷ Θεῷ, ἀγαπητοί, διαπαντός, τῷ ἀξιώσαντι ἡμᾶς ὑπὸ τὸν χρηστὸν αὐτοῦ ζυγόν, καὶ ῥυσαμένῳ τῶν προσκαίρων καὶ φθαρτῶν. Βούλομαι διακονῆσαι λόγους, οὓς ἡ χάρις ἐφώτισέ μου τὴν διάνοιαν.

Λαλῆσαι δὲ βούλομαι οὐκ ἐν σεσοφισμένοις λόγοις, κἀγὼ ἄνθρωπός εἰμι ἰδιώτης καὶ εὐτελέστατος· ἀλλ᾽ ὅμως τὰ σεσοφισμένως λεγόμενα οὐ πᾶσίν ἐστι δῆλα, καὶ μάλιστα τοῖς μὴ μετεσχηκόσι τῆς κοσμικῆς φιλοσοφίας.

Ὅθεν χρὴ εὔσημον λόγον διδόναι, πρὸς ὃν δύνανται οἱ ἀναγινώσκοντες νοῆσαι, κατὰ τὸν μακάριον Ἀπόστολον· ἐάν, φησί, μὴ εἰδῶ τὴν δύναμιν τῆς φωνῆς, ἔσομαι τῷ λαλοῦντί μοι βάρβαρος, καὶ ὁ λαλῶν σὺν ἐμοὶ βάρβαρος.

Δύναται δὲ ὁ πνευματικὸς λόγος πεῖσαι τοὺς ὑπηκόους τῆς πίστεως, εἴπερ δίχα τῆς γραμματικῆς καὶ ῥητορικῆς. Εὐλογητὸς δὲ ὁ Θεὸς ὁ παρέχων τοῖς πᾶσι τὰ πάντα καὶ φωτίζων ἕκαστον πρὸς τὸ συμφέρον. Ὅτι δὲ ὑπὲρ τὰ ἐμὰ μέτρα τοῦτο ὑπάρχει, οὐκ ἀγνοῶ· ἀλλὰ γέγραπται· καιρὸς τοῦ σιγᾶν, καὶ καιρὸς τοῦ λαλεῖν.

Ποίαν οὖν ἕξομεν ἀπολογίαν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, μὴ βοηθήσαντες κατὰ δύναμιν τοῖς κάμνουσιν ὑπ᾽ ἀπειρίας, καὶ μάλιστα ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ, ὡς αὐτοῖς καὶ χειμαζομένοις ὑπὸ κακῆς διδασκαλίας καὶ ἀθέσμου συμβουλίας;

Ὁ γὰρ αἱμοβόρος λέων, καὶ τῆς ἀληθείας ἐχθρός, οὐ παύεται ἐξαπατῶν τοὺς μὴ λίαν προσέχοντας, οὐ σάρκας ἀνθρώπων κατεσθίειν βουλόμενος, ἀλλὰ ψυχὰς ἐν γεέννῃ συγκατασπᾶν προθυμούμενος. Πόσους οἴεσθε μετὰ τὴν ἀναχώρησιν πάλιν τοῖς ἀτίμοις πάθεσιν ὑποτάξαντα; Πόσους μετὰ τὸ στοιχειωθῆναι τῇ ἀδελφότητι ἀποστάτας ἀπειργάσατο, καὶ αὐτοῦ τοῦ σχήματος ξένους κατέστησεν; Ὅθεν χρὴ μὴ παρατρέπεσθαι, ἀλλ᾽ ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ἀνάλωτοι καθίστανται ταῖς τοῦ Διαβόλου παγίσιν.

Ἡμεῖς δέ φαμεν κατὰ τὸν Ἀπόστολον· οὐχ ὅτι ἱκανοί ἐσμεν ἀφ᾽ ἑαυτῶν λογίσασθαί τι, ὡς ἐξ ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ, ὃς καὶ ἱκάνωσεν ἡμᾶς δουλεύειν αὐτῷ, ἀναξίους ὄντας. Ὑμῖν δὲ δῴη ὁ Κύριος, λαβόντας τὸν λόγον, ὡς τὴν ἀγαθὴν γῆν, τέλειον καὶ πολυπλασίονα τὸν καρπὸν ἀποδοῦναι τὸν ἐν δικαιοσύνῃ Χριστῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Προτροπὴ εἰς τὴν θεοσέβειαν. Παραίνεσις βʹ Ἀγαπητέ, Χριστιανὸς εἶ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ; Τήρησον τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ σωθήσῃ· γέγραπται γάρ· ὅτι ἐπ᾽ ἀληθείας καταλαμβάνομαι, ὅτι οὐκ ἔστι προσωπολήπτης ὁ Θεός, ἀλλ᾽ ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβούμενος αὐτὸν καὶ ἐργαζόμενος δικαιοσύνην, δεκτὸς αὐτῷ ἐστιν. Εἰ δὲ βούλει καὶ ἐπὶ τὸν ἀκριβῆ βίον τῶν μοναχῶν ἐλθεῖν, ὅπως καὶ τῶν κρειττόνων ἐπιτύχῃς, ἐὰν μὴ θῇς ἐν τῷ λογισμῷ σου, ὅτι ἤδη μετέστης τοῦ βίου τούτου, καὶ ἡγήσῃ τὸν κόσμον τοῦτον καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, ὥσπερ σκηνὴν καταλελυμένην, οὐ δύνασαι νικῆσαι τὰ πάθη τὰ γήϊνα καὶ τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, αἵτινες βυθίζουσι τοὺς ἀνθρώπους εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς καὶ ἀπώλειαν· ἀψευδὴς γὰρ ὁ εἰπών· εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὑτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι. Ὁ γὰρ θέλων τὴν ψυχὴν αὑτοῦ εὑρεῖν, ἀπολέσει αὐτήν· ὁ δὲ ἀπολέσας αὐτὴν ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν. Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν ὅλον τὸν κόσμον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὑτοῦ ζημιωθῇ; Ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὑτοῦ; Οὐ γάρ ἐστι κόπος βαλεῖν θεμέλιον, ἀλλὰ τὸ ἐκτελέσαι τὴν οἰκοδομήν. Ὅσῳ γὰρ ὑψοῦται ἡ οἰκοδομή, τοσούτῳ πλείω κόπον παρέχει τῷ οἰκοδομοῦντι, ἄχρι τῆς τελειώσεως τοῦ ἔργου.

Ἀκούσωμεν τῆς σωτηριώδους φωνῆς τῆς λεγούσης· τίς γὰρ ἐξ ὑμῶν θέλων πύργον οἰκοδομῆσαι, οὐχὶ πρῶτον καθίσας ψηφίζει τὴν δαπάνην, εἰ ἔχει πρὸς ἀπαρτισμόν; Ἵνα μήποτε, θέντος αὐτοῦ θεμέλιον καὶ μὴ ἰσχύσαντος ἐκτελέσαι, πάντες οἱ θεωροῦντες ἄρξωνται αὐτῷ ἐμπαίζειν, λέγοντες· οὗτος ὁ ἄνθρωπος ἤρξατο οἰκοδομεῖν, καὶ οὐκ ἴσχυσεν ἐκτελέσαι.

Ὁ μὲν πόλεμος τῶν στρατιωτῶν βραχύς, τοῦ δὲ μοναχοῦ ἄχρι τῆς ἀποδημίας αὐτοῦ πρὸς τὸν Κύριον. Διὰ τοῦτο χρὴ ἐνάρξασθαι ἐν τῇ ἐργασίᾳ μετὰ πάσης σπουδῆς καὶ νήψεως καὶ ὑπομονῆς. Ἐὰν οὖν, ἀγαπητέ, ἐπιχειρήσῃς σφάξαι λέοντα, ἑδραίως λαβοῦ, μήποτε συντρίψῃ τὰ ὀστᾶ σου, ὡς ἀγγεῖον ὀστράκινον. Ἐὰν δὲ ῥίψῃς ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν, μὴ ὀλιγοψύχει ἄχρις οὗ ἐξέλθῃς εἰς τὴν ξηράν, ἵνα μὴ κατέλθῃς εἰς βυθόν, ὡσεὶ λίθος.

Ἀδελφέ, ἐὰν ἔλθῃς ἀγωνίσασθαι, νηφάλαιος γενοῦ, μήποτε ὁ ἐξεναντίας νικήσας ἐπιχαίρῃ σοι, καὶ ἀντὶ στεφάνου κομίσῃ τὰ ἐναντία. Πᾶς οὖν θέλων γενέσθαι μοναχός, τοῦτο ἐν ἑτοίμῳ ἔχει, τὸ ὑπομεῖναι γενναίως, μήποτε εἰσελθόντος αὐτοῦ εἴπῃ, ὅτι οὐκ ᾔδειν ὅτι ταῦτα ἔμελλόν μοι συμβαίνειν.

Ἰδοὺ προεγνώσθη σοι ταῦτα, ἵνα καὶ σὺ τὸν λογισμόν σου καταρτίσῃς, εἰδὼς ὅτι ἐν τούτῳ φανήσεταί σου ἡ δοκιμή. Σύνες τὸ λεγόμενον, ἀγαπητέ, μὴ σήμερον πρὸς θύραις ὢν καὶ ἐπερωτώμενος εἴπῃς, πάντα ὑπομένω, καὶ αὔριον ἐν λόγοις καὶ ἔργοις παραιτήσῃ· οἱ γὰρ Ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ παρίστανται καὶ ἀκούουσι πάντα τὰ ἐκπορευόμενα διὰ τῶν χειλέων σου. Βλέπε, ἀγαπητέ, οὐδείς σε βιάζεται, καὶ εἰ ἀληθινῶς συντάσσῃ, βλέπε μὴ ψεύσῃ, ὅτι Κύριος ἀπολεῖ πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος.

Ταῦτα οὖν συμβαίνει τῷ προσερχομένῳ τῷ Θεῷ· πρῶτον μὲν πειρασμός, ἔπειτα θλίψεις, εἶτα κόπος, ἀκηδία, γυμνότης, πάθη, στενοχωρία, ἐξουδένωσις· ἐν τούτοις γὰρ φαίνεται ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ δοκιμὴ τῶν πιστῶν· καὶ ἐν τούτοις πᾶσι ὑπερνικᾷ ὁ διδοὺς ἑαυτὸν ἐν ὅλῃ καρδίᾳ τῇ τοῦ Θεοῦ κυβερνήσει, καὶ ὑπομένει τῷ βουλήματι αὐτοῦ. Μόνον γὰρ τὴν τελείαν πρόθεσιν αἰτεῖ παρ᾽ ἡμῶν ὁ Θεός, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἐπιχορηγήσει τὴν ἰσχύν, καὶ τὸ νῖκος δωρήσεται· καθὼς γέγραπται· ὑπερασπιστής ἐστι πάντων τῶν ἐλπιζόντων ἐπ᾽ αὐτόν. Καὶ πάλιν λέγει· ἐγγὺς Κύριος πᾶσι τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ. Θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιήσει, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσακούσεται, καὶ σώσει αὐτούς. Εὔχεσθε δὲ ὑπὲρ ἡμῶν, παρακαλῶ, ἵνα ἃ μέλλομεν λέγειν, δῴη ἡμῖν ὁ Κύριος ἀμέμπτως ποιεῖν αὐτά. Οὐ γὰρ ὡς φθάσαντες εἰς ταῦτα τὰ μέτρα συμβουλεύομεν, ἀλλὰ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐπικαλεσώμεθα δοτῆρα καὶ ἐπιχορηγὸν τῶν λόγων, ἀρχόμενοι γυμνάζειν τὸν λόγον, ἵνα ἅμα ὠφεληθῶμεν καὶ ὠφελήσωμεν. Εἰ γὰρ οἱ λεγόμενοι πημεντάριοι ἐπιμελῶς ἐξηρεύνησαν τὰς ῥίζας καὶ τὰ εἴδη τῶν βοτανῶν, καὶ ἐν γραφῇ παραδεδώκασι, καὶ τοῦτο δηλοῖ οἰκονομίαν Θεοῦ μείζω πρὸς παραμυθίαν τῶν ἀσθενούντων κατὰ σάρκα, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὀφειλέται ἐσμὲν ἡμεῖς ἀνακαλύπτειν τὸν θησαυρὸν τῆς χάριτος κατὰ τὴν αὐτοῦ δωρεάν;

Οὐ γὰρ ἐξέφυγε τιμωρίας ὁ δοῦλος ὁ πονηρὸς κρύψας ἐν ὀκνηρίᾳ τὸ τάλαντον τοῦ κυρίου αὑτοῦ. Τίς δὲ μὴ στενάζει ἐπ᾽ ἐμοί, τῷ ἐπιπλάστως ἔχοντι ὄνομα μοναχοῦ; Τίς δὲ μὴ κλαύσει ἐπ᾽ ἐμοί, τῷ ἀπολωλεκότι τὴν εὐλάβειαν καὶ τὴν ὑπομονήν; Καὶ τί ποιήσω, ὅταν ἐπισκέψηταί με ὁ δεσπότης μου Χριστός;

Διὸ δέομαι, ἀγαπητοί, πρεσβεύσατε ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἀχρείου δούλου, ὅπως ῥυσθῶ ἐκ τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος πονηροῦ, καὶ ἡ χάρις αὐτοῦ ἀνοίξει μου τὰ χείλη πρὸς δοξολογίαν τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Ἁγίου Πνεύματος· ὅτι ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ λόγοι ἡμῶν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ διδάσκων γνῶσιν τὸν ἄνθρωπον. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Πρὸς ἀρχαρίους ἀσκητάς. Παραίνεσις γʹ Ἀγαπητέ, ἀποταξάμενος τῷ βίῳ, ἐὰν εἰσέλθῃς εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ καταστήσῃς εἰς κοινόβιον ἀδελφῶν, καὶ βούλει συζῆν αὐτοῖς καὶ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ δουλεύειν, καὶ θεάσῃ τινὰς ἀδελφοὺς ἀτάκτως περιπατοῦντας, ἢ λαλοῦντας ἃ μὴ ἀρέσκῃ Θεῷ, σὺ μὴ προσχῇς αὐτοῖς, μηδὲ τοῖς λόγοις αὐτῶν, ἀφεὶς αὐτοὺς λαλεῖν ἑαυτοῖς. Οἱ γὰρ λαλοῦντες τὰ μὴ ἀρέσκοντα Θεῷ, οὐ φοβοῦνται τὸν Κύριον, οἱ αὐτοὶ ἐν ἀμελείᾳ διάγοντες· ἀεὶ τὸ στόμα αὐτῶν λαλεῖ ὑπέρογκα ἐν παντὶ καιρῷ. Σὺ δὲ τὸν Θεὸν ἔχε πρὸ ὀφθαλμῶν σου. Γέγραπται γὰρ ἐν ψαλμῷ· προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστίν, ἵνα μὴ σαλευθῶ. Καὶ μή σε διδάξῃ ὁ δεινὸς Ὄφις λέγειν· εἰ γὰρ οἱ γέροντες καὶ οὗτοι κακῶς ἀναστρέφονται, τί ποιήσω ἐγὼ νεώτερος ὤν; Ἀλλ᾽ ἄκουσον τοῦ Κυρίου λέγοντος· πολλοὶ κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. Ἀγάπα οὖν τὸ σωθῆναι, ἵνα ἔσῃ εἷς τῶν ἐκλεκτῶν.

Οἱ γὰρ ποιοῦντες τὸ πονηρόν, εἴτε ἐν κοινοβίῳ, εἴτε ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ, αὐτοί εἰσιν οἱ υἱοὶ τοῦ Πονηροῦ, οἱ ἀφομοιωθέντες τοῖς ζιζανίοις ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου. Γενοῦ οὖν σῖτος, ἵνα συναχθῇς εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ ζιζάνιον κατακαῇς πυρὶ ἀσβέστῳ. Ἀλλὰ μηδὲ κρίνωμέν τινα, οὐ γὰρ οἴδαμεν πῶς διάγει ἐν τῷ κελλίῳ αὑτοῦ, ἢ ποῖον πόνον ἔχει πρὸς τὸν Θεόν.

Μήτε ἐὰν θεωρῶμεν γελῶντα ἢ λαλοῦντά τινα, ὅτι οὐκ ἴσμεν ὡς διάκειται ἐν τῷ κελλίῳ αὑτοῦ, ἢ ποῖον πόνον ἔχει πρὸς τὸν Θεόν. Διόπερ χρὴ ἕκαστον ἡμῶν ἑαυτῷ προσέχειν, διότι ἕκαστος ἡμῶν ὑπὲρ ἑαυτοῦ λόγον δώσει τῷ Θεῷ.

Πρόσεχε ἐν ὅλῃ καρδίᾳ σου τῇ ψαλμωδίᾳ καὶ τῇ ἀναγνώσει τῶν θείων Γραφῶν, καὶ σύμπινε τὴν ἐξ αὐτῶν γινομένην πιότητα ἐν τῇ ψυχῇ σου, ὥσπερ νήπιον θηλάζον μασθόν· ἐξ αὐτῶν γὰρ μαθήσῃ τὰ ἆθλα τῶν ἀρετῶν, καὶ ἔσται χαρὰ καὶ ἀγαλλίασις τῇ καρδίᾳ σου.

Πρᾷος γενοῦ καὶ ὑπήκοος καὶ φρόνιμος. Πρᾷος μέν, ἵνα, ἐάν σε ἀγγαρεύσῃ παιδίον, ἀκολουθήσῃς αὐτῷ καὶ ἐπιτελέσῃς τὸ ἔργον· σιγῶν ἀνάστρεφε εἰς τὸ κελλίον σου, σιγῶν τοῖς χείλεσι, τῇ δὲ καρδίᾳ προσευχόμενος.

Ὑπήκοος δὲ ἔσο, ἵνα τὴν ἁγνείαν τοῦ σώματός σου φυλάξῃς ἐν Κυρίῳ ὡς τίμιον μαργαρίτην. Ἱματίοις μὴ καλλώπιζέ σε, καὶ ἐπὶ γονέων πλουσίων μὴ ἐπαίρου· ὁ γὰρ καυχώμενος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω· ὅτι καὶ πᾶσα σὰρξ χόρτος, πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου. Ἐξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέλιπε· τὸ δὲ ῥῆμα Κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Κάτω τὸ ὄμμα ἔχε, ἄνω δὲ τὴν ψυχήν. Μετὰ μειρακίου μὴ κτήσῃ παρρησίαν· μετὰ δὲ γυναικὸς περισσόν ἐστι καὶ λέγειν. Μετὰ παιδίου μὴ πληθύνῃς λόγους· μετὰ δὲ μεθύσων ἢ ἀνυποτάκτων ἢ γελοιαστῶν, μὴ συναναμίγνυσαι· ἀλλ᾽ ἐν φόβῳ Θεοῦ ἴσθι ὅλην τὴν ἡμέραν, καθὼς λέγει ἐν τῷ Ἀποστόλῳ· ἐν σοφίᾳ περιπατεῖτε, τὸν καιρὸν ἐξαγοραζόμενοι, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν. Διὰ τοῦτο μὴ γίνεσθε ἄφρονες, ἀλλὰ συνιέντες τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Καὶ μὴ μεθύσκεσθε οἴνῳ, ἐν ᾧ ἐστιν ἀσωτία. Καὶ πάλιν· ἵνα ἐντραπῇ ὁ ἐξεναντίας, μηδὲν ἔχων λέγειν περὶ ὑμῶν φαῦλον πρᾶγμα.

Παραίνεσις δʹ Ἀγαπητέ, ἰδοὺ παρατίθημί σοι παρακαταθήκην ἑτέραν ἐν Κυρίῳ· ἐὰν φυλάξῃς αὐτήν, ὕστερον ἀναδώσει σοι εὐφροσύνην. Ἐὰν ἀποταξάμενος τῷ βίῳ τῷ ματαίῳ εἰσέλθῃς εἰς κοινόβιον πλειόνων ἀδελφῶν, θέλων γενέσθαι μοναχός, μή σε ἀπατάτω ὁ Ἐχθρός, τοῦ ἐξιέναι τοῦ κοινοβίου πρὸ τοῦ λαβεῖν τὸ ἅγιον ἔνδυμα τοῦ μοναχοῦ. Μήτε δὲ τελευταῖον, σφόδρα δὲ μεταμεληθήσῃ, ἀλλ᾽ ὑπόμεινον, ἀρχὰς βάλλων ἀγαθὰς μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης.

Τοὺς ἐπερχομένους πειρασμοὺς κατὰ σοῦ ὑπὸ τοῦ Ἐχθροῦ μὴ δειλιάσῃς, ἀλλ᾽ ὑπόμεινον, ἵνα ἐπιτύχῃς τοῦ μακαρισμοῦ. Γέγραπται γάρ· μακάριος ἀνήρ, ὃς ὑπομένει πειρασμόν, ὅτι δόκιμος γενόμενος λήψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ὃν ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Θέλεις δὲ μὴ κυριευθῆναι ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ; Πᾶν θέλημά σου ἀπόκοψον. Ἐὰν δὲ καὶ δοκῇς καλὸν εἶναι τὸ πρᾶγμα, ὑπὸ δὲ τοῦ προεστῶτός σου ἐν Κυρίῳ κρίνεται μὴ εἶναι καλόν, πείσθητι αὐτῷ ἐν Κυρίῳ· τὸ γὰρ φιλονεικεῖν καὶ τῷ ἰδίῳ σκοπῷ ἐξακολουθεῖν, σημεῖόν ἐστι καταστροφῆς. Ἀρχάριος γὰρ καὶ ἀνυποτακτῶν ὄνομα ἐπονείδιστον περιποιεῖται ἑαυτῷ. Λέγει γὰρ ἐν τῷ ψαλμῷ· δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ καὶ ἀγαλλιᾶσθε αὐτῷ ἐν τρόμῳ· δράξασθε παιδείας, μήποτε ὀργισθῇ Κύριος καὶ ἀπολεῖσθε ἐξ ὁδοῦ δικαίας. Ὁ οὖν ἀγαπῶν τὴν δικαιοσύνην, οὐκ ἀπολεῖται· ὁ δὲ μισῶν παιδείαν, ἑαυτὸν ζημιοῖ.

Ὥσπερ ἐν κεραμίῳ ἐμβληθῆναι οἶνον καὶ ὄξος οὐ δυνατόν, οὕτως οὐδὲ ἡ ἀρετὴ τοῦ μονήρους βίου δύναται συνοικῆσαι ἀπαιδευσίᾳ. Καὶ πειθέτω σε Ὁ Ἀπόστολος, λέγων· τίς γὰρ συμφώνησις Χριστοῦ πρὸς Βηλίαρ; Ἢ τίς κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; Ἀγάπα δὲ τὴν σωφροσύνην εἰς ἄκρον, ἵνα κατασκηνώσῃ ἐν σοὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὅταν δὲ καταξιωθῇς τοῦ ἐνδύματος τοῦ μονήρους βίου, μηδὲ οὕτως συγκατατίθου τοῖς λογισμοῖς, ἐάνπερ βούλωνταί σε χωρίσαι τῆς ἀδελφότητος, μήποτε ἐκ νεότητός σου μάθῃς πλανήτης καὶ ἀκάθιστος. Ὅρα δὲ μὴ ἀπολέσῃς τὴν εὐλάβειαν, ἣν εἰσῆλθες ἔχων, ἀλλὰ αὐτὴν κάτεχε ἕως τέλους. Δυσφημία δὲ ἢ ὅρκος μηδὲ ὀνομαζέσθω ἐν τοῖς χείλεσί σου, καθὼς πρέπει ἁγίοις, ἀλλ᾽ ἴσθι ταπείνωσιν ἔχων.

Ἐν πάσῃ ἀποκρίσει σου, τὸ συγχώρησον, ὅπως διαφθείρῃς ἀπὸ σοῦ τὰ ἄχρηστα ἤθη τοῦ κόσμου, καὶ πολιτευσάμενος εὐαρέστως τῷ Κυρίῳ, ἕξεις παρ᾽ αὐτοῦ τὸν ἔπαινον. Ἐρχομένου δέ σου εἰς τὸν μοναχόν, οὐ χρῄζεις χρυσόν, οὐκ ἄργυρον, οὐχ ἱματισμόν· ἀλλὰ πάντα προαποστείλας εἰς τὸν οὐρανόν, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ταῦτα κτῆσαι σεαυτῷ· πίστιν, ἐγκράτειαν, ὑπομονὴν καὶ ταπεινοφροσύνην, καὶ τὰ λοιπά, ἃ ὁ Θεὸς ἐκ τῆς ἀγαθότητος αὑτοῦ ἐπιχορηγήσει σοι. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Πρὸς ἀρχαρίους ἀσκητάς. Παραίνεσις εʹ Ἐάν τις ἀπὸ μεγάλης ὑπολήψεως τοῦ βίου ἔλθῃ εἰς τὸν μοναχόν, τηρείτω ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ δαίμονος τῆς ὑψηλοφροσύνης, ἵνα μὴ ἐμπέσῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ὑπερηφανείας καὶ ἀνυποταγῆς, καὶ ζημιώσῃ ἑαυτόν. Ἀγαπητέ, οὐκ ἔστι σοι αὕτη αἰσχύνη, ἐὰν ᾖς ἐν ὑποταγῇ ἐν Κυρίῳ, οὐδὲ ἐὰν ἐργάζῃ ταῖς ἰδίαις χερσὶ τὸ ἀγαθόν· αὕτη γὰρ ἡ μικρὰ στενοχωρία καὶ θλῖψις, ἣν ὑπομένεις διὰ τὸν Κύριον, πρόξενός σοι γίνεται τῆς αἰωνίου ζωῆς. Καὶ τί ἔτι λέγω; Ὡς γὰρ ὁ καταλλάσσων δραχμὴν εἰς μυρία τάλαντα χρυσίου, οὕτως πᾶσα στενοχωρία τοῦ μονήρους βίου πρὸς τὴν μέλλουσαν θλῖψιν, ἥτις συναντᾷ τοῖς τὰ φαῦλα πράσσουσι. Μικρὰ οὖν παρέχεις, καὶ μεγάλα σοι δίδοται.

Νῆφε οὖν, ἀγαπητέ, ὡς καλὸς στρατιώτης. Μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, μήποτε τὰ ἀμφότερα ἥξῃ ἐπὶ σέ, καὶ ἀνθρώπους λυπήσας, τουτέστι τοὺς κατὰ σάρκα γονεῖς, καὶ Θεῷ μὴ ἀρέσας. Ἀλλ᾽ ἀγωνίζου, ὅπως καὶ οἱ ὁρῶντές σε δοξάσωσι τὸν Θεὸν ἐπὶ τῇ ἀγαθῇ σου διαγωγῇ. Γέγραπται γάρ· οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον, ὄψονταί με καὶ εὐφρανθήσονται. Καὶ πάλιν· εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.

Διὸ φυλάττου ἀπὸ τῆς ὑψηλοφροσύνης, καὶ Κύριος ἔσται σου μερίς. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Παραίνεσις ϛʹ Ἀγαπητέ, ἐὰν βάλλῃς καλὰς ἀρχάς, οὕτως διατελέσεις καὶ τὸ γῆράς σου εὐαρέστως, καὶ ἔσῃ ὥσπερ φωστήρ, φωτίζων πολλοὺς ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ Κυρίου. Ἐὰν δὲ ἐκ γαστρὸς κακὸς ἀποβήσῃ, διαβιώσεις τὰ κατὰ σὲ κακῶς.

Θὲς οὖν θεμέλιον ἰσχυρόν, ἵνα ἀναβῇ τὸ ἔργον εἰς ὕψος. Πρὸ πάντων, ἀδελφέ, τὸν Θεὸν φοβοῦ καὶ αὐτὸν δόξαζε ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου, ὅπως καὶ αὐτὸς δοξάσῃ σε μετὰ τῶν ἁγίων αὑτοῦ. Ἐν νεότητός σου ἐπιλαβοῦ τῆς πρᾳοτάτης σοφίας, μὴ ἀφεὶς αὐτὴν ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς· αὕτη σε ἐπιβιβάσει ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης, καὶ ἔσῃ σκεῦος ἐκλογῆς ἐκ νεότητός σου, καὶ ἔντιμον τὸ γῆράς σου ποιήσεις, καὶ ἕξεις ἐπαίνους παρὰ Θεῷ, καὶ ἄνθρωποι μεγαλυνοῦσι τὸν Κύριον ἐν σοί.

Ἐὰν οὖν παραδοθῇς ὑπὸ τοῦ προεστῶτος ὑποχείριος ἀδελφοῦ, μή σοι δόξῃς λέγειν ἐν τῇ διανοίᾳ, ὅτι ἐγὼ μέν εἰμι μεγάλων καὶ λαμπρῶν γονέων υἱός, οὗτος δὲ ἀνυπολήπτων καὶ ἐπαιτῶν υἱὸς τυγχάνει, ἢ πολλάκις καὶ ἐκ δουλείας κατάγεται· καὶ πῶς δύναμαι ἐγὼ τούτῳ ὑποταγῆναι; Ὕβρις γάρ μοι ἐστίν, ἐάνπερ τοῦτο ποιήσω. Μὴ τοιαῦτα λογίζου, ἀγαπητέ· οὐ γὰρ ἐν φρονήσει λογίζῃ περὶ τούτου. Ὁ γὰρ τοιαῦτα διαλογιζόμενος, οὔπω ἀπεδύσατο τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης.

Ἡμεῖς δέ, ἀγαπητέ, ὡς ὑπὸ Θεοῦ παραδιδόμενοι τοῖς ὁμοψύχοις ἀδελφοῖς εἰς δουλείαν, ὑπομένωμεν, ἵνα ἀξιωθῶμεν τῆς ἐλευθερίας τῶν δικαίων, ἀναλογιζόμενοι τὸν πάντων Δεσπότην, ὃς ἐπτώχευσε δι᾽ ἡμᾶς, πλούσιος ὤν, ἵνα ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν.

Ἀγαπητέ, τὸν αὐχένα ὑπόθες ὑπὸ τὸν ζυγὸν αὐτοῦ, ἵνα εὕρῃς ἀνάπαυσιν τῇ ψυχῇ σου· διότι γέγραπται· ἀκάθαρτος παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος. Ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Πρὸς ἀρχαρίους. Παραίνεσις ζʹ Καὶ περὶ τοῦ ἐργοχείρου μὴ ὀλιγώρει. Πολλάκις γὰρ ὑποβάλλει σοι ὁ λογισμὸς λέγων, ὅτι οὐδέποτε δυνήσῃ μαθεῖν τὸ ἐργόχειρον τοῦτο· ἀσθενὴς γὰρ εἶ καὶ ὀλίγωρος, καὶ τὴν μοχθηρίαν τοῦ ἔργου τούτου οὐ δύνῃ ὑπενεγκεῖν εἰς τέλος. Ἰδοὺ γὰρ τὰ μέλη σου ἤρξω πάσχειν ἀπὸ κόπου· οὐ γὰρ ἤθισας κάμνειν. Ἀλλὰ διελθὼν πορεύου ὅθεν παραγέγονας· κἀκεῖ γάρ, φησίν, ἐὰν θέλῃς φοβηθῆναι τὸν Θεόν, σώζῃ. Σὺ δέ, ὡς πιστός, μὴ ἐκλύου ὑπὸ τοιούτων λογισμῶν, ἀλλ᾽ ὑπόμεινον τῷ Κυρίῳ τῷ καλέσαντί σε εἰς τὴν αὑτοῦ βασιλείαν καὶ χαράν. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν, ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· μετάβηθι· καὶ μεταβήσεται· καὶ οὐδὲν ἀδυνατήσει ὑμῖν. Καὶ ἡμεῖς οὖν, ἀγαπητοί, ὑπομένωμεν· οὐ γὰρ ἐπ᾽ ἄνθρωπον ἠλπίσαμεν, ὅστις οὐ δύναται σῴζειν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σῴζοντι τοὺς ἐλπίζοντας ἐπ᾽ αὐτῷ. Καθὼς γέγραπται· οἱ πεποιθότες ἐπὶ Κύριον, ὡς ὄρος Σιών. Καὶ μακαρίζει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον τοὺς ἐλπίζοντας ἐπὶ Κύριον, λέγων· Κύριε, ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, μακάριος ἄνθρωπος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ σέ.

Μεῖνον οὖν, ἠγαπημένε ὑπὸ Κυρίου. Ἆρα γράμματα εἰ ἐμάνθανες, οὐχ ὑπέμενες τὸν σκυλμόν; Εἰ δὲ καὶ τέχνην τοῦ κόσμου, οὐχ ὑπέμενες τὸν κόπον; Οὐ πολλῷ μᾶλλον ὀφειλέται ἐσμὲν ὑπομεῖναι πάντα διὰ τὸν Κύριον;

Γέγραπται γάρ· τοὺς πόνους τῶν καρπῶν σου φάγεσαι· μακάριος εἶ, καὶ καλῶς σοι ἔσται. Καὶ ὁ Ἀπόστολος παραγγέλλει, λέγων· ταῖς ἰδίαις χερσὶν ἐργάζεσθε τὸ ἀγαθόν, ὥστε μὴ μόνον αὐτὸ τὸν ἐργαζόμενον ἐσθίειν, ἀλλὰ καὶ τῷ χρείαν ἔχοντι μεταδιδόναι τῶν ἰδίων πόνων.

Σπουδὴ οὖν γενέσθω πᾶσιν ἡμῖν τὸ ῥυσθῆναι ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· ἐὰν γὰρ ἡμεῖς θέλωμεν, ῥυώμεθα. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δωρησάμενος τῷ κόσμῳ τὸν ἀνελλιπῆ θησαυρὸν τῆς μετανοίας. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Παραίνεσις ηʹ Περὶ δὲ τῶν συμβαινόντων σκανδάλων, οἴδαμεν τὸν εἰπόντα· μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε· ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν· καὶ τὰ ἑξῆς. Ἵνα δὲ ἔχῃς βοήθημα ἐν τῷ λογισμῷ, ἀναλόγισαι ὅτι ὁ δίκαιος Λὼτ ἐν Σοδόμοις κατῴκει, ἀλλ᾽ οὐ συναπήχθη τῇ ἐκείνων ὑπερηφανίᾳ καὶ ἀσελγείᾳ· διὸ καὶ ἐσώθη, καθὼς γέγραπται· βλέμματι γὰρ καὶ ἀκοῇ ὁ δίκαιος, ἐγκατοικῶν ἐν αὐτοῖς, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ψυχὴν δικαίαν ἀθέσμοις ἔργοις ἐβασάνιζεν. Ἀλλὰ τί ἐπάγει λέγων· οἶδε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμῶν ῥύεσθαι, ἀδίκους δὲ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους τηρεῖν· καὶ τὰ ἑξῆς. Μὴ οὖν σήμερον ἐγκράτεια καὶ πραΰτης, καὶ αὔριον ἀκρασία καὶ ὑπερηφανία. Μὴ σήμερον ἡσυχία καὶ ἀγρυπνία καὶ ταπείνωσις, καὶ αὔριον περισπασμοὶ καὶ ὕπνος ἀκόρεστος καὶ ἀνυποταγή, καὶ τὰ ὅμοια τούτων. Μὴ σήμερον ἀποταγὴ κόσμου, ἀποταγὴ γηΐνων πραγμάτων, ἀποταγὴ πατρίδος καὶ φίλων καὶ τῶν κατὰ σάρκα γονέων διὰ τὴν εἰς Κύριον ἐλπίδα, καὶ αὔριον χώραν καὶ πατρίδα καὶ κληρονομίαν ἐπιζητήσωμεν, τοῦ βυθίζειν ἑαυτοὺς εἰς κακὰ πολλά. Ἡ γὰρ γυνὴ τοῦ Λὼτ στραφεῖσα εἰς τὰ ὀπίσω, γέγονε στήλη ἁλός. Διὸ καὶ ὁ Κύριος διδάσκει λέγων· οὐδεὶς βαλὼν τὴν χεῖρα ἐπ᾽ ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.

Ἔχε οὖν ἀεὶ ἐν νῷ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἐν ᾗ ἀποδυσάμενος πάντα ἐξῆλθες τοῦ κόσμου διὰ τὸν Κύριον· καὶ ὅτε ᾖς πεπυρωμένος τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ζέων τῷ πνεύματι πρὸς τὸν Κύριον, καὶ τὸν σκοπὸν ἔχε ἄχρι τέλους· ὁ γὰρ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται· ὅπως κομίσῃ τὸν μισθὸν τῆς ἐργασίας μετὰ ζωῆς αἰωνίου· ὅτι ἀληθινῷ Θεῷ προσῆλθες, καὶ πάντων κατεφρόνησας, ἵνα Χριστὸν κερδήσῃς. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Περὶ ὑπακοῆς. Παραίνεσις θʹ Καὶ περὶ τοῦ χρόνου μὴ ὀλιγώρει· τισὶ γὰρ ὑποβάλλει ὁ Ἐχθρὸς ἐπιθυμίαν εἰς τὸ σχῆμα παρὰ τὸν καιρόν, ὅπως, μὴ φέρων ὁ ἀδελφὸς τὸ λεῖον τῆς ἡδονῆς, φύγῃ τὸ στάδιον. Σὺ δέ, ἀγαπητέ, ὡς τῷ Θεῷ ἀρέσαι σπουδάζων, μακροθύμησον· τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος, ἐὰν καὶ δύνῃ ἐλεύθερος γενέσθαι, μᾶλλον χρῆσαι. Ἔμβλεψον δὲ εἰς τὰς ἀρχαίας γενεάς, καὶ ἴδε, ὅτι οἱ ἅγιοι πάντες διὰ μακροθυμίας καὶ ὑπομονῆς ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν. Παρακαλέσωμεν οὖν ἑαυτοὺς καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν, ὅπως συγκληρονόμοι αὐτῶν εὑρεθῶμεν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Πρῶτον μὲν ὁ πατριάρχης Ἰακώβ, οὐκ ἔτη δεκατέσσαρα ἐδούλευσε διὰ Ῥαχήλ, Λάβαν τῷ Σύρῳ ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ἐν τῷ καύσωνι τῆς ἡμέρας καὶ τῷ παγετῷ τῆς νυκτός; Ὁμοίως δὲ καὶ Ἰωσήφ, ὁ ἠγαπημένος, οὐκ ἔτη ἱκανὰ ἐδούλευσεν ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ; Καὶ γὰρ γέγραπται· καὶ ἦν Ἰωσὴφ ἐτῶν δέκα ἑπτὰ ποιμαίνων τὰ πρόβατα μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὑτοῦ. Καὶ πάλιν λέγει· καὶ ἦν Ἰωσὴφ ἐτῶν τριάκοντα, ὅτε ἔστη ἐνώπιον Φαραώ. Ὁμοίως δὲ καὶ Μωυσῆς ὁ θεράπων Κυρίου τεσσαράκοντα ἔτη παρῴκησεν ἐν γῇ Μαδιάμ. Καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ διὰ τεσσαράκοντα ἐτῶν εἰσῆλθον εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ὁμοίως δὲ καὶ Δανιήλ, ὁ ἐνάρετος ἀνήρ, μετὰ καὶ τῶν τριῶν παίδων, τῶν τὴν κάμινον δρόσον ἐργασαμένων διὰ τῆς πίστεως, ὑπέμειναν δουλείαν καὶ θλίψεις καὶ ὀνειδισμοὺς ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, διὸ καὶ ἐσώθησαν.

Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ κακοπάθειαν μικρὰν ὑπομένομεν.

Διὰ τὸ μὴ πιστεύειν ἡμᾶς, ἡ ὑπομονὴ μακρύνεται ἀφ᾽ ἡμῶν. Οὕτω γὰρ τῇ λύπῃ ἑαυτὸν ἐκδέδωκας, ὡς ἀπολέσας παρακαταθήκην ἀλλοτρίαν, ὡς ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἐπορεύθης. Δὸς σεαυτῷ προθυμίαν ἐν Κυρίῳ, καὶ ἀνδρίζου ὡς πιστός, μήτε ἐκ τῆς πολλῆς λύπης ἀπολέσῃς τοὺς τόνους τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἔσχατον μεταμεληθήσῃ. Ἐννόησον, ἀγαπητέ, τοὺς ἐν ἐξορίᾳ καὶ μετάλλοις καὶ ἐν πικρᾷ δουλείᾳ ἐξεταζομένους, καὶ ὑποτάγηθι τῷ προεστῶτί σου ἐν Κυρίῳ. Εἰ μᾶλλον κατὰ ἄνθρωπον λογίζῃ τὴν δουλείαν, ἣν ὑπομένεις διὰ τὸν Κύριον, τίς ἄρα ἀτιμασθείς ποτε ὑπὲρ βασιλέως, οὐχὶ μᾶλλον ἡγεῖται τὴν ὕβριν καύχημα; Ἀλλὰ πολλάκις μέλλεις λέγειν, ὅτι τὸ πρᾶγμα κόπον ἔχει.

Οἴμοι τῷ ἁμαρτωλῷ καὶ ἀχρείῳ δούλῳ! Ἐὰν κόπον οὐ προαιρούμεθα ὑπομεῖναι διὰ τὸν Κύριον, τί καὶ ἐξήλθομεν ἐκ τοῦ κόσμου; Ἀγαπητέ, τίς ἄξιος καὶ μακάριος παθεῖν ὑπὲρ τοῦ παθόντος ὑπὲρ αὐτοῦ; Μικρὰ παρέχεις, ἀγαπητέ, καὶ μεγάλα κομίζῃ· ὑπομονῆς δὲ ἔχομεν χρείαν, ἵνα τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ποιήσαντες, τύχωμεν τῆς ἐπαγγελίας αὐτοῦ. Ὁ γὰρ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.

Παραίνεσις ιʹ Ἀδελφέ, μὴ ἐκλύου ὑπὸ ἐπερχομένων λογισμῶν· ἀρχὴ γὰρ ἀγῶνός ἐστι. Κατάμαθε ἐκ τοῦ ὑετίου λάκκου, ὅτι ὅταν βρέξῃ καὶ συναχθῇ ἡ εὐλογία τοῦ ὕδατος ἐν τῷ λάκκῳ, ἐν ἀρχῇ τεταραγμένον ὑπάρχει τὸ ὕδωρ· ὅσῳ δὲ ἐγχρονίζει, καθαρώτερον ἀποκαθίσταται. Λοιπόν, ἀγαπητέ, ἴσθι μὴ ἐκλυόμενος· γέγραπται γάρ· χείμαρροι ἀνομίας ἐξετάραξάν με. Καὶ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ λέγει· ὅτι ἐπλήσθη κακῶν ἡ ψυχή μου, καὶ ἡ ζωή μου τῷ ᾅδῃ ἤγγισε.

Διὸ λέγει· Κύριος ἐμοὶ βοηθός, καὶ οὐ φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι ἄνθρωπος. Ὅταν οὖν ἔλθῃ εἰς τὴν διάνοιάν σου λογισμὸς πονηρός, βόησον πρὸς Κύριον μετὰ δακρύων, λέγων· Κύριε, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ, καὶ συγχώρησόν μοι, φιλάνθρωπε· Κύριε, κατάργησον τὸν Πονηρὸν ἀφ᾽ ἡμῶν.

Καρδιογνώστης γάρ ἐστιν ὁ Θεός, καὶ οἶδε τοὺς διαλογισμοὺς τοὺς ἐκ τῆς κακοήθους γνώμης γινομένους· οἶδε καὶ τοὺς ἐκ τῆς πικρότητος τῶν δαιμόνων ἡμῖν προσφερομένους. Τοῦτο δὲ γίνωσκε, ὅτι ὅσον ἀγωνίζῃ καὶ ὑπομένῃς, τῷ Κυρίῳ δουλεύων, τοσοῦτο καθαρεύει σου ἡ διάνοια καὶ οἱ διαλογισμοί.

Ἔφη γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὅτι πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ [μὴ] φέρον καρπόν, καθαίρω αὐτό, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ. Μόνον θέλε σωθῆναι· ὅτι ἀγαπᾷ Κύριος καὶ συνεργεῖ τοῖς ἐπειγομένοις σωτηρίας τυχεῖν. Ἄκουε δὲ καὶ παραβολὴν κατὰ τῶν αἰσχρῶν λογισμῶν. Ἡ σταφυλή, ὅταν τρυγηθῇ ἐκ τῆς ἀμπέλου, καὶ βληθῇ ἐν τῇ ληνῷ καὶ πατηθῇ, καὶ δώσῃ τὸν οἶνον αὐτῆς, καὶ βληθῇ ἐν ἀγγείοις, τοσοῦτος ἐν ἀρχαῖς ἀναβλύζει ὁ οἶνος, ὡς ὑπὸ σφοδροτάτης λαύρας καιόμενος· ὥστε καὶ φανερὰ ἀγγεῖα, μὴ φέροντα τὴν ὁρμήν, ῥήσσει ἐκ τῆς τάσεως· οὕτω καὶ οἱ διαλογισμοὶ τῶν ἀνθρώπων, ὅταν μετέλθωσιν ἐκ τοῦ ματαίου αἰῶνος τούτου καὶ τῆς μερίμνης αὐτοῦ, εἰς τὰ οὐράνια. Οἱ γὰρ δαίμονες, μὴ φέροντες τὸν ζῆλον, ποικίλως ἐκταράττουσι τὴν διάνοιαν τοῦ ἀνθρώπου, ἀνατροπὴν θολερὰν συγκεράσαι αὐτῷ βουλόμενοι· ἵνα 〈ἐὰν〉 εὕρωσιν ἀγγεῖον παραίτιον, λακίσουσιν αὐτό, τουτέστι ψυχὴν ἄπιστον καὶ διστάζουσαν. Ἐοίκασι γὰρ οἱ δαίμονες λύκους ἅρπαγας, οἳ περιέρχονται τὰς κέλλας τῶν μοναχῶν ἐπιζητοῦντες θύραν ἀνεῳγμένην αὐτοῖς, ὅπως ἔνδον ἐπιπηδήσαντες διαφθείρωσι ψυχὴν πειθαρχοῦσαν αὐτοῖς. Ἐὰν δὲ εὕρωσι θύραν κεκλεισμένην εἰς τὰ πρόσωπα αὐτῶν, περικακήσαντες ἀναχωροῦσι· λέγω δὴ περὶ ψυχῆς τεθεμελιωμένης ἐν πίστει.

Μὴ οὖν δειλιᾷς, μηδὲ φοβοῦ ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν· βλάψαι σε οὐ δύνανται, Χριστὸν ἔχοντά σου βοηθόν. Λέγει γὰρ ὁ Ἀπόστολος· οὐ γὰρ ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς πνεῦμα δειλίας, ἀλλὰ δυνάμεως καὶ ἀγάπης καὶ σωφρονισμοῦ.

Καὶ πάλιν αὐτὸς 〈ὁ〉 Κύριος ἔλεγε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. Ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Ἐχθροῦ, καὶ οὐδὲν ὑμᾶς οὐ μὴ ἀδικήσει. Διό, ἀγαπητέ, ἀνδρίζου καὶ ἴσχυε ἐν τῷ Θεῷ σου, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ μνείαν τῶν κατὰ σάρκα γονέων ἡμῖν ἐπάγωσιν, εἴπωμεν πρὸς αὐτούς· γέγραπται, θησαυρίζει καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ πάλιν· ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται καὶ καταλείψουσιν ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐτῶν· ἵνα ἐν ἐμοὶ μὲν τὰ ἐγκλήματα, ἑτέρῳ δὲ χρήματα. Οὐκ ἀνάγει μοι τοῦτο· ἔστι πονηρία μεγάλη! Διό, οὔτε δεδιδάγμεθα θησαυρίζειν ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσιν. Ὅπου δέ ἐστιν ὁ θησαυρός σου, ἐκεῖ, φησίν, ἔσται καὶ ἡ καρδία σου. Εὐλογητὸς δὲ ὁ Θεός, ὁ διδοὺς ἡμῖν ἰσχὺν κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Παραίνεσις ιαʹ Ἀδελφέ, ἀγωνίζου ὡς καλὸς στρατιώτης Χριστοῦ, ἕως ἔτι ἔχεις καιρόν, εἰδὼς τοῦτο, ὅτι οὐ περὶ φθαρτοῦ στεφάνου πρόκειταί σοι ὁ ἀγών, ἀλλὰ περὶ καθάρσεως ἁμαρτιῶν, καὶ περὶ ζωῆς αἰωνίου. Κτῆσαι οὖν σεαυτῷ ταπεινοφροσύνην ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ὑπακοῆς. Ἀπόρριψον δὲ ἀπὸ σοῦ τὴν διψυχίαν καὶ ἔνδυσαι τὴν πίστιν ἐν πᾶσιν, ὅπως ὁ Κύριος, ἰδών σου τὸ πρόθυμον τῆς ψυχῆς, ἐνισχύσῃ σε ἐν τῷ ἔργῳ. Μίσησον δὲ σφόδρα τὴν ὀκνηρίαν καὶ ἐρίθειαν σὺν πάσῃ κακοήθει γνώμῃ καὶ φθόνῳ, ὡς καταλείψας διὰ τὸν Κύριον τοὺς κατὰ σάρκα γονεῖς, φίλους καὶ ὑπάρχοντα.

Ἐὰν γὰρ ἐξ ἀρχῆς χαυνωθῇς τοῖς λογισμοῖς, κόπον ἕξεις καὶ ζημίαν. Ἐὰν οὖν συμβῇ ἡμῖν ποτε καὶ μικρὸν κοπιάσαι διὰ τὸν Κύριον, ἢ καὶ ὑπὲρ δύναμιν, μὴ γογγύσωμεν· ὁ γὰρ γογγύζων ἔκδηλον ἑαυτὸν ποιεῖ, ὅτι οὐκ ἐξ ἰδίας προθέσεως ἐργάζεται. Σὺ οὖν, ὡς φρόνιμος, μὴ ἔριζε τοῖς ἀμελεστέροις ἀδελφοῖς, μηδὲ ζήλου τοὺς ἐν ἀφοβίᾳ Θεοῦ διάγοντας, εἰδὼς τοῦτο ἀκριβῶς, ὅτι ὁ πίπτων ἑαυτῷ ῥήγνυται, καὶ ὁ νικῶν στεφανοῦται. Πλὴν μὴ ἔριζε σῷ ἀδελφῷ· οὐ γὰρ οἶδας, μήποτε καὶ πάθος αὐτῷ ἐνοχλῇ, ὃ σὺ οὐ γινώσκεις, καὶ τούτου χάριν ἀδυνάτως φέρει· τούτῳ χρὴ μᾶλλον συμπάσχειν καὶ παρακαλεῖν, καὶ μὴ ἐκθλίβειν, ὡς ἀσυμπαθεῖς.

Σὺ δὲ ἀγωνίζου καλῶς, εἰδὼς πρὸς τίνα ἐξελήλυθας. Ἰδοὺ γὰρ νῦν ἐπιτήδειός σοι καιρὸς πρόκειται τοῦ συνάγειν πλοῦτον ἀνέκλειπτον διὰ τῆς λειτουργίας καὶ καρποφορίας τῆς πρὸς τοὺς ἀδελφούς. Διό, ἀγαπητέ, ἐὰν καταστέλλῃς τὰ μέσαυλα ἀπὸ τῶν κοπριῶν, κατάστειλον καὶ ἔνδοθεν τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας. Εἰ δὲ καθαίρεις τὴν σποδιὰν τοῦ μαγειρείου, ἐν πολλῇ ταπεινοφροσύνῃ ἐπιτέλει τὸ ἔργον, μιμνῃσκόμενος τοῦ Προφήτου, λέγοντος· σποδὸν ὡσεὶ ἄρτον ἔφαγον, καὶ τὸ πόμα μου μετὰ κλαυθμοῦ ἐκίρνων. Κατανόησον δέ, ἀγαπητέ, ἅμα τὸ φθαρτὸν πῦρ, καὶ ἀνανόησον τὴν αἰώνιον φλόγα, τὴν μέλλουσαν κατεσθίειν τοὺς ἁμαρτωλούς, καὶ δάκρυσον περὶ ὧν ἡμάρτηκας, ἅμα δὲ καὶ περὶ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὅπως ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δωρήσηται ἡμῖν Κύριος. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Νουθεσία περὶ ἀτυφίας. Παραίνεσις ιβʹ Ἀδελφέ, ἐὰν ἀποταξάμενος τοῦ ματαίου βίου εἰσέλθῃς εἰς κοινόβιον πλειόνων ἀδελφῶν καὶ παραδοθῇς ὑπὸ τοῦ ἡγουμένου ἑτέρῳ μοναχῷ, τοῦ διδάσκειν σε ἆθλα τῶν ἀρετῶν, μή σοι δόξῃ λέγειν τὰ ἐναντία τοῦ μειζοτέρου σου εἴτε πράττειν, ἐν τῷ σὲ διαλογίζεσθαί τι τῶν μὴ ἀνηκόντων, καὶ φῇς· ἐγὼ μὲν κατέλιπον πλοῦτον, οἰκίας, ἀγρούς, παῖδας καὶ παιδίσκας, καὶ πάντα ἡγησάμην σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσω· οὗτος δὲ μηδενὸς κύριος ὤν, πολλάκις δὲ ἐξ ἀνάγκης εἰς τοῦτο ἐλήλυθε, καὶ τούτῳ ταπεινωθῶ; Καὶ εἰς τοιαύτην εὐτέλειαν παραπεμφθῶ; Μὴ γὰρ λιμώττων πάρειμι;

Μὴ οὖν ταῦτα διαλογίζου, ἀγαπητέ· ὑπερηφανείας γὰρ οἱ λόγοι οὗτοι πεπλήρωνται. Ἀλλ᾽ ἐννόησον, ὅτι ὁ πάντων [τῶν] ἡμῶν Δεσπότης Χριστὸς δι᾽ ἡμᾶς ἐταπείνωσεν ἑαυτόν, ὑπήκοος γενόμενος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Νόει ἃ λέγω. Δῴη γάρ σοι ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσι. Δύο ἀθληταὶ ἦλθον ἀγωνίσασθαι ἐν τῷ ἅμα, καὶ ὁ εἷς ἐνεδύσατο τὴν ἐσθῆτα λαμπράν, ὁ δὲ ἕτερος πενιχράν. Μὴ οὖν τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπρὰν προσάγει ὁ ἀθλητὴς ἐν καιρῷ ἀγῶνος, ἢ οὐχὶ μᾶλλον τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν τέχνην σὺν τῇ εὐτονίᾳ ἀντεισάγει ἀνταγωνιστὴς πρὸς βοήθειαν κατὰ τοῦ ὑπεναντίου; Ἢ πῶς τολμήσωμεν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν αἰτήσασθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τῶν προτέρων ἡμῶν πταισμάτων, ἡμῶν μὴ ἐπιλανθανομένων τῆς προτέρας ἀναστροφῆς;

Ἢ πῶς ἐνδυσώμεθα τὸν καινὸν ἄνθρωπον τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα, οὔπω ἀποδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης; Οὐ δυνατὸν γὰρ παλαιὸν συνάψαι τῷ καινῷ, τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰπόντος· οὐδεὶς ἐπίβλημα ἐπιβάλλει ῥάκους ἀγνάφου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ· αἴρει γὰρ τὸ πλήρωμα αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἱματίου, καὶ χεῖρον σχίσμα γίνεται. Καὶ πάλιν· οὐδὲ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς παλαιούς, ἀλλ᾽ οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς καινοὺς βλητέον, καὶ ἀμφότερα συντηροῦνται. Μηδὲ σοφίζου κατὰ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον· διότι γέγραπται· ὁ θέλων ἐν ὑμῖν σοφὸς εἶναι ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, μωρὸς γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός· ἡ γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστιν. Ἐπιλαβοῦ οὖν τῆς ταπεινοφροσύνης· ὅτι γέγραπται· τὰ ὑψηλὰ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, βδέλυγμα παρὰ Θεῷ· ὅπως καλῶς καὶ δοκίμως πάντα κατορθώσας ἕξεις ἔπαινον παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ κληρονομήσῃς τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ὃν ἐπηγγείλατο τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Περὶ ταπεινοφροσύνης. Παραίνεσις ιγʹ Δεῖ καὶ τοὺς ἐξ οἰκτροῦ καὶ μοχθηροῦ βίου ἐρχομένους εἰς μονήρη βίον, μὴ ὑψηλοφρονεῖν, μὴ ἐπαίρεσθαι, ἀλλὰ πᾶσαν πραΰτητα καὶ ταπεινοφροσύνην ἐνδείξασθαι, μνημονεύοντας ἅμα καὶ ἀναλογιζομένους τὰς εὐεργεσίας τοῦ Κυρίου· ἐκ ποίας συνοχῆς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐξέσπασεν αὐτούς· μήποτε διασπαρέντες τῷ νοῒ ἀκούσωσιν, ὡς ἀγνώμονες, παρὰ τοῦ Εὐεργέτου, τὸ εἰρημένον ἐν τῷ ψαλμῷ· καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὤν, οὐ συνῆκε, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Τοιγαροῦν, ἀγαπητοί, δουλεύσωμεν τῷ Κυρίῳ ἐν ταπεινοφροσύνῃ πολλῇ, πάσας τὰς ἡμέρας ἡμῶν, τῷ ἐγείραντι ἀπὸ γῆς πτωχόν, καὶ ἀπὸ κοπρίας ἀνυψοῦντι πένητα, ὅπως καὶ μετὰ τέλος ἀξιώσῃ ἡμᾶς τῆς δόξης τῶν πραέων καὶ ταπεινῶν.

Διότι γέγραπται· Κύριος ἀνταποδίδωσι τοῖς περισσῶς ποιοῦσιν ὑπερηφανίαν. Καὶ πάλιν· Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. ᾯ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

Περὶ ἀφηγουμένων. Παραίνεσις ιδʹ Ἀδελφέ, ἐπιστεύθης ψυχήν; Ζῶσαι ὥσπερ ἀνὴρ τὴν ὀσφύν σου· ἀγὼν γὰρ ἥκει οὐκ ὀλίγος· τελείων ψυχῶν ἔργον ἀνεδέξω. Νῆφε οὖν σφόδρα, ὅτι πολλῆς προσοχῆς δέεται τὸ πρᾶγμα, καὶ μὴ καταφρονήσῃς· ἀλλ᾽ ἐν πάσῃ ἁγιότητι ἔστω ὑμῶν ἡ ἀναστροφὴ μετ᾽ ἀλλήλων, μήποτε ἐξ ἀπροσεξίας ὑποσπείρῃ τι τῶν ἰδίων ὁ Ἐχθρὸς διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ ὑποκειμένου. Ὁ γὰρ ὑπερβαίνων τοὺς ὅρους τῆς ἁγνείας καὶ σωφροσύνης, καὶ τὴν ὑπακοὴν ἀπαιτῶν πρὸς ἡδυπάθειαν, οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται· ἡ γὰρ ἄμπελος αὐτοῦ ἐκ Σοδόμων, καὶ ἡ κληματὶς αὐτοῦ ἐκ Γομόρρας· τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· ὁ γὰρ ἀθετῶν οὐκ ἄνθρωπον ἀθετεῖ, ἀλλὰ τὸν Θεόν, τὸν διδόντα τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον αὑτοῦ εἰς ἡμᾶς. Ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁ ὑπακούων τοῦ τοιούτου πράγματος ἔχει ἔπαινον παρὰ τοῦ Θεοῦ· ὅτι οὐδὲ τὸν Ἰωσὴφ ἐμιμήσατο, οὐδὲ τὴν μακαρίαν Σωσάννην ἐζήλωσεν. Ὁ μὲν γὰρ Ἰωσὴφ καὶ εἰς δουλείαν πραθεὶς τῇ Αἰγυπτίᾳ, οὐ συναπήχθη ταῖς κολακείαις αὐτῆς· οὐδὲ αἱ τοῦ θανάτου ἀπειλαὶ ἐπτόησαν τὸν φιλόθεον. Ποτὲ μὲν γὰρ κολακεύουσα τὸν νέον, ἐπηγγέλλετο διδόναι δόματα πολλά· μὴ πειθομένου δὲ αὐτοῦ, πολλάκις καὶ θάνατον ἠπείλει καὶ βασάνους. Ὁ δὲ οὐδὲν προέκρινε τῆς σωφροσύνης, ὑπήκοος δὲ ὑπάρχων κατὰ πάντα, τοῦτο μόνον παρῃτήσατο, σύμβολον τοῦ ἡμετέρου βίου τεθεικώς. Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ μακαρία Σωσάννα θάνατον ᾑρετίσατο ἢ ἁμαρτεῖν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.

Μεγάλην δὲ τιμωρίαν ἑαυτῷ προξενεῖ ὁ συκοφαντῶν τὸν δίκαιον. Διὸ καὶ ὁ Ἀπόστολος λέγει· μετὰ φόβου καὶ τρόμου τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν ἐργάζεσθε. Σφόδρα γὰρ ἀντίκειται ὁ Ἐχθρὸς κατὰ τῶν κατορθούντων τὰς ἀρετάς, ἀλλὰ καταπατεῖται ὑπὸ τῶν πιστῶν. Δεῖ δὲ τοὺς μειζοτέρους τύπους εἶναι τοῖς μικροτέροις πρὸς πᾶσαν ἀρετήν, ὅπως μὴ δῶμεν ἀφορμὴν τοῖς θέλουσιν ἀφορμήν. Ἐὰν γὰρ ἡμεῖς ὦμεν ἀνυπότακτοι, πῶς τὴν ὑπακοὴν ἐκδιδάξωμεν τοὺς μικροτέρους; Ἐὰν ὦμεν γαστρίμαργοι ἢ μέθυσοι ἢ φιλάργυροι, πῶς τοὺς μικροτέρους ἡμῶν ἐκδιδάξωμεν τὴν ἐγκράτειαν καὶ ὑπομονήν; Ἐὰν ἡμεῖς ὦμεν ἀπρονόητοι ἢ πολυλόγοι ἢ ἀβέβαιοι, πῶς τοὺς μικροτέρους ἡμῶν ἐκδιδάξωμεν τὴν σεμνότητα καὶ καρτερίαν;

Τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰπόντος· ὁ ποιήσας καὶ διδάξας, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ πάλιν διὰ τοῦ Ἀποστόλου λέγει· τύπος γενοῦ τῶν πιστῶν. Ἐρεῖς μοι οὖν, κἂν ἐγὼ μὴ ποιήσω, μηδὲ εἴπω τῷ ἀδελφῷ μου τὸ συμφέρον; Εἴπω, καὶ τί τὸ ὄφελος, ἀγαπητέ, ἐάνπερ ἡμεῖς ἄλλους νουθετοῦντες, τὰ ἐναντία πράττωμεν, τοῦ Κυρίου λέγοντος διὰ τοῦ Προφήτου Ἰεζεκιήλ· ἕκαστον ὑμῶν κατὰ τὴν ὁδὸν ὑμῶν κρινῶ, λέγει Κύριος Ἀδωνεί;

Οὐκ ἐποιήσαμεν; Ἀλλὰ νῦν μὴ ἀμελήσωμεν ποιεῖν. Ἡττήθημεν; Ἀλλὰ νῦν μὴ ἡττηθῶμεν. Ἠμελήσαμεν; Ἀλλὰ νῦν μὴ ἀμελήσωμεν. Τοῦ λοιποῦ ἐπιστρεφθῶμεν πρὸς Κύριον. Περὶ δὲ τοῦ διδάσκειν καὶ νουθετεῖν εἷς τὸν ἕνα, ἐντολὴν ἔχομεν ἀπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· ὁ γὰρ ἐπιστρέψας, φησίν, ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ, σώσει ψυχὴν ἐκ θανάτου, καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Ὥστε οὖν, ἀγαπητοί, οὔτε ἡμᾶς χρὴ κρίνειν τοὺς μειζοτέρους ἡμῶν. Γέγραπται γάρ, μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. Ἔχετε δὲ ὑπόδειγμα τῆς ταπεινοφροσύνης, ἀδελφοί, τὸν προφήτην Σαμουήλ· οὐ γὰρ ὑψώθη τῇ καρδίᾳ κατὰ Ἠλὶ τοῦ ἱερέως, καίπερ ἀκούσας ἐκ Θεοῦ περὶ τοῦ ἀνδρός.

Παραγγέλλει καὶ ὁ Ἀπόστολος Πέτρος λέγων· μὴ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν ὑποτάσσεσθε, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς· τοῦτο γὰρ χάρις παρὰ τῷ Θεῷ, εἰ διὰ συνείδησιν Θεοῦ ὑποφέρει τις λύπας, πάσχων ἀδίκως. Ποῖον γὰρ κλέος, εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολαφιζόμενοι ὑπομενεῖτε; Ἀλλ᾽ εἰ ἀγαθοποιοῦντες καὶ πάσχοντες ὑπομενεῖτε, τοῦτο χάρις παρὰ Θεῷ. Εἰς τοῦτο γὰρ ἐκλήθητε, ὅτι καὶ Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἡμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμόν, ἵνα ἐπακολουθήσωμεν τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ· ὃς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ὃς λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει· πάσχων οὐκ ἠπείλει, παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως.

Τῆς σωτηρίας οὖν γενώμεθα τῆς ἑαυτῶν, ἀγαπητοί, ἕτοιμοι εἰς μετάνοιαν, παντὶ λόγῳ, ᾧ ἐὰν ἀκούσωμεν, μάλιστα παρὰ τοῦ προεστῶτος ἐν Κυρίῳ. Ὥσπερ γὰρ ὕδωρ σβέννυσι πῦρ, οὕτω μετάνοια καθαρὰ σβέννυσι θυμόν, καὶ ὀργὴν ἀποστρέφει. Καὶ πειθέτω σε ὁ ἐπὶ τοῦ Ἠλιοὺ πεντηκόνταρχος, ὃς διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης ἐξευμενίσας τὸν Προφήτην, διεσώθη ἀπὸ τῆς ὀργῆς. Ὑπακοὴν οὖν ἔχε, ἀγαπητέ, κατὰ πάντα ἐν Κυρίῳ, ὅπως ἰδὼν ὁ Κύριος τὸ ἀνυπερήφανον καὶ ταπεινὸν τῆς καρδίας σου, ὑψώσῃ σε. Φύλαττε δὲ τοὺς λόγους αὐτοῦ, καὶ ἔσται μεθ᾽ ἡμῶν ὁ εἰπών· ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.