Ἐφραίμ ὁ Σύρος – Μετάνοια καὶ ἐξομολόγησις

Ἔλεγχος αὑτοῦ καὶ ἐξομολόγησις Ἐν πολλοῖς ὑμῖν, ἀδελφοί, δοκῶν χρησιμεύειν, ὀφείλω καὶ ἐμαυτῷ εἰς ψυχὴν λυσιτελῆσαι· ἄλογον γὰρ ἄλλοις παρέχοντα τροφήν, πεῖναν αὐτὸν ὑφίστασθαι· καὶ αἰσχρὸν ἑτέρους ποτίζοντα, δίψῃ με διαφθείρεσθαι. Πῶς δέ ἐστι τοῦτο, εἰ μὴ τὴν ἐμαυτοῦ ἐλέγξω συνείδησιν; Οἶδα γὰρ ὅτι χρήσιμόν μοι γενήσεται εἰς τὸ μέλλον κριτήριον.

Ἐπειδὴ ἐν πολλοῖς με ὄντα ὁ Ἐχθρὸς παρετάξατο ἐν νεότητι· ἐν γὰρ τῷ μεταξὺ περὶ τοῦ αὐτόματα εἶναι τὰ ἐν τῷ βίῳ, μικροῦ δεῖν, ἐπληροφόρησέ με ἡ νεότης. Ὡς ὅτε δὲ ναῦς δίχα οἰάκων ὑπάρχουσα τὸν κυβερνήτην ἐπὶ τῆς πρῴρας παρίστησι καὶ βαδίζει εἰς τοὐπίσω, ἢ οὔτε βαδίζει, ἔσθ᾽ ὅτε δὲ καὶ περιτρέπεται, εἰ μή τις ἐπισκοπή, ἢ δι᾽ Ἀγγέλου ἢ δι᾽ ἀνθρώπου, αὐτῇ βοηθήσειε· τοῦτο δὴ καὶ ἐμοὶ γέγονε· καὶ φερόμενος ἐπὶ κλύδωνος ἀπάτης ἀναισθήτως εἶκον του ἐπηρτημένου κινδύνου.

Τί οὖν ποιεῖ ἡ χρηστότης αὐτοῦ; Ἀποδημοῦντί μοι ἐν τοῖς κλίμασι τῆς ἐνδοτέρας Μεσοποταμίας περιτυχεῖν ἐποίησε ποιμένι προβάτων. Ὁ δέ φησι πρός με· ποῦ πορεύῃ, νεανίσκε; Κἀγὼ εἶπον· ὅπου καὶ τύχοιμι. Καὶ λέγει μοι· ἔκδεξαι, ὅτι πρὸς ἑσπέραν ἡ ἡμέρα κέκλικε. Τί γάρ; Ὑπακούσας ἔμεινα παρ᾽ αὐτῷ.

Καὶ ἐν μέσῃ νυκτὶ λύκοι ἐπελθόντες τὰ πρόβατα διεσπάραξαν, τοῦ ποιμένος ὑπὸ μέθης ἐφυπνώσαντος. Ἐπῆλθον δὲ οἱ δεσπόται, κἀμοὶ τὴν αἰτίαν ἐπέγραφον· εἷλκον δέ με καὶ εἰς δικαστήριον· γενόμενος δὲ πρὸς τὸν κριτήν, ἀπελογούμην, ὡς γέγονε. Καὶ μετ᾽ ἐμὲ εἰσήχθη τις ἐν μοιχείᾳ ἁλούς· ἡ δὲ γυνὴ διαφυγοῦσα ἀφανὴς ἐγεγόνει. Καὶ ὁ δικαστὴς ὑπερθέμενος ἀμφοτέρους ἡμᾶς ἐπὶ τὸ αὐτό, εἰς φυλακὴν παρέπεμψεν· εὕρομεν δέ τινα γεωργὸν ἐν τῇ εἱρκτῇ περὶ φόνου ἐνεχθέντα· καὶ οὔτε ὁ μετ᾽ ἐμοῦ προσαχθεὶς μοιχὸς ἦν, οὐδ᾽ οὗτος φονεύς, ὡς οὐδὲ ἐγὼ κλέπτης προβάτων. Ὁ μέντοι νεκρὸς ἐτηρεῖτο διὰ τὸν γεωργόν· καὶ ὁ ποιμὴν δι᾽ ἐμέ· καὶ ὁ ἀνὴρ διὰ τὸν μοιχόν· ἦσαν οὖν καὶ οὗτοι ἐν οἴκῳ ἑτέρῳ φυλαττόμενοι.

Ποιήσας δὲ ἐκεῖ ἡμέρας ἑπτά, τῇ ὀγδόῃ ὁρῶ τινα καθ᾽ ὕπνους λέγοντά μοι· εὐσέβησον καὶ συνήσεις τὴν πρόνοιαν. Λόγισαι ἃ ἐνενόησας καὶ ἐποίησας, καὶ νοήσεις ἀπὸ σαυτοῦ μηδὲν ἀδίκως τούτους πάσχειν· οὔτε δὲ οἱ αἴτιοι ἀποδράσουσι. Διυπνισθεὶς τοιγαροῦν ἐγὼ ἐπεσκεπτόμην τὴν ὀπτασίαν, καὶ ἐπιζητῶν τὸ ἐμὸν σφάλμα, εὗρον ὅτι ἐν πεδίῳ, ὡς ἤμην ἐπὶ τῆς χώρας ἔτι, ξένου τινὸς πένητος δάμαλιν κατὰ πονηρίαν τινὰ μέσῃ νυκτὶ ἀπεδίωξα τῆς στάσεως, ἣν θηρίον διέσπασεν ἐκεῖ ἐλθόν, ὑπὸ τοῦ χειμῶνος καὶ τῆς γαστρὸς ἀτονοῦσαν.

Ὡς διηγησάμην τὸ ἐνύπνιον τοῖς μετ᾽ ἐμοῦ, καὶ τὴν αἰτίαν, προτραπέντες καὶ αὐτοὶ ἤρξαντο λέγειν. Ὁ μὲν ἄγροικος, ὅτε περ εἶδέ τινα πνιγόμενον ἐν ποταμῷ, καὶ δυνάμενος αὐτὸν βοηθῆσαι, οὐκ ἐβοήθησεν. Ὁ δὲ πολίτης, γυναικὸς συκοφαντουμένης ἐπὶ πορνείᾳ, συγκατηγόρησε. Χήρα δὲ ἧν, φησίν, αὕτη, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτῆς τὴν αἰτίαν αὐτῇ ταύτην ἐπάγοντες τοῦ πατρῴου κλήρου ἀπεστέρησαν, ἐμοὶ δόντες, καθάπερ συνετάξαντο. Ἐγὼ δὲ ἐπὶ τοῖς λεχθεῖσιν ἠρξάμην κατανύττεσθαι, ὅτι πολλή τις ἦν ἡ ἀνταπόδοσις. Καὶ εἰ μὲν ἐγὼ μόνος ἤμην, τυχὸν ἂν τοῦτο συμβεβηκέναι μοι ἔφασκον ἀνθρώπινον· τρεῖς δέ ἐσμεν ἐν τοῖς αὐτοῖς συνεχόμενοι.

Καὶ τέταρτός τις ἔκδικος, οὔτε πρὸς γένος τῶν ἠδικημένων, οὔτε συνίστωρ γενόμενος, ἐπειδὴ οὔτε ἐγὼ εἶδον αὐτόν ποτε, οὔτε μὴν αὐτοί· εἶπον γὰρ αὐτοῖς καὶ τὸ εἶδος τοῦ ὀφθέντος μοι. Καὶ καθυπνώσας πάλιν, ὁρῶ τὸν αὐτὸν λέγοντά μοι· αὔριον ὄψει καὶ τοὺς [ὑφ᾽] ὑμῶν ἠδικημένους, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν τῆς συκοφαντίας ὑμῶν. Καὶ διυπνισθείς, σύννους ἔμενον. Οἱ δὲ πρός με· τί σκυθρωπὸς εἶ, φασί; Καὶ εἶπον αὐτοῖς τὴν αἰτίαν. Ἐδεδίειν δὲ τὴν ἔκβασιν, καὶ ἐπιλήσμων ἐγενόμην τῶν περὶ αὐτομάτου λογισμῶν, κἀκεῖνοι σὺν ἐμοὶ ἐφρόντιζον.

Ὡς δὲ διῆλθεν ἡ νὺξ ἐκείνη, προσαγόμεθα. Καὶ εὐθέως ἀναφορὰ πρὸς τὸν ἄρχοντα φέρεται, πέντε δεσμίους συνέχουσα. Πολλὰ οὖν οἱ σὺν ἐμοὶ τυπτηθέντες, εἰς τὴν φρουρὰν ἐμὲ ἀπέλιπον. Εἶτα εἰσήχθησαν δύο ἐν πρώτοις κριθησόμενοι· οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ ἀδελφοὶ τῆς ἠδικημένης χήρας ἐν τῇ πατρῴᾳ κληρονομίᾳ· ὁ μὲν εἷς εὕρετο ἐπὶ φόνῳ· θάτερος δὲ ἐπὶ μοιχείᾳ. Καὶ ὁμολογήσαντες ἐφ᾽ οἷς ἐφωράθησαν, ᾐκίζοντο καὶ ἐπὶ λοιπαῖς κακουργίαις ὁμολογεῖν. Ὁ τοίνυν φονεὺς ὡμολόγησεν, ὅτι ἔν τινι καιρῷ ἐπὶ τῆς πόλεως ἐμπορευόμενος συνήθειαν εἶχε πρός τινα, ἣν καὶ συνήθως διέφθειρεν· αὕτη δὲ ἦν περὶ ἧς ὁ μετ᾽ ἐμοῦ ἐφρουρεῖτο. Καὶ πυθομένου πῶς διέφυγεν, ἔφη, ὅτι τὸν γείτονα τῆς μοιχευθείσης ἐγένετο, τηρουμένων ἡμῶν, δι᾽ ἑτέρας ἀνόδου ἐλθεῖν πρὸς αὐτὴν χάριν τινὸς ἰδίας χρείας· ἡ δὲ δοῦσα ὃ ᾔτησεν, ἐμὲ διὰ θυρίδος ἤδη καθεῖσα, ἀξιοῖ ὡς οἶδεν αὐτόν, ἵνα καὶ αὐτὴν διὰ τῆς αὐτῆς θυρίδος χαλάσῃ· ἐπειδή, φησίν, οἱ δανεισταὶ συσχεῖν με θέλουσιν.

Ὁ δὲ τοῦτο μέλλων ποιεῖν κατελήφθη ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς. Ἡμεῖς δὲ ἀπεδράσαμεν. Καὶ ποῦ, φησίν, ἐστὶν ἡ γυνή; Ὁ δὲ τὸν τόπον ἀναδούς, ἐκελεύθη φυλάττεσθαι ἄχρι παρουσίας τῆς γυναικός. Καὶ ὁ ἕτερος προσθεὶς τῇ περὶ μοιχείας φορᾷ, ὡμολόγησεν ὅτι τὸν φόνον ἐποίησε, περὶ οὗ ὁ σὺν ἐμοὶ ἄγροικος συνείχετο.

Καὶ αὐτὸς δὲ ἔφη ὅτι ὁ ἀνὴρ ἦν ὁ νεκρὸς τῆς ἐρώσης αὐτοῦ γυναικός. Ὡς οὖν προσῆλθε, φησί, τὸ δειλινὸν τὸν ἀγρὸν κατασκέψασθαι, ἤγγισά τε τοῦ ἀσπάσασθαι αὐτόν, εὐθέως ἀνεῖλον αὐτόν, καὶ ἔφυγον. Ὑπνοῦντος δέ τινος ἀπὸ μόχθου πολλοῦ, πρὸς τὴν βοὴν τοῦ φόνου ἐξελθόντες οἱ παρ᾽ αὐτοῦ, μήτε εἰδότες τὸν ἄγροικον μήτε εἰδότα τὸ γεγονός, δήσαντες παρέπεμψαν. Καὶ τίς τούτων ἀπόδειξις;

Ἡ γυνή, φησίν. Ὁ δὲ εἶπεν, καὶ ποῦ αὕτη; Καὶ ἀνέδωκε καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ ὄνομα ἐν ἑτέρᾳ χώρᾳ, οὐ μήκοθεν τῆς ἑτέρας· καὶ εὐθέως ἀνελήφθη ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ. Προσήχθησαν δὲ καὶ οἱ λοιποὶ τρεῖς· ὁ μὲν εἷς περὶ ἐμπρησμοῦ σταχύων ἐγκαλούμενος, οἱ δὲ λοιποὶ περὶ συνιστορήσεως φόνων· καὶ πληγέντες ὀλίγας, καὶ μηδὲν ὁμολογήσαντες, ἀπήχθησαν εἰς τὴν εἱρκτήν, τοῦ κριτοῦ ἀκούσαντος ἐπιστασίαν τοῦ διαδόχου αὑτοῦ· κἀγὼ δὲ σὺν αὐτοῖς ἀπείην, μηδεμίαν διαίρεσιν ὑπομείνας ἐξετάσεως. ᾞμεν οὖν οἱ πάντες ἐπὶ τὸ αὐτό. Ὁ δὲ κριτὴς ὁ ἐλθών, ἀπὸ τῆς ἡμετέρας πατρίδος ἐτύγχανε, καὶ ἐπὶ πολὺ ἠγνόουν αὐτοῦ τὴν πόλιν ὅθεν, καὶ τίς ἦν. Ἐν δὲ ταῖς μέσαις ἡμέραις, πολὺν ἔχοντες καιρὸν ἀνέσεως, καὶ τοῖς λοιποῖς δεσμίοις συνεφιλιώθημεν. Καὶ ἐπειδὴ οἱ πρόσθεν εὔθυμοι ἐγεγόνεισαν, καὶ τοῖς λοιποῖς ἀπήγγειλαν τὰ γενόμενα, οἳ πάνυ μοι προσεῖχον ὡς εὐσεβεῖ. Κἀκεῖνοι δὲ ἀκούσαντες, οἱ ἀδελφοὶ τῆς χήρας, ἐθαύμασαν, ἐπιγνόντες τὸν συναγορήσαντα ὑπὲρ αὐτῶν. Οἱ πάντες οὖν ἐδέοντό μου, εἴπως αὐτοῖς ἀπαγγέλλω τι ἐπιδέξιον. Πλείονας δὲ ἡμέρας ποιήσας ἐκεῖ, οὐκ ἐθεασάμην τὸν καθ᾽ ὕπνους μοι ὀφθέντα. Καὶ δὴ ἐπὶ τέλει τῶν ἡμερῶν, πάλιν ὁρῶ αὐτὸν λέγοντά μοι, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι ἐν ἑτέροις ἁλόντες δίκην νῦν εἰσπράττονται.

Λέγω δὲ ταῦτα πρὸς αὐτούς, καὶ ὡμολόγησαν ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ τοῦ κλέπτορος συνειδέναι ὡς ἦν ἀνελών τινα δι᾽ ἀμπελῶνα προσκείμενον κατὰ τὸν ἀγρὸν περὶ οὗ ἡμεῖς, φησίν, ἐμαρτυρήσαμεν ὅτι αὐτῷ κατὰ χρέος ὁ ἀμπελὼν προσοφείλεται· καὶ ὅτι οὐκ αὐτὸς ἀνεῖλεν αὐτόν, ἀλλ᾽ ὅτι ἀπὸ κρημνοῦ πεσὼν ἐνεκρώθη. Ὁ δὲ ἕτερος ἔφη, ὅτι τινὰ ὤθησα ἄκων ἐν ὀργῇ ἀπὸ τοῦ δώματος, καὶ κατενεχθεὶς ἀπέθανε. Μετὰ δὲ ταῦτα, ὁρῶ πάλιν καθ᾽ ὕπνους λέγοντά μοι, ὅτι τῇ ἑξῆς ἀπαλλαγήσῃ, οἱ δὲ λοιποὶ τῷ δικαίῳ κριτηρίῳ ὑποκείσονται· γίνου δὲ πιστὸς καὶ διήγησαι τοῦ Θεοῦ τὴν πρόνοιαν.

Τῇ δὲ ἑξῆς καθίσας ὁ κριτὴς ἐπὶ τοῦ βήματος, τοὺς πάντας ἡμᾶς ἀνέκρινε, καὶ ἐπιγνοὺς τὰ πάλαι πεπραγμένα, τὰς γυναῖκας ἐξῄτησε, αἵτινες παρῆσαν ἑτοιμασθεῖσαι, τῶν κατηγόρων χρωμένων τοῖς δικαίοις αὐτῶν· ὁ δὲ ἄρχων τοὺς ἀναιτίους ἀπέλυσε, λέγω δὴ τὸν ἄγροικον καὶ τὸν νομισθέντα μοιχόν· τὰς μέντοι γυναῖκας ᾐκίζετο, ἐπιγνῶναι θέλων μή τινι ἑτέρᾳ πράξει συνιστόρησαν. Καὶ εὑρέθη ἡ μία τὸν ἐμπρησμὸν ποιήσασα, κατὰ μῆνιν τοῦ προδόντος τὸν μοιχὸν αὐτῆς, ἐν οἷς ἐξ ἀγροῦ πορθουμένου φεύγοντά τινα εὑρόντες τοῦ ἐμπρησμοῦ ἐγγύτερον, συνέλαβον ὡς αἴτιον, ὅστις ἦν μεθ᾽ ἡμῶν· ὃν ἀνακρίνας ὁ κριτὴς εὗρεν ὡς εἴρηται, καὶ ἀπέλυσεν ὡς ἀναίτιον. Ἡ δὲ θατέρα τῶν μοιχαλίδων ἐν τῇ αὐτῇ κώμῃ οὖσα, ἔνθα ἐτύγχανον οἱ περὶ συνιστορήσεως κατεχόμενοι, ὡμολόγησε τὴν γενομένην ἐπίθεσιν· ὁ σφαγεὶς γάρ, φησίν, ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῆς κατήχθη, ἀστεῖος ἀνήρ, μεθ᾽ οὗ κοιταζομένη· εὑρὼν εἷς τῶν δύο ἀδελφῶν τῆς χήρας, ἅτε δὴ ἐραστής, πατάξας ἀνεῖλεν αὐτόν, καὶ ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου ἔρριψε. Καὶ γενομένης συνδρομῆς, φησίν, οἱ δύο ἄνδρες κατεδίωκόν τινα ἡρπακότα αὐτῶν χίμαρον, οὓς θεασάμενοι οἱ προὔχοντες, φεύγειν ἐνόμισαν, καὶ συλλαβόμενοι αὐτούς, ὡς αἰτίους παρέπεμψαν. Ἔφη δὲ ὁ ἄρχων, καὶ τί αὐτοῖς ὄνομα ἢ γένους τίνος, καὶ οἷοί εἰσι; Καὶ ἀκριβευσάμενος τὰ κατ᾽ αὐτούς, ἐπέγνω τὸ σαφές, καὶ τοὺς ἀναιτίους ἠλευθέρωσε.

Πέντε δὲ ἦσαν οὗτοι, ὁ γεωργὸς καὶ ὁ νομισθεὶς μοιχὸς καὶ οἱ τρεῖς οἱ ἔσχατοι. Τοὺς δὲ δύο ἀδελφοὺς καὶ τὰς σὺν αὐτοῖς ἀλητηρίους γυναῖκας, θηρσὶ βορὰν ἐκέλευσε γενέσθαι.

Κελεύει δὲ κἀμὲ εἰς μέσον ἀχθῆναι, καὶ ἐξένεσεν αὐτὸν κἀμὲ ἡ ὁμοιότης. Ὅμως ἐπύθετο τῆς ὑποθέσεως παρὰ τὴν τάξιν, καὶ ἀνακρίνειν με πειρᾶται, πῶς γέγονε τὰ κατὰ τὰ πρόβατα. Εἶπον δὲ τὴν ἀλήθειαν, ὡς γέγονε· καὶ ἐπιγνούς με ἐκ τῆς φωνῆς καὶ τοῦ ὀνόματος, τὸν ποιμένα εἰς ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας κελεύσας μαστιχθῆναι, ἀπολύει με τοῦ ἐγκλήματος μεθ᾽ ἡμέρας ἑβδομήκοντα μικρῷ ἔλαττον.

Ἡ δὲ ἐπίγνωσις ἦν ἐκ συνοικήσεως τῶν ἐμῶν γονέων τοῖς θρέψασι τὸν ἄνδρα ἔξω τῆς πόλεως· καὶ γὰρ ἐπὶ χρόνους τινὰς τὴν οἴκησιν πρὸς αὐτὸν ἠσπασάμεθα. Ἔπειτα κατ᾽ ἐκείνην τὴν νύκτα, ὁρῶ τὸν ἄνδρα λέγοντά μοι· ὑπόστρεψον εἰς τὸν τόπον σου καὶ μετανόησον περὶ τῆς ἀδικίας, πεισθεὶς ὅτι ἔστι τις ὁ τὰ πάντα ἐφορῶν ὀφθαλμός· καὶ ἀπειλησάμενός μοι βαρέως ἀνεχώρησεν. Ὃν ἄχρι τοῦ νῦν οὐ τεθέαμαι. Γενόμενος δὲ ἐναγώνιος ὑπέστρεψα, καὶ πολλὰ δακρύσας οὐκ οἶδα εἰ τὸν Θεὸν ἐπληροφόρησα. Διὸ δὴ πάντων αἰτῶ μοι τὰς εὐχὰς συναγωνίσασθαι, ὅτι τὸ τραῦμά ἐστιν ἀνίατον. Οὐκ ὀφρυῶμαι ἐπὶ ταῖς ὁράσεσιν, ἀλλὰ κατατρύχομαι ἐπὶ τοῖς ἀσεβέσι λογισμοῖς. Ὤφθη καὶ τῷ Φαραὼ ἄγγελος, περὶ τῶν μελλόντων εἰσηγούμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἀπαλλάσσει τὴν ἀπόφασιν ἡ προφητεία. Λέγει καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς προφητεύσασιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οὐκ οἶδα ὑμᾶς, ἐργάται τῆς ἀνομίας.

Οἶδα ὅτι ἀληθῆ ἑώρακα, καὶ πείρᾳ παρέλαβον, ἀλλ᾽ ὀδυνᾶται ἡ ὑπερβάλλουσα τοῦ Θεοῦ λοιδορία. Ὁ γὰρ λέγων αὐτόματα πάντα, ἀνυπαρξίαν ἡγεῖται Θεότητος. Ἐλογισάμην καὶ οὐ ψεύδομαι· μετεμελήθην καὶ οὐκ ἐπίσταμαι, εἰ ἐξιλασάμην.