Ἡσύχιος ὁ Πρεσβύτερος – Σύντομος ἑρμηνεία

Προσευχὴ—τὴν δέησιν αὐτοῦ Ὁ λόγος περὶ τοῦ Χριστοῦ λαλεῖ (δηλοῖ), ἐπειδὴ ἐκ προσώπου τοῦ Ἀδὰμ πάντα ὑπέμεινε. αἰνίττεται δὲ καὶ τὰ ἔθνη, ὀδύρεται δὲ καὶ τὸν πρότερον λαόν. εἰσάκουσον Αὕτη ἡ φωνὴ τοῦ Ἀδάμ. καὶ ἡ κραυγή Παράκλησις ὀδυνηρὰ πρὸς τὸν θεόν. μὴ ἀποστρέψῃς Μὴ βδελύξῃς με, φησί, σεσηπότα τῇ παραβάσει, ἀλλὰ σπλαγχνίσθητι εἰς ἐμέ. ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ Ἐκ προσώπου τοῦ ἀνθρώπου ὁ Χριστὸς βοᾷ πρὸς τὸν πατέρα· διὰ τὸν ἄνθρωπον γὰρ ὑπέμενεν ἐπὶ (διὰ) τοῦ σταυροῦ. — Ὁ Ἀδάμ, φησίν· ἐξεδέχετο γὰρ τὴν παρουσίαν (τὴν ἡμέραν τῆς παρουσίας) τοῦ Χριστοῦ. ὅτι ἐξέλιπον Ὡσεὶ σκιὰ γὰρ καὶ ὡσεὶ καπνὸς διελύθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ παρεγένετο ὁ κύριος, ἵνα σώσῃ τὸν ἄνθρωπον. καὶ τὰ ὀστᾶ Κατακεκομμένα τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ τῇ ξηρασίᾳ τῶν εἰδώλων· οὔπω γὰρ ἡ πιότης τοῦ βαπτίσματος ἦν φανεῖσα. ἐπλήγην Τῇ τῶν δαιμόνων πληγῇ, καθὼς γέγραπται· καὶ ἀφῆκαν αὐτὸν ἡμιθανῆ. οὐ γὰρ ἀφῆκαν οἱ δαίμονες πιανθῆναι (ἐνυγρανθῆναι) τὸν ἄνθρωπον, τουτέστι τὸν Ἀδάμ, τῇ γνώσει τοῦ θεοῦ. ὅτι ἐπελαθόμην Πρόπαλαι γὰρ περιέμενε, φησίν, ὁ Ἀδὰμ τὸν ἄρτον τὸν μυστικόν, ἀλλὰ προεχώρει ἡ παράβασις. ἀπὸ φωνῆς Ἀπὸ τῆς πολλῆς θλίψεως, ἧς ἔθλιψαν οἱ δαίμονες τὸν ἄνθρωπον. ἐκολλήθη Ἔστενεν ἀνίατα, ὡς τακῆναι τὰς σάρκας σὺν τοῖς ὀστέοις.

ὡμοιώθην Ὁ πελεκὰν φιλεῖ ἀεὶ ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἐρημικοῖς διάγειν· ἐφίλει δὲ καὶ ὁ Χριστὸς τὰς ἐρήμους. γέγραπται γάρ· καὶ ἦν διάγων ἐν ταῖς ἐρήμοις ἀπερισπάστως. ἐγενήθην Τὸ ὄρνεον τοῦτο θρηνῶδές ἐστι (θρηνῳδόν ἐστι) καὶ ἀεὶ ἐν οἰκοπέδοις ἢ ἐν συμπτώμασιν ἐκεῖ φιλεῖ καθέζεσθαι· οὕτως καὶ ὁ Χριστός, εἰς τὴν ἐρήμωσιν τοῦ ἀνθρώπου ἀποβλέψας, παρεγένετο ἐνοικῆσαι τῷ ἀνθρώπῳ καὶ ζωοποιῆσαι αὐτόν. ἠγρύπνησα Γέγραπται γάρ· [ἐγὼ] καθεύδω καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. ἡνίκα ἡ θεότης ἐσκύλευσε τὸν ᾅδην, ἡ σὰρξ μόνη ἔκειτο ἐν τῷ μνήματι, ὥσπερ στρουθίον μόνον ἐπὶ τὸ χῶμα (σχίσμα) τῆς γῆς. διὸ λέγει· ἐπὶ δώματι (δώματος). ὅλην τὴν ἡμέραν Ἡνίκα ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἐκρέματο, οἱ Ἰουδαῖοι ὠνείδιζον αὐτόν· ἐχθροὶ γὰρ τοῦ σωτῆρος Ἰουδαῖοι. καὶ οἱ ἐπαινοῦντες Οἱ πρότερον ἐπαινοῦντές με, φησίν, ὤμνυον κατὰ τοῦ Χριστοῦ <τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ> χλευάζοντες. ὅτι σποδόν Ἀντὶ γὰρ ἄρτου ὁ Ἀδάμ (ἀντὶ γὰρ τοῦ Ἀδάμ), τουτέστιν ὁ ἄνθρωπος, σποδὸν [ὡσεὶ ἄρτον] ἔφαγε (ἤσθιε) τὰς θυσίας τῶν εἰδώλων, [ὡς ἀνυπόστατα ὄντα]. καὶ τὸ πόμα Ἡνίκα γὰρ τὸ ὕδωρ ἔπινεν, ἐκίρνα αὐτὸ τοῖς δάκρυσι, κλαίων ἀπαύστως. ἀπὸ προσώπου Παρώργισε γὰρ ὁ ἄνθρωπος τὸν θυμὸν τοῦ θεοῦ καὶ ἐπλήθυνε τὴν ὀργὴν τοῦ θεοῦ (καθ’ ἑαυτοῦ) τῇ παραβάσει τῶν εἰδώλων. ὅτι ἐπάρας Ἄρχοντα γὰρ κατέστησάς με τῆς κτίσεως, καθῃρέθην δὲ τῇ παρακοῇ.

αἱ ἡμέραι Αἰώνιος γὰρ γεγονώς, ἐγενόμην πρόσκαιρος καὶ δίκην σκιᾶς, ἐξέλιπον αἱ ἡμέραι μου, φησὶν ὁ ἄνθρωπος. καὶ ἐγώ Ἀποστὰς γὰρ ἀπὸ θεοῦ καὶ μηκέτι πιαινόμενος τῷ ἐλέει τοῦ θεοῦ, δίκην χόρτου ἐξηράνθην. σὺ δέ, κύριε Ὡς ἀληθὴς καὶ ἀψευδὴς θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα μένεις (μένει), ὁ δὲ ἄνθρωπος πρόσκαιρος ὡς ὠνητός (θνητός) <νοητός>. καὶ τὸ μνημόσυνον Εἰς τὰς γενεὰς γὰρ τοῦ αἰῶνος τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ μένει. λέγει δὲ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἀνάστασιν. σὺ ἀναστάς Μετὰ γὰρ τὸ ἀναστῆναι τὸν κύριον ἐκ νεκρῶν ἡ ἐκκλησία ἐφανερώθη λυτρωθεῖσα ἐκ τῶν εἰδώλων. ὅτι καιρός Ἔφθασε γὰρ ὁ καιρὸς τῆς ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ καὶ ἧκεν ἡ [καινὴ] δόξα τῆς ἐκκλησίας. ὅτι εὐδόκησαν Οἱ ἀπόστολοι· αὐτοὶ γάρ εἰσιν οἰκήτορες τῆς Σιών. λίθους δὲ λέγει τὰ ἐν αὐτῇ πραχθέντα μυστήρια, ὡς στερεὰ καὶ ἀμετάθετα (ἀμετάβλητα) καὶ μηκέτι λυόμενα. καὶ τὸν χοῦν Τῆς γὰρ ἐκκλησίας οὔτε τὸ τυχὸν αὐτῆς πρᾶγμα παρεωράθη, ἀλλ’ ἡγιάσθη. καὶ φοβηθήσονται Ὅταν γὰρ ἔφθασεν ἡ ἀκοὴ τῆς Χριστοῦ παρουσίας εἰς τὰ ἔθνη, φόβῳ συνεσχέθησαν, ὅθεν ἔσπευσαν πρὸς ἐπιστροφήν. καὶ πάντες Οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν καὶ οἱ κρατοῦντες τῆς γηΐνης πολιτείας· εἰσὶ δὲ οἱ δαίμονες πρὸς ἀλήθειαν. ὅτι οἰκοδομήσει Τὴν ἐκκλησίαν· ἦν γὰρ καταπεπτωκυῖα τῇ πλάνῃ τῶν εἰδώλων, ἀνέστη δὲ τῇ παρουσίᾳ Χριστοῦ.

καὶ ὀφθήσεται Καθ’ ἑκάστην γὰρ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐμφανίζει ἐνδόξως ὁ κύριος. ἐπέβλεψεν Τοῦ λαοῦ τοῦ ἐξ ἐθνῶν· ταπεινωθέντες γὰρ ἦσαν τῇ αἰχμαλωσίᾳ τῶν δαιμόνων. καὶ οὐκ ἐξουδένωσεν Οὐκ ἀπεβάλετο τουτέστιν τὴν δέησιν τῶν ἐθνῶν, ὡς βδελυκτῶν ὄντων τῇ ἀσεβείᾳ, ἀλλὰ προσεδέξατο ὡς συμπαθής. γραφήτω Ἡ ἐξ ἐθνῶν κλῆσις γραφήτω εἰς τὴν τῶν ἀγγέλων [λῆξιν καὶ] τάξιν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως καὶ πίστεως. καὶ λαός Ὁ ἐκ τῶν ἐθνῶν λαός, ὁ τικτόμενος (κτιζόμενος) κατὰ γενεὰν καὶ γενεάν· αὐτὸς γὰρ πρὸς ἀλήθειαν αἰνεῖ τὸν θεόν. ὅτι ἐξέκυψεν Ὅτι ἀπὸ τῶν κόλπων τοῦ πατρὸς ἐνεφάνισεν ἑαυτὸν τῇ γῇ ὁ θεὸς λόγος. κύριος Ἐπιζητῆσαι (ἐπιζητήσας) τὸν ἀπολλύμενον ἄνθρωπον· τούτου χάριν γὰρ παρεγένετο. τοῦ ἀκοῦσαι Ἔστενε γὰρ ἡ ἀνθρωπότης, δεδεμένη ὥσπερ σιδήρῳ τῇ πλάνῃ τῶν εἰδώλων. ἐλθὼν δὲ ὁ κύριος, ἠλευθέρωσε τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῶν σιδήρων (σειρῶν) τῶν δαιμόνων. τοῦ λῦσαι Τοὺς προαποθανόντας τῇ ἁμαρτίᾳ. λέγει δὲ καὶ τοὺς νεκρούς, οὓς καταβὰς ἐν τῷ ᾅδῃ ἠλευθέρωσε καὶ λύσας ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ θανάτου συνανέστησε. τοῦ ἀναγγεῖλαι Ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ γὰρ διὰ τῶν γραφῶν τὸ ὄνομα κυρίου καταγγέλλεται τοῖς πιστοῖς. καὶ τὴν αἴνεσιν Τὸ αὐτό. καὶ Ἰερουσαλὴμ γὰρ εἰς τὴν ἐκκλησίαν λαμβάνεται· ἑκάστης γὰρ ἡμέρας ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ᾄδεται ἡ αἴνεσις τοῦ κυρίου (θεοῦ).

ἐν τῷ συναχθῆναι Πάντες γὰρ οἱ λαοὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ [δηλαδὴ] συνάγονται ἀπολαῦσαι τοῦ δείπνου τοῦ μυστικοῦ. καὶ βασιλεῖς Καὶ γὰρ οἱ βασιλεῖς καὶ πᾶσα ἐξουσία ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τὰς κεφαλὰς τῷ θεῷ κλίνουσι, δουλεύοντες ἐν φόβῳ τῷ κυρίῳ. ἀπεκρίθη Ἐν ᾧ γὰρ ζῇ ὁ ἄνθρωπος, ἰσχύει δοξάζειν (δοξολογεῖν) τὸν κύριον· ὁδὸν γὰρ λέγει τὴν τοῦ βίου. τὴν ὀλιγότητα Ἵνα, φησίν, ἴδῃ <εἰδῇ> ὁ ἄνθρωπος, ὅτι πρόσκαιρός ἐστι καὶ ἵνα μὴ ἐπαίρηται. μὴ ἀναγάγῃς Τουτέστι μὴ συντέμῃς (συντεμεῖς) τὰς ἡμέρας μου, πρὶν ἂν κατορθώσω τὴν ἀρετήν. ἐν γενεᾷ Τοῦ Χριστοῦ ὡς θεοῦ· τούτου γὰρ τὰ ἔτη τέλος οὐκ ἔχουσι. κατ’ ἀρχάς Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τὴν γῆν καὶ ἐστερέωσεν. καὶ ἔργα Καὶ οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ ὑπὸ σοῦ, φησὶν ὁ προφήτης, ἐκτίσθησαν καὶ διὰ σοῦ διαμένουσιν εἰς τοὺς αἰῶνας. αὐτοὶ ἀπολοῦνται Ὁ θεὸς γὰρ χρόνῳ οὐχ ὑποπίπτει οὐδὲ συγκαταριθμεῖται τοῖς κτίσμασι. καὶ πάντες Πάντα γὰρ τὰ κτίσματα, κἂν μεγάλα ᾖ, χρόνῳ ὑπόκεινται. καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον Οὗτοι γὰρ οὐρανοὶ ἀλλάσσονται, καινοὺς δὲ οὐρανοὺς ἐπαγγέλλεται ὁ ποιητὴς τῆς κτίσεως. σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ Οὔτε γὰρ τροπὴν ὑπομένει ὁ θεός, οὔτε πέρας ἐτῶν ὑφίσταται. ὁ γὰρ θεὸς αἰώνιος καὶ ἀΐδιος. οἱ υἱοί Ὅσοι ἐμαθήτευσαν τοῖς ἀποστόλοις, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ αὐτοῦ <αὐτῶν>, κατασκηνώσουσι δὲ ἐν ταῖς σκηναῖς τῶν ἁγίων τότε.

καὶ τὸ σπέρμα Σπέρμα ἐστὶν ὁ λόγος τοῦ θεοῦ, καθὼς γέγραπται· ἡ οὖν διδαχὴ τῶν ἀποστόλων, ἣν κατήγγειλαν τῇ γῇ, αὕτη κατευθύνθη καὶ κατευθύνεται (κατευθυνθήσεται) εἰς τὸν αἰῶνα.

Τῷ Δαυίδ Τῷ Χριστῷ τουτέστιν ἡ ᾠδὴ τοῦ ψαλμοῦ ἀνετέθη. διδάσκει δὲ τὸν ἄνθρωπον εὐχαριστεῖν, ἐφ’ οἷς ἔπαθε καλοῖς. εὐλόγει Ὁ ἄνθρωπος ὁ πιστὸς τῇ ψυχῇ παρακελεύεται, ὥστε ἀπαύστως εὐλογεῖν τὸν κύριον. καὶ πάντα Ἐκ πάντων γὰρ τῶν μελῶν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος χρὴ εὐλογεῖν τὸν θεόν (κύριον). εὐλόγει Οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ δίς, τουτέστιν πολλάκις διεγείρει τὴν ψυχὴν ὁ κατὰ θεὸν ζῶν <ὤν>, εὐλογῶν (εὐλογεῖν) τὸν θεόν. καὶ μὴ ἐπιλανθάνου Οὔτε γὰρ δεῖ λήθῃ παραδιδόναι πάσας τὰς εὐεργεσίας τοῦ θεοῦ, ἃς τῷ ἀνθρώπῳ ἐποίησεν. τὸν εὐιλατεύοντα Διὰ μετανοίας καὶ βαπτίσματος. τὸν ἰώμενον Διὰ προσευχῆς καὶ μετανοίας (δακρύων) τὰς τοῦ σώματος, καὶ διὰ λουτροῦ ἀφθαρσίας τὰς τῆς ψυχῆς. τὸν λυτρούμενον Τῇ παρουσίᾳ γὰρ ὁ Χριστὸς ἐλυτρώσατο τὸν ἄνθρωπον ἐκ πάσης φθορᾶς τοῦ διαβόλου. τὸν στεφανοῦντα Διὰ γὰρ τοὺς πολλοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ θεοῦ καὶ τὸ πολὺ ἔλεος ἔσωσεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον, καὶ οὐ μόνον ἔσωσεν, ἀλλὰ καὶ στεφάνου βασιλείας <δόξης> ἠξίωσεν. τὸν ἐμπιμπλῶντα Παρασχὼν τὸ σῶμα αὐτοῦ εἰς βρῶσιν τῷ ἀνθρώπῳ καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ εἰς πόσιν.

ἀνακαινισθήσεται Ὁ ἀετὸς κατὰ πεντακοσιαστὸν ἔτος ἀνακαινίζεται, καιόμενος ὑπὸ τοῦ ἡλίου, καὶ καταδύνων εἰς τὴν πηγὴν τοῦ ὕδατος πάλιν νέος εὑρίσκεται· οὕτως καὶ ὁ ἄνθρωπος πυροῦται τῷ πυρὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, γλώσσαις τῶν ἱερέων διδασκόμενος, καὶ τῇ καταβάσει τοῦ βαπτίσματος ἀνακαινιζόμενος εἰς ζωὴν αἰώνιον. ποιῶν Διὰ γὰρ πολλὴν εὐσπλαγχνίαν καὶ τὸ πολὺ ἔλεος ταύτην τὴν δωρεὰν ἐχαρίσατο τοῖς ἀνθρώποις ὁ κύριος. καὶ κρίμα Ἔκδικος γὰρ ὁ θεὸς τῶν ταπεινῶν κατὰ πάντα, μάλιστα δὲ τῷ ἀνθρώπῳ τῷ ἀδικουμένῳ ὑπὸ τῶν δαιμόνων, ὡς ἐκείνους μὲν ἐξωλόθρευσε, τὸν ἄνθρωπον δὲ ἐδόξασεν ὡς δίκαιος κριτής. ἐγνώρισεν Τότε ἐπὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν, ὅπως ἐδίδαξε τὸν προφήτην <τὸν ἄνθρωπον> ὁδηγεῖν τὸν λαόν, προεσήμαινε δὲ τὸν λαὸν τὸν πιστόν. τοῖς υἱοῖς Θέλημα γὰρ αὐτοῦ ἦν ἐν αὐτοῖς καὶ πᾶσαν ἀνταπόδοσιν τῶν ἀγαθῶν παρέσχεν αὐτοῖς. αὐτοὶ δὲ οὐκ ἐνέμειναν τῷ θελήματι αὐτοῦ, διὸ καὶ ἐξεβλήθησαν. οἰκτίρμων Παρ’ αὐτῷ γὰρ οἱ οἰκτιρμοὶ τοῦ ἐλέους ἀπόκεινται ὡς θεῷ. μακρόθυμος Εἰ γὰρ μὴ ἦν μακρόθυμος καὶ πολυέλεος, πῶς ἐσώζετο τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων; οὐκ εἰς τέλος Οὔτε γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὀργίζεται ὁ θεός. οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα Οὔτε ὡς ἄνθρωπος μηνίει, ἀλλ’ ὡς θεὸς ἐν ἐλέει διοικεῖ πάντας, ἐπεὶ πῶς ἐλθὼν ἔσωσε τὸν ἄνθρωπον;

οὐ κατὰ τὰς ἁμαρτίας Οὐχ οὕτως γὰρ ἐποίησεν ὁ θεὸς τῷ ἀνθρώπῳ, καθὼς ἥμαρτεν, ἀλλ’ ἐλθὼν ἔσωσε <αὐτόν>. οὐδὲ κατὰ τὰς ἀνομίας Οὔτε γὰρ τοῦ ἀνθρώπου ἀπωσαμένου τὸν φυσικὸν νόμον καὶ παρανόμως δουλεύοντος (δουλεῦσαι) τοῖς εἰδώλοις ἀνταπέδωκε, ἀλλὰ ζητήσας ἠλέησεν. ὅτι κατὰ τὸ ὕψος Τὸ ἀπέραντον λέγει τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας· ὥσπερ γὰρ ἀνέφικτον τῷ ἀνθρώπῳ μετρῆσαι τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ, οὕτως ἀδύνατον νοῦν ἀνθρώπου τὸ μέγεθος καταλαβέσθαι τῆς φιλανθρωπίας τοῦ θεοῦ, ἧς ἐποίησεν εἰς τὸν ἄνθρωπον. ἐκραταίωσεν Τοσοῦτον γὰρ δυνάμει ὁ θεὸς προσέθετο τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν ἄνθρωπον, ὥστε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἀγαπητὸν ἔδωκεν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀποθανεῖν, καθὼς γέγραπται. καθ’ ὅσον Τοσοῦτον γὰρ ἐμάκρυνεν ὁ θεὸς τὴν ἀσέβειαν ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου. ἐμάκρυνεν Ἀφ’ οὗπερ ἐξελέξατο αὐτὸν διὰ τοῦ βαπτίσματος. καὶ καθώς Ὡς γὰρ πατὴρ ἐπὶ τέκνοις, οὕτως ἐσπλαγχνίσθη ὁ θεὸς ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον. οἰκτείρησεν Ὅτι θεὸς ὢν ἐκένωσεν ἑαυτόν, μορφὴν δούλου λαβών, ἵνα σώσῃ τὸν ἄνθρωπον. ὅτι αὐτός Ἐμνήσθη γὰρ ὁ θεός, ὅτι χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον καὶ συνεπάθησεν καὶ ἐλθὼν ἀνέπλασεν αὐτόν, δοὺς αὐτῷ αἰώνιον παράκλησιν. ἄνθρωπος Σήμερον γὰρ ἔστιν, αὔριον οὐκ ἔστιν· δίκην γὰρ χόρτου φθείρεται ὁ ἄνθρωπος. διὸ σπλαγχνισθεὶς ἔδωκεν αὐτῷ τὴν χάριν, ἵνα ζῇ αἰωνίως.

ὡσεὶ ἄνθος Μαραίνεται γὰρ καὶ πίπτει δίκην ἄνθους ὁ ψυχικὸς ἄνθρωπος, ὁ δὲ πνευματικὸς μένει διηνεκῶς διὰ τὴν χάριν. ὅτι πνεῦμα Μετὰ γὰρ τὸ χωρισθῆναι τὴν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ σώματος οὐκέτι ἔστιν ὁ ἄνθρωπος, τῶν πιστῶν δὲ διαμένει τὸ μνημόσυνον. καὶ οὐκ ἐπιγνώσεται Λήθην γὰρ πάντων ὁμοῦ ποιεῖται ὁ ἄνθρωπος, ὅταν χωρίζεται ἡ ψυχὴ ἀπὸ τοῦ σώματος. τὸ δὲ ἔλεος Τὸ γὰρ ἔλεος τοῦ θεοῦ ἀδιάδοχον ἐπὶ τοῖς πιστοῖς μάλιστα καὶ μηδέποτε ἐκλεῖπον. καὶ ἡ δικαιοσύνη Γενεὰ γὰρ εὐθέων (εὐθεῖα) εὐλογηθήσεται· οἱ γὰρ ὄντως τὸν θεὸν φοβούμενοι μεταπαραδίδουσι τὴν διαθήκην [τοῖς υἱοῖς], τουτέστιν τὸν θεσμὸν τοῦ δουλεύειν τῷ κυρίῳ. καὶ μεμνημένοις Ὅσοι γὰρ ἀεὶ τὸν φόβον τοῦ θεοῦ [δουλεύοντες καὶ] πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχουσιν, οὗτοι φυλάσσουσι τὰς ἐντολὰς τοῦ θεοῦ. κύριος Τοῦ ἀνθρώπου, ὃν ἐνεδύσατο· συνήγειρε γὰρ καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. καὶ ἡ βασιλεία Τοῦ Χριστοῦ καὶ θεοῦ· αὐτὸς γὰρ βασιλεὺς πάντων τῶν αἰώνων. εὐλογεῖτε Καὶ οἱ ἐν οὐρανῷ ἄγγελοι οἱ ἀσώματοι καὶ οἱ ἐπὶ γῆς, ὅσοι τὸν βίον ἀγγελικὸν <ἔνδοξον> ἀπετέλεσαν. δυνατοί Ἄμφω γὰρ ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ καὶ ἰσχύι ποιοῦσι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ. τοῦ ἀκοῦσαι Τούτων γὰρ ὑμνούντων τῆς φωνῆς ἀκούει ὁ θεός. εὐλογεῖτε Ταῖς ἐπουρανίαις δυνάμεσι παρακελεύεται εὐλογεῖν τὸν θεὸν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ μυστηρίῳ.

λειτουργοί Τὰ γὰρ λειτουργικὰ πνεύματα τῷ νεύματι τοῦ θεοῦ δουλεύουσιν. εὐλογεῖτε Καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς, ὡς τῇ δεξιᾷ τοῦ θεοῦ καὶ τῷ νεύματι αὐτοῦ γενόμενα. ἐν παντί Καὶ ἐν οὐρανῷ γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ἡ δόξα αὐτοῦ κατασκηνοῖ. εὐλόγει Βλέπεις, ὅτι οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δίς, ἀλλὰ πλειστάκις τὴν ψυχὴν διεγείρει ὁ κατὰ θεὸν ἄνθρωπος εὐλογεῖν τὸν κύριον, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄλλη μεγάλη <μείζων> σωτηρία.

Τῷ Δαυίδ Τῷ Χριστῷ, φησίν, χρὴ προσέχειν διδάσκοντι πρὸς ἐξομολόγησιν καὶ μετάνοιαν. εὐλόγει Ὁρᾷς, ποῖον θεμέλιον ἔθηκε τῷ ψαλμῷ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, διεγεῖρον τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸ εὐλογεῖν διηνεκῶς τὸν κύριον. κύριε Πᾶσα γὰρ πνοὴ μεγαλύνει τὸν κύριον. ἐξομολόγησιν Ὅταν γὰρ ἐξομολόγησις προσάγεται τῷ θεῷ, τότε εὐπρέπειαν ἐνδύεται, ὡς φιλῶν τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ ἀνθρώπου. ἀναβαλλόμενος Φῶς γὰρ ὑπάρχει ὅλος καὶ ἐκ φωτὸς καὶ τὸ φῶς περιβεβλημένος· θεῷ γὰρ ἀμφότερα πρόσεστιν. ἐκτείνων Δείκνυσι τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ ὁποία ἐστίν· ἐτάνυσε τῷ λόγῳ τὸν οὐρανὸν ὡς ἱμάτιον ἁπλοῦν. ὁ στεγάζων Καὶ τοῦτο τῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ τὸ προσκαλεῖσθαι τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, δίκην ὀροφῆς περιτιθέναι τῷ οὐρανῷ καὶ ἐκχέειν ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς. ὁ τιθείς Ἐπέβη γὰρ τοῖς ἀποστόλοις ὡς νεφέλαις, ἵνα τὴν οἰκουμένην φωτίσῃ· ἐπέβη δὲ καὶ τῇ νεφέλῃ τότε, τῷ καιρῷ τῆς ἀναστάσεως, ἐπέβη δὲ καὶ τῇ θεοτόκῳ ὡς τῇ νεφέλῃ. ὁ περιπατῶν Ἐπιβαίνει γὰρ καὶ τοῖς ἀνέμοις, ὁπότε βούλεται. λέγει δὲ [καὶ] τὰ τῆς σαρκὸς μυστήρια. ὁ ποιῶν Οὐ μόνον τοὺς ἐν οὐρανῷ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς ἁγίους ἀγωνισαμένους, καὶ τούτους νοεροὺς ἀποτελῶν. καὶ τοὺς λειτουργούς Ὁπόταν γὰρ θέλει, καὶ εἰς πῦρ μεταβάλλονται οἱ ἅγιοι, τῷ πυρὶ τοῦ πνεύματος νευρούμενοι.

ἐθεμελίωσεν Ἐπὶ ὑδάτων γὰρ ἥδραστο χειρὶ θεοῦ καὶ μένει ἀσάλευτος· τὸ δ’ αὐτὸ καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὡς γῆ ὤν, ἐπὶ τοῦ ὕδατος θεμελιοῦται τοῦ βαπτίσματος. οὐ κλιθήσεται Οὐ κινεῖται γὰρ καὶ αὕτη (ταῦτα) ἐπὶ τῶν ὑδάτων ἐστηριγμένη· βουλῇ γὰρ θεοῦ ἐστήρικται καὶ διαμένει. ἄβυσσος Τὸ ἀκατάληπτον λέγει τοῦ μυστηρίου τῆς σαρκώσεως ἄβυσσον, [ὡς μετρηθῆναι μὴ δυνάμενον]. ἐπὶ τῶν ὀρέων Ἐπὶ τῶν δογμάτων τῶν προφητῶν στήσονται τὰ ὕδατα τοῦ βαπτίσματος. ἀπὸ ἐπιτιμήσεως Οἱ δαίμονες ἀπὸ τῶν ὑδάτων τοῦ βαπτίσματος· ἐπιτιμῶνται γὰρ τῇ σφραγῖδι τοῦ σταυροῦ. ἀπὸ φωνῆς Ἀπὸ φωνῆς τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος φοβηθήσονται πάντα τὰ πονηρὰ πνεύματα. ἀναβαίνουσι Οἱ δαίμονες· ὑψηλοῦνται (ὑψοῦνται) γὰρ ὡς ὄρη, ταπεινοῦνται δὲ ὡς πεδίον ἀφανισμοῦ, καθὼς γέγραπται. λέγει δὲ καὶ τὰ κύματα τῆς θαλάσσης. εἰς τόπον Ἐκεῖ γὰρ ἐπορεύθησαν εἰς τὸν τόπον τὸν ὁρισθέντα αὐτοῖς ὑπὸ θεοῦ. λέγει δὲ καὶ τὰ κύματα τῆς θαλάσσης καὶ τῆς αἰσθητῆς καὶ τῆς νοητῆς. ὅριον ἔθου Τῇ γὰρ θαλάσσῃ ὅριον τὴν ψάμμον ἔθετο, ἀλλὰ καὶ τοῖς δαίμοσι τὸν σταυρόν· ὅπου γὰρ αὐτὸν ἴδωσι, φρίττουσιν. οὐδὲ ἀποστρέψουσιν Οὔτε γὰρ τὰ κύματα τῆς θαλάσσης δύνανται καλύψαι τὴν γῆν, οὐδὲ πάλιν οἱ δαίμονες κατακυριεῦσαι τοῦ ἀνθρώπου· κατηργήθησαν γάρ.

ὁ ἀποστέλλων Λέγει μὲν τὰς φάραγγας τῶν ὀρέων, ὡς ἐν αὐταῖς τὰ ὕδατα ἠχημένα· ἔστι δὲ [καὶ] τὰ δάκρυα τῆς μετανοίας, φάραγγες δὲ αἱ ὀπαὶ τῶν ὀφθαλμῶν. ἀνὰ μέσον Προφητῶν λέγει καὶ ἀποστόλων· ὄρη γὰρ ἅγια κἀκεῖνοι καὶ οὗτοι· μέσον δὲ τούτων τὰ ὕδατα τοῦ βαπτίσματος. ποτιοῦσιν Τοὺς ἀπηγριωμένους τῇ ἑλληνικῇ σοφίᾳ καὶ ὡς θηρία ἐν τῷ δρυμῷ τῶν δαιμόνων νεμομένους· καὶ οὗτοι γὰρ τῷ βαπτίσματι προσελεύσονται χαίροντες καὶ πιαινόμενοι τῇ χάριτι. προσδέξονται Λέγει τὰ ἔθνη ὡς ἀνοήτους <ἀνοήτως> τῇ πλάνῃ δουλεύσαντας· οὗτοι γὰρ ὡς ἄγριοι ἄθετοι πρὸς ἐπιστροφὴν [ἦσαν]· πλὴν καὶ οὗτοι ἐδίψησαν τὸ ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος. ἐπ’ αὐτά Ὅσοι τὸν βίον ἐκκαθάραντες πτεροῦ δίκην πρὸς πτῆσιν οὐράνιον ἕτοιμοι, οὗτοι τῷ βαπτίσματι κατεσκήνωσαν φυλάξαντες αὐτό. ἐκ μέσου Οὕτως γὰρ καὶ ὁ ἀπόστολος εἶπεν ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς κατασκηνοῦν τοὺς ἁγίους. λέγει δὲ καὶ τὸ ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος, ὡς μέσον τῶν λίθων τῆς οἰκοδομῆς ἠχοῦντα (ἠχοῦν ?), βαπτιζομένου τοῦ ἀνθρώπου. ποτίζων Τὰ δόγματα τῶν προφητῶν καὶ τοὺς βίους τῶν ἁγίων ἐκ τῆς ἄνωθεν χάριτος πιαίνων. ἀπὸ καρποῦ Ἀπὸ γὰρ τοῦ καρποῦ τῶν κτισμάτων, ὧν ἐκέλευσας τῇ γῇ διδόναι, εὐφραίνεται ὁ ἄνθρωπος· [γῆ γὰρ νοητὴ ὁ ἄνθρωπος.] νόει δὲ τὰ μυστήρια τῶν πιστῶν.

ἐξανατέλλων Οὔτε γὰρ τῶν κτηνῶν ἠμέλησεν ὁ θεός, ἀλλὰ καὶ τούτων πρόνοιαν ἐποιήσατο. νόει δὲ τοὺς κτηνώδεις ἀνθρώπους, οἵτινες χόρτου δίκην τὸ γράμμα μασῶνται, μὴ νοοῦντες αὐτό. καὶ χλόην Χλόην λέγει τὰς γραφὰς καὶ τὰς δωρεὰς τοῦ πνεύματος, ἐν οἷς τρέφεται ὁ ἄνθρωπος ἐν τῷ χωρίῳ τοῦ βαπτίσματος χλευάζοντι (χλευάζοντες). τοῦ ἐξαγαγεῖν Τὸν μυστικὸν ἄρτον λέγει, ὅ ἐστι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἐκ παρθένου τεχθέν, γενόμενον δὲ οὐράνιον τῇ θεότητι. καὶ οἶνος Ἠινίξατο τὸν μυστικὸν οἶνον, ὅ ἐστι τὸ αἷμα Χριστοῦ. τοῦ ἱλαρῦναι Χαρὰ γὰρ τοῖς πιστοῖς ἡ κοινωνία τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, θαρροῦντες ὅτι ἐν αὐτοῖς ἠλεήθησαν. καὶ ἄρτος Ὁ μυστικὸς ἄρτος ταῖς καρδίαις <τὰς καρδίας> τῶν πιστῶν. χορτασθήσεται Ξύλα νόησον τὰ σώματα τὰ ἀνθρώπινα χορτάζεσθαι τοῖς μυστηρίοις τοῦ Χριστοῦ. αἱ κέδροι Τοὺς ὑψηλοὺς βίους λέγει τῶν ἀνθρώπων, καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς ἐν ὑπεροχῇ ὄντας· αἱ κέδροι γὰρ ὑψηλαὶ καὶ ὁ Λίβανος ὑψηλὸς ὡς ὄρος [ἐστὶν] ἐν Σιών. ἐκεῖ στρουθία Ἐν τοῖς ὑψηλοῖς ἀνθρώποις οἱ ταπεινοὶ καὶ οἱ κατάλεπτοι (κατὰ λεπτὸν) λαοὶ τοῖς πλουσίοις προσφεύξονται (προκαταφεύξονται) <προσφεύγοντες>. τοῦ ἐρωδιοῦ Τοῦ Χριστοῦ· ἐρωδιὸς (ἀρωδιὸς) γὰρ ἄρχων ἐντολῆς (ἐν Ἰταλοῖς) ἑρμηνεύεται· τούτου ἡ οἰκία, ὅ ἐστιν ἡ ἐκκλησία, ἡγεῖται τῶν ταπεινῶν.

τὸ δὲ ἴδιον τοῦ λόγου ἐρωδιός (ἀρωδιός) ἐστι πετεινὸν μέγα ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ καὶ οἱ στρουθοὶ ἀεὶ ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ, ὡς φιλοῦντες αὐτόν. ὄρη Τέρπονται γὰρ αἱ ἔλαφοι ἐν τοῖς ὑψηλοῖς ὄρεσιν· ὄρη δέ εἰσι τὰ δόγματα τῶν προφητῶν, ἐν οἷς αἱ ἱεραὶ ἔλαφοι τοῦ λόγου, οἱ ἀπόστολοι, ὑπερπηδήσαντες ἐφώτισαν τὴν οἰκουμένην. πέτρα Τοῖς ἀνθρώποις, ὧν ὁ βίος ἐλαφρὸς ὡς σκιά, τούτοις καταφυγὴ καὶ σωτηρία ἡ πέτρα ἐγένετο, ἐν ᾗ ἐσταυρώθη ὁ Χριστός. ἐποίησεν Τὴν ἐκκλησίαν λέγει, ὡς φωτίζουσαν τὸν ἄνθρωπον, ἥτις κατὰ καιρὸν γεννῶσα τοὺς ἀνθρώπους οὐ παύεται. ὁ ἥλιος Ὁ Χριστός, ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, ἡνίκα κατέδυσεν ἐν τῷ ᾅδῃ, ἵνα σκυλεύσῃ αὐτόν. ἔθου Τὸ σκότος λέγει, τὸ γενόμενον ἐπὶ τοῦ πάθους, ἡνίκα ἦν ὁ Χριστὸς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. εἰς τάξιν γὰρ νυκτός ἐστιν (ἐτάγη). ἐν αὐτῇ Ὁ πιστὸς λαός, ὁ ἐξ ἐθνῶν, ὡς θηρία δρυμοῦ τῇ συνοχῇ (ἐνοχῇ) τῶν εἰδώλων, τῷ πάθει (τὸ πάθος) τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντες (πιστεύσαντα), διῆλθον εἰς τὸ φῶς τῆς πίστεως <ἀληθείας>. σκύμνοι Ἐλίμωσσον γὰρ καὶ ὠρύοντο τοῦ εὑρεῖν τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, καὶ εὑρόντες ἥρπασαν καὶ τρέφονται ἐν αὐτῷ. ἀνέτειλεν Ὁ Χριστός, ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν, ὡς ἥλιος συνῆξε τοὺς διεσκορπισμένους εἰς ἕνα συνδεσμὸν τῆς πίστεως καὶ εἰρήνης. καὶ ἐν ταῖς μάνδραις Ἐν ταῖς ἐκκλησίαις κοιτασθήσονται, τουτέστιν ἡσυχάζειν στέρξουσι.

ἐξελεύσεται Ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων λοιπὸν ἐξελεύσεται ἐπὶ τὸ ἔργον τῶν ἀρετῶν τοῦ ἐργάζεσθαι καὶ ποιεῖν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. εἰσὶ δὲ οἱ ἀπόστολοι, οἱ ἐξελθόντες ἐπὶ τὴν ἐργασίαν τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. τούτων μένει τὸ ἔργον <κλίνη?> ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἑσπέρα ἡ κατὰ πάντων. καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν Ἕως γὰρ τοῦ θανάτου λοιπὸν οὐ δύναται ἀμελεῖν τοῦ ἔργου τοῦ ἀγαθοῦ ὁ πιστὸς ἄνθρωπος. ἑσπέραν δὲ λέγει τὸν θάνατον. ὡς ἐμεγαλύνθη Ἐκπληττόμενος ὁ προφήτης τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ θαυμάζει ἐπὶ τοῖς μυστηρίοις καὶ τοῖς θαυμασίοις, οἷς ὁ θεὸς ἐποίησε διὰ τὸν ἄνθρωπον. ἐπληρώθη Ἡ αἰσθητὴ γῆ, ὅτι πολλὰ ἐν αὐτῇ ἐποίησε θαύματα· ἀλλὰ καὶ ἡ νοητὴ γῆ, ὅ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ἐπληρώθη τῆς χάριτος, ἧς παρέσχεν αὐτῷ διὰ τῆς παρουσίας ὁ θεὸς λόγος. αὕτη ἡ θάλασσα Τὴν θάλασσαν λέγει τὴν τοῦ βίου, ἥτις πρὸς ἀλήθειαν μεγάλη καὶ πλατεῖα, ὡς πάντα <πάντα ἐντὸς> ἔχουσα καὶ καταπίνουσα. ἐκεῖ ἑρπετά Διάφοροι γὰρ καὶ ἀναρίθμητοί εἰσιν αἱ ἰδέαι τῶν ἀνθρώπων, τῶν ἐν αὐτῇ τρεφομένων δίκην ἑρπετῶν. ζῷα Πλούσιοι καὶ πένητες, ὑψηλοὶ καὶ ταπεινοί, δοῦλοι καὶ δεσπόται. ἐκεῖ πλοῖα Αἱ ἐκκλησίαι, ὡς ἐν πελάγει τοῦ βίου νηχόμεναι ἐν αἷς διασῴζονται οἱ πιστοί. δράκων Λέγει τὸν διάβολον· ἐμπαίζεται γὰρ ὑπὸ τῶν ἐκκλησιῶν, τουτέστιν καταπατεῖται. ἐν αὐταῖς γὰρ ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἀπετμήθη διὰ τῶν ἁγίων.

πάντα πρὸς σέ Τὴν τροφὴν λέγει τὴν μυστικήν, ἥτις κατὰ καιρὸν δέδοται τοῖς ζητοῦσιν. δόντος σου Λαβόντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι τὰ μυστικὰ ταῖς χερσὶν ἀσφαλίζονται πρὸς ἑαυτοὺς ὡς ὑπάρχοντα. ἀνοίξαντος Ὅταν γὰρ ὁ θεὸς ἀνοίξῃ τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ, διὰ τῆς χειρὸς αὐτοῦ πληροῦται πᾶσα ἡ κτίσις (γῆ) ἀγαθότητος καὶ ἐλέους. ἀποστρέψαντος Ὅταν γὰρ ὀργισθεὶς (ὀργισθῇ) ὁ θεὸς [καὶ] ἀποστρέψῃ τὸ πρόσωπον ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, ἐν φόβῳ πολλῷ ταράσσεται ὁ ἄνθρωπος ὡς γήϊνος. ἀντανελεῖς Λέγει τὸν θάνατον τοῦ ἀνθρώπου καὶ παντὸς ζῶντος. καὶ εἰς τὸν χοῦν Δῆλον ἀπολαμβάνει γὰρ ἡ γῆ τὴν γῆν. ἐξαποστελεῖς Ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν· ἑκάστη γὰρ ψυχὴ ἀπολαμβάνει τὸ ἴδιον σκήνωμα (σκῆνος). καὶ ἀνακαινιεῖς Ὥσπερ οὐρανοὺς καινοὺς καὶ γῆν καινὴν δείκνυσιν ὁ ποιητὴς τοῖς ἁγίοις. ἤτω ἡ δόξα Μόνη γὰρ ἡ δόξα κυρίου διαμένει ἄτρεπτος εἰς τοὺς αἰῶνας. εὐφρανθήσεται Ποίοις ἔργοις; οἷς παραδόξως ἔπραξεν, ἵνα σώσῃ τὸν ἄνθρωπον. ὁ ἐμβλέπων Βλέμμα γὰρ ποιητοῦ ἡ γῆ οὐ φέρει, πλὴν ὅτι φανέντος τοῦ Χριστοῦ (κυρίου) ἡ γηΐνη πολιτεία τρόμῳ πολλῷ (φόβῳ) συνεσχέθη ὡς μέλλουσα ἀφανίζεσθαι. ὁ ἁπτόμενος Τοῦ διαβόλου καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ· ὄρη γὰρ καὶ αὐτοὺς ἡ γραφὴ προσηγόρευσεν. τούτων γὰρ ὅταν ἅψηται καὶ μόνη ἡ ἀπειλή, ὡς καπνὸς διαλύονται καὶ ἀφανίζονται.

ᾄσω Ζῶν γὰρ ὁ ἄνθρωπος δοξολογεῖ τὸν θεόν· οὐ γὰρ οἱ ἐν ᾅδου, [φησίν,] αἰνέσουσί σε, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ ζῶντες εὐλογήσομεν τὸν θεόν (κύριον). ψαλῶ Πέπαυται γὰρ μετὰ θάνατον ὁ ψαλμός, κλεισθέντος τοῦ στόματος τοῦ ἀνθρώπου. ἡδυνθείη Ἥδεται γὰρ ὁ θεὸς τῇ συνομιλίᾳ τῶν ἁγίων. ἐγὼ δέ Ὁ προφήτης λέγει, ἐφ’ οἷς προανεφώνησε· [χαίρει γάρ,] ὅτι εἰς πέρας ἐγένοντο. ἐκλίποισαν Οἱ δαίμονες ἀπὸ (ἐκ) τῆς γῆς, ὡς Χριστοῦ ἐπιδημήσαντος. λέγει δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀνθρώπους ἐκ τῆς γῆς τῶν πιστῶν, ὅ ἐστιν ὁ παράδεισος. καὶ ἄνομοι Οἷος ὁ θεμέλιος τοῦ ψαλμοῦ, τοιαύτη καὶ ἡ στεφάνη. πανταχοῦ γὰρ ὁ πιστὸς ἄνθρωπος ἀεὶ τὴν ψυχὴν πρὸς εὐχαριστίαν προτρέπει.

Ἀλληλούια Τοῦτο ἑρμηνεύεται μὲν αἶνος τῷ ζῶντι θεῷ, σημαίνει οὖν τὴν προφητείαν τοῖς πιστοῖς, ὡς ὀφείλει ἀεὶ εὐλογεῖν τὸν Χριστόν (τὸν κύριον). Ἐξομολογεῖσθε Προτροπὴ τῶν πιστῶν, ὥστε προθύμως καὶ ἐν ὅλῃ ψυχῇ ἐξομολογεῖσθαι ἕκαστον τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ καὶ ἐπικαλεῖσθαι διηνεκῶς τὸν κύριον. ἀπαγγείλατε Τῷ λαῷ τῶν Ἑβραίων ἐπιτάσσει τὸ πνεῦμα· διηγήσασθε, φησίν, τοῖς ἔθνεσι [τὰ ἔργα αὐτοῦ], ὅσα ἐποίησε ὑμῖν ὁ θεός. ᾄσατε Ὁ λαὸς ὁ πιστός· ᾄδετε, φησί, διηνεκῶς ὡς σωθέντες ὑπὸ θεοῦ. διηγήσασθε Ὅσα ἐθαυματούργησεν ἐκλεξάμενος τὰ ἔθνη ὁ Χριστός. ἐπαινεῖσθε Ἐν τῷ ὀνόματι γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὸν ἔπαινον καὶ τὴν χάριν ἔσχον τὰ ἔθνη πιστεύσαντα. εὐφρανθήτω Ὅσοι γὰρ δι’ ἔργων ἀγαθῶν ζητοῦσι τὸν κύριον, οὗτοι εὐφραίνονται τῇ κατὰ θεὸν χαρᾷ. αἰνίττεται δὲ τὰ ἔθνη, ὅτι ἐζήτησαν καὶ εὗρον. ζητήσατε Οἱ γὰρ ζητοῦντες τὸν κύριον ἐν ὅλῃ ψυχῇ, πάσῃ δυνάμει κραταιοῦνται κατὰ τῶν ἐχθρῶν, καὶ αἰσθητῶν καὶ νοητῶν. — Ὧδε γὰρ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον παρακελεύεται τὸν ἐξ ἐθνῶν λαόν, ὥστε ἐν ὅλῃ καρδίᾳ αὐτῶν ἐπιστρέφειν πρὸς κύριον καὶ ζητεῖν τὴν δόξαν τοῦ προσώπου αὐτοῦ. μνήσθητε Πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ὁ λόγος, τουτέστιν μνημονεύετε ἄρα, ὅσα ὁ θεὸς ἐποίησε ὑμῖν (ἡμῖν). τὰ τέρατα Ὅσα ἐτερατούργησεν ὑπὲρ ὑμῶν ὁ θεός, ὅσας κρίσεις ἐποίησεν [ἐν] τοῖς ἔθνεσι καὶ [ὑμεῖς] οὐ συνήκατε.

σπέρμα Σπέρμα μὲν τοῦ Ἀβραὰμ καὶ δούλους θεοῦ λέγει τοὺς ἐξ αὐτῶν πιστεύσαντας. υἱοὶ Ἰακώβ Υἱοὶ Ἰακὼβ ὁ λαὸς ὁ πιστός· Ἰακὼβ γὰρ ἑρμηνεύεται ὁ Χριστός· αὐτοῦ δὲ υἱοὶ ἐκλεκτοὶ τὰ ἔθνη. αὐτὸς κύριος Αὐτὸς πρὸ τῶν αἰώνων, αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. ἐν πάσῃ τῇ γῇ Πανταχοῦ γὰρ τῆς γῆς ἐξακουστὰ ἐγένοντο ὁ νόμος καὶ ἡ χάρις. ἐμνήσθη Τῆς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ λέγει καὶ διὰ τοῦτο περιεποιήσατο αὐτοὺς ἐν πάσαις ταῖς θλίψεσιν αὐτῶν. λόγου Αἰνίττεται τὸν Χριστόν, ὃν μετὰ χιλίας γενεὰς ἐφανέρωσεν [τῷ κόσμῳ] ὁ θεὸς καὶ πατήρ. ὃν διέθετο Ἐξ αὐτῶν γὰρ τὸ κατὰ σάρκα ὀφθῆναι (ὤφθη) ὁ Χριστὸς (θεὸς) [καὶ] πρὸ αἰώνων ἐβουλεύσατο. καὶ ἔστησεν Τὴν παρθένον τὴν θεοτόκον λέγει· ἐξ Ἀβραὰμ γὰρ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ τὸ γένος αὐτῆς. ὤμοσε (ὥρκισε) γὰρ καὶ οὐ μετεμελήθη. καὶ τῷ Ἰσραήλ Τῷ νοητῷ Ἰσραήλ, ὅ ἐστιν ὁ Χριστός· εἰς τὸν αἰῶνα γὰρ τοῦ αἰῶνος μένει ἀσάλευτα τὰ τῆς παρθένου μυστήρια. λέγων Λέγει τὴν παρθένον τὴν θεοτόκον· γῆ γὰρ αὕτη (αὐτὴ) τῆς ἐπαγγελίας λέγεται. Χαναὰν γὰρ ἑρμηνεύεται ἐπίγνωσις, ἐξ αὐτῆς δὲ ἡ γνῶσις τοῖς ἀνθρώποις ἐδόθη. σχοίνισμα Σχοίνισμα κληρονομίας ἐστὶ κατάστασις (κατάσχεσις)· οἱ γὰρ ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύσαντες ἐκληρονόμησαν τὸν θεόν (τὸν Χριστόν). ἐν τῷ εἶναι Πάνυ γὰρ ἦσαν οἱ Ἰσραηλῖται ὀλιγοστοί ποτε πρὸς τὰ ἔθνη καὶ ὑπερυψώθησαν ὑπὲρ πάντας.

ὀλιγοστούς Ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας τῆς αἰσθητῆς, μᾶλλον δὲ καὶ τῆς νοητῆς, ὡς ἄπιστοι. καὶ διῆλθον Διάμεσον γὰρ τῶν ἐθνῶν ἐπορεύοντο ἀβλαβεῖς, μᾶλλον δὲ ἀπὸ τοῦ ἰουδαϊκοῦ ἔθνους εἰς τὰ ἔθνη τὰ πιστεύσαντα ὁ λόγος διῆλθεν. ἐκ βασιλείας Ἡ γὰρ βασιλεία τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἡ δόξα μετῆλθεν εἰς τὰ ἔθνη τὰ πιστεύσαντα. οὐκ ἀφῆκεν Οὐδέποτε γὰρ συνεχώρησεν ὁ θεὸς ἀδικῆσαί τινα τὸν Ἰσραήλ· αὐτὸς δὲ ἀγνώμων πρὸς πάντας ἐγένετο. καὶ ἤλεγξεν Πολλοὺς γὰρ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν διὰ τὸν Ἰσραὴλ κατέαξε καὶ ἐξωλόθρευσε. λέγει δὲ τοὺς δαίμονας, οἳ ἐβασίλευσαν τοῦ ἀνθρώπου. μὴ ἅψησθε Λέγει τοὺς βασιλεῖς τοῦ λαοῦ, ὅσοι ἐχρίοντο. νόει δὲ τοὺς πιστούς, ὅσοι τῷ χρίσματι χρίονται τοῦ βαπτίσματος. καὶ ἐν τοῖς προφήταις Τί κακῶς λέγετε τοὺς προφήτας; ἀφ’ ἑαυτῶν γὰρ οὐ λαλοῦσιν, ἀλλὰ ὁ θεός ἐστιν ὁ λαλῶν ἐν αὐτοῖς. καὶ ἐκάλεσεν Ἐπὶ τὴν γῆν τῆς Αἰγύπτου λιμὸν ἄρτου, ἀλλὰ καὶ νοητὸν λιμὸν ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους. πᾶν στήριγμα Καὶ αἰσθητοῦ καὶ νοητοῦ· οὔτε γὰρ τοῦτον εἶχον οὔτε ἐκεῖνον εὕρισκον δι’ ἀπιστίαν [ἄμφω]. ἀπέστειλεν Τὸν Χριστὸν λέγει· τύπος γὰρ αὐτοῦ ἦν ὁ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ, τὸν λιμὸν διοικῶν τῇ φρονήσει. εἰς δοῦλον Τύπος γὰρ ἦν τοῦ Χριστοῦ, ὃς ἐπράθη ὑπὸ τοῦ Ἰούδα. οὕτως κἀκεῖνος, ἄμφω ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν. ἐταπείνωσαν Δήσαντες γὰρ τὸν Ἰησοῦν (Ἰωσὴφ) ἀπήγαγον.

σίδηρον Ὁ Ἰωσὴφ μαχαίρας ἐρρύσθη, ὁ Χριστὸς τῇ λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἐκεντήθη. μέχρι τοῦ ἐλθεῖν Τῷ Ἰωσὴφ ὁ λόγος τῶν ἐνυπνίων, τῷ Χριστῷ ὁ λόγος τοῦ πατρός· οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός. τὸ λόγιον Τὸν Ἰωσὴφ ἐθέρμανεν ἡ σοφία τοῦ θεοῦ· τὸν Χριστὸν ἐδόξασεν ὁ λόγος τοῦ πατρός. ἐξαπέστειλεν Ἰωσὴφ Φαραώ, τὸν Χριστὸν ὁ Ἡρώδης. ἄρχων λαῶν Τὸν Ἰωσὴφ ὁ τριστάτης (πάρεδρος) τοῦ βασιλέως, τὸν Χριστὸν ὁ Πιλᾶτος. κατέστησεν Ὁ Φαραὼ τὸν Ἰωσὴφ τοῦ ἰδίου οἴκου· ὁ Χριστὸς τῆς ἐκκλησίας ἐγένετο κύριος. καὶ ἄρχοντα Τὸν Ἰωσὴφ ὁ Φαραὼ τῆς γῆς αὐτοῦ· ὁ Χριστὸς πάσης τῆς κτίσεως ἐβασίλευσεν. τοῦ παιδεῦσαι Ὁ Ἰωσὴφ τοὺς ἄρχοντας τοῦ Φαραώ· ὁ Χριστὸς τοὺς μαθητὰς ἄρχοντας καταστήσας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. καὶ τοὺς πρεσβυτέρους Ὁ Ἰωσὴφ τοὺς παλαιοὺς τοῦ Φαραὼ ἐπέστρεψε συνετούς· ὁ Χριστὸς τοὺς προφήτας σοφίσας τὰ ἑαυτοῦ μυστήρια. καὶ εἰσῆλθεν Ὁ αἰσθητὸς διὰ τοῦ Ἰωσήφ, καὶ ὁ νοητός, ὅ ἐστιν ὁ Χριστός, καὶ οὗτος (αὐτὸς) διὰ τοῦ Ἰωσήφ· Ἰσραὴλ γὰρ ὅρασις θεοῦ ἑρμηνεύεται. καὶ Ἰακώβ Ὁ αἰσθητὸς Ἰακὼβ τῇ Αἰγύπτῳ, ὡς καὶ αὐτὴ θερμαίνουσα (θερμὴ οὖσα)· ὁ νοητὸς τῇ κτίσει, ὡς θερμανθεῖσα τῇ ἁμαρτίᾳ (ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας). καὶ ηὔξησεν Ὁ Ἰωσὴφ τὸν λαὸν τῶν Ἑβραίων, ὁ Χριστὸς τὸν λαὸν τῶν ἐθνῶν. καὶ ἐκραταίωσεν Τὸν λαὸν τῶν Ἑβραίων ὑπὲρ τοὺς Αἰγυπτίους· ὁ Χριστὸς τὸν λαὸν τῶν ἐθνῶν ὑπὲρ τοὺς δαίμονας.

καὶ μετέστρεψεν Τῶν Αἰγυπτίων τὴν καρδίαν μετέβαλεν, ἵνα μισήσωσι τὸν λαὸν τῶν Ἑβραίων· τῶν ἐθνῶν τὴν καρδίαν ὁμοίως μετέβαλεν, ἵνα μισήσωσι τοὺς δαίμονας. τοῦ δολιοῦσθαι Δόλῳ γὰρ οἱ Ἑβραῖοι τοὺς Αἰγυπτίους ἐσκύλευσαν, καὶ τὰ ἔθνη ἐσκύλευσαν τοὺς δαίμονας. ἐξαπέστειλεν Μωυσῆς τύπος τοῦ Χριστοῦ· οὗτος γὰρ τεχθεὶς εἰς τὴν θίβην ἐβλήθη· ὁ Χριστὸς τεχθεὶς ἐν τῇ φάτνῃ ἐτέθη.

Ἀαρὼν ὤν Τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἀαρὼν γὰρ πνεῦμα ἑρμηνεύεται. οὗτοι τῷ λαῷ ἀπεστάλησαν, ὁ Χριστὸς καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τῷ λαῷ πιστῷ εὐδόκησαν. ἔθετο Διὰ Μωυσέως καὶ Ἀαρὼν τὰ σημεῖα τὰ ἐν Αἰγύπτῳ· διὰ τοῦ Χριστοῦ τὰ σημεῖα τῆς αὐτοῦ παρουσίας τῷ λαῷ τῷ πιστῷ. καὶ τῶν τεράτων Ἐκεῖ γὰρ ἐτερατούργησαν ἐκεῖνοι, ὁ Χριστὸς δὲ ἐν τῇ ἐπιγνώσει τῶν ἐθνῶν.

Χὰμ γὰρ ἐπίγνωσις ἑρμηνεύεται. ἐξαπέστειλεν Τότε τοῖς Αἰγυπτίοις· ἐσήμανε γὰρ τὸ σκότος τὸ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ μέλλον γίνεσθαι. καὶ παρεπίκραναν Ἐδίστασαν γὰρ Μωυσῆς καὶ Ἀαρών, ὡς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ οἱ ἀπόστολοι. μετέστρεψεν Τότε τοῖς Αἰγυπτίοις τὸν ποταμὸν εἰς αἷμα μετέβαλεν, ἵνα σημάνῃ τὸ αἷμα τὸ ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Χριστοῦ ἐξελθόν. καὶ ἀπέκτεινεν Τότε τοῖς ποταμοῖς (τοῦ ποταμοῦ) τῆς Αἰγύπτου. ἐν δὲ τῷ ποταμῷ τῆς ἀσεβείας τοὺς δαίμονας ὡς ἀλληλοφάγους ἀπέκτεινε τῷ αἵματι (τὸ αἷμα) τοῦ Χριστοῦ. ἐξῆρψεν Τότε τῶν Αἰγυπτίων ἡ γῆ ζῷα βδελυρά, ὡς τὸ γήϊνον φρόνημα τὰς βδελυρὰς ἁμαρτίας (φρόνημα τῆς ἁμαρτίας). ἐν τοῖς ταμείοις Οὔτε γὰρ αἱ κοῖται τῶν βασιλέων εὐκαίρουν ἀπὸ τῶν βατράχων. εἶπεν Εὐάλωτα καὶ σικχαντὰ (μιαντὰ) ζῷα. καὶ σκνῖπες Εὐτελῆ καὶ μικρὰ ζῷα, ἵνα μάθωσιν, ὅτι καὶ διὰ τούτων δύναται ὁ θεὸς πολεμεῖν, ὅπως δείξῃ αὐτοῖς, ὅτι ὑψηλοφρονοῦντες δι’ εὐτελῶν ζῴων ἐταπεινώθησαν. ἔθετο τὰς βροχάς Ἀπαραίτητον ὀργὴν καὶ ἄφυκτον (ἄφευκτον). πῦρ Ἵνα ἐξαναλώσῃ αὐτῶν πᾶσαν τὴν γηΐνην πολιτείαν. καὶ ἐπάταξεν Τότε μὲν τῶν Αἰγυπτίων, μετέβη δὲ εἰς τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων ἡ πληγή. τὰς γὰρ ἀμπέλους αὐτῶν ἠφάνισεν, ἵνα μὴ τῷ μυστικῷ οἴνῳ ἐνυγρανθῶσιν. καὶ τὰς συκᾶς δὲ ἅμα, ἵνα μὴ γλυκανθῶσι (πιανθῶσι) τῇ γλυκύτητι τοῦ νόμου.

καὶ συνέτριψεν Ἀφ’ οὗ γὰρ ὁ σταυρὸς ἐφάνη, πάντα τὰ εἴδωλα συνετρίβησαν τὰ ξύλινα, ἐν πάσῃ τῇ γῇ, καὶ τοῦτο ἦν τὸ σημαινόμενον. εἶπεν Τὰ ἔθνη λέγει τὰ πιστεύσαντα· ὡς γὰρ ἀκρὶς ἐκάλυψαν πᾶσαν τὴν γῆν καὶ ὡς (ὡς δὲ) βροῦχος κατέφαγον πᾶσαν τὴν ἰουδαϊκὴν γενεάν (πᾶν τὸ ἰουδαϊκὸν γένος). καὶ κατέφαγεν Τῆς γηΐνης πολιτείας· ἦσαν γὰρ ὡς χόρτος ἄκαρπος. — Καὶ τῆς αἰγυπτιακῆς [γῆς], δῆλον, ἐξαιρέτως δὲ τοῦ γηΐνου φρονήματος τὸν καρπόν, ὅ ἐστιν ἡ ἁμαρτία. καὶ ἐπάταξεν Ὅπως [καὶ] ἐν παντὶ οἴκῳ τῆς Αἰγύπτου ἴδωσι πληγὴν καὶ θρῆνον, ἵνα ἴδωσι (γνῶσι) τοῦ θεοῦ τὴν δύναμιν <ὀργήν>. λέγει δὲ τὰ ἀκροθίνια τῆς ἁμαρτίας, ὅπως ἐλθὼν ὁ Χριστὸς κατήργησεν αὐτά. ἀπαρχήν Πάντα τὰ ἀκροθίνια αὐτῶν καὶ ἔντιμα αὐτῶν [ὁ Χριστὸς] ἐπάταξεν, ἵνα γνῶσιν, ὅτι ὁ θεὸς ὑπὲρ αὐτῶν ἐπολέμει. καὶ ἐξήγαγεν Ἐσκύλευσαν γὰρ οἱ Ἰσραηλῖται τοὺς Αἰγυπτίους, ὡς ὁ λαὸς ὁ πιστὸς τοὺς δαίμονας. καὶ οὐκ ἦν Τεσσαράκοντα γὰρ ἔτη ἐν τῇ ἐρήμῳ οὐδεὶς τοῦ λαοῦ ἠσθένησεν. εὐφράνθη Ἐχάρησαν οἱ Αἰγύπτιοι ἐξελθόντος τοῦ λαοῦ, ἐφοβοῦντο γὰρ τοὺς Ἑβραίους. ὅτι ἐπέπεσεν Πολὺ γὰρ ἐφοβοῦντο οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς Ἰσραηλίτας, ὅτι ἦν χάρις θεοῦ ἐπ’ αὐτοῖς. διεπέτασεν Τοῖς Ἰσραηλίταις τοῦ φυλάττεσθαι (ἵνα φυλάττωνται) ἀπὸ τοῦ καύσωνος τοῦ ἡλίου· τύπος δὲ ἦν ἡ νεφέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ.

ἐν αὐτῷ (αὐτῇ) γὰρ σκέπονται οἱ πιστοὶ ἀπὸ τοῦ καύσωνος τῆς ἁμαρτίας. καὶ πῦρ Τότε [γὰρ] ὁ στῦλος τοῦ πυρὸς προῆγεν τὸν λαόν, ἵνα μὴ πλανῶνται τὴν ὁδόν. προεδήλου δὲ τὸ πῦρ τὸ τοῦ πνεύματος, περὶ οὗ γέγραπται <ὁ Ἰωάννης φησί>· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρὶ τῷ φωτίζοντι τοὺς πιστούς. ᾔτησαν Ἔδωκε γὰρ αὐτοῖς τότε σωματικὴν καὶ ἔμψυχον τροφήν, ἵνα σημάνῃ, ὅτι σώματι καὶ αἵματι μέλλει τρέφειν τοὺς πιστούς, [ἢ διδάξαι σε τὰ ἑπόμενα]. καὶ ἄρτον Πετεινὰ γὰρ ἤσθιον, διὸ λέγει οὐρανοῦ· ἐσήμαινε δὲ τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνοντα (καταβάντα) τοῖς πιστοῖς, ὅ ἐστιν ὁ Χριστός. διέρρηξεν Τὴν πέτραν λέγει τὴν ἀκρότομον, ἐσημαίνετο δὲ ἡ πλευρὰ τοῦ Χριστοῦ, καθὼς καὶ ὁ ἀπόστολος φησίν· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. ἐπορεύθησαν Προετυποῦτο δὲ (γὰρ) ἡ ἐκκλησία καὶ τὸ βάπτισμα· ἄνυδρος γὰρ ἡ ἐκκλησία ἦν πρὸ τοῦ λαβεῖν τὴν χάριν τοῦ βαπτίσματος. ὅτι ἐμνήσθη Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὁ λόγος· μνησθεὶς γὰρ τῶν ἐθνῶν ἦλθεν ὁ θεὸς λόγος σῶσαι τὸν ἄνθρωπον. τοῦ πρὸς Ἀβραάμ Ἐξ Ἀβραὰμ γὰρ τὸ κατὰ σάρκα. καὶ ἐξήγαγεν Τὸν λαὸν τῶν ἐθνῶν ἐκ τῆς συνοχῆς τῶν εἰδώλων ἐξήγαγεν [ἐν ἀγαλλιάσει]. ἐκεῖνος γὰρ τύπος ἦν τούτου. καὶ τοὺς ἐκλεκτούς Τοὺς ἁγίους πάντας, οὓς (τοὺς) μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἔξοδον [ἐκεῖ] εὐφραίνει αἰωνίως.

καὶ ἔδωκεν Τοῖς Ἰσραηλίταις τότε, ὕστερον μέντοι (δὲ) ἐκείνους (ἀντὶ ἐκείνων) τὰ ἔθνη ἐκληρονόμησαν. καὶ πόνους Ταῦτα πάντα ἐποίει ὁ θεός, προτρεπόμενος αὐτοὺς εἰς θεοσέβειαν, ἀλλ’ οὐ μετενόησαν, μετέβη δὲ (διὸ μετέβη) ὁ κλῆρος εἰς τὰ ἔθνη. ὅπως ἂν φυλάξωσιν Ἀλλ’ οὐδὲ οὕτως ἐβουλήθησαν φυλάξαι. καὶ τὸν νόμον Ἥρπασαν δὲ τὸν κλῆρον τὰ ἔθνη, ἐπιστρέψαντα πρὸς κύριον.

Ἀλληλούια Προτροπὴ τῶν πιστῶν, ὥστε ἀκαταπαύστως τὸν θεὸν ὑμνεῖν. ἐξομολογεῖσθε Ἐξομολογεῖσθε, φησί, τοῖς προφήταις [τοσαύτην χρηστότητα καὶ] τοσοῦτον ἔλεος ὁρῶντες τοῦ θεοῦ, μὴ ἀθυμεῖτε, ἀλλὰ προσέλθατε· ἕτοιμος γὰρ ὁ θεὸς πάντας προσίεσθαι. τίς λαλήσει Τίς, φησί, δυνατὸς εἰπεῖν, τί βεβούλευται (βούλεται) ὁ κύριος περὶ τοῦ ἀνθρώπου. ἀκουστάς Τίς, φησί, δύναται ἀξίως αἰνέσαι τὸν κύριον, καθώς ἐστιν, ἢ διηγήσασθαι τὸ πλῆθος τῆς αἰνέσεως, ἧς αἰνοῦσιν αἱ ἐπουράνιαι δυνάμεις. μακάριοι Μακάριοι γὰρ ἀληθῶς, ὅσοι τὴν ἡμέραν ἐκείνην τῆς κρίσεως πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχουσι καὶ τὸ δίκαιον κρίνοντες τῷ πλησίον καὶ τὸ δίκαιον ἐργαζόμενοι διὰ παντός. στεφανοῦνται γὰρ οὗτοι καὶ δοξάζονται. μνήσθητι Ἐν τῷ θελήματί σου, φησίν, ᾧ ἔσωσας τὸν λαόν σου, τὸν Ἰσραήλ, μνήσθητι καὶ τοῦ λαοῦ σου τοῦ ἐξ ἐθνῶν, ὃν προώρισας. ἐπίσκεψαι Προανεφώνει γὰρ ὁ προφήτης δηλῶν τὴν πρόφασιν τοῦ Χριστοῦ. τοῦ ἰδεῖν Τοὺς ἀποστόλους, δῆλον· αὐτοὶ γὰρ ἐκλεκτοί, αὐτοὶ τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ὑπέδειξαν. εὐφρανθῆναι Τοῦ λαοῦ λέγει τοῦ ἐξ ἐθνῶν τὴν εὐφροσύνην τὴν μυστικήν, ἣν οἱ πιστοὶ εὐφραίνονται καθεκάστην. τοῦ ἐπαινεῖσθαι Συνεδοξάσθησαν γὰρ καὶ οἱ ἐξ Ἰσραήλ, πιστεύσαντες μετὰ τοῦ λαοῦ τοῦ ἐξ ἐθνῶν, ἐπαινεθέντες ὑπὸ (ἀπὸ) θεοῦ. ἡμάρτομεν Αὕτη ἡ φωνὴ τοῦ λαοῦ τῶν Ἑβραίων.

ἠνομήσαμεν Προανεφώνει ὁ προφήτης τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι παρανομίαν ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων εἰς τὸν Χριστόν. οἱ πατέρες Πολλὰ γὰρ ἔδειξεν αὐτοῖς σημεῖα καὶ θαύματα ἐν Αἰγύπτῳ ὁ θεός, τύπον φέροντα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ’ οὐκ ἐνόησαν. καὶ οὐκ ἐμνήσθησαν Ἀχάριστον γὰρ ἀρχῆθεν τὸ ἔθνος. καὶ παρεπίκραναν Ἐθεώρουν γὰρ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ καὶ τὴν θάλασσαν ξηραινομένην, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπίστευσαν. καὶ ἔσωσεν Οὐκέτι γὰρ τῇ σκληρᾷ αὐτῶν καρδίᾳ προσέσχεν, ἀλλὰ διὰ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὅτι λαὸς θεοῦ ὠνομάζετο, οὐ παρέλιπε σώζων αὐτούς. τοῦ γνωρίσαι Ἵνα μάθωσι, πόσον ἰσχύει ὁ θεός. καὶ ἐπετίμησεν Ἔνευσε γὰρ ὁ θεός, καὶ τοὺς ὅρους τῆς φύσεως [ἡ θάλασσα] ἐπελάθετο. καὶ ὡδήγησεν Ἀκατάληπτον γὰρ ἦν τὸ ὕδωρ καὶ διὰ μέσου αὐτοῦ ἐπορεύοντο. τύπος δὲ ἦν τοῦ βαπτίσματος. καὶ ἔσωσεν Ἐκ τῶν Αἰγυπτίων τοὺς Ἑβραίους· ἐμίσουν γὰρ αὐτοὺς οἱ Αἰγύπτιοι. ἔσωσε δὲ καὶ τοὺς πιστοὺς τὸ βάπτισμα ἐκ τῶν δαιμόνων. καὶ ἐλυτρώσατο Ὡσαύτως ἐκείνους ἐκ τῶν Αἰγυπτίων καὶ τούτους ἐκ τῶν δαιμόνων, ἑκατέρους διὰ τοῦ ὕδατος. καὶ ἐκάλυψεν Τοὺς Αἰγυπτίους ἡ ἐρυθρὰ θάλασσα, τοὺς δαίμονας ἡ θάλασσα τῆς μετανοίας. εἷς ἐξ αὐτῶν Οὔτε τῶν αἰσθητῶν [Αἰγυπτίων] οὔτε τῶν νοητῶν, κατέκλυσε γὰρ ἄμφω τὸ ὕδωρ. καὶ ἐπίστευσαν Τοῖς λόγοις τοῦ Μωυσῆ καὶ Ἀαρὼν τότε, νῦν δὲ τοῖς λόγοις τῶν ἀποστόλων τὰ ἔθνη.

καὶ ᾔνεσαν Τότε σωθέντες ἐκ τῆς θαλάσσης ᾖσαν τὴν ᾠδὴν οἱ Ἰσραηλῖται· οἱ πιστοὶ <δὲ> σωθέντες ἐν τῷ βαπτίσματι διὰ τοῦ ὕδατος ᾄδουσι τὸ ᾆσμα τὸ καινόν. ἐτάχυναν Τότε οἱ Ἰσραηλῖται εὐθὺς ἐπελάθοντο τῶν θαυμάτων τοῦ θεοῦ· ὡσαύτως οἱ πιστοὶ ἐπελάθοντο τῶν ἔργων τῶν δαιμόνων. οὐχ ὑπέμειναν Οὐκ ἐδέξαντο (ἐξεδέξαντο) μαθεῖν, τί βουλεύεται ὁ θεὸς περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐβλασφήμουν τὸν θεόν· οὔτε μὴν οἱ πιστοὶ ἔστερξαν ἔτι τὴν βουλὴν τῶν δαιμόνων, ἀλλὰ ἀπώσαντο αὐτήν. καὶ ἐπεθύμησαν Οἱ Ἰσραηλῖται τότε ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐτέλουν τὴν ἐπιθυμίαν (τὰς ἐπιθυμίας) τῆς ψυχῆς αὐτῶν· ἐπεθύμει δὲ καὶ τὰ ἔθνη τὰ μέλλοντα ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐπιτελεῖσθαι τὰ μυστήρια. ἔρημος γὰρ ἦν ἡ ἐκκλησία τὸ πρότερον. καὶ ἐπείρασαν Μὴ πιστεύοντες (πιστεύσαντες), ὅτι τῷ θεῷ πάντα δυνατά ἐστιν. καὶ ἔδωκεν Ὁ θεὸς ὡς ἀγαθὸς παρέσχεν <αὐτοῖς τὰ αἰτήματα αὐτῶν>, ἵνα μὴ λάβωσιν ἀφορμὴν ἀπιστίας. ἔδωκε δὲ καὶ τοῖς ἔθνεσιν, ὃ ᾐτοῦντο ἀπὸ (παρὰ) θεοῦ. καὶ ἐξαπέστειλεν Ἐχόρτασεν αὐτοὺς ἐξ ἀοράτου ὡς θεός, ἐκεῖνοι δὲ ἠπίστησαν. καὶ παρώργισαν Ἐπανέστησαν γὰρ αὐτῷ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν· τύπος δὲ ἦν τοῦ Χριστοῦ ὁ Μωυσῆς. καὶ Ἀαρών Καὶ αὐτῷ γὰρ λίθους ἐπήγαγον, ἵνα δειχθῇ, πόσην ἀχαριστίαν (πόσον ἀχαριστίας) εἶχε (ἔχει) τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων ἐξ ἀρχῆς.

ἠνοίχθη Οὗτοι ὡς ἀρχίφυλοι μεγάλοι ἐξ ἀλαζονείας ὑπερήφανόν τι λογισάμενοι καὶ μὴ πιστεύσαντες τῷ θεῷ· ἐπανέστη ἡ γῆ [ἐπ’ αὐτοὺς] καὶ ἐκάλυψεν αὐτοὺς ὡς γήϊνα φρονήσαντας. καὶ ἐξεκαύθη Τὴν ὀργὴν λέγει τοῦ θεοῦ, ἥτις ἐξεκαύθη [ὡς πῦρ] ἐπ’ αὐτοὺς διὰ τὴν παρανομίαν αὐτῶν. καὶ φλόξ Ἐφλέχθησαν γὰρ ἐν πυρί, ὅσοι ἐστράφησαν τῶν Ἑβραίων (Ἰουδαίων) εἰς τὰ εἴδωλα. καὶ ἐποίησαν Χορὴβ ὄνομά ἐστιν τόπου· ἑρμηνεύεται δὲ ξηρασία. ὅσοι οὖν ἐξηράνθησαν τῇ ἐκκαύσει τῆς εἰδωλολατρείας, οὗτοι ἐποίησαν εἴδωλον [ἐκτύπωμα μόσχου] καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ (αὐτό). καὶ προσεκύνησαν Τῷ εἰδώλῳ, ὅθεν ἐμισήθησαν παρὰ τοῦ θεοῦ. καὶ ἠλλάξαντο Ἵνα μάθωσιν, ὅτι κτηνώδεις ἐγένοντο καὶ κτῆνος ὡς θεὸν ἔχειν ἐπεθύμησαν. ἐπελάθοντο Μετὰ γὰρ τοσαύτας εὐεργεσίας καὶ δόξας, ἃς ἐποίησε μετ’ αὐτῶν ὁ θεός, ἐπελάθοντο αὐτοῦ καὶ εἴδωλον <εἴδωλα> ἐσεβάσθησαν. τοῦ ποιήσαντος—ἐρυθρᾶς Ἦν γὰρ πολλὰ καὶ μεγάλα τὰ θαύματα, ἃ ὑπὲρ αὐτῶν ὁ θεὸς ἐποίησεν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ ἐπὶ τῆς ἐρυθρᾶς <θαλάσσης>, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἐλογίσαντο ταῦτα ὡς ἀχάριστοι. καὶ εἶπεν Ἐζήτησε γὰρ ὁ θεὸς ἀπολέσαι αὐτοὺς ὡς ἀχαρίστους, ἀλλὰ Μωυσῆς ἐδεήθη ὑπὲρ αὐτῶν. εἰ μὴ Μωυσῆς Αὐτὸς γὰρ ἐδεήθη τοῦ θεοῦ, λέγων· εἰ ἐξαλείφεις τὸν λαὸν τοῦτον, ἐξάλειψον κἀμὲ ἐκ τῆς βίβλου, ἧς ἔγραψάς με. τοῦ ἀποστρέψαι Δυσωπηθεὶς δὲ ὁ θεὸς ἐφείσατο τοῦ λαοῦ.

καὶ ἐξουδένωσαν Τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰς οὐδὲν ἡγήσαντο ὡς ἀχάριστοι, ὅθεν οὐκ ἠξιώθησαν εἰσελθεῖν εἰς αὐτήν (ἐν αὐτῇ). καὶ οὐκ ἐπίστευσαν Οὐκ ἐπίστευσαν γὰρ τῷ θεῷ, ἐπαγγελλομένῳ τῷ Ἀβραὰμ δοῦναι αὐτῷ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ. καὶ ἐγόγγυσαν Ἕκαστος καθ’ ἑαυτὸν ἐγόγγυζεν, βλασφημῶν τὸν θεόν. οὐκ εἰσήκουσαν Οὐ προσέσχον οὐδέποτε τῷ θεῷ, λαλοῦντι περὶ αὐτῶν. καὶ ἐπῆρεν Ἐμίσησε γὰρ αὐτοὺς ὁ θεὸς καὶ ἠθέλησεν ἀποκτεῖναι αὐτούς, ἀλλ’ ὡς θεὸς συμπαθὴς ἐμακροθύμησεν. καὶ τοῦ καταβαλεῖν Ὥστε μὴ ὀνομάζεσθαι αὐτοὺς μηδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι. καὶ διασκορπίσαι Πανταχοῦ γὰρ γῆς ἐσκορπίσθη τὸ ἔθνος Ἰουδαίων. καὶ ἐτελέσθησαν Ἐκεῖνο τὸ εἴδωλον· ποθήσαντες ἐκείνῳ ἐτελέσθησαν καὶ ἐγενήθησαν δέρματα νεκρά. Βεελφεγὼρ γὰρ δέρμα ἑρμηνεύεται, τουτέστιν ἀναισθητοὶ ἐγένοντο. καὶ ἔφαγον Τῶν εἰδώλων, φησί· νεκρὰ γὰρ τὰ εἴδωλα, ὅθεν τῶν θυσιῶν τῶν θεϊκῶν ἐστερήθησαν. καὶ παρώξυναν Ἐν ταῖς πονηραῖς ἐνθυμήσεσιν· ἄλλα γὰρ καὶ ἄλλα ἐπετήδευον εἴδωλα, ὥστε προσκυνεῖν αὐτοῖς (αὐτά), καὶ διὰ τοῦτο παρωξύνθη ὁ θεὸς καὶ ἐπάταξεν αὐτούς. καὶ ἐπληθύνθη Πορνεύοντες γὰρ ἐπὶ τῷ θανάτῳ παρεπέμποντο. καὶ ἔστη Εὑρὼν (ἰδὼν) γὰρ Φινεὲς τὸν πορνεύοντα καὶ τὴν πορνευομένην, κεντήσας αὐτούς, ἔδειξε τῷ θεῷ καὶ ἔστη ἡ ὀργὴ τοῦ θεοῦ. καὶ ἐκόπασεν Ἐπαύσατο, φησίν, ὁ θάνατος.

καὶ ἐλογίσθη Εἰς πάσας γὰρ τὰς γενεὰς τοῦ αἰῶνος ᾄδεται τὸ γενόμενον εἰς ἐξάκουστον τοῦ λαοῦ τοῦ ἑβραίου. καὶ παρώργισαν Τὸν Μωυσῆν ἐν τῇ Μερρᾷ, ὅτι ἦσαν τὰ ὕδατα πικρά, καὶ πολὺς ἐγένετο κατ’ αὐτοῦ γογγυσμός, μᾶλλον δὲ κατὰ θεοῦ. καὶ ἐκακώθη Ἠσθένησε, φησί, τῇ ἀθυμίᾳ. ὅτι παρεπίκραναν Ἔθλιψαν τουτέστιν, ὀνειδίζοντες. καὶ διέστειλεν Διενοήθη περὶ αὐτῶν τὸ τί ὀφείλει αὐτοῖς λαληθῆναι, ὅτι ἀχάριστον τὸ ἔθνος καθ’ ὑπερβολήν. οὐκ ἐξωλέθρευσαν Οὔτε γὰρ ἐν τούτῳ ὑπήκουσαν τοῦ θεοῦ καὶ ἐξωλόθρευσαν τὰ ἔθνη, βουλόμενοι συναναμίγνυσθαι (συναναμίγεσθαι) αὐτοῖς. καὶ ἐμίγησαν Ἐφύρησαν γὰρ μετ’ αὐτῶν καὶ ἐχυδαιώθησαν ἐν τοῖς ἀτίμοις ἔργοις αὐτῶν. καὶ ἐδούλευσαν Προσεκύνησαν γὰρ τοῖς εἰδώλοις τῶν ἐθνῶν καὶ ἐξ ἐκείνου ἔμαθον εἰδωλολατρεῖν. καὶ ἔθυσαν Τοσοῦτον γὰρ ἡδύνθησαν τοῖς εἰδώλοις καὶ ἐξεμάνησαν καὶ οὔτε τῶν ἰδίων ἐφείσαντο τέκνων, ἀλλὰ κατέσφαξαν αὐτὰ τοῖς δαίμοσιν. καὶ ἐξέχεαν Οὔτε γὰρ ἠδίκησάν τι τὰ βρέφη, ἀλλὰ ἀναιτίως ἐσφάζοντο. ἔθυσαν Ἵνα μάθωσι, πόσον βλάπτει τὸ ἀποστῆναι θεοῦ, διὰ τοῦτο παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ἵνα μηδὲ τῶν τέκνων φείσωνται. ἐφονοκτονήθη—καὶ ἐμιάνθη Τοῖς αἵμασι γὰρ μολυνθεῖσα ἡ γῆ ἐνεκροῦτο καὶ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτῶν ἐμιάνθη καὶ ἠλαττώθη καὶ οὐκέτι εὔθετος πρὸς καρπογονίαν ηὑρίσκετο.

καὶ ἐπόρνευσαν Διενοήθησαν γὰρ πολλὰ ἐν τοῖς (ἔν τε) εἰδώλοις καὶ ἐν ταῖς (ἔν τε) ἡδυπαθείαις ἀσέμνοις καὶ πανταχόθεν ἐξεπόρνευσαν. καὶ ὠργίσθη Παρωξύνθη γὰρ ὁ θεὸς ἐπὶ τοῖς ἔργοις αὐτῶν καὶ ἐβδελύξατο αὐτοὺς καὶ ἀπέρριψεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ προσώπου αὐτοῦ. καὶ παρέδωκεν Δι’ ἀγνωμοσύνην <ἀνομίαν> παρεδόθησαν τοῖς ἔθνεσιν, ἵνα παιδευθῶσιν, ἀλλὰ καὶ οὕτως οὐ μετενόησαν (οὐκ ἐπεστράφησαν). καὶ ἔθλιψαν Ὅπως τῇ θλίψει κρατούμενοι ἔλθωσιν εἰς μετάνοιαν. καὶ ἐταπεινώθησαν Ποσάκις γὰρ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν κρατούμενοι διεφθείροντο, ἀλλ’ οὐδὲ οὕτως ἐπεστρέφοντο. πλεονάκις Ποσάκις ἐρρύσατο αὐτοὺς ἀπὸ θλίψεως τῶν ἐχθρῶν καὶ οὐκ ἐμνήσθησαν, ἀλλ’ ἔμειναν βουλευόμενοι ἄτοπα καὶ παρώξυναν τὸν θεόν. καὶ ἐταπεινώθησαν Ἐν γὰρ τῷ ἀνομεῖν αὐτοὺς ἐβδελύξατο αὐτοὺς ὁ θεὸς καὶ ἐταπεινώθησαν ἕως ᾅδου. καὶ ἴδεν Εἶδε γὰρ ὁ θεὸς τὴν θλῖψιν αὐτῶν, ἣν ὑπομένουσιν ἀπὸ ἀνοίας, καὶ συνεπάθησεν. ἐν τῷ αὐτὸν εἰσακοῦσαι Οὐ παρεῖδε γὰρ ὡς ἀγαθός, ἀλλ’ εἰσήκουσε (ἐπήκουσε) τῆς δεήσεως αὐτῶν. καὶ ἐμνήσθη Ψεύσασθαι γὰρ ὁ θεὸς οὐκ ἠδύνατο <δύναται>, διὸ ἐμνήσθη τοῦ λόγου τοῦ πρὸς Ἀβραάμ, ὃν (ὡς) ὤμοσεν αὐτῷ. καὶ μετεμελήθη Ἀνεξιχνίαστον γὰρ τὸ ἔλεος τοῦ θεοῦ ἐπὶ πάντας τοὺς μετανοοῦντας. καὶ ἔδωκεν Τοὺς πιστεύσαντας ἐξ αὐτῶν· τύπος δὲ ἦν ὁ λαὸς τοῦ Ἰσραὴλ τοῦ λαοῦ τοῦ ἐξ ἐθνῶν.

ἐναντίον Τὸν Ἰσραὴλ ἐναντίον τῶν [αἰσθητῶν] ἐχθρῶν ᾤκτειρεν (οἰκτείρειν), ἵνα γνῷ τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ, τὸν δὲ λαὸν τὸν ἐξ (τῶν) ἐθνῶν ἐξεδίκησεν [ἐκ] τῶν δαιμόνων, οἵτινές εἰσιν οἱ νοητοὶ ἐχθροί. σῶσον ἡμᾶς Οἱ σωθέντες ἐξ αὐτῶν παρακαλοῦσι τὸν θεὸν (κύριον) συναφθῆναι (συναχθῆναι) αὐτοὺς τῷ λαῷ τῷ πιστῷ, τῷ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντι. τοῦ ἐξομολογήσασθαι Ὅπως ἐξομολογησώμεθα τῷ θεῷ, ἐφ’ οἷς ἐπράξαμεν, ἵνα ἐλεηθῶμεν. τοῦ ἐγκαυχᾶσθαι Μέγα γὰρ καύχημα τῷ πιστῷ (τοῦ πιστοῦ) διηνεκῶς αἰνεῖν τὸν θεόν. εὐλογητός Ἀπὸ γὰρ τοῦ αἰῶνος (τῶν αἰώνων) καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας εὐλογεῖται ὁ θεὸς καὶ δοξάζεται ὑπὸ πάντων τῶν ἁγίων. καὶ ἐρεῖ Πᾶσα γὰρ πνοὴ ἀκαταπαύστως ἐπὶ τῷ ἐλέει τοῦ θεοῦ βοᾷ· γένοιτο.