Ἰσαὰκ ὁ Σύρος – Ἔργα νόθα

Μαλπὰτ γάρ τις ὀνομαζόμενος, ὃς ἐν καιρῷ τινὶ ἐν Ἐδέσῃ τῇ πόλει ἦν εὑρηκὼς τὴν αἵρεσιν τῶν Εὐκτιτῶν, καὶ ἐν πολιτείᾳ μεγάλῃ διάγων, καὶ ἐν ἔργοις βιαιοτέροις ἐγκαρτερῶν τὰς θλίψεις Λέγεται γὰρ ὅτι καὶ μαθητὴς τοῦ μακαρίου Ἰουλιανοῦ, τοῦ καλουμένου Σάβα, καιρὸν ὀλίγον ἦν πρὸς αὐτόν, καὶ ἀπῆλθε μετ’ αὐτοῦ εἰς τὸ Σίναιον καὶ εἰς Αἴγυπτον, καὶ εἶδε τοὺς πατέρας τοὺς μεγάλους, τοὺς ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ· εἶδε τὸν μακάριον Ἀντώνιον, καὶ ἤκουσεν ἐξ αὐτοῦ λόγους ἐκείνους τοὺς μυστικούς, οὓς ἐλάλει περὶ καθαρότητος καὶ σωτηρίας τῶν ψυχῶν, καὶ ἤκουσεν ἐρωτήσεις λεπτὰς περὶ τῶν παθῶν, δι’ ὧν ἡρμήνευον, ὅτι ἔχει ὁ νοῦς θεωρίας περὶ τῶν μυστηρίων τοῦ Πνεύματος μετὰ τὴν κάθαρσιν αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἡ ψυχὴ δύναται διὰ τῆς χάριτος ἀξιωθῆναι τῆς ἀπαθείας, ἡνίκα ἀποδύσεται ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντολῶν τὰ πάθη τὰ παλαιά, καὶ σταθῇ ἐν τῇ ὑγείᾳ τῆς φύσεως αὐτῆς τῆς πρώτης.

Καὶ ὅτε ἤκουσε τοὺς λόγους τούτους, Μαλπάτ, ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς νεότητος αὐτοῦ, ἐθερμάνθη καθάπερ πῦρ, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν πόλιν αὐτοῦ, ἡνίκα ἐπυρώθη ἐν αὐτῷ τὸ πάθος τῆς φιλοδοξίας, καὶ ἐξελέξατο ἑαυτῷ σκήνωμα ἀναχωρητικόν, καὶ ἀφώρισεν ἑαυτὸν εἰς ἔργα καὶ θλίψεις σκληρὰς καὶ εἰς ἀδιαλείπτους εὐχάς. Καὶ ὅτε ἐξεκαύθη ἐν αὐτῷ τὸ πάθος τῆς κενοδοξίας, ὅπερ ἦν ἐλπὶς αὐτῷ φθάσαι τὰ ὑψηλά, ἅπερ ἦν ἀκούσας, ἡνίκα οὐκ ἔμαθε τὴν τέχνην τὴν ἐναντιουμένην τοῖς ἐχθροῖς τῆς ἀληθείας, καὶ οὐκ ἐνόησε τὰς ἐνέδρας καὶ τοὺς δόλους καὶ τὰς μηχανὰς τοῦ ἀντιπάλου, ἐν αἷς κλέπτει τοὺς ἰσχυροὺς καὶ τοὺς κραταιοὺς εἰς ἀπώλειαν, ἐθάρρησε δὲ μόνον ἐπὶ τὰ ἔργα, καὶ τὰς θλίψεις, καὶ τὴν ἀκτημοσύνην, καὶ τὴν ἄσκησιν καὶ τὴν ἐγκρατείαν, καὶ οὐκ ἐκτήσατο τὴν ἐξουδένωσιν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν ταπείνωσιν, καὶ τὸν συντριμμὸν τῆς καρδίας, ἅπερ εἰσὶν ὅπλα ἀήττητα πρὸς τὰ ἐναντιώματα τοῦ πονηροῦ· καὶ οὐκ ἐμνήσθη ὅτι ἐγράφη, ὅταν πληρώσητε τὰ ἔργα, καὶ φυλάξητε τὰς ἐντολάς, καὶ ὑπομείνητε τὰς θλίψεις, λογίσασθαι ἑαυτοὺς δούλους ἀχρείους· ἀλλ’ ἐν τῇ οἰήσει τῇ ὑψηλῇ, τῇ ὑπὲρ ἑαυτόν, τῇ ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν πολιτειῶν γινομένῃ ἦν πυρούμενος καὶ κατακαιόμενος τῇ ἐπιθυμίᾳ τῶν ὑψηλῶν, ὧν ἤκουσε.

Καὶ μετὰ καιρὸν πολὺν τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ὅτε εἶδεν αὐτὸν ὁ διάβολος κενὸν ἐκ τῆς ταπεινώσεως, καὶ κενὸν ἐκ τῆς ἐπιγνώσεως τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, καὶ ἐπιθυμοῦντα αὐτὸν μόνον αἰσθηθῆναι τῆς θεωρίας τῶν μυστηρίων, ὧν ἤκουσεν, ἔδειξεν αὐτῷ ἑαυτὸν ἐν φωτὶ ἀπείρῳ λέγοντα αὐτῷ· “ἐγὼ εἰμὶ ὁ παράκλητος, καὶ ἐπέμφθην πρὸς σὲ παρὰ τοῦ πατρός, ἀντὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ἔργων σου, ἵνα ἀξιώσω σὲ ἰδεῖν τὴν θεωρίαν, ἣν ἐπιθυμεῖς, καὶ δοῦναι σοι τὴν ἀπάθειαν, καὶ ἀνέσαι σε τῶν ἔργων”. Καὶ ἀντὶ τούτων, ᾐτήσατο παρ’ αὐτοῦ προσκύνησιν. Ἐκεῖνος δὲ ὁ μωρός, διὰ τὸ μὴ αἰσθηθῆναι αὐτὸν τοῦ πολέμου ἐκ τοῦ πονηροῦ, εὐθέως μετὰ χαρᾶς ἐδέξατο αὐτόν, καὶ προσεκύνησεν αὐτόν, καὶ εὐθέως ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ ἀντὶ τῆς θεωρίας τῆς θείας, ἐπλήρωσεν αὐτὸν φαντασίας δαιμόνων, καὶ ἐποίησεν αὐτὸν ἀργῆσαι ἐκ τῶν πράξεων τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας· καὶ ὕψωσεν αὐτὸν καὶ ἐχλεύασεν αὐτὸν ἐν τῇ ἐλπίδι τῇ κενῇ τῆς ἀπαθείας, λέγων αὐτῷ· “Νῦν οὐ χρήζεις τῶν ἔργων, καὶ τῶν κολαφισμῶν τοῦ σώματος, καὶ τοῦ ἀγῶνος τοῦ ἀντικειμένου τοῖς πάθεσι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις”, καὶ ἐποίησεν αὐτὸν αἱρεσιάρχην τῶν Εὐκτιτῶν. Καὶ ὅτε ἐπληθύνθησαν καὶ ἐφάνη ἡ διδαχὴ αὐτῶν ἡ βέβηλος καὶ νόθος, ἐδιώχθησαν παρὰ τοῦ ἐπισκόπου τοῦ κατ’ ἐκεῖνον καιροῦ.

Πάλιν δὲ ἄλλος ἄνθρωπος ἦν ἐν Ἐδέσῃ, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἀσινᾶς, ποιήσας πολλὰ τριλέξια ψαλλόμενα ἕως τὴν σήμερον· οὗτος ἐν πολιτείᾳ μεγάλῃ διῆγε, καὶ ἐν ἔργοις σκληροτέροις ἀκρίτως ἐδέσμησεν ἑαυτὸν ἕως οὗ δοξασθῇ. Καὶ ἐπλάνησεν αὐτὸν ὁ διάβολος, καὶ ἐξήνεγκεν αὐτὸν ἐκ τοῦ κελλίου αὐτοῦ, καὶ ἔστησεν αὐτὸν ἐπάνω ὄρους καλουμένου Στορίου, καὶ συνέθετο, καὶ ἔδειξεν αὐτῷ σχήματα τῶν ἁρμάτων καὶ τῶν ἱππέων, καὶ εἶπεν αὐτῷ· “Ὁ Θεὸς ἔπεμψέ με πρὸς σὲ λαβεῖν σε εἰς τὸν παράδεισον κατὰ τὸν Ἠλίαν”. Καὶ ὡς ἠπατήθη ἐν τῇ νηπιοφροσύνῃ αὐτοῦ, καὶ ἀνῆλθε καθίσαι ἐπὶ τὸ ἅρμα. κατελύθη ἐκείνη πᾶσα ἡ φαντασία. καὶ κατῆλθεν ἀπὸ ὕψους πολλοῦ, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἀπέθανε θάνατον γέλωτος.

Ταῦτα εἶπον ἐνταῦθα, οὐ ματαίως, ἀλλ’ ἵνα μάθωμεν τὸν ἐμπαιγμὸν τῶν δαιμόνων, τῶν διψώντων τὴν ἀπώλειαν τῶν ἁγίων. καὶ μὴ ἐπιθυμήσωμεν, ἐν οὐ καιρῷ, τῶν ὑψηλῶν τῶν πολιτειῶν τῆς διανοίας, ἵνα μὴ καταγελασθῶμεν ὑπὸ τοῦ πονηροῦ καὶ ἀντιπάλου ἡμῶν. Διότι ὁρῷ σήμερον ὅτι καὶ νεώτεροι, οἱ πλήρεις παθῶν, βαττολογοῦσι καὶ δογματίζουσι περὶ τῶν μυστηρίων τῆς ἀπαθείας ἀφόβως.

Ἐγράφη τινὶ τῶν ἁγίων, ὅτι «ἐξ ἀνθρώπων πεπληρωμένων παθῶν, ἐξεταζόντων περὶ λόγων τῶν σωματικῶν καὶ τῶν ἀσωμάτων. οἱ οὐκ ἦσαν ἀφωρισμένοι ἀπὸ τῶν νοσερῶν, δογματιζόντων περὶ ὑγείας». Ὁ μακάριος Παῦλος, ἡνίκα ᾐσθήθη περί τινων μαθητῶν καταφρονησάντων τῶν ἐντολῶν καὶ μὴ νικησάντων τὰ πάθη, καὶ τὴν μακαριότητα τῶν μυστηρίων τῆς θεωρίας, τῆς μετὰ τὴν κάθαρσιν ἐπιθυμούντων, εἶπεν πρὸς αὐτούς· “Ἐν πρώτοις ἀποδύσασθε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον τῶν παθῶν, καὶ τότε ἐπιθυμήσατε ἐνδύσασθαι τὸν καινόν, τὸν ἀνακαινούμενον ἐν ἐπιγνώσει τῶν μυστηρίων, καθ’ ὁμοιότητα τοῦ ποιητοῦ αὐτοῦ. Καὶ μὴ ἐπιθυμήσητε ἐκείνην τὴν ἐμὴν καὶ τῶν ἀποστόλων, τὴν ἐνεργητικῶς διὰ τῆς χάριτος γινομένην”. Διότι ὁ Θεός, ὃν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει.

Τίς γὰρ κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ στήσεται, ἢ ἐξεναντίας τοῦ θελήματος αὐτοῦ; ἔστι γὰρ ποτέ, ὅτι δωρεὰν παρέχει ὁ Θεός· ποτὲ δέ, τὰ ἔργα, καὶ τὴν κάθαρσιν ζητεῖ, καὶ οὕτως διδοῖ· καὶ ἔστιν ὅτε οὐδὲ μετὰ τὰ ἔργα καὶ τὴν κάθαρσιν παρέχει ὧδε, ἀλλὰ φυλάττει αὐτὴν ἵνα δώσῃ αὐτὴν εἰς τὸν τόπον αὐτῆς. Καὶ ἡμεῖς εὑρίσκομεν ὅτι τοῦτο ποιεῖ καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐλαττοτέρᾳ αὐτῆς, ἥτις ἔστι συγχώρησις ἁμαρτιῶν. Ἰδοὺ γὰρ εἰς τὸ βάπτισμα, δωρεὰν συγχωρεῖ, καὶ οὐ ζητεῖ ὅλως τί, εἰ μὴ πίστιν· ἐν τῇ μετανοίᾳ δὲ τῶν ἁμαρτιῶν τῇ μετὰ τὸ βάπτισμα, οὐχὶ δωρεὰν συγχωρεῖ, ἀλλὰ ζητεῖ κόπους, καὶ θλίψεις, καὶ λύπας τῆς κατανύξεως, δάκρυα καὶ κλαυθμοῦ καιρὸν πολύν, καὶ οὕτως συγχωρεῖ. Τῷ ληστῇ γὰρ ἐν τῇ ἐξομολογήσει μόνον τὴν ἐν λόγῳ ἐν τῷ σταυρῷ, δωρεὰν συνεχώρησε τὰς ἁμαρτίας, καὶ ἐπηγγείλατο τὴν βασιλείαν. Καὶ παρὰ τῆς ἁμαρτωλοῦ πάλιν, πίστιν καὶ δάκρυα ἐζήτησεν. Ἐκ τῶν μαρτύρων δὲ καὶ ὁμολογητῶν, μετὰ τῆς πίστεως τῆς καρδίας αὐτῶν καὶ τῆς ἐξομολογήσεως τοῦ στόματος αὐτῶν, ἐζήτει παρ’ αὐτῶν θλίψεις, βασάνους, κτενισμόν. τιμωρίας, καὶ θανάτους πολυτρόπους.

Ἡ δὲ σὴ ἁγιωσύνη, πεπεισμένη ἐν τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις, ὅρα ἐν τοῖς πρώτοις καὶ τοῖς ἐσχάτοις, καὶ μὴ ζητήσῃ τὴν θεωρίαν ἐν οὐ καιρῷ αὐτῆς. Καὶ ὅσον ἐν τῷ τόπῳ τοῦ σώματος εἶ κεκλεισμένος, γίνου σπουδαῖος ἐν τοῖς ἔργοις τῆς μετανοίας, καὶ παλαιστρίτης πρὸς τὰ πάθη, καὶ ὑπομονητικὸς ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντολῶν, καὶ παραφύλαξαι ἐκ τοῦ ἐμπαιγμοῦ τῶν δαιμόνων, καὶ τῶν κηρυττόντων τὴν τελειότητα τὴν ἄτρεπτον, ἐν τῷ κόσμῳ τῷ ἐμπαθεῖ καὶ ἐκκλινομένῳ, ὅπου εἰσὶν οἱ ἄγγελοι οἱ ἅγιοι, οἱ λειτουργοὶ τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, οἵτινες ἐκδέχονται τὸν ἀνακαινισμὸν τῆς μεσότητος τοῦ ἐλευθερωθῆναι τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Τελειότης γὰρ ἐνταῦθα ἐστὶν ἥλιος ἀνατέλλων καὶ δύνων ἐν μέσῳ τῶν νεφελῶν, ἐν καιρῷ εὐδίᾳ καὶ ἐν καιρῷ αὐχμός, ἐν καιρῷ χαρὰ καὶ ἐν καιρῷ κατήφεια, καὶ ὅπερ ἐναντίον τούτων, «μέρος ἐστὶ τῶν λύκων», καθώς τις τῶν ἁγίων ἔφη.

Τῷ Θεῷ ἡ δόξα, καὶ ἡμῶν στηρίξει τὴν βάσιν τῆς πολιτείας ἡμῶν ἐν τῇ βεβαιώσει τῆς ἀληθινῆς διδαχῆς αὐτοῦ τῆς ἁγίας, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.