Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος – Εἰς τὴν ἀνάληψιν τοῦ κυρίου

Τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Χρυσοστόμου <λόγος> εἰς τὴν ἁγίαν Ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εὐλόγησον δέσποτα. Λογαριάζοντας ἐγὼ ἀκόμη κατὰ ψυχὴν τὸ ἐκ τοῦ σταυροῦ προσγινόμενον κέρδος εἰς τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἐκ τῆς ἀναστάσεως, μὲ τὸν ζυγὸν τῆς δικαιοσύνης ζυγιάζοντας, ὁ ἀσαβούρευτος πλοῦτος τῆς θείας Ἀναλήψεως ἀνάβρυσε καὶ ἂς βλέπει τὸν ἐμὸν Δεσπότην καὶ Θεὸν εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνερχόμενον, ὅπου ἦτον τὸ πρότερον, ἵνα μέ, τὸν πηλόν, σύνθρονον ἀποδείξῃ τοῦ ἀχράντου πάθους καὶ μὲ ἔργον σφραγίσῃ τοῦ Παύλου τὰ λόγια, ὅτι «συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις». Ὅσοι, λοιπόν, τοῦ πρώτου Ἀδὰμ ἀπεθέμεθα τὴν στολὴν καὶ τὴν γνώμην, καὶ τὸν δεύτερον Ἀδάμ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Χριστός, ἠξιώθημεν ἵνα φοροῦμεν τῇ χάριτι.

Ἁρμόδιον ᾠδὴν ἂς τελειώσωμεν τῷ νικητῇ, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ προφήτης πάλαι ποτὲ καιρὸν προθύμως ἐβόα· «ὁ Θεὸς τίς ὁμοιωθήσεταί σοι;» Διότι σὺ μόνος, ὡς γινώσκεις, εἰς σάρκα κενώσας τὸν ἑαυτόν σου, ἄτρεπτον, ἀναλλοίωτον, ἀπαθῆ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος ἐφύλαξας. Ἀπόθεν ὁ προφήτης μὴ ἀμφιβάλλοντας, ἀλλὰ θαυμάζοντας, μὴ συγκρίνοντας, ἀλλὰ δεικνύοντας τὸ ἀπαράβλητον, ἔλεγεν· «ὁ Θεὸς τίς ὁμοιωθήσεταί σοι;» Διότι ὅλα ἐκ σοῦ καὶ διὰ σοῦ ἐγίνηκαν· τὰ δὲ γενόμενα φανερὸν εἶναι ὅτι δεικνύονται πάντοτε ἐλαττότερα ἀπὸ τοῦ ποιήσαντος αὐτά, καθὸ καὶ μεγαλειότερην τιμὴν ἔχει ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸ ὀσπήτιον, τὸ ὁποῖον ἐκατεσκεύασε. «Τίς γοῦν ὁμοιωθήσεταί σοι;» Ὁ ἥλιος, διὰ τὸ φῶς; Ἀλλὰ καθ’ ἑκάστην βλέπω αὐτὸν ὁποῦ σβέννει, διότι τάξιν ἔλαχε νὰ διαδεχθῇ τὴν ἑσπέραν ὑπὸ τῆς νυκτός. Σελήνη ὁμοιωθήσεταί σοι, διὰ τὴν εὐπρέπειαν ὁποῦ ἔχει; Ἀλλὰ εἰς κάθε μῆνα ἀποθνῄσκει καὶ τρόπον τινὰ γεννᾶται. Ἀστέρες, ὅτι λάμπουσιν; Ἀλλὰ ὡς ἂν λάμψῃ ἡ ἡμέρα, ἀρνοῦνται τὴν ἔλλαμψιν. Θάλασσα ὁμοιωθήσεταί σοι, διὰ τὸ ἀμέτρητον τοῦ πελάγους; Ἀλλὰ μὲ ξύλον κόπτεται μικρὸν καὶ μὲ κουπὶ μαστίζεται, διότι ἀνθρωπίναις χρείαις ὑπὸ σοῦ ἐπροστάχθη ἵνα ὑπηρετῇ. Ἡ γῆ πάλιν ὁμοιωθήσεταί σοι, διὰ τὸ ἑδραῖον καὶ στεραιόν;

Ἀλλά, σοῦ βουληθέντος, ὅ, τι δήποτε σαλεύεται μὲ τὸ βλέμμα, διότι καὶ χοῦμά σοι προσήγαγεν, ὅταν ἐδημιούργεις τὸν ἄνθρωπον, ὅταν μὲ τὴν ἔμπνευσιν τῆς ψυχῆς τὸν πηλὸν ἔψησες. Ὁ οὐρανός, λοιπόν, ὁμοιωθήσεταί σοι; Πῶς; Καὶ ὅμως, μὲ τὸ νὰ προστάξῃς σύν, νεφέλην σοι ἐπαράστησεν εἰς τὸ ὕψος, ὡς ἄλογον ἐπάνω της βαστάζουσαν, καθώς ποτε ὁ ἀστήρ, ὁποῦ ἐδίδαξε τοὺς μάγους ἐν Βηθλεέμ, τὰ σὰ γενέθλια. Ἄγγελος γοῦν ἢ ἀρχάγγελος ὁμοιωθήσεταί σοι; Πῶς; Ἢ μὲ τίνα τρόπον; Ὅτι πνεύματα λειτουργικὰ ὑπάρχουσι καὶ ὑπηρετοῦσι μετὰ φόβου τοῖς σοῖς προστάγμασιν. Ἀλλὰ μὲ τὸ νὰ ἐνθυμηθῶ ἀγγέλους, μὲ τὸν λόγον ἀναγκάζομαι πρὸς ἐκεῖνον τὸν ἄγγελον, τὸν καθεζόμενον εἰς τὸν λίθον τοῦ ζωηφόρου μνήματος, διότι γινώσκω ὅτι δὲν θέλει ἀγανακτήσειν, λειτουργός, ἤγουν ὑπηρέτης, ὑπάρχων ἐκείνου τοῦ πείσαντος τὸν Θωμᾶν, ἵνα ψηλαφᾷ εὐσεβῶς καὶ νὰ ἐρευνᾷ ἀσφαλῶς καὶ νὰ τιμᾷ θεοπρεπῶς τὸ μέγα μυστήριον.

Λέγε μοι, λοιπόν, ὦ ἄγγελε, διότι ποτὲ μὲν ἕνα σε, ποτὲ δὲ καὶ πῶς ἔχεις καὶ συλλειτουργὸν ἕτερον ἄγγελον μὲ τοῦ λόγου σου γράφουσι τὰ εὐαγγέλια—μία δὲ εἶναι ἡ χάρις, μία δὲ διακονία τὸ πρᾶγμα συνίστησι—λέγε μοι· τίνος χάριν τοὺς οὐρανοὺς κατέλιπες καὶ προσκαρτερεῖς εἰς τὸν τάφον; Καὶ μετὰ τῶν ἄνω δυνάμεων συνδιαιτώμενος καὶ λαλῶν, ἀφῆκας τὰ χερουβίμ, κάτω γυναιξὶ φαίνεσαι διαλεγόμενος καὶ λαλῶν; Ἀφῆκας τὰ χερουβὶμ καὶ παρακάθεσαι εἰς τὸ μνημεῖον; Τὴν ἄνω φοβερὰν ἔπαυσες λειτουργίαν καὶ κάτω μετὰ χαρᾶς πληροφορεῖς τὴν Μαριάμ; Μὲ σεισμὸν τοὺς φυλάσσοντας στρατιώτας ἐνέκρωσας καὶ μὲ πιθανότητα τὰς γυναῖκας ἀποστολικῶς ἐξεπαίδευσας; Ἦλθεν ὁ Πέτρος, ἀλλὰ τὸν ἑαυτόν σου ὡς ἂν ἀσώματος ἔκρυψας· ἔδραμεν ὁ Ἰωάννης, ἀλλὰ καὶ οὗτος τὴν σὴν παρουσίαν ἀγνόησε· καὶ οἱ δύο μὲν σύμβολα τῆς ἐγέρσεως τοῦ νεκροῦ, ὁποῦ δὲν ἐκλέφθη, ἀλλὰ ἀναστάντος Θεοῦ ἐθεωρήθη τὰ σεντόνια. Εἰς μόνας δὲ τὰς γυναῖκας ἐμφανίζεσαι καὶ μόναις ταύταις λαλεῖς, ἵνα μὴ φοβοῦνται. Καὶ ὅμως κοινὸν ἦτον εἰς ὅλους τὸ κέρδος τῆς ἀναστάσεως, διότι μὴ νὰ γυναῖκας μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ ἄνδρας, ὁ Δεσπότης ἀνέστησεν ἐκ τῶν νεκρῶν; Μὴ νὰ μόνον νὰ σώσῃ τὴν Εὔαν, οὐχὶ δὲ καὶ τὸν Ἀδὰμ ὁ Λόγος σαρκωθεὶς ἐπορεύθη; Τί, λοιπόν, τοὺς πόδας προτάττεις ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καὶ τὴν τάξιν ἀνακατώνεις καὶ ἀνατρέπεις, γυναῖκας χειροτονῶν ἀποστόλους;

Ἀρνήθη ὁ Πέτρος;

Ἀλλὰ ἡ ἄρνησις τοῦ Πέτρου ὠφέλεια ἔγινε, διότι μὲ τὸ νὰ δακρύσῃ πικρῶς ἐδίδαξε πῶς δίδεται ἡ ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν. Ὅλοι αὐτὸν κατέλιπον οἱ ἀπόστολοι; Ἀλλὰ τῷ Ἰωάννῃ τῷ Θεολόγῳ καὶ παρθένῳ τὴν ἰδίαν κατὰ σάρκα μητέρα παρέθετο. Ἐν δυσὶ ἐπροστάχθη ἁπλῶς, ἵνα πράττεις τὸ νῦν θεωρούμενον· ἀλλὰ δίδαξον τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν, ἵνα ψηλαφήσῃ τὸ πρόσταγμα μὲ βεβαιότερον πόθον. Ναί, λέγει, προλαμβάνω τὸν Παῦλον καὶ τὴν ἐκείνου φωνὴν προαρπάζω, διότι δὲν εἶναι προσωποληψία εἰς τὸν Θεόν· «οὐκ ἔστιν Ἰουδαῖος, οὐδὲ Ἕλλην· οὐκ ἔστι δοῦλος, οὐδὲ ἐλεύθερος· οὐκ ἔστιν ἄρσεν, οὐδὲ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς <εἶς> ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ».

Διὰ τοῦτο λάμβανε σύντομον, ὦ πιστέ, τὴν ἀπόκρισιν τῶν ὁποίων ζητεῖς καὶ τῶν ὁποίων ἐπεζήτησας ἵνα μάθῃς. Τιμῶ τὴν γυναῖκα διὰ τὸν ἐκ γυναικὸς γεννηθέντα καὶ περιποιοῦμαι τὸ ἀσθενὲς τῆς φύσεως διὰ τὸν ἐξ αὐτῆς προελθόντα, καθὼς αὐτὸς ὁ γεννηθεὶς ᾠκονόμησε. Διότι δοῦλός εἰμι καὶ νόμοις ἀκολουθῶ δεσποτικοῖς. Ὁ ποιητὴς ἐξελέξατο γυναῖκα, καθὼς ἠθέλησε· πρὸς ταύτην ἐγὼ λαλῶ.

Δὲν ἀπόκτησε πατέρα ἐπὶ τῆς γῆς, διότι ἔχει εἰς τὸν οὐρανόν. Καθώς, λοιπόν, ἀπάτωρ εἶναι εἰς τὴν γῆν, ἔτζι εἶναι ἀμήτωρ εἰς τὸν οὐρανόν. Ἔλαβεν ἐξ ἀνθρώπων μητέρα, διότι χρεία ἦτον διά τ’ ἐμᾶς, ἵνα ἐξέλθῃ ἐκ γυναικὸς ὁ τοῦ γένους δημιουργός. «Ὁ ποιῶν, λέγει λοιπόν, ὑμᾶς τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα», εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ μυστηρίου, οὐχὶ πρὸς τὸν Ἰωσήφ, ἀλλὰ τὴν Μαρίαν, τὸν Γαβριὴλ ἀπέστειλε καὶ τῇ φύσει βοηθῶν ὡς δεσπότης καὶ τὰ τῶν βλασφήμων στόματα χαλινώνοντας ὡς προγνώστης. Διότι τὸν διὰ γυναικὸς ἀπατηθέντα διὰ μέσου αὐτῆς πρεπόντως βούλεται, ἵνα ἐπι<σ>τρέψῃ. Ὤδινεν ἡ Εὔα θάνατον· αὕτη δὲ πάλιν τὴν ζωὴν ἡμῖν ἐγέννησε διὰ μέσου τῆς Μαρίας. Ἐλάλησε τότε τῷ διαβόλῳ ἐκείνη διὰ μέσου τοῦ ὄφεως· τώρα ἄγγελοι πρὸς αὐτὴν διαλέγονται.

Διότι μὲ ξύλον τὸ ξύλον ὁ Χριστὸς ἀντεστράτευσε καὶ γεῦσιν ὑμῖν ἀντὶ γεύσεως ἔδωκεν, ἵνα βλέποντες θεληματικῶς ταπεινούμενον διά τ’ ἐσᾶς τὸν ἐσᾶς κατ’ εἰκόνα ποιήσαντα νὰ ὁμολογήσετε τὴν συγκατάβασιν καὶ νὰ δοξάσετε τὸν ἔτζι θελήσαντα, λέγοντες καὶ διὰ τοῦτο καὶ διὰ πάντα· «ὁ Θεός, τίς ὁμοιωθήσεταί σοι;» Χαρίζεις καὶ δὲν μετανοεῖς· λύεις τὰ σά, ἵνα στήσῃς τὰ ἐδικά μας. Εἶπας πρὸς τὸν Ἀδάμ· «ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου». Καὶ πάλιν ἀπόφασιν ἔλυσας, τῆς ζωῆς γενόμενος ἄρτος καὶ ἐσένα χωρὶς ἱδρῶτος σὲ τρώγομεν. Εἶπας αὐτῷ πρότερον· «γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ». Ἀλλὰ τώρα τὸν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ εἰς τὴν γῆν ἀναλύοντα ἐπάνω εἰς τοὺς ὤμους λαβών, εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπάνω εἰς θρόνον τὸν ἐκάθισας, μὲ τὸ νὰ φανερώσῃς τοῖς μαθηταῖς σου τὸ μέλλον, διὰ μέσου τῆς Μαρίας, εἰπών· «ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν». Εἶπας πρὸς τὴν Εὔαν· «ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα», ἀλλὰ τεχθείς, ἤγουν γεννηθεὶς σὺ ἐκ γυναικός, τὴν πολυκαίρινον κατάραν εἰς ἐπιτήδειον καιρὸν τὴν ἔσβεσας. Εἶπας πρὸς τὸν ὄφιν· «Αὐτός σου τηρήσῃ κεφαλὴν καὶ σὺ τηρήσῃς αὐτοῦ πτέρναν»· ἀλλὰ ἔνιψας τοὺς πόδας ἡμῶν ἐν τῷ βαπτίσματι καὶ δὲν προσέρχεται πλέον, εὐλαβούμενος τὴν δεσποτικὴν χεῖρα λάμπουσαν εἰς τὰ πόδια τῶν δούλων.

Ὤ, πῶς δὲν ἀφίνει τῷ διαβόλῳ τόπον φυγῆς ὁ ἄνω καὶ κάτω καὶ πανταχοῦ παρὼν μὲ οἰκονομίαν τῆς χάριτος! Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ πάντα, ὅσα ἠθέλησεν, ἐποίησεν.

Ἀλλὰ τί εἶναι τὸ καινούργιον τῆς παρούσης ἑορτῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τῇ γλώσσῃ καὶ τῇ διανοίᾳ πρὸς φανέρωσιν δύσκολον; Διότι αἰφνίδια τοὺς μαθητὰς ὁποῦ τοὺς ἐδίδασκεν ὁ Κύριος καὶ ὁποῦ τοὺς ἐπαίδευε πρὸς τὸ μπάλευμα ὡσὰν παιδίσκη τις, ἤγουν δουλεύτρια, εἰσελθοῦσα εἰς <ὑ>ποκάτωθεν τῶν ἀχράντων ἰχναρίων τοῦ Χριστοῦ νεφέλη, μιμουμένη τὴν θάλασσαν, ὁποῦ τὸν ἐβάσταξεν ἀβρόχως πρότερον, ἡσύχως, ἀταράχως τὸν Δεσπότην ἀνέλαβε καὶ τὸν ποτὲ καιρὸν ὡσὰν βροχὴν καταβάντα εἰς τὸν θρόνον τῆς μεγαλωσύνης φανερῶς τὸν ἀπέδωκε. Διότι τὴν μὲν κατάβασιν αὐτοῦ τὴν ἠγνόησαν οἱ ἄγγελοι, αἱ ἐξουσίαι, αἱ δυνάμεις καὶ κυριότητες, τὴν δὲ μετὰ σαρκὸς Ἀνάληψιν ἀνευφημοῦσαι ἔκραζον· «Κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης». Οὗτος εἶναι ὁ δεύτερος Ἀδάμ, ὡς λέγει ὁ Παῦλος. Ἀλλὰ ἐκεῖνος μέν, ὁ πρῶτος λέγω παλαιὸς Ἀδάμ, χωρὶς μητρὸς γεννᾶται· οὗτος δέ, χωρὶς πατρὸς κατὰ τὴν σάρκωσιν φαίνεται. Οὗτος εἶναι ὁ κεραμεύς, ἤγουν πλαστουργὸς ἡμῶν, ἀπόθεν τὸ φύραμα λαβὼν τὸ ἐδικόν μας εἰς τὸν ἑαυτόν του ὡς ἠθέλησε τὸ σαθρωθὲν ἀνεκαινούργωσεν.

Οὗτος εἶναι ὁ ἐλευθερώσας τὴν Εὔαν ἀπὸ τῶν ὠδίνων, ἤγουν τῶν θλίψεων αὐτῆς καὶ ἀναστεναγμῶν, διότι ἡ παρθενία διηκόνησε τῇ θεότητι καὶ ἡ νηδύς, ἤγουν ἡ κοιλία, ἐλειτούργησε τόκῳ, ἤγουν ὑπηρέτησε τὴν γέννησιν τοῦ Χριστοῦ, τοῦ σαρκωθέντος Λόγου· διότι Πνεῦμα ἦτον ἅγιον, τὸ ὁποῖον ἐμαιεύσατο τὴν ἀπειρόγαμον ὑπὲρ τὴν φύσιν λοχεύουσαν. Οὗτος εἶναι ὁ παθών, ὡσὰν ἐγεννήθη, καὶ ἀναστάς, ὡσὰν ἐτάφη, καὶ ἀνελθὼν εἰς τοὺς οὐρανούς, οὐχὶ ὡσὰν ἐκατέβη ἐκεῖθεν, καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ὄνειδος αἰώνιον καταλιπὼν τὰ ἐντάφια. Οὗτος εἶναι ὁ ὑπὸ τῶν γυναικῶν θρηνούμενος ὡς νεκρὸς καὶ ταῖς γυναιξὶ φανερούμενος ὡς Θεός. Οὗτος εἶναι ὁ γενόμενος ἐθελουσίως, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἤμεστεν, ἤγουν ἄνθρωπος, καὶ ποιήσας ἡμᾶς, τὸ ὁποῖον εἶναι, τουτέστι κατὰ χάριν θεούς· οὖτος εἶναι Θεός. Πάλιν ἔτζι θέλει ἐλθεῖν, «ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν ἀνερχόμενον εἰς τὸν οὐρανόν». Διότι οὔτε ἔλειψεν ἀπὸ τοῦ θρόνου ποτὲ οὗτος, καλὰ καὶ λαθὼν τὰ χερουβὶμ ἐκατέβη διά τ’ ἐμέ, ἵνα τοῖς ἐμοῖς κοινωνήσῃ ὡσὰν ἐμὲ καὶ τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν εὐκόλως νὰ δωρήσῃ.

Οὗτος εἶναι ὁ ἀθάνατος νεκρός, ὁ ἀχώρητος Θεός, ὁ συναΐδιος Υἱὸς καὶ σύνθρονος τοῦ Πατρός, περὶ τοῦ ὁποίου φανερῶς ὁ προφήτης ἐβόα· «εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου».

Ἂς εὐτρεπίσωμεν, λοιπόν, τοὺς ἑαυτούς μας, παρακαλῶ, ἵνα, μὲ τὸ νὰ ἀπολαύωμεν τῆς συνεργίας τῆς ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῆς παρούσης ζωῆς τὸν καιρὸν ἀλύπως θέλωμεν τελειώσειν καὶ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν νὰ ἐπιτύχωμεν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.