Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος – Εἰς τὸν Ἐκκλησιαστήν

Ὅτι περισσεία τῷ σοφῷ ὑπὲρ τὸν ἄφρονα; Ἄρα ἀπὸ συνέσεως τοῦτο. Διότι ὁ πένης οἶδεν πορευθῆναι κατέναντι τῆς ζωῆς. Ὅταν γὰρ πένης μὲν τρυφᾷ, πλούσιος δὲ μηκέτι, οὐκ ἀπὸ σοφίας καὶ ἀνοίας τοῦτο; Ἀγαθὸν ὅραμα ὀφθαλμῶν ὑπὲρ περίσσευμα ψυχῇ. Βέλτιον εὐφραίνεσθαι, φησίν, τοῖς ὀφθαλμοῖς ἢ ἔχειν ἀποκείμενα ἐκεῖνα ἃ οὐ βλέπει ὀφθαλμός.

Καί γε τοῦτο ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος. Εἴ τι ἐγένετο, ἤδη κέκληται ὄνομα αὐτοῦ. Τουτέστιν, γνωστὰ τοῖς ἀνθρώποις ἐστίν. Καὶ ἐγνώσθη ὅ ἐστιν ἄνθρωπος· οὐδέν. Οὐ δυνήσεται κριθῆναι μετὰ τοῦ ἰσχυροῦ ὑπὲρ αὐτόν.

Μετὰ τοῦ θεοῦ, φησίν· οὐ δυνήσεται τὸν λόγον αὐτὸν ἀπαιτῆσαι. Ὅτι εἰσὶ λόγοι πολλοὶ πληθύνοντες ματαιότητα. Ὅτι ἐν πολλοῖς λόγοις ἐλέγχεται, ἢ ὅτι καὶ αὐτὸς πολλὰ ποιεῖ μάταια. Οὐ δύναται ἐγκαλέσαι ὑπὲρ τῆς φύσεως, ὅτι φθαρτή· καὶ γὰρ ὁ βίος αὐτοῦ πολλῷ χείρων.

Ὅτι τίς οἶδεν τί ἀγαθὸν [ἐν] τῷ ἀνθρώπῳ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ; Οὐδεὶς οἶδεν. Οὐκ ἆρα ἔγκλημα; Πάνυ· δι᾽ αὐτὸ τοῦτο ὅτι οὐκ ἴσασιν τὸ συμφέρον, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐν σκότῳ οἰκοῦσιν, ὥστε οὔτε κριθῆναι δύνανται πρὸς τὸν θεόν, οὐδέ τι ἀποκρίνασθαι ἴσασιν. Ταχέως αὐτὸ ἐρεῖ. Οἱ δὲ τὰ οἰκεῖα συμφέροντα ἀγνοοῦντες, πῶς δυνήσονται δικάζεσθαι τῷ θεῷ;

Ἀριθμὸν ἡμερῶν ζωῆς ματαιότητος αὐτοῦ· καὶ ἐποίησεν αὐτὰ ἐν σκιᾷ. Ἐποίησεν αὐτὰ ἀφανῆ· τοῦτο γάρ ἐστιν ὡς ἐν σκιᾷ. Ὅτι τίς ἀπαγγελεῖ τῷ ἀνθρώπῳ τί ἔσται ὀπίσω αὐτοῦ ὑπὸ τὸν ἥλιον; Τὰ γὰρ πράγματα κατὰ πάντα τὸν βίον κρίνει ὁ θεός· πολλάκις τὸ τέλος τῶν πραγμάτων ἐν ἑτέρᾳ γενεᾷ ἔδωκεν, ὥστε τὸν μέλλοντα τὴν κρίσιν αὐτοῦ μανθάνειν ζῆν ἀεὶ χρόνον. Ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· εἰ καὶ μηδὲν ἕτερον, τὸ ὀλιγοχρόνιον ἡμᾶς ἀφαιρεῖται. Τί γάρ;

Εἰ μέλλεις ἐγκαλεῖν τῷ θεῷ ὅτι σε ταχέως ἀνήρπασεν ἀπὸ τοῦ κόσμου, εἶτα μετὰ ταῦτα συνέβη δεινὰ εἶναι, οὐκ ἔχων εἰδέναι αὐτὰ τὰ μετὰ σέ, οὐδὲν ἔχεις λέγειν, ἀλλὰ ἁλίσκῃ. Ἀγαθὸν ὄνομα ὑπὲρ ἔλεον ἀγαθόν. Τουτέστιν, βέλτιον ἀπολαύειν φήμης καλῆς καὶ σῴζεσθαι, ἢ ἀπὸ ἐλέου· ἐκεῖνος γὰρ ὑπεύθυνος. Πῶς οὖν λέγεις· τίς οἶδεν τὸ ὄντως ἀγαθόν; Οὐκ ἴσμεν. Τέως δὲ ἃ ἴσμεν, ταῦτά ἐστιν.

Καὶ ἡμέρα τοῦ θανάτου ὑπὲρ ἡμέραν γενέσεως αὐτοῦ. Τὸ μὲν γὰρ ἀνάπαυσις, τὸ δὲ προοίμιον πόνων. Ἀγαθὸν πορευθῆναι εἰς οἶκον πένθους. Τουτέστιν εὔκολον· τὸ γὰρ ἀγαθὸν ἐνταῦθα τοῦτό φησιν, τὸ ῥᾴδιον. Ἢ πορευθῆναι εἰς οἶκον πότου, καθότι τοῦτο τέλος παντὸς ἀνθρώπου. † Καὶ εἶχεν ἀντιδοῦναι οὐδεὶς ὁ μὴ δυνάμενος ταύτην ἀποδοῦναι τὴν ἀμοιβήν, ἐκείνην δὲ χάριτι πάντως· † ἐκεῖθεν φθόνος καὶ βασκανία. Ἱκανὴν ἔχεις παραμυθίαν τὸ μηδένα διαφυγεῖν· ἐκεῖθεν εὐφροσύνην λήψονται. Ὁρᾷς ἐν τοῖς δεινοῖς σοι κοινωνοῦντας ἅπαντας· *** ἐντεῦθεν λύπην πολλάκις καὶ βλασφημίαν· μάλιστα γὰρ τὰ μὴ ὄντα καθολικὰ λυπεῖ καλὰ ὄντα, τὰ δεινὰ εὐφραίνει.

Καὶ ὁ ζῶν δώσει ἀγαθὸν ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Δώσει πρὸς καρδίαν αὐτοῦ παραμυθίαν, οὐ τῇ ψυχῇ, οὐχὶ *** τὸν ἀπελθόντα· τετίμηκα〈ς〉 δὲ τοὺς προσήκοντας παρακαλέσας, ἀλλὰ σαυτῷ μᾶλλον τὴν παραμυθίαν ποριζόμενος. Διπλᾶ τὰ ἀγαθά· ὅτε ἀπελθὼν ἀνεπαύσατο, ὅτε ἔτι μένων οὐκ ἤλγησεν ἐπὶ τοῖς δεινοῖς.

Ὅτι ὡς φωνὴ τῶν ἀκανθῶν ὑπὸ τὸν λέβητα, οὕτως γέλως τῶν ἀφρόνων· καί γε τοῦτο ματαιότης. Ἄσημος, ἀηδής, ἀκερδής, ἀνωφελής. Μὴ εἴπῃς· τί ἐγένετο ὅτι αἱ ἡμέραι αἱ πρότεραι ἦσαν ἀγαθαὶ ὑπὲρ ταύτας; ὅτι οὐκ ἐν σοφίᾳ ἠρώτησας περὶ τούτου.

Εἰ γὰρ ἐξετάσεις καὶ τούτων τὰ χρηστά, εἶδες ἂν πολὺ τὸ ἀντίρροπον· ἤ, εἰ μὴ τοῦτο· οὕτως ἔδει γενέσθαι. Εἰ δὲ τοῦτο οὐκ ἐν σοφίᾳ, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἄλλα ἃ ἐξετάζουσιν. Ἀγαθὴ σοφία μετὰ κληρονομίας. Τουτέστιν ἐν περιουσίᾳ.

Ὅτι ἐν σκιᾷ αὐτῆς ἡ σοφία ὡς σκιὰ ἀργυρίου. Τουτέστιν, οὐκ ἐντεῦθεν ἀναπαύσει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν λαμπρότητι ἔσῃ πολλῇ. Ἴδε τὰ ποιήματα τοῦ θεοῦ· ὅτι τίς δυνήσεται κοσμῆσαι ὃν ἂν ὁ θεὸς διαστρέψῃ αὐτόν; Περὶ τιμωρίας φησίν. Τίς δυνήσεται σῶσαι ὃν ἂν ὁ θεὸς τιμωρήσηται; Ὅρα τὰ Σόδομα. Ποιήματα αὐτοῦ· οὐχὶ τὴν κτίσιν φησίν, ἀλλὰ τὰς οἰκονομίας.

Ἐν ἡμέρᾳ ἀγαθωσύνης ζῆθι ἐν ἀγαθῷ, καὶ ἴδε ἐν ἡμέρᾳ κακίας· ἴδε, καί γε σὺν τούτῳ συμφώνως τοῦτο ἐποίησεν ὁ θεὸς περὶ λαλιᾶς. Τουτέστιν, νόησον τὰ ἐπερχόμενα, κατάσκεψαι ἀκριβῶς ὅτι σύμπαν τὸ ποιηθὲν σῴζει ὁ θεός· ἄν τε καλὸν ἄν τε κακόν, πρὸς ἓν ἀπαντᾷ τέλος.

Περὶ λαλιᾶς, ἵνα μὴ εὑρεθῇ ὀπίσω ἀνθρώπου μηθέν. Οὕτω μέντοι σύμφωνον, ὡς μηδὲ εἰδέναι τὴν ὁμόνοιαν καὶ τὸ τέλος. Ἔστιν δίκαιος ἀπολλύμενος ἐν δικαίῳ αὐτοῦ, καὶ ἔστιν ἀσεβὴς μένων ἐν κακίᾳ αὐτοῦ. Πάλιν ἄλλη ἀπορία καὶ ἄγνοια· τὸν μὲν οὐκ ὤνησεν ἡ δικαιοσύνη, τὸν δὲ οὐκ ἔφθειρεν ἡ κακία.

Μὴ γίνου δίκαιος πολύ, μηδὲ σοφίζου περισσά, μήποτε ἐκπλαγῇς. Ὁρᾷς τί φησιν; Μὴ γίνου δίκαιος· τουτέστιν, μὴ ζήτει πᾶσαν τοῦ θεοῦ τὴν δικαιοσύνην, μηδὲ ζήτει ἀκριβῶς εὑρεῖν τὸ δίκαιον τοῦ θεοῦ· οὐ γὰρ δύνασαι. Ὅτι γὰρ τοῦτό φησιν, τὸ ἑξῆς δηλοῖ. Δίδου τῷ ἀκαταλήμπτῳ· μεγάλη εὕρεσις ἄγνοια, ἵνα μὴ ἐκστῇς σου· οὔτε γὰρ εὑρήσεις τι, καὶ τοῦτο πείσει.

Ἀγαθὸν τὸ ἀντέχεσθαί σε ἐν τούτῳ, καὶ ἀπὸ τούτου μὴ μιάνῃς τὴν χεῖρά σου. Τούτῳ· ἡγοῦμαι ἀντέχεσθαί σε καλῶν, μὴ μιαίνεσθαι τοῖς πονηροῖς. Ἡ σοφία βοηθήσει τῷ σοφῷ ὑπὲρ δέκα ἐξουσιάζοντας τοὺς ὄντας ἐν τῇ πόλει. Οὐ γάρ ἐστιν ἄνθρωπος μὴ δεόμενος βοηθείας.

Ὅτι ἄνθρωπος οὐκ ἔστιν δίκαιος ἐν τῇ γῇ, ὃς ποιήσει ἀγαθὸν καὶ οὐχ ἁμαρτήσεται. Καίτοι κἂν θαυμαστός τις εἴη καὶ δίκαιος, εἰκότως ἁμαρτάνει· σοφίας δέ ἐστιν διορθοῦσθαι τὰ πλημμεληθέντα. Καί γε εἰς πάντας τοὺς λόγους οὓς ἂν λαλήσουσιν ἀσεβεῖς, μὴ θῇς καρδίαν σου. Τουτέστιν, μὴ ἀκριβῶς ἐξέταζε τὰ περὶ σοῦ λεγόμενα, ἐπεὶ οὐδὲ ὁ δοῦλος ἐκφεύξεται.

Ὅπως μὴ ἀκούσῃς τοῦ δούλου σου καταρωμένου σε. Ἂν γὰρ θέλῃς τὰ περὶ σοῦ λεγόμενα ἐξετάζειν, καὶ ὁ δοῦλος ἐμπεσεῖται. Ὅτι πολλάκις πονηρεύσεταί σε καὶ καθόδους πολλὰς κακώσει καρδίαν σου. Ἂν γὰρ τοῦτο ποιῇς, δώσεις τῇ καρδίᾳ σου κατὰ σαυτοῦ βουλάς· καὶ πρόχειρον σαυτὸν ποιήσεις τοῖς βουλομένοις ἀδικεῖν σε, ἂν ταῦτα πάντα ἀκριβῶς ἐξετάσῃς.

Ὅτι καὶ σὺ κατηράσω· ἃ ἐξετάζεις. Πάντα ταῦτα ἐπείρασα ἐν τῇ σοφίᾳ. Εἶπα· σοφισθήσομαι. Τουτέστιν, ἐξέτασον σαυτόν, καὶ ὑπεύθυνος εἶ καὶ σύ. Μὴ τοίνυν ἀγανάκτει, εἰ ταῦτα βούλεται ἃ καὶ σὺ ποιεῖς. Πάντα ταῦτα ἐπείρασα ἐν τῇ σοφίᾳ· τουτέστιν, ἔπαθον αὐτὰ ἀλλὰ κατεφρόνησα.

Καὶ αὕτη ἐμακρύνθη ἀπ᾽ ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ ὃ ἦν, καὶ βαθὺ βάθος, τίς εὑρήσει αὐτό; Ἐβουλήθην ἀκριβῶς ζῆν, ἀλλ᾽ ἐμακρύνθη ὑπὲρ ἐμὲ ἡ σοφία, ὑπὲρ τὸ πρότερον ἐμακρύνθη ἀπ᾽ ἐμοῦ. Τοιοῦτον γὰρ τί ἐστιν; Ὅταν φρονῶμεν, τότε μάλιστα ἴσμεν ὅσον αὐτῆς ἀπέχομεν, ὥσπερ ὁ βλέπων, οὗτος οἶδεν ὅσον αὐτοῦ ἀπέχει ὁ ἥλιος.

Ἐκύκλωσα ἐγὼ καὶ ἡ καρδία μου τοῦ γνῶναι καὶ τοῦ κατασκέψασθαι καὶ ζητῆσαι σοφίαν καὶ τοῦ γνῶναι ἀσεβοῦς ἀφροσύνην καὶ ὀχληρίαν καὶ περιφοράν. Καὶ εὑρίσκω ἐγὼ αὐτὴν καὶ ἐρῶ πικρότερον ὑπὲρ θάνατον, σὺν τὴν γυναῖκα, ἥτις ἐστὶν θήρευμα. Γυναῖκα μετὰ ταῦτα ἤτοι τὴν ἀφροσύνην φησίν, ἤ, εἰ μὴ τοῦτο, τὴν ἀνόητον γυναῖκα, ὅτι θήρευμά ἐστιν χαλεπόν.

Καὶ αἱ σαγῆναι καρδία αὐτῆς, δεσμὸς εἰς χεῖρας αὐτῆς· ἀγαθὸς πρὸ προσώπου τοῦ θεοῦ ἐξαιρεθήσεται ἀπ᾽ αὐτῆς, καὶ ἁμαρτάνων συλλημφθήσεται ἐν αὐτῇ. Ἴδε τοῦτο εὗρον, εἶπεν ὁ Ἐκκλησιαστής, μία τῇ μιᾷ τοῦ εὑρεῖν λογισμόν, καὶ ἐπεζήτησεν ἡ ψυχή μου καὶ οὐχ εὗρον· καὶ ἄνθρωπον ἕνα ἀπὸ χιλίων εὗρον καὶ γυναῖκα ἐν πᾶσιν τούτοις οὐχ εὗρον.