Ἰωσὴφ Βρυέννιος – Λόγος περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ἑνώσεως

Εἰ δὲ ὁ μὲν Υἱὸς καὶ τὰ δύο ἑαυτοῦ ταῦτα ὀνόματα, μόνος ἐστί· μόνος γὰρ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ θείᾳ Τριάδι, καὶ Υἱός, καὶ Λόγος ἐστίν· ὁ δὲ Πατήρ, τὸ μὲν τῶν ἑαυτοῦ ὀνομάτων μόνος ἐστί, τὸ δὲ κατά τινας οὐχὶ μόνος· ἐπεὶ πᾶς ὁ ὢν μόνος, πάντα ἄ ἐστι καὶ ἔχει καὶ λέγεται, τοῦ μὴ πάντα ὄντος, ἄ ἐστι καὶ ἔχει καὶ λέγεται ἀσυγκρίτως ὑπέρκειται· ὁ Υἱὸς ἄρα, καθὸ μόνος ἔχων ἄ ἐστι καὶ ἔχει καὶ λέγεται, τοῦ μὴ μόνου ἔχοντος πάντα, ἢ ὄντος, ἢ λεγομένου Πατρός, καὶ κατὰ τὸ εἶναι, καὶ κατὰ τὸ ἔχειν, καὶ κατὰ τὸ λέγεσθαι ἀσυγκρίτως ὑπέρκειται.

Κἀκεῖνο δὲ τούτῳ ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθεῖ· εἴπερ ὁ μὲν Πατήρ, Πατήρ ἐστι μόνον καὶ προβολεύς, καὶ τὸ Πνεῦμα, Πνεῦμά ἐστι μόνον καὶ πρόβλημα, ὁ δὲ Υἱός οὐ μόνον Υἱὸς καὶ Λόγος ἐστίν, ἀλλὰ καὶ προβολεὺς τοῦ Πνεύματος καθ’ ὑπόστασιν λέγεται· ἄρα μόνος ὁ Υἱὸς ἐπὶ τῶν θείων προσώπων τρία τῶν ὀνομάτων ἐξῃρημένως πλουτεῖ, σύνδυο μόνον ἐχόντων τοῦ τε Πατρός, καὶ τοῦ Πνεύματος.

Πρὸς δέ, κἂν ὁ μὲν Πατὴρ ἐν τῇ θείᾳ Τριάδι, μόνος μέν ἐστι Πατήρ, οὐ μόνος δὲ προβολεύς· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ μόνος Υἱός, καὶ μόνος Λόγος ἐστίν· ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἄλλος Παράκλητος, καὶ μόνος Πνεῦμα προσωπικῶς, καὶ μόνος πρόβλημα λέγεται· ὁ Πατὴρ ἄρα καθὸ τὸ μὲν τῶν ἑαυτοῦ ὀνομάτων μόνος ἐστί, τὸ δέ οὐ μόνος, ὑστερεῖ μὴ μόνον Υἱοῦ, ἀλλὰ δὴ καὶ τοῦ Πνεύματος. Ἀλλὰ βλάσφημα ταῦτα· οὐκοῦν καὶ ὁ Πατὴρ μόνος ἐστὶ Πατήρ, καὶ μόνος ἐστὶ προβολεὺς καθ’ αὑτόν· καὶ ὁ Υἱὸς μόνος ἐστὶν Υἱός, καὶ μόνος Λόγος ἰδίως· καὶ τὸ Πνεῦμα κατ’ ἰδίαν ὑπόστασιν ἐν τῇ θείᾳ Τριάδι, καὶ Πνεῦμα μόνον ἐστί, καὶ μόνον πρόβλημα λέγεται· καὶ ἰσότης ἐν πᾶσι προσώποις τοῖς θείοις ἐπίσης εὑρίσκεται· καὶ οὐδὲν ἄτοπον ἐπ’ οὐδενὸς τούτων ἕπεται.

Εἰ δὲ ὁ μὲν Πατὴρ μόνος, τὸ μὲν τῶν οἰκείων ὀνομάτων πρὸς τὸν Υἱὸν ἔχει μόνον, τὸ δὲ πρὸς μόνον τὸ Πνεῦμα· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ τὰ δύο ὀνόματα ἑαυτοῦ, πρὸς μόνον κέκτηται τὸν Πατέρα· τὸ μέντοι Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὔτε πρὸς πρόσωπον ἄλλο καὶ ἄλλο, οὔτε πρὸς ἓν μόνον ἀλλὰ καὶ πρὸς δύο, καὶ ἀμφότερα ἔχει· ἐν πάσαις ἄρα ταῖς τῶν θείων προσώπων ἀναφοραῖς ἀνισότης εὑρίσκεται· ὅτι ὁ μὲν Πατὴρ μόνος πρὸς δύο πρόσωπα τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα, καθό εἰσι δύο γραφικῶς ἀποδίδοται· ὁ δὲ Υἱὸς μόνος ἀμέσως πρὸς ἓν μόνον πρόσωπον τὸν Πατέρα ἀναφέρεται, καθὸ ἕν ἐστι πρόσωπον ὁ Πατήρ· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον μόνον πρὸς δύο μὲν πρόσωπα τὴν ἀναφορὰν ἔχει, πλὴν οὐκ ἀμέσως πρὸς ἀμφότερα, οὐδὲ προσεχῶς, οὐδὲ καθό εἰσι δύο, ἀλλὰ καθὸ ταῦτα ἓν παρά τινων ἀναπλάττεται.

Εἰ δὲ μήτε ὁ Λόγος τοῦ Πνεύματος εἶναι, μήτε τὸ Πνεῦμα τοῦ Λόγου διαῤῥήδην τοῖς θεολόγοις κηρύττεται, οὐδὲν ἀπεικός· ἐπεὶ γὰρ κατ’ αἰτίαν, οὔθ’ ὁ Λόγος τοῦ Πνεύματος, οὔτε τὸ Πνεῦμα τοῦ Λόγου ἐστίν, εἰκότως διὰ τοῦτο παρὰ πάντων οὐ λέγεται· κατὰ μέντοι τὸν τῆς οὐσίας λόγον, ἐπεὶ καὶ ὁ Λόγος τοῦ Πνεύματος εἶναι, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Λόγου παρὰ πᾶσι πιστεύεται, ὥσπερ οὐδεὶς λόγος ἀπείργει τὸ εἶναι, οὕτως οὐδεὶς λόγος κωλύει τὸ λέγεσθαι· ἐπεὶ καὶ τὸ εἶναί τι τοῦ λέγεσθαι τοῦτο, πολλῷ τοῖς λέγουσι βεβαιότερον· τὸ μὲν γὰρ εἶναί τι ἐξ ἀνάγκης συνεισάγει τὸ λέγεσθαι, τὸ δὲ λέγεσθαί τι, οὐ κατὰ ἀνάγκην τούτῳ συνεισφέρει τὸ εἶναι· οὔτε γὰρ ὁ Πατὴρ τοῦ Πνεύματος λέγεται, οὔθ’ ὁ προβολεὺς τοῦ Υἱοῦ, οὔθ’ ὁ Υἱὸς τοῦ προβολέως θεολογεῖται, οὔθ’ ὁ Λόγος τοῦ προβλήματος· ἄπαγε· οὔτε μὴν τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός, ᾖ Πατρός, οὔτε τὸ πρόβλημα τοῦ Υἱοῦ καθὸ πρόβλημα, ὡς μικρῷ πρόσθεν εἴρηται· ἀλλ’ ὁ Πατὴρ πρὸς τὸν Υἱόν, καὶ ὁ προβολεὺς πρὸς τὸ πρόβλημα σχετικῶς ἀποδίδοται, καὶ ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τὸ πρόβλημα πρὸς τὸν προβολέα αἰτιατῶς ἀναφέρεται· καὶ ὁ Λόγος πρὸς τὸ Πνεῦμα, καὶ τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸν Λόγον, τῇ κατ’ οὐσίαν μόνῃ ἀναφορᾷ παρὰ τῶν θεολόγων τεθεολόγηται· καὶ διὰ τοῦτο ἡμῖν, ὥσπερ ἓν μόνον Πνεῦμα, καὶ ἓν μόνον πρόβλημα, καὶ εἷς μόνος Υἱός, καὶ εἷς μόνος Λόγος, οὕτω καὶ εἷς μόνος Πατήρ, καὶ εἷς μόνος προβολεύς (λέγω δὲ καθ’ ὑπόστασιν) ἐν τῇ θείᾳ Τριάδι δοξάζεται· οὐ διπλοῦν Πνεῦμα ἢ πρόβλημα, οὔτε διπλοῦς Υἱὸς ἢ λόγος, οὐδὲ διπλοῦς προβολεὺς ἢ Πατήρ· ἀλλὰ πᾶσα διπλόη ἐκεῖθεν ἀπήνεκται.

Εἰ δ’ οὖν, τῆς ἑξάδος ταύτης τῶν προσωπικῶν ὀνομάτων, πέντε μὲν τούτων καὶ ἴδια ἔσται οἷς πρόσεστι, καὶ ἁπλᾶ· ἓν δὲ κοινὸν τοῖς δυσί, καὶ διπλοῦν, ὁ προβολεὺς δηλαδή· εἰ δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ κατ’ οὐσίαν, ὑποστάσει δὲ μόνῃ καὶ Πνεῦμά ἐστι καὶ πρόβλημα, καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως, οὐχὶ τῇ φύσει, κατὰ δὲ τὸ ἴδιον πρόσωπον Υἱὸς καὶ Λόγος πιστεύεται, οὐκ ἂν εἰκότως ὁ Πατήρ, τὸ μὲν Πατὴρ εἶναι μόνος, τὸ δὲ προβολεὺς εἶναι οὐ μόνος πιστεύοιτο· οὕτω γὰρ καὶ ὁ Υἱός, τὸ μὲν Υἱὸς εἶναι μόνος ἂν λέγοιτο, τὸ δὲ Λόγος εἶναι οὐ μόνος· καὶ τὸ Πνεῦμα ὡσαύτως, τὸ μὲν Πνεῦμα ὑπάρχειν κατ’ ἰδίαν ὑπόστασιν ἕξοι καὶ μόνην, τὸ δὲ πρόβλημα εἶναι μεθ’ ἑτέρου προσώπου κοινόν· τὸ γὰρ δυσὶ κοινὸν ὑποστάσεσιν ἀποβάλλεται πάντῃ τὸ ἴδιον· πλὴν ὥσπερ ὁ Λόγος τοῦ λέγοντος, οὐδαμοῦ θεολογούμενος εὕρηται, οὕτως οὔτε τὸ Πνεῦμα τοῦ πνέοντος εἴρηται παρά του τῶν ἡμετέρων εἰσηγητῶν· ὁ λόγος δὲ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος εἶναι, τοῦ μὲν ὡς ἀρχῆς, τοῦ δ’ ὡς ὁμοφυοῦς· καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Λόγου, τοῦ μὲν ὡς αἰτίου, τοῦ δὲ ὡς ὁμοουσίου, παρὰ πάντων πιστεύεται.

Ὁ δὲ λέγων τοῦ Πατρὸς εἶναι μόνον τὸν Λόγον, ᾗ Λόγον, οὐ μὴν καὶ τοῦ Πνεύματος, συλλογισάσθω λοιπὸν αὐτὸς ἐξ ὧν αὐτὸς οἴεται προτάσεων ἀληθῶν, ἀληθές τι συμπέρασμα, καὶ κρεῖττον τοῦτο δεικνύτω τοῦ καθ’ ἡμᾶς συμπεράσματος, ἐκ τῶν ὑποκειμένων ὅρων οὑτωσὶ προτεινόμενος· ὁ Λόγος ᾖ Λόγος τοῦ Πατρός ἐστι μόνον, οὐ μὴν καὶ τοῦ Πνεύματος· ὁ δὲ Πατὴρ οὐ καθὸ Πατήρ, ἀλλὰ καθὸ προβολεὺς τοῦ Πνεύματός ἐστιν· ὁ ἄρα Λόγος οὐ καθὸ Λόγος, ἀλλὰ καθὸ Υἱὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν· ἀλλὰ βλάσφημον· οὐκοῦν ἀνάγκη παλινῳδίαν ᾆσαι, καὶ συλλογίσασθαι κατὰ τὸν ἐν τῷ θεωρήματι τούτῳ δεύτερον, καὶ τὸν πέμπτον συλλογισμόν. Πάλιν, ὁ λέγων τοῦ Πατρὸς εἶναι μόνον τὸν Λόγον, ᾗ Λόγον, οὐ μὴν καὶ τοῦ Πνεύματος, οὖτος ξένον τὸ Πνεῦμα καὶ ἄμοιρον πάντῃ τοῦ ἐνυποστάτου καὶ συμφυοῦς αὐτῷ Λόγου δοξάζων, μετὰ Μακεδονίου στήσεται.

Αὖθις, ὁ λέγων τοῦ Πατρὸς εἶναι μόνον τὸν Λόγον, ᾗ Λόγον, οὐχὶ καὶ τοῦ Πνεύματος, ἴστω καὶ πάντας τοὺς ἐν τῷ θεωρήματι τούτῳ μέσους ἀρνούμενος, καὶ τὰ δι’ αὐτῶν ἀναιρῶν συμπεράσματα· καὶ τοῦτο δῆλον ἐντεῦθεν. Ὃν γὰρ τρόπον ὁ τὸ Πνεῦμα λέγων τοῦ Πατρὸς εἶναι μόνον ᾗ Πνεῦμα, οὐ μὴν καὶ τοῦ Λόγου, τὸν μέσον ὅρον ἀναιρεῖ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Λόγου, τουτέστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὕτω καὶ ὁ τὸν Λόγον, ᾗ Λόγον, τοῦ Πατρὸς εἶναι λέγων, οὐχὶ καὶ τοῦ Πνεύματος, τὸν μέσον ὅρον ἀναιρεῖ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος· τοὐτέστι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον αὐτόν· τοῦτο δὲ ἀναιροῦντός ἐστι τὴν εὐσέβειαν.

Οὕτω μὲν οὖν ἐκτιθεμένων τῶν ὅρων, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς θείοις προσώποις, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς θείοις ὀνόμασιν, οὐδὲν συνάγεται ἄτοπον· ὅμως πρὸς σαφεστέραν κατάληψιν τῆς ἐν τούτοις ἐγκεκρυμμένης ἀληθείας, ἐκθώμεθα τοὺς αὐτοὺς ὅρους, καὶ κατὰ τὴν τῶν Ἰταλῶν δόξαν, ἢ θέλησιν.

Ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ Πατήρ. Ὁ δὲ Υἱός, οὔτε καθὸ Υἱός, οὔτε καθὸ Λόγος, ἀλλὰ καθὸ Προβολεύς, τοῦ Πνεύματός ἐστι. Ὁ ἄρα Πατήρ, οὔτε καθὸ Πατήρ, οὔτε καθὸ Προβολεύς, ἀλλὰ καθὸ ἀνήκουστόν τι καὶ ἀνεπινόητον ὄνομα, ἢ κατ’ οὐδένα τρόπον, τοῦ Πνεύματός ἐστι.

Πάλιν, ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς Υἱός. Ὁ δὲ Πατήρ, κατ’ οὐδένα τρόπον, ἢ λόγον, τοῦ Πνεύματός ἐστι. Ὁ ἄρα Υἱός, οὔτε καθὸ Υἱός, οὔτε καθὸ Λόγος, οὔτε καθὸ Προβολεύς, τοῦ Πνεύματός ἐστι. Αὖθις, τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα.

Ὁ δὲ Υἱός, οὐ καθὸ Υἱός, ἀλλὰ καθὸ Λόγος τοῦ Πνεύματός ἐστι. Ἀλλ’ ἵλεως ἕσομαι Θεοῦ Λόγε· καὶ σὺ ἅγιον Πνεῦμα Παράκλητε! οὕτως ἐνταῦθα οὐδὲ γρῦξαί τις δύναται, οὐδὲ διᾶραι χείλη, οὐδέ τι εἰπεῖν ὑγιές· οὕτως οὐ μόνον συλλογισμὸς ἐκ τῆς ὑποθέσεως ταύτης οὐ γίγνεται, ἀλλὰ καὶ μυρίων ἀτόπων ἐσμὸς εὐθὺς ἔπεται.