Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Ἐξομολογητάριον

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑʹ. Περὶ τῆς συγχωρητικῆς Εὐχῆς. Ἀφ’ οὗ δὲ τελειώσῃς καὶ τὴν ἱκανοποίησιν, τότε διαβάζεις εἰς τὸν μετανοοῦντα τὴν συγχωρητικὴν εὐχήν, ἢ τὴν συνειθισμένην ἐκείνην. «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, καὶ ποιμὴν καὶ ἀμνέ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ὁ τὸ δάνειον χαρισάμενος τοῖς δυσὶ χρεωφειλέταις, καὶ τῇ ἁμαρτωλῷ δοὺς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν αὐτῆς· αὐτὸς Δέσποτα, ἄνες, ἄφες, συγχώρησον τὰς ἁμαρτίας, τὰς ἀνομοίας, τὰ πλημμελήματα, τὰ ἑκούσια καὶ τὰ ἀκούσια, τὰ ἐν γνώσει, τὰ ἐν ἀγνοίᾳ, τὰ ἐν παραβάσει καὶ παρακοῇ γενόμενα παρὰ τοῦ δούλου σου τούτου (δεῖνος), καὶ εἴτι ὡς ἄνθρωπος σάρκα φορῶν, καὶ τὸν κόσμον οἰκῶν, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐπλανήθῃ, εἴτε ἐν λόγῳ, εἴτε ἐν ἔργῳ, εἴτε ἐν γνώσει, εἴτε ἐν ἀγνοίᾳ, εἴτε λόγον Ἱερέως κατεπάτησεν, ἢ ὑπὸ κατάραν Ἱερέως ἐγένετο, εἴτε τῷ ἰδίῳ ἀναθέματι ὑπέπεσεν, ἢ ὅρκῳ ὑπήχθη, αὐτός, ὡς ἀγαθὸς καὶ ἀμνησίκακος Δεσπότης, τοῦτον τὸν δοῦλόν σου λόγῳ λυθῆναι εὐδόκησον, συγχωρῶν αὐτῷ καὶ τὸ ἴδιον ἀνάθεμα, καὶ τὸν ὄρκον, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος. Ναί, Δέσποτα φιλάνθρωπε Κύριε, ἐπάκουσον ἐμοῦ δεομένου τῆς σῆς ἀγαθότητος ὑπὲρ τοῦ δούλου σου τούτου· καὶ πάριδε ὡς πολυέλεος τὰ πταίσματα αὐτοῦ ἅπαντα· ἀπάλλαξον αὐτὸν τῆς αἰωνίου κολάσεως. Σὺ γὰρ εἶπας Δέσποτα.

Ὅσα ἂν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ὅσα ἂν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Ὅτι σὺ εἶ μόνος ἀναμάρτητος, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, σὺν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν». Ἢ ταύτην τὴν συντομωτέραν, ἐπιθέτωντας καὶ τὴν χεῖρά σου εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ μετανοοῦντος. «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ τῷ Πέτρῳ καὶ τῇ Πόρνῃ διὰ δακρύων ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δωρησάμενος, καὶ τὸν Τελώνην τὰ οἰκεῖα πταίσματα ἐπιγνόντα δικαιώσας· πρόσδεξαι τὴν ἐξομολόγησιν τοῦ δούλου σου (δεῖνος)· καὶ εἴτι ἐπλημμέλησεν ἐν λόγῳ, ἢ ἔργῳ, ἢ διανοίᾳ, ἐν γνώσει τε καὶ ἀγνοίᾳ, ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως, αὐτός, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, συγχώρησον αὐτῷ· μόνος γὰρ ἐξουσίαν ἔχεις ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὅτι Θεὸς ἐλέους καὶ οἰκτιρμῶν καὶ φιλανθρωπίας ὑπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν σὺν τῷ Πατρί, καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν».

Καὶ οὕτω ποιεῖς αἴτησιν ὑπὲρ ἐλέους καὶ ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ μετανοοῦντος. Εἶτα ἐπιστρέφων πρὸς τὸν μετανοοῦντα ἐπιθέτεις τὴν χεῖρά σου ἐπάνω εἰς τὴν κεφαλήν του, καὶ λέγεις τὸν ἀποφαντικὸν τοῦτον λόγον, ὁ ὁποῖος θέλουσιν οἱ περισσότεροι, καὶ μάλιστα Γαβριὴλ ὁ Φιλαδελφείας ἐν τῷ περὶ Μυστηρίων, καὶ ὁ Ἱεροσολύμων Χρύσανθος ἐν τῷ Ἐξομολογηταρίῳ, ὅτι εἶναι τὸ εἶδος τοῦ Μυστηρίου τῆς Μετανοίας. «Ἡ χάρις τοῦ Παναγίου Πνεύματος διὰ τῆς ἐμῆς ἐλαχιστότητος ἔχει σε λελυμένον καὶ συγκεχωρημένον».

Ὅτι πρέπει νὰ χειροθετῇ ὁ Πνευματικὸς τοὺς μετανοοῦντας. Πρόσεχε δὲ καλά, Πνευματικέ, νὰ βάλλῃς πάντοτε τὴν χεῖρά σου εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ μετανοοῦντος· διατὶ οἱ θεῖοι Κανόνες θέλουσι συστατικὴν τοῦ Μυστηρίου τὴν χειροθεσίαν ταύτην· κἂν καὶ τὴν σήμερον οἱ περισσότεροι Πνευματικοὶ δὲν τὸ κάμνουν ἀπὸ ἀγνωσίαν τους καὶ ἀμάθειαν.

Τελευταία συμβουλὴ τοῦ Πνευματικοῦ πρὸς τὸν μετανοοῦντα. Τελειωθέντων δὲ πάντων, συμβουλεύεις τὸν μετανοοῦντα τοιουτοτρόπως· «Ἤξευρε, τέκνον μου, ὅτι δεύτερον Βάπτισμα ἔλαβες σήμερον διὰ τοῦ Μυστηρίου τῆς ἐξομολογήσεως καὶ τῆς μετανοίας, καθὼς φρονεῖ ἡ ἁγία τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία. Ὅθεν πρόσεχε νὰ μὴ μολύνῃς πάλιν αὐτὸ μὲ δευτέρας ἁμαρτίας, διατί, καθὼς ἐκεῖνος ὁποῦ πιάσῃ κἀνένα μολυσμόν, καὶ πλυθῇ, ἔπειτα πάλιν πιάσῃ τὸν αὐτόν, δὲν ὠφελεῖται τίποτε ἀπὸ τὸ πλύσιμον, ὁποῦ ἔκαμε· τοιουτοτρόπως δὲν ὠφελεῖται, καὶ ὅποιος πλυθῇ εἰς τὸ λουτρὸν τῆς μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως, καὶ καθαρισθῇ ἀπὸ τὰς ἁμαρτίας του, ἔπειτα πάλιν πίπτει εἰς τὰς ἰδίας ἁμαρτίας, καθὼς λέγει ὁ Σειράχ· Βαπτιζόμενος ἀπὸ νεκροῦ, καὶ πάλιν ἁπτόμενος αὐτοῦ, τί ὠφέλησε τῷ λουτρῷ αὐτοῦ; οὕτως ἄνθρωπος νηστεύων ἐπὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὑτοῦ, καὶ πάλιν πορευόμενος καὶ τὰ αὐτὰ ποιῶν». Σπαθί, σπαθὶ λοιπὸν τέκνον μου, πρέπει νὰ μεταχειρισθῇς· ἤγουν νὰ κάμῃς στερεὰν ἀπόφασιν εἰς τὴν καρδίαν σου, ὅτι νὰ εὐχαριστηθῇς χιλίαις φοραῖς νὰ ἀποθάνῃς καλήτερα, παρὰ νὰ ἁμαρτήσῃς πλέον, καὶ νὰ λυπήσῃς τὸν Θεόν.

Καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἄρχισε νὰ πολιτεύεσαι ὡσὰν χριστιανὸς καὶ μαθητὴς τοῦ Χριστοῦ· ἐπειδὴ ἡ ἀληθινὴ μετάνοια εἶναι, ὄχι μόνον τὸ νὰ ἀφήσῃς τὰ κακά, ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ κάμῃς τὰ καλά, κατὰ τὸ «Ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν»· ἐξεδύθης τὸν ἀκάθαρτον χιτῶνα τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἐνεδύθης τὸν καθαρὸν τῆς θείας χάριτος· διὰ τοῦτο φυλάττου πλέον, νὰ μὴν ἐκδυθῇς τοῦτον, καὶ ἐνδυθῇς πάλιν ἐκεῖνον· ἀλλὰ λέγε τὸ Ἆσμα. «Ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου, πῶς ἐνδύσωμαι αὐτόν; ἐνιψάμην τοὺς πόδας μου, πῶς μολυνῶ αὐτούς;» φοβούμενος μήπως ἁμαρτάνωντας, γένῃς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, καύχημα μὲν εἰς τὸν διάβολον, ὀνειδισμὸς δὲ καὶ ἀτιμία εἰς τὸν Χριστόν, τὸ ὁποῖον εἶναι βαρύτερον εἰς σέ, ἀπὸ κάθε ἄλλην κόλασιν, ὡς λέγει ὁ μέγας Βασίλειος, «Ὕπαγε λοιπὸν εἰς ὁδὸν εἰρήνης· Ἴδε, ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν τί σοι γένηται».

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒʹ. Ὅτι δὲν πρέπει νὰ φανερόνῃ τὰς ἁμαρτίας ὁ Πνευματικός. Μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν, δὲν μένει ἄλλο, πάρεξ τὸ νὰ φυλάττῃς μυστικὰς τὰς ἁμαρτίας, Πνευματικέ, καὶ νὰ μὴ τὰς φανερώνῃς ποτέ, οὔτε μὲ λόγον, οὔτε μὲ γράμμα, οὔτε μὲ νεῦμα, ἢ ἄλλο κἀνένα σημεῖον, κἂν κινδυνεύῃς εἰς θάνατον· διότι εἰς ἐσὲ ἁρμόζει ἐκεῖνο, ὁποῦ λέγει ὁ σοφὸς Σειράχ· «Ἀκήκοας λόγον, συναποθανέτω σοι»· καὶ πάλιν· «Ἐν φίλῳ καὶ ἐν ἐχθρῷ μὴ διηγοῦ»· ἤγουν, ἤκουσες λόγον μυστικόν, ἂς ἀποθάνῃ καὶ ὁ λόγος μαζῆ μὲ ἐσέ· καὶ μήτε εἰς φίλον σου λέγε τον, μήτε εἰς ἐχθρόν σου, ἐν ὅσῳ ζῇς. Καὶ ἀκόμη ἐκεῖνο, ὁποῦ λέγει ὁ Προφήτης Μιχαίας· «Μὴ καταπιστεύετε ἐν φίλοις ... ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου φύλαξαι, τοῦ ἀναθέσθαι τι αὐτῇ».

Διατὶ ἂν τὰς φανερώσῃς, πρῶτον μὲν ἀργίζεσαι ἢ μᾶλλον εἰπεῖν καθῄρεσαι τελείως ἀπὸ τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς Κανόνας, ἀπὸ δὲ τοὺς πολιτικοὺς νόμους, βάλλεσαι εἰς φυλακὴν ὅλην σου τὴν ζωήν, καὶ κόπτεται ἡ γλῶσσά σου. Δεύτερον δέ, γίνεσαι αἴτιος νὰ μὴν ἐξομολογοῦνται πλέον οἱ Χριστιανοί, φοβούμενοι νὰ μὴ φανερώσῃς τὰς ἁμαρτίας των.

Καθὼς συνέβη εἰς τὸν καιρὸν Νεκταρίου Κωνσταντινουπόλεως, καὶ δὲν ἤθελον νὰ ἐξομολογοῦνται οἱ Χριστιανοί, μὲ τὸ νὰ ἐφανέρωσεν ἕνας Πνευματικὸς μιᾶς γυναικὸς ἁμαρτίαν· καὶ εἶδε καὶ ἔπαθεν ὁ θεῖος Χρυσόστομος μετὰ ταῦτα, ἕως οὗ νὰ τοὺς καταπείσῃ νὰ ἐξομολογοῦνται·

Πόσην δὲ κόλασιν τοῦτο προξενεῖ εἰς ἐσὲ τὸν αἴτιον, ἀδύνατον εἶναι νὰ τὸ παραστήσω μὲ λόγον.

Ἐπίλογος. Ταῦτα τὰ ὀλίγα, ὁποῦ σοῦ ἐσημειώσαμεν ἐδῶ, Πνευματικέ, εἶναι τὰ πλέον οὐσιώδη καὶ ἀναγκαῖα εἰς τὸ πνευματικόν σου ἐπάγγελμα, Καὶ μὴ λείπῃς, πάντοτε νὰ τὰ μελετᾷς, διατὶ θέλουν σοῦ χρησιμεύσουν πολλά· μὴ παύῃς δὲ ἀπὸ τὸ νὰ ἀναγινώσκῃς καὶ τὸ Ἐξομολογητάριον τοῦ Ἱεροσολύμων Χρυσάνθου· τό, Πνευματικὸς διδασκόμενος· καὶ τὸν ιαʹ.

Κανόνα τῆς αʹ. Συνόδου, τὸν ρβʹ. τῆς ϛʹ. τὸν βʹ. εʹ. ζʹ. τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ, τὸν αʹ. καὶ βʹ. τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, τὸν δʹ. εʹ. ζʹ. καὶ ηʹ. τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης, τὸν βʹ. γʹ. οδʹ. πδʹ. καὶ πεʹ. τοῦ Μεγάλου Βασιλείου· διότι οὗτοι οἱ Κανόνες συντείνουν ξεχωριστὰ εἰς τὸ ἐπάγγελμά σου. Ὁμοίως νὰ διαβάζῃς συνεχῶς καὶ τὴν συμβουλήν, ὁποῦ κάμνομεν εἰς τὸν μετανοοῦντα· διατὶ πρέπει νὰ ἠξεύρῃς αὐτὴν σὺ πρῶτος, διὰ νὰ τὴν διδάσκῃς, εἰς τὸν μετανοοῦντα, καὶ μάλιστα εἰς ἐκείνους, ὁποῦ δὲν ἠξεύρουν γράμματα νὰ τὴν διαβάζουν. Κοντὰ δὲ εἰς αὐτὰ σοῦ λέγομεν, ὅτι ἐὰν ἦσαι περίεργος καὶ περιεργάζεσαι καλὰ τὰς διαφόρους ὑποθέσεις, ὁποῦ ἔχουν νὰ σοῦ τύχουν, αὐτὴ ἡ περιέργεια καὶ πρᾶξις θέλει σὲ κάμει μὲ τὸν καιρὸν νὰ μάθῃς περισσότερα, καὶ πολλὰ ἀκόμη, ὁποῦ δὲν εἶναι γεγραμμένα εἰς τὰ βιβλία, ἐπειδὴ κατὰ τὸν Σειράχ, ὁ πολύπειρος ἠξεύρει πολλά, ὁ δὲ μὴ ἔχων πεῖραν, ἠξεύρει ὀλίγα· «Ἀνὴρ πεπαιδευμένος ἔγνω πολλά, καὶ ὁ πολύπειρος ἐκδιηγήσεται σύνεσιν· ὃς οὐκ ἐπειράθη ὀλίγα οἶδεν».

Καὶ λοιπὸν ἠξεύρωντας, ὅτι ἡ ἐπιστασία καὶ οἰκονομία τῶν ψυχῶν ὁποῦ ἐπεχειρίσθης, εἶναι τέχνη τεχνῶν καὶ ἐπιστήμη ἐπιστημῶν, κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, μὴν ἀμελῇς· «Ἐπικατάρατος γὰρ πᾶς ὁ ποιῶν τὸ ἔργον Κυρίου ἀμελῶς»· ἀλλὰ μιμοῦ τὸν ποιμένα ἐκεῖνον, ὁποῦ σπουδάζει νὰ ἐκβάλλῃ ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ λέοντος, ὄχι μόνον ὁλόκληρον τὸ πρόβατον, ἀλλὰ κἂν τύχῃ νὰ ᾖναι καὶ δύω μόνον σκέλη, ἢ ἕνα κομμάτι ἀπὸ τὸ αὐτό του, ὡς λέγει, ὁ Ἀμώς· «Ὃν τρόπον, ὅταν ἐκ σπάσῃ ὁ ποιμὴν ἐκστόματος τοῦ λέοντος δύω σκέλη, ἦ λωβὸν ὠτίου, οὕτως ἐκσπαθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ»· ἔτζι καὶ σύ, Πνευματικέ, ὅσον τὸ δυνατόν σου, ἀγωνίζου μὲ μυρίους τρόπους νὰ ἐκβάλλῃς ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ νοητοῦ λέοντος, τοῦ διαβόλου, τοὺς ἀθλίους ἁμαρτωλούς, κἂν καὶ ᾖναι κατασεσαθρωμένοι, καὶ ἀπηλπισμένοι ἀπὸ τὰς ἁμαρτίας· καθὼς σοῦ παραγγέλλει καὶ ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακος λέγων· «Πρόσεχε τοίνυν, ὦ θαυμάσιε καὶ πᾶσάν του τὴν σπουδήν, καὶ τὴν ἀγάπην, καὶ θέρμην, καὶ ἐπιμέλειαν, καὶ πρὸς Θεὸν ἱκεσίαν, ἐπὶ τῶν λίαν πεπλανημένων, καὶ συντετριμμένων ἔνδειξαι· ὧν περ γὰρ μεγάλαι αἱ νόσοι, καὶ μώλωπες, ἀναμφιβόλως μεγάλοι καὶ οἱ μισθοὶ δίδονται». Εἰς ἕνα λόγον σοῦ λέγομεν, Πνευματικέ, ὅτι ὁ Παράδεισος καὶ ἡ κόλασις, ἡ ζωὴ καὶ ὁ θάνατος, ἡ σωτηρία καὶ ἡ ἀπώλεια τῶν ψυχῶν εἰς τὰς χεῖράς σου στέκεται.

Καὶ ἂν διὰ τῆς καλῆς σου διορθώσεως σωθοῦν αὐταί, θέλεις ἀκούσει τό· «Ἐὰν ἐξαγάγῃς τίμιον ἀπὸ ἀναξίου, ὡς τὸ στόμα μου ἔσῃ». Ἂν δὲ τὸ ἐναντίον, διὰ τῆς κακῆς σου διορθώσεως καὶ ἀμελείας, κολασθῇ κἀμμία ἐξ αὐτῶν, θέλεις ἀκούσει τό· «Ὁ ἄνομος τῇ ἀδικίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖται, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῆς χειρός σου ἐκζητήσω».