Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων πατέρων

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ὁ ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Βασίλειος, ἐκ τῆς Καισαρείας ἕλκων τὸ γένος, τῆς ἐν τῇ κατὰ τὸν Πόντον μερίδι τῆς Καππαδοκίας κειμένης, ἥτις καὶ Μάζακα πάλαι ὠνομάζετο, ἐγεννήθη μὲν ἐν ἔτει 329, ἐν δὲ τῷ 364 ἔτει ὑπὸ Εὐσεβίου Καισαρείας εἰς τὸν τοῦ Πρεσβυτέρου βαθμὸν ἀνάγεται. Καὶ μετ’ ὀλίγον, διδοὺς χώραν εἰς τὸν φθόνον τοῦ Εὐσεβίου, πρὸς τὸν Πόντον ἀναχωρεῖ, τραβίξας μὲ λόγου τοῦ καὶ τὸν ὁμόψυχον αὐτῷ θεῖον Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνόν. Τοῖς ἐκεῖσε δὲ Μοναστηρίοις ἐπιστατήσας, καὶ Ὅρους καὶ Κανόνας εἰς αὐτοὺς ἐκθέμενος, τὴν ἔρημον ἀσπάζεται, ἀπὸ τὸν πόθον τῆς τελειοτέρας ἡσυχίας δικαιούμενος.

Ἐν ἔτει δὲ 365 μαθὼν ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Οὐάλεντος τοῦ Ἀρείου αἵρεσις ἔμελλε νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ καὶ εἰς τὴν Καππαδοκίαν, πορευθεὶς ἐπαναγυρίζει, καὶ δίδει τὸν ἑαυτόν του εἰς τὴν μητέρα του Ἐκκλησίαν, καὶ φιλιόνεται μὲ τὸν Εὐσέβιον, καὶ βοηθεῖ εἰς τὴν ὀρθοδοξίαν γενναιότατα.

Μετὰ δὲ τὸν θάνατον τοῦ Εὐσεβίου ἐν ἔτει 370, Ἐπίσκοπος τῆς Καισαρείας γεγονώς, ἀνδρείως μὲν τὰς τότε αἱρέσεις κατεπολέμησε, παραστὰς δὲ εἰς τὸν ἔπαρχον Μόδεστον, ὅστις ἐπεχείρει μὲ κάθε λογῆς τρόπον νὰ μετασαλεύσῃ αὐτὸν ἀπὸ τὴν εὐσέβειαν, ταῦτα τὰ ἀξιομνημόνευτα λόγια πρὸς αὐτὸν ἀνδρειοφρόνως ἀνεβόησεν. «Ἐγώ, ὁ αὐτός σοι καὶ αὔριον ἥξω· σὺ δὲ μὴ μεταβάλῃς τὴν γνώμην, ἀλλὰ χρῆσαι ταῖς ἀπειλαῖς» Εἰς ὀκτὼ δὲ ἔτη ποιμάνας τὸ ἑαυτοῦ ποίμνιον, μετέστη πρὸς Κύριον. Κοντὰ δὲ εἰς τὰ ἄλλα αὐτοῦ συγγράμματα, τὰ κατὰ τὸ 1730 ἔτος ἐν Παρισίοις ἐκδοθέντα, καὶ τὰς κανονικὰς ταύτας Ἐπιστολὰς κατέλιπεν εἰς ἡμᾶς ὁ πανεύφημος, ἀναγκαίας οὔσας εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας εὐταξίαν καὶ κατάστασιν, αἵτινες ἐπικυροῦνται, ἀορίστως μὲν ἀπὸ τὸν αʹ. τῆς δʹ. καὶ τὸν αʹ. τῆς ζʹ. ὡρισμένως δὲ ἀπὸ τὸν βʹ. τῆς Οἰκουμενικῆς ϛʹ. (ἥτις καὶ πολλοὺς Κανόνας τοῦ Βασιλείου δανειζομένη, ἰδίους αὐτῆς ποιεῖ), καὶ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης, Οἰκουμενικὴν τρόπον τινὰ ἀναλαμβάνουσι δύναμιν. Εὑρίσκονται δὲ ἐν τῷ βʹ. τόμῳ τῶν Πανδέκτων, καὶ σελ. 335 τοῦ αʹ. τόμ. τῶν Συνοδικῶν.

Αἱ Κανονικαὶ Ἐπιστολαί, ἤτοι οἱ ϙβʹ. Κανόνες τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Βασιλείου τοῦ μεγάλου ἑρμηνευόμενοι. Τῆς πρὸς Ἀμφιλόχιον Κανονικῆς αʹ. αὐτοῦ Ἐπιστολῆς, διῃρημένης εἰς Κανόνας ιϛʹ. Προοίμιον Ἀνοήτῳ, φησίν, ἐπερωτήσαντι σοφίαν, σοφία λογισθήσεται. Σοφοῦ δὲ (ὡς ἔοικεν) ἐπερώτημα καὶ τὸν ἀνόητον σοφίζει, «ὅπερ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι συμβαίνει ἡμῖν, ὁσάκις ἄν σου δεξώμεθα τῆς φιλοπόνου ψυχῆς τὰ γράμματα. Ἐπιστατικώτεροι γὰρ ἑαυτῶν καὶ οἷον ἐμφρονέστεροι γινόμεθα ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἐρωτήσεως, πολλὰ ὧν οὐκ ἐπιστάμεθα, διδασκόμενοι, καὶ γίνεται ἡμῶν διδάσκαλος ἡ περὶ τὸ ἀποκρίνασθαι μέριμνα. Ἀμέλει καὶ νῦν, οὐδέποτε λαβόντες ἐν φροντίδι τὰ ἐπερωτήματά σου, ἠναγκάσθημεν καὶ ἐπισκέψασθαι ἀκριβῶς καὶ εἴτι τε ἠκούσαμεν παρὰ τῶν Πρεσβυτέρων, ἀναμνησθῆναι καὶ τὰ συγγενῆ ὧν ἐδιδάχθημεν παρ’ ἑαυτῶν ἐπιλογίσασθαι».

Ἑρμηνεία Ἀπὸ πολλὴν ταπεινοφροσύνην εἶναι γεμάτον τὸ προοίμιον τῆς παρούσης Ἐπιστολῆς. Ἀρχινῶντας γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος ἀπὸ τὸ ῥητὸν τοῦ Παροιμιαστοῦ, ὁποῦ λέγει, ὅτι θέλει νομισθῇ σοφὸς ὁ ἀνόητος, ἐὰν ἐρωτήσῃ σοφὰ πράγματα· ἀντιστρόφως ἐπιφέρει, ὅτι καὶ τοῦ σοφοῦ ἡ ἐρώτησις σοφίζει καὶ τὸν ἀνόητον· διὰ τοῦ ὁποίου σοφὸν μὲν ἐννοεῖ τὸν ἅγιον Ἀμφιλόχιον ὁποῦ τὸν ἠρώτησεν, ἀνόητον δὲ καὶ σοφιζόμενον τὸν ἑαυτόν του. Λέγει δὲ ἀκολούθως καὶ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον σοφίζεται. Προτοῦ γὰρ νὰ ἐρωτηθῇ, φησί, μὴ φροντίζων περὶ τῶν ἐρωτημάτων, μετὰ τὴν ἐρώτησιν, προσεκτικώτερος ἔγινεν, ἐνθυμηθεὶς μὲν ὅσα παρὰ τῶν ἀρχαιοτέρων ἤκουσε, στοχασθεὶς δὲ καὶ ἀπὸ λόγου του ὅσα ἦσαν εἰς τὰ παλαιὰ ἐκεῖνα σύμφωνα καὶ ἀκόλουθα.

ΚΑΝΩΝ Αʹ «Τὸ μὲν οὖν περὶ τοὺς Καθαροὺς ζήτημα, καὶ εἴρηται πρότερον καὶ καλῶς ἀπεμνημόνευσας, ὅτι δεῖ τῷ ἔθει τῶν καθ’ ἑκάστην χώραν ἕπεσθαι, διὰ τὸ διαφόρως ἐνεχθῆναι περὶ τοῦ βαπτίσματος αὐτῶν, τοὺς τότε περὶ τούτων διαλαβόντας, τὸ δὲ τῶν Πεπουζηνῶν οὐδένα μοι λόγον ἔχει δοκεῖ, καὶ ἐθαύμασα πῶς κανονικὸν ὄντα τὸν μέγαν Διονύσιον, παρῆλθεν· ἐκεῖνο γὰρ ἔκριναν οἱ παλαιοὶ δέχεσθαι βάπτισμα, τὸ μηδὲν τῆς πίστεως παρεκβαῖνον. Ὅθεν τὰ μέν, αἱρέσεις ὠνόμασαν, τὰ δέ, σχίσματα, τὰ δέ, παρασυναγωγάς.

Αἱρέσεις μέν, τοὺς παντελῶς ἀπεῤῥηγμένους καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν πίστιν ἀπηλλοτριωμένους, Σχίσματα δέ, τοὺς δι’ αἰτίας τινὰς ἐκκλησιαστικὰς καὶ ζητήματα ἰάσιμα πρὸς ἀλλήλους διενεχθέντας, Παρασυναγωγὰς δέ, τὰς συνάξεις, τὰς παρὰ τῶν ἀνυποτάκτων Πρεσβυτέρων ἢ Ἐπισκόπων, καὶ παρὰ τῶν ἀπαιδεύτων λαῶν γινομένας· Οἷον, εἴτις ἐν πταίσματι ἐξετασθείς, ἀπεσχέθη τῆς λειτουργίας καὶ μὴ ὑπέκυψε τοῖς Κανόσιν, ἀλλ’ ἑαυτῷ ἐξεδίκησε τὴν προεδρίαν καὶ τὴν λειτουργίαν καὶ συναπῆλθον τούτῳ, τινὲς καταλιπόντες τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, Παρασυναγωγὴ τὸ τοιοῦτον. Σχίσμα δέ, τὸ περὶ μετανοίας διαφόρως ἔχειν πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, Αἱρέσεις δέ, οἷον τῶν Μανιχαίων καὶ Οὐαλεντίνων καὶ Μαρκιωνιστῶν, καὶ αὐτῶν τούτων τῶν Πεπουζηνῶν· εὐθὺς γὰρ περὶ αὐτῆς τῆς εἰς Θεὸν πίστεώς ἐστιν ἡ διαφορά. Ἔδοξε τοίνυν τοῖς ἐξ ἀρχῆς, τὸ μὲν τῶν αἱρετικῶν, παντελῶς ἀθετῆσαι, τὸ δὲ τῶν ἀποσχισθέντων, ὡς ἔτι ἐκ τῆς Ἐκκλησίας ὄντων, παραδέξασθαι, τοὺς δὲ ἐν ταῖς Παρασυναγωγαῖς, μετανοίᾳ ἀξιολόγῳ καὶ ἐπιστροφῇ βελτιωθέντας, συνάπτεσθαι πάλιν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὥστε πολλάκις καὶ τοὺς ἐν βαθμῷ συναπελθόντας τοῖς ἀνυποτάκτοις, ἐπειδὰν μεταμεληθῶσιν, εἰς τὴν αὐτὴν παραδέχεσθαι τάξιν.

Οἱ τοίνυν Πεπουζηνοί, προδήλως εἰσὶν αἱρετικοί· εἰς γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐβλασφήμησαν, Μοντανῷ καὶ Πρισκίλλῃ τὴν τοῦ Παρακλήτου προσηγορίαν ἀθεμίτως καὶ ἀναισχύντως ἐπιφημίσαντες, εἴτε οὖν ὡς ἀνθρώπους θεοποιοῦντες, κατάκριτοι, εἴτε ὡς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον τῇ πρὸς ἀνθρώπους συγκρίσει καθυβρίσαντες, καὶ οὕτω τῇ αἰωνίῳ καταδίκῃ ὑπεύθυνοι, διὰ τὸ ἀσυγχώρητον εἶναι τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημίαν. Τίνα οὖν λόγον ἔχει τὸ τούτων βάπτισμα ἐγκριθῆναι, τῶν βαπτιζόντων εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ Μοντανὸν καὶ Πρίσκιλλαν; Οὐ γὰρ ἐβαπτίσθησαν, οἱ εἰς τὰ μὴ παραδεδομένα ἡμῖν βαπτισθέντες, ὥστε, εἰ καὶ τὸν μέγαν Διονύσιον τοῦτο παρέλαθεν, ἀλλ’ ἡμῖν οὐ φυλακτέον τὴν μίμησιν τοῦ σφάλματος. Τὸ γὰρ ἄτοπον αὐτόθεν πρόδηλον καὶ πᾶσιν ἐναργές, οἷς τι καὶ μικρὸν τοῦ λογίζεσθαι μέτεστιν. Οἱ Καθαροὶ καὶ αὐτοὶ τῶν ἀπεσχισμένων εἰσί· πλὴν ἀλλ’ ἔδοξε τοῖς ἀρχαίοις, τοῖς περὶ Κυπριανόν, λέγω, καὶ Φιρμιλιανὸν τὸν ἡμέτερον, τούτοις πάντας μιᾷ ψήφῳ ὑποβαλεῖν, Καθαροὺς καὶ Ἐγκρατίτας καὶ Ὑδροπαραστάτας καὶ Ἀποτακτίτας· διότι ἡ μὲν ἀρχὴ τοῦ χωρισμοῦ διὰ σχίσματος γέγονεν· οἱ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ἀποστάντες, οὐκ ἔτι ἔσχον τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ’ ἑαυτούς· ἐπέλιπε γὰρ ἡ μετάδοσις τῷ διακοπῆναι τὴν ἀκολουθίαν.

Οἱ μὲν γὰρ πρῶτοι ἀναχωρήσαντες, παρὰ τῶν Πατέρων ἔσχον τὰς χειροτονίας, καὶ διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτῶν, εἶχον τὸ χάρισμα τὸ πνευματικόν, οἱ δὲ ἀποῤῥαγέντες, λαϊκοὶ γενόμενοι, οὔτε τοῦ βαπτίζειν, οὔτε τοῦ χειροτονεῖν εἶχον ἐξουσίαν, οὔτε ἠδύναντο χάριν Πνεύματος ἁγίου ἑτέροις παρέχειν, ἧς αὐτοὶ ἐκπεπτώκασι· δι’ ὃ ὡς παρὰ λαϊκῶν βαπτιζομένους τοὺς παρ’ αὐτῶν ἐκέλευσαν, ἐρχομένους ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, τῷ ἀληθινῷ βαπτίσματι τῷ τῆς Ἐκκλησίας ἀνακαθαίρεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ ὅλως ἔδοξέ τισι τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν, οἰκονομίας ἕνεκα τῶν πολλῶν, δεχθῆναι αὐτῶν τὸ βάπτισμα, ἔστω δεκτόν. Τὸ δὲ τῶν Ἐγκρατιτῶν κακούργημα νοῆσαι ἡμᾶς δεῖ, ὅτι, ἵνα αὐτοὺς ἀπροσδέκτους ποιήσωσι τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐπεχείρησαν λοιπόν, ἰδίῳ προκαταλαμβάνειν βαπτίσματι, ὅθεν καὶ τὴν συνήθειαν τὴν ἑαυτῶν παρεχάραξαν.

Νομίζω τοίνυν, ὅτι ἐπειδὴ οὐδέν ἐστι περὶ αὐτῶν φανερῶς διηγορευμένον, ἡμᾶς προσῆκεν ἀθετεῖν αὐτῶν τὸ βάπτισμα, κἄν τις ᾖ παρ’ αὐτῶν εἰληφώς, προσιόντα τῇ Ἐκκλησίᾳ βαπτίζειν. Ἐὰν μέντοι μέλλῃ τῇ καθόλου οἰκονομίᾳ ἐμπόδιον ἔσεσθαι τοῦτο, πάλιν τῷ ἔθει χρηστέον καὶ τοῖς οἰκονομήσασι τὰ καθ’ ἡμᾶς Πατράσιν ἀκολουθητέον· ὑφορῶμαι γὰρ μήποτε, ὡς βουλόμεθα ὀκνηροὺς αὐτοὺς περὶ τὸ βαπτίζειν ποιῆσαι, ἐμποδίσωμεν τοῖς σωζομένοις διὰ τὸ τῆς προτάσεως αὐστηρόν. Εἰ δὲ ἐκεῖνοι φυλάττουσι τὸ ἡμέτερον βάπτισμα, τοῦτο ἡμᾶς μὴ δυσωπείτω· οὐ γὰρ ἀντιδιδόναι αὐτοῖς ὑπεύθυνοι χάριν ἐσμέν, ἀλλὰ δουλεύειν ἀκριβείᾳ Κανόνων. Παντὶ δὲ λόγῳ τυπωθήτω, τοὺς ἐπὶ τὸν βαπτισμὸν ἐκείνων προσερχομένους χρίεσθαι ὑπὸ πιστῶν δηλαδή, καὶ οὕτω προσιέναι τοῖς Μυστηρίοις. Οἶδα δὲ ὅτι τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς περὶ Ζώνιον καὶ Σατορνῖνον, ἀπ’ ἐκείνης ὄντας τῆς τάξεως προσεδεξάμεθα εἰς τὴν καθέδραν τῶν Ἐπισκόπων. Ὥστε τοὺς τῷ τάγματι ἐκείνων συνημμένους οὐκ ἔτι δυνάμεθα διακρίνειν ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, οἷον Κανόνα τινὰ τῆς πρὸς αὐτοὺς κοινωνίας ἐκθέμενοι, διὰ τῆς τῶν Ἐπισκόπων παραδοχῆς.»

Ἑρμηνεία Ἀφ’ οὗ ἐπροοιμίασεν ὁ Ἅγιος, ἀκολούθως ἀποκρίνεται πρὸς ἐκεῖνα, ὁποῦ ὁ Ἀμφιλόχιος τὸν ἠρώτησε. Μέλλωντας δὲ νὰ εἴπῃ διὰ τὸ βάπτισμα τῶν σχισματιστῶν Καθαρῶν, ἤτοι Ναυατιανῶν καὶ τῶν αἱρετικῶν Πεπουζηνῶν (περὶ ὧν ὅρα τὰς ὑποσημ. τοῦ ζʹ. τῆς βʹ.) ἤτοι Μοντανιστῶν, ἀναβατικώτερον, καθολικώτερον ποιεῖ τὸν λόγον, καὶ τὴν τῶν παλαιῶν ἐκείνην ἀναφέρει διαίρεσιν, καθ’ ἣν ἄλλοι μὲν λέγονται Αἱρετικοί, ἄλλοι δὲ Σχισματικοί, καὶ ἄλλοι Παρασυνάγωγοι.

Καὶ Παρασυνάγωγοι μὲν εἶναι οἱ ἀνυπότακτοι Πρεσβύτεροι καὶ Ἐπίσκοποι ἐκεῖνοι, οἵτινες μὲ τὸ νὰ ἔπεσαν εἰς σφάλματα, καθῃρέθησαν μὲν ἀπὸ τὴν ἱερωσύνην κανονικῶς· μὴ θέλοντες δὲ νὰ ὑποταχθοῦν εἰς τοὺς Κανόνας αὐθεντικῶς, αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἐξεδίκησαν καὶ ἐνήργουν τὰ τῆς Ἀρχιερωσύνης καὶ Ἱερωσύνης κατ’ ἰδίαν, μαζὴ δὲ μὲ αὐτοὺς συνηκολούθησαν καὶ ἄλλοι, ἀποστατήσαντες ἀπὸ τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν. Σχισματικοὶ δὲ ὀνομάζονται ἐκεῖνοι ὁποῦ διαφέρονται πρὸς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, ὄχι διὰ δόγματα πίστεως, ἀλλὰ διὰ κἄποια ζητήματα ἐκκλησιαστικὰ καὶ εὐκολοϊάτρευτα. Αἱρετικοὶ δὲ ὀνομάζονται ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἡ διαφορὰ παρευθὺς καὶ ἀμέσως εἶναι περὶ τῆς εἰς Θεὸν πίστεως, ἤτοι οἱ κατὰ τὴν πίστιν καὶ τὰ δόγματα χωρισμένοι ἀπὸ τοὺς ὀρθοδόξους καὶ παντελῶς ἀπομεμακρυσμένοι.

Οἱ Παρασυνάγωγοι λοιπὸν ἑνώνονται πάλιν μὲ τὴν Ἐκκλησίαν μὲ μόνην ἀξιόλογον μετάνοιαν καὶ ἐπιστροφήν, καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν ὄντες. Ἱερεῖς καὶ Κληρικοὶ ἐπιστρέφοντες, εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν καὶ βαθμὸν ὁποῦ ἦσαν πρότερον, δέχονται. Οἱ δὲ Αἱρετικοί, ὁποῖοι εἶναι οἱ Μανιχαῖοι, Οὐαλεντῖνοι καὶ Μαρκιωνισταὶ (περὶ ὧν ὅρα τὰς ὑποσημειώσεις τοῦ ϙεʹ. τῆς ϛʹ.) καὶ αὐτοὶ οὗτοι οἱ Πεπουζηνοί, περὶ ὧν ὁ λόγος, καὶ ὅσοι ἄλλοι, ἐπιστρέφοντες εἰς τὴν ὀρθοδοξίαν, βαπτίζονται ὡσὰν οἱ Ἕλληνες, ἐπειδὴ οἱ παλαιοὶ Πατέρες ἐκεῖνο μόνον τὸ βάπτισμα ἔκριναν νὰ δεχθῇ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκβαίνει τελείως ἀπὸ τὴν πίστιν, τὸ δὲ τῶν αἱρετικῶν βάπτισμα, ὡς ἔξω τῆς ὀρθῆς πίστεως ὄν, ἔκριναν νὰ ἀποβάλλουσι παντελῶς. Διὰ τοῦτο ἀκολούθως καὶ οἱ Πεπουζηνοὶ μὲ τὸ νὰ βαπτίζουν, ὄχι εἰς τὰ παραδεδομένα, ἤτοι ὄχι εἰς Πατέρα Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλ’ εἰς Πατέρα Υἱόν, καὶ Μοντανὸν καὶ Πρίσκιλλαν, καὶ ἐντεῦθεν μὲ τὸ νὰ βλασφημοῦν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, (ἥτις βλασφημία εἶναι ἀσυγχώρητος) ἐπιφημίζοντες τὸ ὄνομα αὐτοῦ τοῦ Παρακλήτου εἰς ἀνθρώπους θνητοὺς καὶ τοὺς ἀνθρώπους θεοποιοῦντες, αἱρετικοὶ φανερὰ εἶναι, ὅθεν καὶ πρέπει, ἐπιστρέφοντες νὰ βαπτίζωνται.

Εἰ δὲ καὶ Διονύσιος (ὁ Ἀλεξανδρείας δηλ.) λέγει νὰ μὴ βαπτίζωνται, ὅμως εἰς τοῦτο ἔσφαλε, καὶ ἡμεῖς δὲν πρέπει κατὰ τοῦτο νὰ τὸν ἀκολουθῶμεν. Περὶ δὲ τῶν Σχισματικῶν δύω γνῶμαι ἐστάθησαν. Ὁ μὲν γὰρ ἅγιος Κυπριανὸς καὶ αἱ περὶ αὐτὸν ἐν Ἀφρικῇ γενόμεναι δύω Σύνοδοι (ὅρα τὸν Κανόνα αὐτοῦ), ἀλλὰ καὶ ἡ Σύνοδος ὁποῦ ἔγινεν ἐν Ἰκονίῳ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Φιρμιλιανοῦ (τὸν ὁποῖον ἐδικόν του ὀνομάζει ὁ Βασίλειος, ὡς χρηματίσαντα Καισαρείας Ἐπίσκοπον), φυλάττοντες τὴν ἀκρίβειαν ἐπρόσταξαν, ὅτι οἱ Καθαροὶ οὗτοι, περὶ ὧν ὁ λόγος, οἱ Ἐγκρατῖται καὶ Ἀποτακτῖται (ὅρα ὑποσημείωσιν τοῦ ϙεʹ. τῆς ϛʹ.) καὶ οἱ Ὑδροπαραστάται (ὅρα ὑποσημ. τοῦ λβʹ. τῆς ϛʹ.) καὶ ἁπλῶς ὅλοι οἱ Σχισματικοί, ἐρχόμενοι εἰς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, νὰ βαπτίζωνται, ἐπειδὴ οἱ πρῶτοι Ἱερωμένοι τῶν Σχισματικῶν εἶχον μὲν τὸ χάρισμα τοῦ νὰ χειροτονοῦν καὶ τοῦ νὰ βαπτίζουν ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν. Ἀφ’ οὗ δὲ μίαν φορὰν ἐσχίσθησαν ἀπὸ τὸ ὅλον σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἔχασαν αὐτὸ καὶ δὲν ἠμποροῦν πλέον νὰ βαπτίσουν ἄλλους ἢ νὰ χειροτονήσουν, καὶ ἁπλῶς νὰ δώσουν χάριν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ σχίσματος ἐστερήθησαν· ὅθεν καὶ οἱ παρ’ αὐτῶν βαπτιζόμενοι λογίζονται ὅτι ἀπὸ λαϊκοὺς ἐβαπτίσθησαν, διὸ καὶ χρειάζονται νὰ βαπτισθοῦν.

Μερικοὶ δὲ Ἐπίσκοποι κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐδέχθηκαν τὸ βάπτισμα αὐτῶν, χάριν οἰκονομίας καὶ συγκαταβάσεως, καὶ οὐχὶ ἀκριβείας, ὡσὰν ὁποῦ οἱ σχισματικοὶ εἶναι ἀκόμη μέλη ἐκ τῆς Ἐκκλησίας. Ὅθεν κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν ἂς ᾖναι δεκτόν· οἱ σχισματικοὶ Ἐγκρατῖται ὅμως ἰδιαίτερον πρέπει νὰ βαπτίζωνται ἐπιστρέφοντες, κατὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν Κανόνων, καὶ διὰ τί ἴδιον ἐπενόησαν βάπτισμα, παραχαράξαντες τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι παράδοσιν, καὶ διὰ τί περὶ τούτων ξεχωριστὴ καὶ φανερὰ ψῆφος δὲν ἔγινε πῶς πρέπει νὰ δέχωνται· ἂν δὲ αὐτοὶ δὲν ἀναβαπτίζουσι τοὺς ἐκ τῶν ὀρθοδόξων ἡμῶν προσερχομένους εἰς αὐτούς, τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μᾶς δυσωπήσῃ, εἰς τὸ νὰ μὴ βαπτίζωμεν ἀμοιβαίως καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐξ αὐτῶν εἰς ἡμᾶς προσερχομένους. Πλὴν ἀνίσως καὶ τοῦτο τό, νὰ βαπτίζωμεν αὐτοὺς ἐπιστρέφοντας, ἔχῃ νὰ γένῃ ἐμπόδιον εἰς τὴν κοινὴν συγκατάβασιν καὶ οἰκονομίαν, ὁποῦ περὶ πάντων τῶν σχισματικῶν ἔκαμαν οἱ Πατέρες, ἂς ἀκολουθοῦμεν καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτήν, μήπως διὰ τὴν αὐστηρότητα τῆς προσταγῆς ταύτης τοὺς κάμνωμεν ἀμελεῖς εἰς τὸ νὰ βαπτίζωνται, αἰσχυνομένους τάχα, ὅτι ὡσὰν ἄπιστοι τελείως βαπτίζονται, καὶ ἀκολούθως ἐμποδίσωμεν τὴν σωτηρίαν τους.

Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ὅσοι βαπτισθοῦν εἰς τὸ ἐκείνων βάπτισμα, οὗτοι ἐπιστρέφοντες εἰς τὴν ὀρθοδοξίαν, ἐξάπαντος τρόπου πρέπει νὰ χρίωνται ἀπὸ τοὺς πιστοὺς μὲ τὸ ἅγιον Μῦρον, καὶ οὕτω νὰ μεταλαμβάνουν. Καὶ ἐπειδὴ ἐδέχθημεν τοὺς τῶν Ἐγκρατιτῶν αὐτῶν Ἐπισκόπους καὶ τὰς χειροτονίας, μὲ τὴν παραδοχὴν ταύτην, ἐποιήσαμεν διὰ τῶν ἔργων ὡσὰν ἕνα Κανόνα, καὶ ἐδείξαμεν ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶναι χωρισμένοι ἀπὸ τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν. Ὅρα καὶ τὴν Ἑρμηνείαν τοῦ μϛʹ. Ἀποστολ. τοῦ ηʹ. τῆς αʹ. καὶ τοῦ ζʹ. τῆς βʹ.

ΚΑΝΩΝ. Βʹ «Ἡ φθείρασα κατ’ ἐπιτήδευσιν, φόνου δίκην ὑπέχει. Ἀκριβολογία δὲ ἐκμεμορφωμένου καὶ ἀνεξεικονίστου παρ’ ἡμῖν οὐκ ἔστιν. Ἐνταῦθα γὰρ ἐκδικεῖται, οὐ μόνον τὸ γεννηθησόμενον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἑαυτὴν ἐπιβουλεύσασα· διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐναποθνήσκουσι ταῖς τοιαύταις ἐπιχειρήσεσιν αἱ γυναῖκες· πρόσεστι δὲ τούτῳ καὶ ἡ φθορὰ τοῦ ἐμβρύου ἕτερος φόνος, κατά γε τὴν ἐπίνοιαν τῶν ταῦτα τολμώντων. Δεῖ μέντοι μὴ μέχρι τῆς ἐξόδου παρατείνειν αὐτῶν τὴν ἐξομολόγησιν, ἀλλὰ δέχεσθαι μὲν μετὰ τὸ μέτρον τῶν δέκα ἐτῶν, ὁρίζειν δὲ μὴ χρόνῳ, ἀλλὰ τρόπῳ τῆς μετανοίας τὴν θεραπείαν».

Ἑρμηνεία Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ἐκείνη ἡ γυναῖκα ὁποῦ θανατώσει ἐπίτηδες τὸ παιδίον, ὁποῦ εἶναι ἐγγαστρωμένη, μὲ βότανα καὶ φαρμακερὰ ποτά, ἢ μὲ ὑπὲρ δύναμίν της βάρη, ἢ καὶ μὲ ἄλλους τρόπους, φονεύτρια εἶναι. Διαφορὰ δὲ κοντὰ εἰς ἡμᾶς δὲν εἶναι, καθὼς ἦτο κοντὰ εἰς τοὺς Ἰουδαίους. Ἂν θετέον, τὸ παιδίον, ὁποῦ ἀποθαμμένον ἀποβαλθῇ, ἦναι ἀκόμη ἀμόρφωτον, ὡσὰν ἕνα κομμάτι κρέας, ἢ μεμορφωμένον, ἔχον τοὺς χαρακτῆρας καὶ τὰ μέλη ὅλα ἀκέραια τοῦ ἀνθρώπου, ἐπειδὴ μὲ τὸν τρόπον τοῦτον τῆς φθορᾶς δὲν ἀποθνήσκει μόνον τὸ ἐν τῇ κοιλίᾳ ἔμβρυον, ἀλλὰ ταῖς περισσοτέραις φοραῖς καὶ αὐτὴ ἡ τοῦτο ἐγγαστρωμένη γυναῖκα συναποθνήσκει ὁμοῦ μὲ τὸ ἔμβρυον, ὥστε καὶ διὰ τοὺς δύω φόνους αὐτούς, ὡς φονεῖς ἐπιτιμῶνται οἱ τοῦτο ποιοῦντες, εἴτε ἄνδρες εἶναι, εἴτε γυναῖκες. Δὲν ἐπιτιμῶνται ὅμως νὰ ἀπέχουσι τῶν Μυστηρίων εἰς ὅλην των τὴν ζωήν, ἀλλὰ διὰ φιλανθρωπίαν εἰς δέκα χρόνους μόνον, κατὰ τὸ ἐπιτίμιον δηλ. τῶν μὴ θεληματικῶς φονευσάντων (κατὰ τὸν νζʹ. τοῦ αὐτοῦ Βασιλείου), πλὴν δὲν πρέπει νὰ περιγράφηται ἡ μετάνοια τῶν τοιούτων εἰς τοὺς χρόνους, ἀλλὰ εἰς τὸν τρόπον τῆς μετανοίας των· ὥστε, ἂν αὐτοὶ θερμότερον μετανοοῦν, ὀλιγοστεύουν οἱ δέκα χρόνοι τοῦ ἐπιτιμίου ἀπὸ τὸν Πνευματικόν, ἂν δὲ ἀμελέστερον, αὐξάνουσι περισσότερον. Ὅρα καὶ τὸν ξϛʹ. Ἀποστολικόν, τὸν ϙαʹ. τῆς ϛʹ. ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιβʹ. τῆς αʹ.

ΚΑΝΩΝ Γʹ «Διάκονος μετὰ τὴν διακονίαν πορνεύσας, ἀπόβλητος μὲν τῆς διακονίας ἔσται, εἰς δὲ τὸν τῶν λαϊκῶν ἀπωσθεὶς τόπον, τῆς κοινωνίας οὐκ εἱρχθήσεται· διότι ἀρχαῖός ἐστι Κανὼν τοὺς ἀπὸ βαθμοῦ πεπτωκότας, τούτῳ μόνῳ τῷ τρόπῳ τῆς κολάσεως ὑποβάλλεσθαι, ἀκολουθησάντων, ὡς οἶμαι, τῶν ἐξ ἀρχῆς τῷ νόμῳ ἐκείνῳ τῷ, οὐκ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ δι’ ἑτέραν δὲ αἰτίαν, ὅτι οἱ μὲν ἐν τῷ λαϊκῷ ὄντες τάγματι, ἐκβεβλημένοι τοῦ τόπου τῶν πιστῶν, πάλιν εἰς τὸν ἀφ’ οὗ ἐξέπεσον τόπον ἀναλαμβάνονται, ὁ δὲ Διάκονος ἅπαξ ἔχει διαρκῆ τὴν δίκην τῆς καθαιρέσεως. Ὡς οὖν οὐκ ἀποδιδομένης αὐτῷ τῆς διακονίας, ἐπὶ ταύτης ἔστησαν μόνης τῆς ἐκδικήσεως. Ταῦτα μὲν οὖν τὰ ἐκ τῶν τύπων. Καθ’ ὅλου δὲ ἀληθέστερόν ἐστιν ἴαμα ἡ τῆς ἁμαρτίας ἀναχώρησις. Ὥστε ὁ διὰ σαρκὸς ἡδονὴν ἀθετήσας τὴν χάριν, διὰ τοῦ συντριμμοῦ τῆς καρδίας καὶ πάσης δουλαγωγίας τῆς κατ’ ἐγκράτειαν τῶν ἡδονῶν ἀποστάς, ὑφ’ ὧν κατεστράφη, τελείαν ἡμῖν παρέξει τῆς ἰατρεύσεως αὐτοῦ τὴν ἀπόδειξιν. Ἀμφότερα τοίνυν εἰδέναι ἡμᾶς δεῖ, καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας καὶ τὰ τῆς συνηθείας, ἕπεσθαι δέ, ἐπὶ τῶν μὴ καταδεξαμένων τὴν ἀκρότητα, τῷ παραδοθέντι τύπῳ.»

Ἑρμηνεία Ἀνίσως Διάκονος μετὰ τὴν χειροτονίαν πορνεύσῃ, καθαιρεῖται μὲν ἀπὸ τὴν διακονίαν, κατὰ τὸν Κανόνα τοῦτον καὶ εἰς τὸν τόπον τῶν λαϊκῶν βάλλεται, δὲν ἀποδιώκεται ὅμως ἀπὸ τὴν κοινωνίαν, ἤτοι ἀπὸ τὴν μετὰ τῶν πιστῶν σύστασιν καὶ προσευχήν, ταὐτὸν εἰπεῖν, δὲν ἀφορίζεται ἐκ τῆς Ἐκκλησίας, ὡς οἱ κατηχούμενοι (οὐχὶ δὲ καὶ μεταλαμβάνει), ἐπειδὴ ὁ κεʹ. τῶν Ἀποστόλων (ὃν καὶ ἀνάγνωθι) μὲ τὴν παιδείαν μόνην τῆς καθαιρέσεως ἐπαίδευσε τούτους, ὄχι δὲ καὶ μὲ τὴν τοῦ ἀφορισμοῦ ἐκ τῆς Ἐκκλησίας· ἕνα μέν, διὰ τί ἠκολούθησεν εἰς τὸ ῥητὸν ἐκεῖνο, τὸ λέγον· Δὲν θέλεις παιδεύσεις τινὰ δύω φοραῖς διὰ ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ ἁμάρτημα, καὶ ἄλλο δὲ (τοῦτο τὸ λέγει ὁ Βασίλειος ἀπὸ λόγου του), διὰ τί οἱ μὲν λαϊκοὶ ἁμαρτάνοντες, διώκονται μὲν ἀπὸ τὸν τόπον τῆς μετὰ τῶν πιστῶν συστάσεως ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀφ’ οὗ δὲ τελειώσουν τοὺς διορισθέντας χρόνους τῆς μετανοίας, πάλιν τὸν αὐτὸν τόπον ἀναλαμβάνουσιν. Ὁ δὲ Διάκονος (καὶ ἁπλῶς κάθε Ἱερωμένος) ἀφ’ οὗ μίαν φορὰν καθαιρεθῇ καὶ χάσῃ τὴν διακονίαν, δεύτερον δὲν λαμβάνει αὐτὴν (ὅρα τὴν βʹ. ὑποσημ. τοῦ κηʹ. Ἀποστολικοῦ). Καὶ λοιπόν, λέγει, ἐπειδὴ ἄλλην φορὰν δὲν τοῦ δίδεται ἡ διακονία, διὰ τοῦτο οἱ παλαιοὶ Κανόνες, ἤγουν οἱ Ἀποστολικοί, εἰς τὴν καθαίρεσιν καὶ μόνην ἔστησαν τὴν τιμωρίαν, καθαιρείσθω καὶ μὴ ἀφοριζέσθω δηλαδή, προστάξαντες.

Καὶ τοῦτο μὲν εἶναι τὸ ἐπιτίμιον, ὁποῦ οἱ Κανόνες συνηθίζουν νὰ δίδουν εἰς τοὺς πορνεύσαντας Διακόνους, ἤγουν μόνη ἡ καθαίρεσις. Καθολικὴ ὅμως καὶ τελεία καὶ ἀκριβὴς ἰατρεία εἰς αὐτοὺς εἶναι, τὸ νὰ κάμουν ἀποχὴν τῆς ἁμαρτίας, καὶ τὸ νὰ μακρύνουν ἀπὸ τὰς ἡδονάς, ἀπὸ τὰς ὁποίας κατεσκλαβώθησαν καὶ τὴν χάριν τῆς ἱερωσύνης ἔχασαν, μὲ συντριβήν, μὲ ἐγκράτειαν καὶ κάθε ἄλλην δουλαγωγίαν καὶ κακοπάθειαν. Τὸ ὑπόλοιπον δὲ μέρος τοῦ Κανόνος τούτου, τὸ διαλαμβάνον περὶ τῆς συνηθείας καὶ ἀκριβείας, ὅρα εἰς τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ ιβʹ. τῆς αʹ. καὶ μάλιστα εἰς τὴν τοῦ ρβʹ. τῆς ϛʹ. ὑποσημείωσιν· αὐτολεξεὶ γὰρ παρ’ ἐκείνου ἀναφέρεται καὶ παρ’ ἡμῶν ἑρμηνεύεται.

ΚΑΝΩΝ Δʹ «Περὶ τριγάμων καὶ πολυγάμων τὸν αὐτὸν ὡρίσαμεν Κανόνα, ὂν καὶ ἐπὶ τῶν διγάμων ἀναλόγως. Ἐνιαυτὸν μὲν γὰρ ἐπὶ τῶν διγάμων, ἄλλοι δέ, δύω ἔτη. Τοὺς δὲ τριγάμους ἐν τρισὶ καὶ τέταρσι πολλάκις ἔτεσιν ἀφορίζουσιν. Ὀνομάζουσι δὲ τὸ τοιοῦτον οὐκ ἔτι γάμον, ἀλλὰ πολυγαμίαν, μᾶλλον δὲ πορνείαν κεκολασμένην· δι’ ὃ καὶ ὁ Κύριος τῇ Σαμαρείτιδι πέντε ἄνδρας διαμειψάσῃ, ὃν νῦν, φησίν, ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ, ὡς οὐκ ἔτι ἀξίων ὄντων τῶν ὑπερεκπεσόντων τοῦ μέτρου τῆς διγαμίας, τῷ τοῦ ἀνδρός, ἢ τῆς γυναικὸς καλεῖσθαι προσρήματι. Συνήθειαν δὲ κατελάβομεν ἐπὶ τῶν τριγάμων πενταετίας ἀφορισμὸν οὐκ ἀπὸ Κανόνος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τῶν προειληφότων ἀκολουθίας. Δεῖ δὲ μὴ πάντῃ αὐτοὺς ἀπείργειν τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλ’ ἀκροάσεως αὐτοὺς ἀξιοῦν ἐν δύω που ἔτεσιν ἢ τρισί, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιτρέπειν, συστήκειν μέν, τῆς δὲ κοινωνίας τοῦ ἀγαθοῦ ἀπέχεσθαι, καὶ οὕτως ἐνδειξαμένους καρπόν τινα μετανοίας, ἀποκαθιστᾷν τῷ τόπῳ τῆς κοινωνίας.»

Ἑρμηνεία Περὶ τριγαμίας διορίζει ὁ παρὼν Κανὼν λέγων, ὅτι τὴν τριγαμίαν οἱ παλαιοὶ Πατέρες δὲν ὀνομάζουσι γάμον, ἀλλὰ πολυγαμίαν (καὶ ἴσως ἐννοεῖ ἐδῶ τοὺς ἐν Νεοκαισαρείᾳ Πατέρας, οἵτινες ἐν τῷ γʹ. Κανόνι πλείστους γάμους τὸν τρίτον γάμον ὀνομάζουσιν), ἢ μᾶλλον εἰπεῖν πορνείαν ὄχι ἐξαπλωμένην εἰς κάθε γυναῖκα, ἀλλὰ συνεσταλμένην εἰς μίαν γυναῖκα. Ὅθεν, τόσον αἱ τριγαμοῦσαι γυναῖκες, δὲν εἶναι ἄξιαι νὰ ὀνομάζωνται παρὰ τῶν τριγάμων ἀνδρῶν γυναῖκές των, ὅσον καὶ οἱ τρίγαμοι ἄνδρες δὲν εἶναι ἄξιοι νὰ ὀνομάζωνται ἀπὸ τὰς τριγάμους γυναῖκας ἄνδρες αὐτῶν. Διότι καὶ ὁ Κύριος εἶπεν εἰς τὴν πέντε ἄνδρας λαβοῦσαν Σαμαρείτιδα, ὅτι τὸν ἄνδρα ὁποῦ ἔχεις τώρα δὲν εἶναι νόμιμος, καὶ ἀκολούθως δὲν εἶναι ἄξιος νὰ ὀνομάζεται ἄνδρας σου. Τοὺς τριγάμους λοιπὸν καὶ πολυγάμους τούτους, μερικοὶ μὲν κανονίζουν ἀναλόγως μὲ τοὺς διγάμους, ἤγουν ἐπειδὴ καὶ τοὺς διγάμους ἄλλοι μὲν ἕνα χρόνον, ἄλλοι δὲ δύω κανονίζουν, διὰ τοῦτο τοὺς τριγάμους ἀναλόγως μὲ τοὺς χρόνους τῶν διγάμων, εἰς τρεῖς καὶ τέσσαρας χρόνους κανονίζουν. Ἀπὸ τὴν τῶν προγενεστέρων ὅμως συνήθειαν καὶ ὄχι ἀπὸ Κανόνα, πέντε χρόνους αὐτοὶ κανονίζονται.

Πλὴν δὲν πρέπει νὰ ἐκβάλλωνται τελείως ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν ὡς οἱ ἔξω τῆς πύλης προσκλαίοντες, ἀλλὰ δύω χρόνους ἢ τρεῖς νὰ ἀκροῶνται τὰς Γραφάς, καὶ μετὰ ταῦτα στέκωνται μὲ τοὺς πιστοὺς χωρὶς νὰ μεταλαμβάνουν, καὶ οὕτω καρπὸν δείξαντες μετανοίας, νὰ μεταλαμβάνουν. Ὅρα καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ γʹ. καὶ ζʹ. τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ, καὶ τὴν ἰχνογραφίαν τοῦ Ναοῦ ἐν τῷ τέλει.

ΚΑΝΩΝ Εʹ «Τοὺς ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ μετανοοῦντας τῶν αἱρετικῶν δέχεσθαι χρή. Δέχεσθαι δὲ δηλ. οὐκ ἀκρίτως, ἀλλὰ δοκιμάζοντας εἰ ἀληθινὴν ἐπιδείκνυνται τὴν ψῆφον τῆς μετανοίας, καὶ εἰ τοὺς καρποὺς ἔχουσι μαρτυροῦντας τῇ πρὸς τὸ σωθῆναι σπουδῇ».

Ἑρμηνεία Ἐπειδὴ μερικοὶ ἀποροῦσαν ἂν πρέπῃ νὰ δέχωνται οἱ αἱρετικοί, μετανοοῦντες εἰς τὸ τέλος τῆς ζωῆς των, ἀποκρίνεται ὁ Ἅγιος διὰ τοῦ παρόντος Κανόνος ὅτι πρέπει νὰ δέχωνται, ὄχι ὅμως ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ νὰ δοκιμάζωμεν αὐτούς, ἂν τῇ ἀληθείᾳ μετανοοῦν καὶ ἀφίνουν τὰ αἱρετικὰ αὐτῶν δόγματα, καὶ καρποὺς δείχνουσι μετανοίας. Ὅρα τὸν ζʹ. τῆς βʹ. καὶ ιβʹ. τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ.

ΚΑΝΩΝ Ϛʹ «Τῶν Κανονικῶν τὰς πορνείας εἰς γάμον μὴ καταλογίζεσθαι, ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ διασπᾷν αὐτῶν τὴν συνάφειαν. Τοῦτο γὰρ καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ πρὸς ἀσφάλειαν λυσιτελές, καὶ τοῖς αἱρετικοῖς οὐ δώσει καθ’ ἡμῶν λαβήν, ὡς διὰ τὴν τοῦ ἁμαρτάνειν ἄδειαν ἐπισπωμένων πρὸς ἑαυτούς».

Ἑρμηνεία Διορίζει ὁ παρὼν Κανών, ὅτι ἀνίσως τινὲς Κανονικοί, ἤτοι Ἱερωμένοι καὶ Κληρικοὶ καὶ Μοναχοὶ καὶ Καλογραῖαι παρθένοι ἤθελαν πορνεύσουν μὲ κᾀμμίαν ἢ μὲ κᾀνένα, νὰ μὴ συγχωροῦνται παρὰ τοῦ Ἀρχιερέως νὰ στεφανώνωνται καὶ νὰ συζῶσιν ὡς τὰ ἄλλα ἀνδρόγυνα, ἀλλὰ νὰ χωρίζεται μὲ κάθε τρόπον τὸ παράνομον αὐτῶν συνοικέσιον, κᾂν καὶ φθάσουν νὰ στεφανωθοῦν διατί τοῦτο τὸ νὰ χωρίζωνται πολλὰ συμφέρει εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, διὰ νὰ μὴ κάμνῃ καὶ ἄλλος παρόμοιον πρᾶγμα, καὶ ἡ ἀξία τῆς Ἱερωσύνης καὶ τοῦ Μοναδικοῦ ἐπαγγέλματος νὰ καταφρονῆται, καὶ διὰ νὰ μὴ εὑρίσκουν λαβὴν οἱ αἱρετικοὶ νὰ μᾶς κατηγοροῦν, λέγοντες ὅτι διὰ τοῦτο ἀφίνομεν τοὺς Ἱερωμένους καὶ Μοναχούς, νὰ μένουν καὶ νὰ συζοῦν εἰς τὴν ἁμαρτίαν, μὴ χωρίζοντες τοὺς ἀθέσμους γάμους αὐτῶν, διὰ νὰ τραβίζωμεν τοὺς αἱρετικοὺς εἰς τὴν πίστιν μας μὲ τὴν ἄδειαν ὁποῦ τῶν δίδομεν εἰς τὸ νὰ ἁμαρτάνουν. Ὅρα καὶ τὴν ἑρμ. τοῦ κϛʹ. Ἀποστολικοῦ, τοῦ ιϛʹ. τῆς δʹ. καὶ τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ ϛʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ Ζʹ «Ἀῤῥενοφθόροι καὶ ζωοφθόροι καὶ φονεῖς καὶ φαρμακοὶ καὶ μοιχοὶ καὶ εἰδωλολάτραι, τῆς αὐτῆς καταδίκης εἰσὶν ἠξιωμένοι, ὥστε ὃν ἔχεις ἐπὶ τῶν ἄλλων τύπον, καὶ ἐπὶ τούτων φύλαξον. Τοὺς δὲ ἐν τριάκοντα ἔτεσι μετανοήσαντας ἐπὶ τῇ ἀκαθαρσίᾳ, ἣν ἐν ἀγνοίᾳ ἔπραξαν, οὐδ’ ἀμφιβάλλειν ἡμᾶς προσῆκεν εἰς τὸ παραδέξασθαι. Ἥτε γὰρ ἄγνοια συγγνώμης ἀξίους αὐτοὺς ποιεῖ, καὶ τὸ ἑκούσιον τῆς ἐξαγορεύσεως, καὶ ἡ παράστασις ἐν τοσούτῳ χρόνῳ γινομένη· σχεδὸν γὰρ ὅλην γενεὰν ἀνθρώπου παρεδόθησαν τῷ σατανᾷ, ἵνα παιδευθῶσι μὴ ἀσχημονεῖν.

Ὥστε κέλευσον αὐτοὺς ἤδη ἀνυπερθέτως δεχθῆναι, μάλιστα εἰ καὶ δάκρυα ἔχουσι δυσωποῦντά σου τὴν εὐσπλαγχνίαν, καὶ βίον ἐπιδείκνυνται ἄξιον συμπαθείας.»

Ἑρμηνεία Εἰς τὴν ὁμοίαν παιδείαν καὶ τὸ ἐπιτίμιον καταδικάζει ὁ παρὼν Κανὼν τοὺς ἀρσενοκοίτας καὶ κτηνοβάτας, (περὶ ὧν ὅρα τὸν ιϛʹ. τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ), καὶ τοὺς φονεῖς (ὅρα τὸν ξϛʹ. Ἀποστολικὸν), καὶ τοὺς φαρμακοὺς (ὅρα τὸν ξαʹ. τῆς ϛʹ), καὶ τοὺς μοιχοὺς (ὅρα τὸν μηʹ. Ἀποστολικόν, καὶ πζʹ. τῆς ϛʹ), καὶ τοὺς εἰδωλολάτρας, ἤτοι ἢ τοὺς μάγους, κατὰ τὸν Βαλσαμῶνα καὶ Ζωναρᾶν, ὡς ἐπικαλουμένους τοὺς δαίμονας, ἢ κατ’ ἄλλους, τοὺς κατά τινα περίστασιν ἀρνηθέντας τὸν Χριστὸν καὶ θύσαντας εἰς τὰ εἴδωλα (καὶ ὅρα τὸν ιαʹ. τῆς αʹ)· εἰς τὴν αὐτὴν δὲ παιδείαν καταδικάζονται οὗτοι ὅλοι, ὄχι κατὰ τοὺς χρόνους τῶν ἐπιτιμίων, διὰ τί ἄλλοι μὲν ἀπὸ αὐτοὺς εἰς περισσοτέρους χρόνους ἐπιτιμῶνται, ἄλλοι δὲ εἰς ὀλιγωτέρους, ὡς ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτῶν τόποις καὶ Κανόσι φαίνονται· ἀλλὰ καθ’ ὃ ὅλοι οὗτοι εἰς πολυχρόνια ἐπιτίμια ὑποβάλλονται, κατὰ τὸν Ζωναρᾶν, καὶ καθ’ ὃ ὅλοι εἰς τοὺς τέσσαρας τόπους τῆς μετανοίας ἐβάλλοντο, κατὰ τὸν Βαλσαμῶνα.

Ὅσοι δὲ εἰς τριάκοντα χρόνους ἐμετανόησαν διὰ τὴν σαρκικὴν ἀκαθαρσίαν ὁποῦ ἐν ἀγνοίᾳ ἔπραξαν, (τυχὸν μὲ συγγένισσαν αὑτῶν σμιχθέντες, χωρὶς νὰ ἠξεύρουν τὴν συγγένειαν ἢ τοιοῦτο ἄλλο)· οὗτοι ἀναμφιβόλως πρέπει νὰ δεχθοῦν εἰς τὴν τῶν Μυστηρίων κοινωνίαν διὰ πολλὰ αἴτια, διὰ τὴν ἄγνοιαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ τὴν θεληματικὴν ἐξομολόγησίν των, διὰ τὰ δάκρυα καὶ τὴν ἀξίαν ἐλέους ζωὴν ὁποῦ δείχνουσι καὶ διὰ τὸ πολυχρόνιον ἐπιτίμιον ὁποῦ ἐδοκίμασαν. Διότι σχεδὸν μίαν ὁλόκληρον γενεὰν ἀνθρώπου παρεδόθησαν εἰς τὸν σατανᾶν, χωρισθέντες ἀπὸ τὴν κοινωνίαν τῶν πιστῶν, ὡς ὁ παραδοθεὶς ἐκεῖνος Κορίνθιος εἰς τὸν σατανᾶν, διὰ νὰ μάθουν καὶ αὐτοί, ὡς ἐκεῖνος, νὰ μὴ κάμνουν τοιαῦτα ἀκάθαρτα.

Συμφωνία Ἐν δὲ τῷ ξβʹ. εἰς δεκαπέντε χρόνους κανονίζει τοὺς ἀρσενοκοίτας ὁ αὐτὸς Βασίλειος, ὡς καὶ τοὺς μοιχούς. Ὁ δὲ Νύσσης ἐν τῷ δʹ. εἰς δεκαοκτώ, λέγων, ὅτι αὕτη εἶναι ἀδικία εἰς τὸ ἀλλότριον, καὶ παρὰ φύσιν. Ὁ δὲ Νηστευτὴς ἐν τῷ ιηʹ. αὐτοῦ Κανόνι τρία ἔτη ἐμποδίζει τὸν ἀρσενοκοίτην ἀπὸ τὴν κοινωνίαν μετὰ νηστείας, ξηροφαγίας καὶ μετανοιῶν. Ἐν τῷ ιθʹ. λέγει, ὅτι, ἂν παιδίον φθαρῇ ἀπό τινος, Ἱερεὺς οὐ γίνεται, ἔξω μόνον ἂν εἰς μόνους τοὺς μηροὺς τὴν ῥοὴν ἐδέξατο.

Ὁ δὲ Θεὸς προστάζει εἰς τὸ Λευϊτικὸν νὰ θανατώνωνται οἱ ἀρσενοκοῖται. «Καὶ ὃς ἂν κοιμηθῇ μετὰ ἄρσενος κοίτην γυναικός, βδέλυγμα ἐποίησαν ἀμφότεροι, θανάτῳ θανατούσθωσαν, ἔνοχοί εἰσιν.»

ΚΑΝΩΝ Ηʹ «Ὁ ἀξίνῃ παρὰ τὸν θυμὸν κατὰ τῆς ἑαυτοῦ γαμετῆς χρησάμενος, φονεύς ἐστι. Καλῶς δέ με ὑπέμνησας καὶ ἀξίως τῆς σεαυτοῦ συνέσεως, εἰπεῖν περὶ τούτων πλατύτερον. Διότι πολλαὶ ἐν τοῖς ἑκουσίοις καὶ ἀκουσίοις διαφοραί. Ἀκούσιον μὲν γάρ ἐστι παντελῶς καὶ πόῤῥω τοῦ κατάρξαντος, τὸ ἀκοντίζοντα λίθον ἐπὶ κύνα ἢ δένδρον, ἀνθρώπου τυχεῖν. Ἡ μὲν γὰρ ὁρμὴ ἦν τὸ θηρίον ἀμύνασθαι ἢ τὸν καρπὸν κατασεῖσαι, ὑπέβη δὲ αὐτομάτως τῇ πληγῇ κατὰ πάροδον παραπεσών, ὥστε τὸ τοιοῦτον ἀκούσιον. Ἀκούσιον μέντοι καὶ εἴ τις βουλόμενος ἐπιστρέψαι τινά, ἱμάντι ἢ ῥάβδῳ μὴ σκληρὰ τύπτοι, ἀποθάνοι δὲ ὁ τυπτόμενος. Ἡ γὰρ πρόθεσις ἐνταῦθα σκοπεῖται, ὅτι βελτιῶσαι ἐβούλετο τὸν ἁμαρτάνοντα, οὐκ ἀνελεῖν. Ἐν τοῖς ἀκουσίοις ἐστὶ κᾀκεῖνο ὁμοίως τό, ἀμυνόμενόν τινα ἐν μάχῃ, ξύλῳ ἢ χειρὶ ἀφειδῶς ἐπὶ τὰ καίρια τὴν πληγὴν ἐνεγκεῖν, ὥστε κακῶσαι αὐτόν, οὐχ ὥστε παντελῶς ἀνελεῖν, ἀλλὰ τοῦτο ἤδη προσεγγίζει τῷ ἑκουσίῳ· ὁ γὰρ τοιούτῳ χρησάμενος ὀργάνῳ πρὸς ἄμυναν, ἢ ὁ μὴ πεφεισμένως τὴν πληγὴν ἐπαγαγών, δῆλός ἐστι διὰ τὸ κεκρατῆσθαι ὑπὸ τοῦ πάθους, ἀφειδῶν τοῦ ἀνθρώπου.

Ὁμοίως καὶ ὁ ξύλῳ βαρεῖ ἢ λίθῳ μείζονι τῆς δυνάμεως τῆς ἀνθρωπίνης χρησάμενος, τοῖς ἀκουσίοις ἐναριθμεῖται, ἄλλο μέν τοι προελόμενος, ἄλλο δέ τι ποιήσας· ὑπὸ γὰρ τοῦ θυμοῦ τοιαύτην ἤνεγκε τὴν πληγήν, ὥστε ἀνελεῖν καὶ τὸν πληγέντα, καίτοι ἡ σπουδὴ ἦν αὐτῷ συντρίψαι τυχόν, οὐχὶ δὲ καὶ παντελῶς θανατῶσαι. Ὁ μέντοι ξίφει χρησάμενος ἢ ᾧ τινι οὖν τοιούτῳ, οὐδεμίαν ἔχει παραίτησιν, καὶ μάλιστα ὁ τὴν ἀξίνην ἀκοντίσας. Καὶ γὰρ οὐδὲ ἀπὸ χειρὸς φαίνεται πλήξας, ὥστε τὸ μέτρον τῆς πληγῆς ἐπ’ αὐτῷ εἶναι, ἀλλ’ ἠκόντισεν, ὥστε καὶ τῷ βάρει τοῦ σιδήρου καὶ τῇ ἀκμῇ, καὶ τῇ διὰ πλείστου φορᾷ ὀλεθρίαν ἀναγκαίως τὴν πληγὴν γενέσθαι. Ἑκούσιον δὲ πάλιν παντελῶς, καὶ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχον, οἷόν ἐστι τὸ τῶν λῃστῶν, καὶ τὸ τῶν πολεμικῶν ἐφόδων. Οὗτοι μὲν γάρ, διὰ χρήματα ἀναιροῦσι, τὸν ἔλεγχον ἀποφεύγοντες. Οἵ τε ἐν τοῖς πολέμοις ἐπὶ φόνους ἔρχονται, οὔτε φοβῆσαι, οὔτε σωφρονῆσαι, ἀλλ’ ἀνελεῖν τοὺς ἐναντιουμένους ἐκ τοῦ φανεροῦ προαιρούμενοι.

Καὶ μέντοι κᾂν δι’ ἄλλην αἰτίαν περίεργον φάρμακόν τις ἐγκεράσῃ, ἀνέλῃ δέ, ἑκούσιον τιθέμεθα τὸ τοιοῦτον, οἷα ποιοῦσιν αἱ γυναῖκες πολλάκις, ἐπαοιδίαις τισὶ καὶ καταδέσμοις πρὸς τὸ ἑαυτῶν φίλτρον ἐπάγεσθαί τινας πειρώμεναι καὶ προσδιδοῦσαι αὐτοῖς φάρμακα, σκότωσιν ἐμποιοῦντα ταῖς διανοίαις. Αἱ τοιαῦται τοίνυν ἀνελοῦσαι ἢ καὶ ἄλλο προελόμεναι, ἄλλο ἐποίησαν, ὅμως διὰ τὸ περίεργον καὶ ἀπηγορευμένον τῆς ἐπιτηδεύσεως, ἐν τοῖς ἑκουσίως φονεύουσι καταλογίζονται. Καὶ αἱ τοίνυν τὰ ἀμβλωθρίδια διδοῦσαι φάρμακα, φονεύτριαί εἰσι καὶ αὐταί, καὶ αἱ δεχόμεναι τὰ ἐμβρυοκτόνα δηλητήρια».

Ἑρμηνεία Περὶ φόνων ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἐρωτηθεὶς ὁ Ἅγιος, ἀποκρίνεται διὰ τοῦ πορόντος Κανόνος, διαιρῶν, ποῖοι μὲν εἶναι ἑκούσιοι καὶ θεληματικοί, ποῖοι δὲ ἀκούσιοι καὶ χωρὶς τὸ θέλημα τοῦ ἀνθρώπου γινόμενοι, καὶ ποῖοι εἶναι κοντὰ εἰς τοὺς ἑκουσίους. Καὶ ἀκούσιοι μὲν εἶναι, ἐάν τινας ῥίψῃ πέτραν εἰς θηρίον ἢ δένδρον καὶ κατὰ τύχην περνῶντα ἐκεῖθεν ἄνθρωπον κτυπήσῃ καὶ θανατώσῃ αὐτόν. Καὶ ἐὰν θέλωντάς τινας νὰ σωφρονήσῃ τινά, κτυπήσῃ αὐτὸν ἐλαφρὰ μὲ λουρὶ ἢ ῥαβδὶ μικρὸν καὶ συμβῇ νὰ ἀποθάνῃ ὁ κτυπηθείς. Ἑκούσιοι δὲ καὶ θεληματικοὶ φόνοι εἶναι, ἐάν τινας μὲ ἀξίνην, ἢ κρατῶντάς την ἢ ῥίπτωντάς την δηλαδὴ ἀπὸ τὸ χέρι του, κτυπήσῃ τὴν γυναῖκά του ἢ ἄλλον τινὰ εἰς τὸν θυμόν του καὶ ἀποθάνῃ· ἐὰν μεταχειρισθῇ τινας μαχαίρι ἢ τουφέκι, ἢ ἄλλο τοιοῦτο εἰς τὸ νὰ κτυπήσῃ. Ἑκουσίως φονεύουν οἱ κλέπται καὶ οἱ πολέμους κάμνοντες διὰ νὰ ἁρπάσουν ἄσπρα. Καὶ αἱ γυναῖκες καὶ ἄνδρες ὁποῦ κατασκευάζουν κἄποια φαρμακερὰ ποτά, καὶ τὰ δίδουν εἴς τινας διὰ νὰ τοὺς ἑλκύσουν εἰς τὸν σαρκικὸν αὑτῶν ἔρωτα, αὐτοὶ δὲ πίνοντές τα σκοτίζονται εἰς τὸν νοῦν καὶ ἀποθνήσκουν. Ὁμοίως ἑκουσίως φονεύουν καὶ ἐκεῖναι ὁποῦ δίδουν καὶ δέχονται τὰ φαρμακερὰ βότανα διὰ νὰ θανατώσουν τὰ ἐν τῇ κοιλίᾳ των βρέφη, (περὶ ὧν ἰδιαίτερον, ὅρα τὸν ϙαʹ. τῆς ϛʹ).

Φόνοι δὲ ἀκούσιοι μέν, πλησιάζοντες ὅμως κοντὰ εἰς τοὺς θεληματικοὺς εἶναι, ἐάν τινας μαχόμενος μέ τινα, κτυπήσῃ αὐτὸν εἰς καίριον καὶ θανατηφόρον μέρος ἀλύπητα μὲ ξύλον ἢ μὲ τὸ χέρι του, καὶ ἐκ τῆς πληγῆς ἀποθάνῃ ὁ ἄνθρωπος, ὁμοίως καὶ ἐάν τινας μεταχειρισθῇ ξύλον βαρὺ καὶ μεγάλην πέτραν ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπίνην δύναμιν εἰς τὸ νὰ κτυπήσῃ τινά, καὶ συμβῇ νὰ ἀποθάνῃ ὁ κτυπηθείς. Ὅρα καὶ τὸν ξϛʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Θʹ «Ἡ τοῦ Κυρίου ἀπόφασις κατὰ μὲν τὴν τῆς ἐννοίας ἀκολουθίαν ἐξίσου ἀνδράσι καὶ γυναιξὶν ἁρμόζει, περὶ τοῦ μὴ ἐξεῖναι γάμου ἐξίστασθαι, παρεκτὸς λόγου πορνείας. Ἡ δὲ συνήθεια οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν γυναικῶν πολλὴν εὑρίσκομεν τὴν ἀκριβολογίαν, τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος, ὅτι ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ ἓν σῶμά ἐστι, τοῦ δὲ Ἱερεμίου, ὅτι, ἐὰν γένηται γυνὴ ἀνδρὶ ἑτέρῳ, οὐκ ἐπιστρέψει πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ μιαινομένη μιανθήσεται· καὶ πάλιν, Ὁ ἔχων μοιχαλίδα, ἄφρων καὶ ἀσεβής, ἡ δὲ συνήθεια καὶ μοιχεύοντας ἄνδρας καὶ ἐν πορνείαις ὄντας, κατέχεσθαι ὑπὸ τῶν γυναικῶν προστάσσει, ὥστε ἡ τῷ ἀφειμένῳ ἀνδρὶ συνοικοῦσα, οὐκ οἶδα, εἰ δύναται μοιχαλὶς χρηματίσαι.

Τὸ γὰρ ἔγκλημα ἐνταῦθα, τῆς ἀπολυσάσης τὸν ἄνδρα ἅπτεται, κατὰ ποίαν αἰτίαν ἀπέστη τοῦ γάμου. Εἴτε γὰρ τυπτομένη μὴ φέρουσα τὰς πληγάς, ὑπομένειν ἐχρῆν μᾶλλον, ἢ διαζευχθῆναι τοῦ συνοικοῦντος, εἴτε τὴν εἰς τὰ χρήματα ζημίαν μὴ φέρουσα, οὐδὲ αὕτη ἡ πρόφασις ἀξιόλογος. Εἰ δὲ διὰ τὸ ἐν πορνείᾳ αὐτὸν ζῇν, οὐκ ἔχομεν τοῦτο ἐν συνηθείᾳ τῇ ἐκκλησιαστικῇ τὸ παρατήρημα, ἀλλὰ καὶ ἀπίστου ἀνδρὸς χωρίζεσθαι οὐ προσετάχθη γυνή, ἀλλὰ παραμένειν δεῖ διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἐκβάσεως. Τί γὰρ οἶδας, γύναι, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις; ὥστε ἡ καταλιποῦσα μοιχαλίς, εἰ ἐπ’ ἄλλον ἦλθεν ἄνδρα. Ὁ δὲ καταλειφθείς, συγγνωστός ἐστι, καὶ ἡ συνοικοῦσα τῷ τοιούτῳ οὐ κατακρίνεται. Εἰ μέντοι ὁ ἀνὴρ ἀποστὰς τῆς γυναικὸς ἐπ’ ἄλλην ἦλθε, καὶ αὐτὸς μοιχός, διότι ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, καὶ ἡ συνοικοῦσα αὐτῷ μοιχαλίς, διότι ἀλλότριον ἄνδρα πρὸς ἑαυτὴν μετέστησεν.»

Ἑρμηνεία Ἡ μὲν τοῦ Κυρίου ἀπόφασις θέλει, ὅτι ἐπίσης ὁ ἄνδρας καὶ ἡ γυναῖκα νὰ μὴ χωρίζωνται ἕνας ἀπὸ τὸν ἄλλον, ἔξω μόνον ἂν ἀκολουθήσῃ πορνεία ἢ μοιχεία, εἴτε εἰς τὸ ἕνα μέρος εἴτε εἰς τὸ ἄλλο. Ἡ συνήθεια ὅμως θέλει, ὅτι οἱ μὲν ἄνδρες νὰ χωρίζουν τὰς γυναῖκάς των, ἐὰν πορνευθοῦν ἢ μοιχευθοῦν ἀπὸ ἄλλον, κατὰ τὸ Ἀποστολικὸν ῥητὸν καὶ τὸ τοῦ Ἱερεμίου καὶ τὸ τοῦ Παροιμιαστοῦ, αἱ δὲ γυναῖκες νὰ μὴ χωρίζουν τοὺς ἄνδρας των, κᾂν πορνεύουσι καὶ μοιχεύουσιν εἰς ἄλλας, ὥστε κατὰ τὴν συνήθειαν ταύτην, ἐὰν γυνὴ ὑπανδρευθῇ μὲ ἄνδρα, τὸν ὁποῖον ἐχώρισεν ἡ γυναῖκά του ὡς πορνεύοντα ἢ μοιχεύοντα, ἀπορῶ, ἂν αὐτὴ ἐμπορῇ νὰ ᾖναι μοιχαλίς, ἐπειδὴ τὸ ἁμάρτημα τοῦ χωρισμοῦ δὲν δίδεται εἰς τὸν ἄνδρα, ἀλλὰ εἰς τὴν γυναῖκα ὁποῦ τὸν ἀφῆκεν, ἐπειδὴ αὕτη δὲν ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ ἀφίνῃ τὸν ἄνδρα της· ἀλλὰ κᾂν δέρνῃ αὐτὴν ἐκεῖνος, πρέπει νὰ ὑπομένῃ καὶ ὄχι νὰ χωρίζεται, κᾂν τὴν προῖκά της ἐξοδεύῃ, κᾂν εἰς ἄλλας γυναῖκας πορνεύῃ, αὐτὴ πρέπει νὰ καρτερῇ. Τί λέγω ταῦτα; κᾂν ἄπιστος εἶναι ὁ ἄνδρας της, δὲν πρέπει νὰ τὸν χωρίζεται, ὡς λέγει ὁ Παῦλος, ἀλλὰ νὰ συγκατοικῇ μὲ αὐτόν, ἴσως μὲ τὸ παράδειγμά της τὸν ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν θεογνωσίαν.

Ὥστε ἡ μὲν γυναῖκα, ἀφήσασα τὸν ἄνδρα της, μοιχαλὶς εἶναι, ἂν πάρῃ ἄλλον, ὁ δὲ ἀφεθεὶς αὐτὸς ἄνδρας, ἂν πάρῃ ἄλλην συγχωρεῖται, καὶ ἡ τοῦτον λαβοῦσα δευτέρα γυναῖκα ὡς μοιχαλὶς δὲν κατακρίνεται. Ἐὰν ὅμως καὶ ὁ ἄνδρας ἀφήσῃ τὴν γυναῖκά του, χωρὶς αἰτίαν πορνείας καὶ πάρῃ ἄλλην, μοιχὸς εἶναι, διὰ τί ἔκαμε τὴν γυναῖκά του νὰ μοιχευθῇ λαμβάνουσαν ἄλλον, ζῶντος τοῦ προτέρου ἀνδρός της. Ἀλλὰ καὶ ἡ δευτέρα γυναῖκά του μοιχαλὶς εἶναι, διὰ τί ἐπῆρε τὸν ξένον ἄνδρα τῆς ζώσης πρώτης αὐτοῦ γυναικός. Ὅρα καὶ τὴν ὑποσημείωσιν τοῦ μηʹ. Ἀποστολικοῦ, καὶ τὸν πζʹ. τῆς ϛʹ. μέρος ἐκ τοῦ Κανόνος τούτου ἐρανισθέντα αὐτολεξεί.

ΚΑΝΩΝ Ιʹ «Οἱ ὀμνύοντες μὴ καταδέχεσθαι τὴν χειροτονίαν, ἐξομνύμενοι, μὴ ἀναγκαζέσθωσαν ἐπιορκεῖν. Εἰ γὰρ καὶ δοκεῖ τις εἶναι Κανὼν ὁ συγχωρῶν τοῖς τοιούτοις, ἀλλὰ πείρᾳ ἐγνώκαμεν, ὅτι οὐκ εὐοδοῦνται οἱ παρορκήσαντες. Σκοπεῖν δὲ δεῖ καὶ τὸ εἶδος τοῦ ὅρκου, καὶ τὰ ῥήματα, καὶ τὴν διάθεσιν, ἀφ’ ἧς ὀμωμόκασι, καὶ τὰς κατὰ λεπτὸν ἐν τοῖς ῥήμασι προσθήκας, ὡς ἐὰν μηδεμία ᾖ μηδαμόθεν παραμυθία, χρὴ παντελῶς ἐᾷν τοὺς τοιούτους.

Τὸ μέντοι κατὰ Σευῆρον πρᾶγμα, ἤτοι τὸν ὑπὸ τούτου χειροτονηθέντα Πρεσβύτερον, τοιαύτην τινά μοι παραμυθίαν δοκεῖ ἔχειν (εἰ καί σοι συνδοκεῖ), τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον τὸν ὑποκείμενον τῇ Μισθείᾳ, ᾧ ἐπεκηρύχθη ὁ ἄνθρωπος, κέλευσον Μασάδοις ὑποτελεῖν. Οὕτω γὰρ κᾀκεῖνος οὐ παρορκήσει μὴ ἀναχωρῶν τοῦ τόπου, καὶ ὁ Λογγῖνος ἔχων τὸν Κυριακὸν μεθ’ ἑαυτοῦ, οὐκ ἐρημώσει τὴν Ἐκκλησίαν, οὐδὲ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν διὰ τῆς ἀργίας καταδικάσει, καὶ ἡμεῖς δόξομεν μὴ παρὰ Κανόνας ποιεῖν τι, συμπεριφερόμενοι τῷ Κυριακῷ ὀμόσαντι μὲν συμπαραμένειν Μινδανοῖς καταδεξαμένῳ δὲ τὴν μετάθεσιν. Ἡ γὰρ ἐπάνοδος φυλακὴ ἔσται τοῦ ὅρκου, τὸ δὲ ἆξαι αὐτὸν τῇ οἰκονομίᾳ, εἰς ἐπιορκίαν αὐτῷ οὐ λογισθήσεται, διὰ τὸ μὴ προσκεῖσθαι τῷ ὅρκῳ, μηδὲ πρὸς βραχὺ ἀναχωρήσειν Μινδανῶν, ἀλλὰ παραμένειν εἰς τὸ ἐφεξῆς. Σευήρῳ δὲ προφασιζομένῳ τὴν λήθην, ἡμεῖς συγχωρήσομεν, εἰπόντες, ὅτι ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης οὐ περιόψεται τὴν ἑαυτοῦ Ἐκκλησίαν ὑπὸ τοιούτου λυμαινομένην, ποιοῦντος μὲν ἀκανονίστως ἐξ ἀρχῆς, ὅρκῳ δὲ καταδεσμοῦντος παρὰ τὰ Εὐαγγέλια, ἐπιορκεῖν δὲ διδάσκοντος, δι’ ὧν μετετέθη, ψευδομένου δὲ νῦν δι’ ὧν τὴν λήθην σχηματίζεται. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐσμὲν καρδιῶν κριταί, ἀλλ’ ἐξ ὧν ἀκούομεν κρίνομεν, δῶμεν τῷ Κυρίῳ τὴν ἐκδίκησιν, αὐτοὶ δὲ ἀδιακρίτως αὐτὸν δεξόμεθα, συγγνώμην δόντες ἀνθρωπίνῳ πάθει τῇ λήθῃ.»

Ἑρμηνεία Ἐπειδὴ μερικοὶ ζητούμενοι νὰ χειροτονηθοῦν, ἐξώμοσαν νὰ μὴ δεχθοῦν τὴν χειροτονίαν, διὰ τοῦτο ὁ παρὼν Κανὼν προστάζει, ὅτι οἱ τοιοῦτοι δὲν πρέπει νὰ ἀναγκάζωνται εἰς τὸ νὰ χειροτονοῦνται, καὶ ἀκολούθως εἰς τὸ νὰ παραβαίνουν τὸν ὅρκον ὁποῦ ἔκαμαν· διότι ἀγκαλὰ καὶ φαίνεται, ὅτι συγχωροῦνται νὰ λύουσι τὸν δεσμὸν κατά τινα Κανόνα, οἱ ἀφ’ ἑαυτῶν ὀμόσαντες, καὶ δήσαντες τὸν ἑαυτόν τους νὰ κάμουν τὸ τόδε πρᾶγμα, ἢ νὰ μὴ τὸ κάμουν· μὲ ὅλον τοῦτο ἡμεῖς μὲ τὴν δοκιμὴν ἐξεύρομεν, ὅτι ὅσοι παραβαίνουν τοὺς ὅρκους των δὲν εὐοδοῦνται, οὔτε κρίνονται εὐδόκιμοι καὶ εὐάρεστοι κοντὰ εἰς τὸν Θεόν, ἀλλὰ παραχωροῦνται νὰ πάθωσι πειρασμόν. Εἰς τὰ τοιαῦτα ὅμως πρέπει τινὰς νὰ στοχάζεται καὶ τὸ εἶδος τοῦ ὅρκου, ἦτοι, ἂν ὤμοσε τὸν Θεὸν ἢ ἄλλο τι, καὶ τὰ λόγια τοῦ ὀμόσαντος καὶ τὴν διάθεσιν καὶ γνώμην, μὲ τὴν ὁποίαν ὤμοσεν, ἤτοι ἂν ἀπὸ συναρπαγὴν ἢ ἀπὸ μικροψυχίαν, καὶ ὄχι ἀπὸ ἀμετάθετον γνώμην καὶ ἀποφασιστικὴν ὤμοσε, καὶ τὰς παραμικρὰς προσθήκας, ὁποῦ ἐπρόσθεσεν εἰς τὰ λόγια τοῦ ὅρκου· εἰς τρόπον ὅτι, ἂν ἀπὸ κᾀνένα περιστατικὸν δὲν εὑρεθῇ κᾀμμία παραμυθία εὔλογος εἰς τὸ νὰ λυθῇ ὁ γενόμενος ὅρκος, πρέπει νὰ ἀφίνῃ τοὺς τοιούτους τινὰς νὰ φυλάττουν τὸν ὅρκον τους, καὶ μὴ τοὺς ἀναγκάζῃ νὰ ἐπιορκοῦν. Ἡ δὲ τοῦ Σευήρου ὑπόθεσις τοιαύτη φαίνεται νὰ ἦτο.

Λογγῖνός τις ὀνομαζόμενος εἶχε τσιφτιλίκιον, λεγόμενον Μίνδανα, ὑποκείμενον εἰς τὴν Ἐπισκοπὴν τῆς Μισθείας. Σευῆρος δὲ ὁ Μασάδων Ἐπίσκοπος ἐχειροτόνησε Πρεσβύτερον εἰς τὴν ἐν τῷ τσιφτιλικίῳ Ἐκκλησίαν· κᾄποιον Κυριακόν, ὅστις ἠναγκάσθη παρὰ τοῦ Σευήρου νὰ ὀμόσῃ, ὅτι ἔχει νὰ μένῃ ἐκεῖ καὶ νὰ ὑπόκειται εἰς τὴν ἐκείνου Ἐπισκοπήν. Ἀλλ’ ὁ τῆς Μισθείας Ἐπίσκοπος, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπέκειτο τὸ τσιφτιλίκιον, τοῦτο μαθών, ἐμπόδισε τὸν Κυριακὸν ἀπὸ τὸ νὰ ἱερουργῇ εἰς τὴν ἐδικήν του Ἐκκλησίαν, ὡς παρ’ ἑτέρου χειροτονηθέντα. Διὰ τοῦτο, ὁ μὲν Κυριακὸς ἐπῆγεν εἰς ἄλλην Ἐκκλησίαν, ὁ δὲ Λογγῖνος ὁ οἰκοκύρης τοῦ τσιφτιλικίου λυπούμενος, ἐφοβέριζεν, ἢ νὰ χαλάσῃ, ἢ νὰ ἀφήσῃ ἔρημον τὴν Ἐκκλησίαν.

Λοιπὸν ὁ μέγας Βασίλειος ἐρωτήθη περὶ τούτου καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι τὸ μὲν τσιφτιλίκιον πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Ἐπισκοπῆς Μασάδων, ἂν καὶ νὰ ἧτο ἄλλης ἐνορίας, ὁ δὲ Πρεσβύτερος Κυριακὸς νὰ ἐπιστρέψῃ καὶ νὰ ἱερουργῇ ἐκεῖ, διὰ τί μὲ τοῦτον τὸν τρόπον καὶ αὐτὸς θέλει φυλάττει τὸν ὅρκον ὁποῦ ἔκαμε, καὶ ὁ Λογγῖνος δὲν θέλει ἐρημώσει τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὴν ψυχήν του ἀκολούθως δὲν θέλει καταδικάσει, διὰ τὴν τῶν θείων ὕμνων ἀργίαν ὁποῦ θέλει προξενήσει εἰς αὐτήν, καὶ ἡμεῖς, λέγει, δὲν θέλομεν κάμει τι παρὰ Κανόνας, ἐπιστρέφοντες τὸν Κυριακὸν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν του, ἐπειδὴ ἐπιστρέφωντας ἐκεῖ, δὲν θέλει παραβῇ τὸν ὅρκον του, καθ’ ὅτι ἀγκαλὰ καὶ ἀνεχώρησε πρὸς ὀλίγον, ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐπρόσθεσεν εἰς τὸν ὅρκον ὅπου ἔκαμεν, ὅτι οὐδὲ πρὸς ὀλίγον νὰ μὴ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὸ τσιφτιλίκιον τῶν Μινδάνων, τοῦτο παράβασις τοῦ ὅρκου δὲν λογίζεται.

Τὸν δὲ Σευῆρον, ἐπειδὴ καὶ προφασίζεται, ὅτι ἐλησμόνησε πῶς ἦτο τὸ τσιφτιλίκιον εἰς ξένην Ἐπισκοπὴν καὶ διὰ τοῦτο ἐχειροτόνησε Πρεσβύτερον εἰς αὐτό, ἡμεῖς πρέπει νὰ συγχωρήσωμεν. Καὶ ἀγκαλὰ αὐτὸς παρὰ Κανόνας τρία κακὰ ἔκαμε, τὸ νὰ βάλῃ εἰς ὅρκον τὸν Κυριακόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔξω τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου· τὸ νὰ παρακινήσῃ νὰ παραβῇ τὸν ὅρκον μὲ τὴν μετάθεσιν, καὶ τὸ νὰ ψεύδεται μὲ τοῦτο ὁποῦ λέγει, ὅτι ἐλησμόνησε· πλὴν ἐπειδὴ ἡμεῖς καρδιογνῶσται δὲν εἴμεθα, συγχωροῦμεν αὐτόν, καὶ ἀδιακρίτως δεχόμεθα, διὰ τὸ πάθος τῆς λήθης· ἀφίνομεν δὲ εἰς τὸν Κύριον νὰ κάμῃ εἰς αὐτὸν τὴν ἐκδίκησιν. Ὅρα καὶ τὸν ϙδʹ. τῆς ϛʹ.

ΚΑΝΩΝ ΙΑʹ «Ὁ δὲ τὸν ἀκούσιον ποιήσας φόνον, ἀρκούντως ἐξεπλήρωσε τὴν δίκην ἐν τοῖς ἕνδεκα ἔτεσι. Δῆλον γὰρ ὅτι ἐπὶ τῶν πληγέντων, τὰ Μωϋσέως παρατηρήσωμεν, καὶ τὸν κατακλιθέντα μὲν ὑπὸ τῶν πληγῶν, ἃς ἔλαβε, βαδίσαντα δὲ πάλιν ἐπὶ τῇ ῥάβδῳ αὑτοῦ, οὐ λογισόμεθα πεφονεῦθαι. Εἰ δὲ καὶ οὐκ ἐξανέστη μετὰ τὰς πληγάς, ἀλλ’ οὖν τῷ μὴ προελέσθαι αὐτὸν ἀνελεῖν, ὁ τυπτήσας φονευτὴς μέν, ἀλλ’ ἀκούσιος διὰ τὴν πρόθεσιν».

Ἑρμηνεία Ἕνας χωρὶς τὸ θέλημά του φόνον ποιήσας, ἕνδεκα χρόνους διεπέρασεν ἀφωρισμένος ἐν μετανοίᾳ. Ἐρωτηθεὶς δὲ περὶ τούτου ὁ Ἅγιος ἀπεκρίθη διὰ τοῦ παρόντος, ὅτι ἀρκετὸς εἶναι ὁ Κανόνας του αὐτὸς καὶ πρέπει νὰ λυθῇ ἀπὸ αὐτόν. Προσθέτει δὲ ὅτι πρέπει εἰς τοὺς κτυπηθέντας νὰ παρατηροῦμεν καὶ τὰ τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου. Λέγει γὰρ ἐκεῖνος, ὅτι ἄν τινας δαρθῇ, καὶ ἀπὸ τὸν δαρμὸν καταπέσῃ εἰς τὸ στρῶμα· ἐὰν μετὰ ταῦτα σηκωθῇ καὶ περιπατήσῃ μὲ τὸ ῥαβδί του λείψανα ἔτι ἔχων τῆς· ἀσθενείας, δὲν λογίζεται ὅτι ἐφονεύθη, ἂν μετὰ ταῦτα ἀποθάνῃ, καὶ ὁ δείρας αὐτόν, φονεὺς δὲν λογίζεται. Κοντὰ εἰς τὰ Μωσαϊκὰ ταῦτα προσθέτει ὁ Ἅγιος, ὅτι, ἂν δὲν ἐσηκώθη ἀφ’ οὗ ἐδάρθη, ἀλλ’ ἐτελεύτησε, φονεὺς μὲν εἶναι ὁ τοῦτον δείρας, ἀκούσιος ὅμως καὶ ὄχι θεληματικός, καθ’ ὅτι δὲν ἤθελε νὰ τὸν φονεύσῃ, ἀλλὰ μόνον νὰ τὸν δείρῃ. Ὅρα καὶ τὸν ξϛʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΒʹ Τοὺς διγάμους παντελῶς ὁ Κανὼν τῆς ὑπηρεσίας ἀπέκλεισε.

Ἑρμηνεία Κανόνα ἐδῶ ὀνομάζει ὁ Ἅγιος τὸν ιζʹ. Ἀποστολικόν, ὃν ἑρμηνευθέντα ἀνάγνωθι.

ΚΑΝΩΝ ΙΓʹ «Τοὺς ἐν πολέμοις φόνους οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐν τοῖς φόνοις οὐκ ἐλογίσαντο, ἐμοὶ δοκεῖ συγγνώμην διδόντες τοῖς ὑπὲρ σωφροσύνης καὶ εὐσεβείας ἀμυνομένοις. Τάχα. δὲ καλῶς ἔχει συμβουλεύειν, ὡς τὰς χεῖρας μὴ καθαρούς, τριῶν ἐτῶν τῆς κοινωνίας μόνης ἀπέχεσθαι».

Ἑρμηνεία Πατέρας ἐννοεῖ ἐδῶ ὁ μέγας Βασίλειος τὸν μέγαν Ἀθανάσιον καὶ τοὺς κατ’ αὐτόν. Λέγει γὰρ ἐκεῖνος ἐν τῇ πρὸς Ἀμμοῦν ἐπιστολῇ, ὅτι τὸ νὰ φονεύῃ τινὰς τοὺς ἐχθροὺς εἰς τὸν πόλεμον, εἶναι νόμιμον καὶ ἐπαίνου ἄξιον. Ὁ δὲ Βασίλειος ἐξηγεῖ καὶ τὴν αἰτίαν, διὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀρχαιότεροι Πατέρες ἐσυγχώρησαν εἰς αὐτούς, ἥτις εἶναι, διὰ τί οἱ ἐν πολέμῳ φονεύοντες οὗτοι, ὑπερμαχοῦσι διὰ τὴν πίστιν καὶ τὴν τῆς σωφροσύνης φύλαξιν. Διότι, ἂν μίαν φορὰν οἱ Βάρβαροι καὶ ἄπιστοι κυριεύσουσιν, οὔτε εὐσέβεια θέλει μείνει, μὲ τὸ νὰ ἀθετοῦν αὐτὴν ἐκεῖνοι καὶ τὴν ἐδικήν των κακοπιστίαν στερεώνουσιν, οὔτε σωφροσύνη καὶ φύλαξις τῆς τιμῆς, μὲ τὸ νὰ ἀκολουθοῦν ἀπὸ αὐτοὺς πολλαὶ βίαι καὶ φθοραὶ εἰς νέας καὶ νέους. Ἐπιφέρει δὲ ὁ Ἅγιος καθεξῆς ἀπὸ λόγου του ὄχι Κανόνα ἀποφασιστικόν, ἀλλὰ συμβουλευτικὸν καὶ διστακτικόν, λέγων, ὅτι ἀγκαλὰ καὶ οἱ ἐν πολέμῳ φονεύοντες οὗτοι ὡς φονεῖς δὲν ἐλογίσθησαν ἀπὸ τοὺς ἀρχαιοτέρους, ὅμως ἐπειδὴ καὶ δὲν ἔχουσι καθαρὰς τὰς χεῖράς των ἀπὸ αἵματα, ἴσως εἶναι καλὸν νὰ ἀπέχουν τρεῖς χρόνους ἀπὸ τὴν κοινωνίαν μόνην τῶν Μυστηρίων, ἀλλ’ ὄχι δηλαδὴ καὶ νὰ ἐκβάλλωνται ἐκ τῆς Ἐκκλησίας ὡς οἱ ἄλλοι μετανοοῦντες. Ὅρα καὶ τὸν ξϛʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ ΙΔʹ «Ὁ τόκους λαμβάνων, ἐὰν καταδέξηται τὸ ἄδικον κέρδος εἰς πτωχοὺς ἀναλῶσαι καὶ τοῦ λοιποῦ τοῦ νοσήματος τῆς φιλοχρηματίας ἀπαλλαγῆναι, δεκτός ἐστιν εἰς Ἱερωσύνην».

Ἑρμηνεία Διορίζει ὁ παρὼν Κανὼν ὅτι, ἀνίσως τινάς, λαϊκὸς ὤν, ἔπερνε διάφορα ἐκ τῶν ἄσπρων του, οὗτος, ἐὰν ἐξοδεύσῃ τὸ ἄδικον κέρδος, ἤτοι τὰ διάφορα αὐτὰ (ὅρα δὲ πῶς ὀνομάζει τὰ διάφορα, ἄδικα, κᾂν καὶ ἀπὸ τοὺς λαϊκοὺς πέρνωνται) εἰς πτωχούς, καὶ εἰς τὸ ἑξῆς παύσῃ ἀπὸ αὐτά, δέχεται εἰς τὸ νὰ γένῃ Ἱερεύς· ὥστε ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεῖται ὅτι ὁ μὴ τὰ διάφορα τῶν χρημάτων του διαμοιράσας, Ἱερεὺς νὰ γένῃ δὲν δύναται.

ΚΑΝΩΝ ΙΕʹ «Θαυμάζω δέ σου τὴν γραμματικὴν ἀκρίβειαν ἐπὶ τῆς γραφῆς ἀπαιτοῦντος καὶ λογιζομένου, ὅτι ἠναγκασμένη ἐστὶν ἡ λέξις τῆς ἑρμηνείας τὸ ἑαυτῆς εὔσημον ἐκδιδούσης, οὐ τὸ κύριον τῆς ὑπὸ Ἑβραϊκῆς φωνῆς σημαινόμενον μετατεθείσης. Ἐπεὶ δὲ δεῖ μὴ ἀργῶς παρελθεῖν τὸ ὑπ’ ἀνδρὸς ζητητικοῦ κινηθὲν πρόβλημα, τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ οἱ ἰχθύες τῆς θαλάσσης, καὶ ἐν τῇ κοσμοποιΐᾳ τὴν αὐτὴν ἔλαχον γένεσιν· ἐκ τῶν ὑδάτων γὰρ ἐξήχθη καὶ ἀμφότερα τὰ γένη· τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι ταὐτόν ἐστιν ἑκατέροις ἰδίωμα. Τὰ μὲν γὰρ διανήχεται τὸ ὕδωρ, τὰ δὲ ἐπινήχεται τῷ ἀέρι, καὶ διὰ τοῦτο κοινῇ μὲν αὐτῶν ὑπεμνήσθη, τὸ δὲ σχῆμα τοῦ λόγου, ὡς μὲν πρὸς τοὺς ἰχθύας ἀκαταλλήλως ἀπεδόθη, ὡς δὲ πρὸς πάντα τὰ ἐν ὕδασι διαιτώμενα καὶ πάνυ οἰκείως. Τὰ γὰρ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ ὑποτέτακται τῷ ἀνθρώπῳ καὶ οἱ ἰχθύες τῆς θαλάσσης, καὶ οὐκ αὐτοὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ διαπορευόμενα τρίβους θαλασσῶν.

Οὐ γὰρ εἴ τι ἔνυδρον, τοῦτο καὶ ἰχθὺς ἐστίν, ὡς τὰ κητώδη καὶ φάλαιναι καὶ ζύγεναι καὶ δελφῖνες καὶ φῶκαι, καὶ προσέτι ἵπποι καὶ κύνες καὶ πρίονες καὶ ξιφίαι καὶ οἱ θαλάσσιοι βόες, εἰ δὲ βούλει, καὶ ἀκαλῆφαι καὶ κτένες καὶ τὰ ὀστρακόδερμα πάντα, ὧν οὐδέν ἐστιν ἰχθύς, καὶ πάντα, ἃ διαπορεύεται τρίβους θαλασσῶν· ὡς εἶναι τρία τῷ γένει, πετεινὰ οὐρανοῦ, ἰχθύας θαλάσσης καὶ ὅσα τῶν ἐνύδρων τοῖς ἰχθύσιν ἀντιδιαστελλόμενα, διαπορεύονται καὶ αὐτὰ τὰς τρίβους τῶν θαλασσῶν.»

Ἑρμηνεία Ἀγκαλὰ καὶ δὲν φανερόνεται καθαρῶς ὁποία ἦτο ἡ ἐρώτησις· ὅσον ὅμως ἐκ τῆς ἀποκρίσεως ταύτης, φαίνεται ὅτι ἠρώτησεν ὁ Ἀμφιλόχιος τὸν Βασίλειον, διὰ τί ἐν τῷ ψαλμῷ τῷ ηʹ. ὁ Δαβὶδ λέγων περὶ τοῦ ἀνθρώπου, «Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. ... τὰ δὲ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης, τὰ διαπορευόμενα τρίβους θαλασσῶν,» αʹ. ὁμοῦ ἐσύναψε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης, καὶ βʹ. δὲν εἶπε, τοὺς διαπορευομένους τρίβους θαλασσῶν, καθὼς ἦτον ἀκόλουθον, κατὰ τὴν γραμματικὴν τέχνην, ἀλλὰ τὰ διαπορευόμενα τρίβους θαλασσῶν· πρὸς τὴν αʹ. λοιπὸν ἀπορίαν ὁ Ἅγιος ἀποκρίνεται, ὅτι ἡ αἰτία, ὁποῦ ὁ Δαβὶδ ἐσύναψε τὰ πετεινὰ καὶ τὰ ὀψάρια ὁμοῦ, εἶναι διὰ τί καὶ τὰ δύω ταῦτα γένη τῶν ζώων ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τὰ αὐτὰ νερά, καὶ ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ ἰδίωμα ἔχουσιν· ἐπειδή, καθὼς τὰ ὀψάρια κολυμβοῦσι μέσα εἰς τὸ νερόν, ἔχοντα μὲν ὡσὰν κουπία τὰ μικρά των πτερύγια, ὡσὰν τιμόνι δὲ τὴν οὐράν, τοιουτοτρόπως καὶ τὰ πουλία κολυμβῶσιν εἰς τὸν ἀέρα, ἔχοντα μὲν καὶ αὐτὰ ὡσὰν κωπία τὰ πτερά, ὡσὰν τιμόνι δὲ τὴν οὐράν. Πρὸς δὲ τὴν βʹ.

ἀποκρίνεται, ὅτι τὰ διαπορευόμενα τρίβους θαλασσῶν δὲν ἀναφέρονται εἰς τοὺς ἰχθύας, ἀλλὰ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ζῶα ὁποῦ εὑρίσκονται εἰς τὰ νερά, ἤγουν εἰς τὰ κήτη τὰ μεγάλα, εἰς τὰ ὀστρακόδερμα, ὁποῖα εἶναι τὰ κτένια καὶ ἄλλα, εἰς τὰ μαλακόστρακα, ὁποῖα εἶναι αἱ καρίδες, κάβουροι, καὶ εἰς τὰ μαλάκια, ὁποῖα εἶναι ᾑ σουπίαις, τὰ ὀκταπόδια, τὰ καλαμάρια καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὅλα ταῦτα ὀψάρια δὲν ὀνομάζονται.

Τρία λοιπὸν γένη ζώων λέγει ὁ Δαβὶδ ὅτι ὑποτάσσονται εἰς τὸν ἄνθρωπον, τὰ ἐκ τῶν ὑδάτων γεννώμενα, τὰ πουλία, τὰ ὀψάρια καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ὁποῦ ζῶσιν εἰς τὰ νερά, διαφορετικὰ ὄντα ἀπὸ τὰ ὀψάρια, ἔξω δηλαδὴ ἀπὸ τὰ τετράποδα, ὁποῦ ἔγιναν ἐκ τῆς γῆς.

ΚΑΝΩΝ ΙϚʹ «Ὁ δὲ Νεεμάν, οὐχὶ μέγας παρὰ Κυρίῳ, ἀλλὰ παρὰ τῷ κυρίῳ αὑτοῦ, τοὐτέστι τῶν παραδυναστευόντων ἦν τῷ Βασιλεῖ τῶν Σύρων. Πρόσεχε οὖν ἀκριβῶς τῇ Γραφῇ καὶ αὐτόθεν εὑρήσεις τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος».

Ἑρμηνεία Ἠρωτήθη ὁ Ἅγιος, διὰ τί ἡ Γραφὴ λέγει μεγάλον τὸν Νεεμάν; καὶ ἀποκρίνεται, ὅτι δὲν ἦτο μεγάλος κοντὰ εἰς τὸν Κύριον, ἤτοι εἰς τὸν Θεόν, ἀλλὰ κοντὰ εἰς τὸν κύριόν του, ἤτοι τὸν Βασιλέα τῆς Συρίας, καὶ τοῦτο μαρτυρεῖ ἡ θεία Γραφὴ λέγουσα. «Καὶ Νεεμὰν ὁ ἄρχων τῆς δυνάμεως Συρίας ἦν ἀνὴρ μέγας ἐνώπιον τοῦ κυρίου αὑτοῦ». (δʹ. Βασιλ. εʹ. 1.) Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὸν αὐτόν, Ἐπιστολὴ Κανονικὴ Βʹ. διῃρημένη εἰς Κανόνας λδʹ.