Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης – Σχόλια εἰς τὰ τοπικὰ σύνοδα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗΙ ΑΓΙΑΙ ΣΟΦΙΑΙ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ἡ ἁγία Σύνοδος ἡ ἐν τῷ δεξιῷ μέχρι τῶν κατηχουμένων τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας, ἤτοι τῆς ἁγίας Σοφίας συγκροτηθεῖσα, γέγονεν ἐν ἔτει μὲν τῷ ἀπὸ Χριστοῦ 879. ἐν τῷ 13. δὲ ἔτει τῆς Βασιλείας Βασιλείου τοῦ Μακεδόνος, Πατέρων ἐν αὐτῇ ὄντων 383, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὑπερέχοντες ἦσαν ὅ, τε ἁγιώτατος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φώτιος, Πέτρος ὁ Πρεσβύτερος, Καρδηνάλης καὶ τοποτηρητὴς τοῦ Πάπα Ἰωάννου, σὺν Παύλῳ καὶ Εὐγενίῳ, Ἠλίας Πρεσβύτερος, τοποτηρητὴς τοῦ Ἱεροσολύμων Θεοδοσίου, Κοσμᾶς Πρεσβύτερος, ἀποκρισιάριος Μιχαὴλ τοῦ Ἀλεξανδρείας, Βασίλειος Ἐπίσκοπος Μαρτυρουπόλεως καὶ τοποτηρητὴς Θεοδοσίου Ἀντιοχείας· ἐγένετο δὲ ἡ Σύνοδος αὕτη κυρίως μέν, ἵνα παύσῃ τὰ σκάνδαλα ὁποῦ ἠκολούθησαν μεταξὺ τῶν Ἀνατολικῶν καὶ Δυτικῶν περὶ τῆς Βουλγαρίας, ἀκολούθως δὲ καὶ ἵνα ἑνωθῶσιν οἱ σχισθέντες Ἐπίσκοποι διὰ τὴν ἐκβολὴν τοῦ Ἰγνατίου, καὶ χειροτονίαν τοῦ Φωτίου. Αὕτη τοιγαροῦν ἀνακηρύξασα τὴν ἁγίαν καὶ Οἰκουμενικὴν Ζʹ.

Σύνοδον, ὡς ἀληθῶς οὖσαν Οἰκουμενικήν, καὶ μὲ τὰς ἄλλας ἓξ Οἰκουμενικὰς συναριθμήσασα, καὶ πάντας τοὺς μὴ συναριθμοῦντας αὐτὴν ἀναθεματίσασα (ἦσαν γάρ τινες τοιοῦτοι ἐν τῇ Γαλλίᾳ) ἀπεδέξατο τὸν ἁγιώτατον Φώτιον καὶ ὡς ἔννομον καὶ κανονικὸν ἀνεκήρυξε Πατριάρχην, καὶ τὰς κατὰ Φωτίου γενομένας ἐν Ῥώμῃ καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει Συνόδους ἀπεκήρυξε καὶ ἐξωστράκισε. Ταῦτα δὲ ποιήσασα, καὶ ἐν τῇ ϛʹ. καὶ ζʹ. πράξει αὑτῆς ὀρθῶς καὶ εὐσεβῶς ὁρίσασα, ἵνα τὸ ἅγιον Σύμβολον τῆς πίστεως μένῃ ἀκαινοτόμητον, καὶ ἀπαρασάλευτον εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ κατ’ ἐκείνου ὁποῦ ἤθελε τολμήσει νὰ προσθέσῃ, ἢ νὰ ἀφαιρέσῃ τί ἀπ’ αὐτοῦ, φρικτὰ ἀναθέματα ἐκφωνήσασα, καὶ τοὺς παρόντας τρεῖς Κανόνας ἐξέδωκεν ἐν τῇ εʹ. πράξει αὑτῆς, ἀναγκαίους ὄντας εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας εὐταξίαν καὶ κατάστασιν, τοὺς ὁποίους ἅπασα ἡ καθ’ ἡμᾶς ἁγία Ἐκκλησία ὡς γνησίους ἐδέχθη καὶ δέχεται, καθὼς οἱ ἐξηγηταὶ τῶν ἱερῶν Κανόνων κοινῶς ἅπαντες δηλοῦσι καὶ βεβαιόνουσι, καὶ δή, καὶ αὐτὸ τὸ Νομικὸν τοῦ Φωτίου.

Οἱ γʹ. Κανόνες τῆς ἐν τῷ Ναῷ τῆς ἁγίας Σοφίας συστάσης Συνόδου Ἑρμηνευόμενοι. ΚΑΝΩΝ Αʹ. Ὤρισεν ἡ ἁγία καὶ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος αὕτη ὥστε, οἵτινες τῶν ἐξ Ἰταλίας Κληρικῶν, ἢ λαϊκῶν, ἢ Ἐπισκόπων, ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ἢ Εὐρώπῃ, ἢ Λιβύῃ διατρίβοντες ὑπὸ δεσμόν, ἢ καθαίρεσιν, ἢ ἀναθεματισμόν, παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου Πάπα Ἰωάννου ἐγένοντο, ἵνα ὦσιν οἱ τοιοῦτοι καὶ παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου Φωτίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐν τῷ αὐτῷ τῆς ἐπιτιμίας ὅρῳ, τοῦτ’ ἔστιν, ἢ καθῃρημένοι, ἢ ἀναθεματισμένοι, ἢ ἀφωρισμένοι. Οὓς μέντοι Φώτιος ὁ ἁγιώτατος ἡμῶν Πατριάρχης, Κληρικούς, ἢ λαϊκούς, ἢ τοῦ Ἀρχιερατικοῦ καὶ ἱερατικοῦ τάγματος, ἐν οἱᾳδήποτε παροικίᾳ, ὑπὸ ἀφορισμόν, ἢ καθαίρεσιν, ἢ ἀναθεματισμὸν ποιήσει, ἵνα ἔχῃ αὐτοὺς καὶ ὁ ἁγιώτατος Πάπας Ἱωάννης, καὶ ἡ κατ’ αὐτὸν ἁγία τοῦ Θεοῦ Ῥωμαίων Ἐκκλησία ἐν τῷ αὐτῷ τῆς ἐπιτιμίας κρίματι, μηδὲν τῶν προσόντων πρεσβείων τῷ ἁγιωτάτῳ θρόνῳ τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας, μηδὲ τῷ ταύτης προέδρῳ, τὸ σύνολον καινοτομουμένων, μηδὲ νῦν, μηδὲ εἰς τὸ μετέπειτα.

Ἑρμηνεία. Διὰ νὰ εἰρηνεύσουν τὰ πολλὰ σκάνδαλα καὶ αἱ διχόνοιαι, ὁποῦ ἠκολούθησαν τότε εἰς τὴν Ἀνατολικὴν καὶ Δυτικὴν Ἐκκλησίαν, ἀνάμεσα εἰς τὸν Ῥώμης Νικόλαον καὶ Ἀδριανὸν καὶ τὸν Κωνσταντινουπόλεως Φώτιον, ὧν προταίτιον ἐστάθη ἡ ἐπαρχία τῆς Βουλγαρίας, ὡς εἴπομεν, διορίζει ὁ παρὼν Κανὼν τῆς Συνόδου ταύτης, ὅτι, ὅσοι μὲν Κληρικοὶ ἢ λαϊκοί, ἢ Ἐπίσκοποι ἀφωρίσθησαν, ἢ καθῃρέθησαν, ἢ ἀναθεματίσθησαν ἀπὸ τὸν Πάπαν τῆς Ῥώμης Ἰωάννην, τόσον ἐν τῇ Εὐρώπῃ εὑρισκόμενοι, ὅσον καὶ ἐν τῇ Ἀσίᾳ καὶ Ἀφρικῇ, οὗτοι νὰ ᾖναι ἀφωρισμένοι καὶ καθῃρημένοι, καὶ ἀναθεματισμένοι καὶ ἀπὸ τὸν Κωνσταντινουπόλεως Φώτιον.

Καὶ ἀμοιβαίως, ὅσοι τοιοῦτοι ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ ἀφωρίσθησαν, ἢ καθῃρέθησαν, ἢ ἀναθεματίσθησαν ἀπὸ τὸν Κωνσταντινουπόλεως, νὰ ᾖναι ἀφωρισμένοι, καθῃρημένοι, καὶ ἀναθεματισμένοι καὶ ἀπὸ τὸν Πάπαν τῆς Ῥώμης, χωρὶς νὰ παρασαλεύωνται τὰ προνόμια τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας καὶ τοῦ ἐν αὐτῇ Πάπα, μήτε τώρα, μήτε εἰς τὸ μέλλον, τὸ νὰ ᾖναι δηλαδὴ πρῶτος τῇ τάξει τῆς τιμῆς τῶν λοιπῶν τεσσάρων Πατριαρχῶν. Πλὴν ταῦτα μὲν τότε ἐγένοντο, ὅταν ἡ Ῥωμαίων Ἐκκλησία οὔτε εἰς τὴν πίστιν ἔσφαλλεν, οὔτε μὲ ἡμᾶς διεφέρετο τοὺς Γραικούς, τώρα δέ, οὐδεμίαν ἕνωσιν καὶ κοινωνίαν ἡμεῖς πρὸς αὐτὴν ἔχομεν διὰ τὰ αἱρετικὰ δόγματα, εἰς τὰ ὁποῖα αὕτη ὑπέπεσεν. Ὅρα καὶ τὸν λβʹ. Ἀποστολικόν.

ΚΑΝΩΝ Βʹ. Εἰ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἔνιοι τῶν Ἀρχιερέων εἰς τὸ τῶν Μοναχῶν κατιόντες σχῆμα, ἐπὶ τῷ τῆς Ἀρχιερωσύνης ἐβιάζοντο διαμένειν ὕψει, καὶ τοῦτο πράττοντες παρωρῶντο. Ἀλλ’ οὖν ἡ ἁγία καὶ Οἰκουμενικὴ αὕτη Σύνοδος καὶ τοῦτο ῥυθμίζουσα τὸ παρόραμα, καὶ πρὸς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς θεσμοὺς τὴν ἄτακτον ταύτην ἐπανάγουσα πρᾶξιν, ὥρισεν, ἵνα, εἴ τις Ἐπίσκοπος, ἢ εἴ τις ἄλλος τοῦ Ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος πρὸς τὸν μοναδικὸν θελήσοι κατελθεῖν βίον, καὶ τὸν τῆς μετανοίας τόπον ἀναπληρῶσαι, μηκέτι τοῦτον τῆς Ἀρχιερατικῆς ἀντιποιεῖσθαι ἀξίας. Αἱ γὰρ τῶν Μοναχῶν συνθῆκαι ὑποταγῆς λόγον ἐπέχουσι καὶ μαθητείας, ἀλλ’ οὐχὶ διδασκαλίας, ἢ προεδρίας, οὐδὲ ποιμαίνειν ἄλλους, ἀλλὰ ποιμαίνεσθαι ἐπαγγέλλονται. Διό, καθ’ ἃ προείρηται, θεσπίζομεν, μηκέτι τινὰ τῶν ἐν Ἀρχιερατικῷ καταλόγῳ, καὶ ποιμένων ἐξεταζομένων, εἰς τὴν τῶν ποιμενομένων καὶ μετανοούντων χώραν ἑαυτὸν καταβιβάζειν. Εἰ δέ τις τοῦτο τολμήσειε πρᾶξαι, μετὰ τὴν ἐκφώνησιν καὶ διάγνωσιν τῆς νῦν ἐκφωνουμένης ψήφου, αὐτὸς ἑαυτὸν τοῦ Ἀρχιερατικοῦ ἀποστερήσας βαθμοῦ, οὐκ ἔτι πρὸς τὸ πρότερον, ὅπερ δι’ αὐτῶν τῶν ἔργων ἠθέτησεν, ἀξίωμα ἐπαναστρέψει.

Ἑρμηνεία. Ὁ παρὼν Κανὼν ἐμποδίζει τὸ νὰ καταβαίνουσιν οἱ Ἀρχιερεῖς καὶ ποιμένες ἀπὸ τὸ ὕψος τοῦ Ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος εἰς τὴν χθαμαλότητα τοῦ σχήματος τῶν Μοναχῶν, (καθὼς παρομοίως εἶναι ἐμποδισμένον, καὶ τὸ νὰ κάμνουν παραιτήσεις τῆς ἐπαρχίας των, ἔξω μόνον διὰ ἐγκλήματα κανονικὰ ὁποῦ ἔχουν, ἐμποδίζοντα τὴν Ἀρχιερωσύνην, καὶ ἐξομολογηθέντα παρ’ αὐτῶν πνευματικῷ Πατρί. Παραιτούμενοι γὰρ πρότερον, ἔτσι εἰς τὸ τάγμα τῶν Μοναχῶν κατέβαινον.) Εἰ δὲ καὶ ἤθελε τολμήσει τινὰς νὰ κάμῃ τοῦτο, μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, καθ’ οἱονδήτινα τρόπον, οὗτος νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ ἔχῃ τὸ ὑψηλὸν τῆς Ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα, ἢ νὰ ἐνεργῇ Ἀρχιερατικήν τινα ἱεροπραξίαν, ἐπειδὴ πρῶτον μὲν αἱ συμφωνίαι ὁποῦ κάμνουσιν οἱ Μοναχοὶ εἰς τὸ σχῆμα εἶναι συμφωνίαι ὑποταγῆς καὶ μαθήσεως, καὶ μετανοίας, ἀλλ’ ὄχι ἐξουσίας καὶ διδασκαλίας, καὶ βίου ἀκαταγνώστου, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ τῶν Ἀρχιερέων ἀξίωμα. Ταῦτα δὲ ἐναντία ὄντα ἀναμεταξύ των, ἡνωμένα νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸν αὐτὸν καιρόν, ἀδύνατόν ἐστι. Δεύτερον δέ, ὅτι αὐτοὶ μοναχοί των ἐστέρησαν τὸν ἑαυτόν τους ἀπὸ τὸν βαθμὸν τῆς Ἀρχιερωσύνης, καὶ λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβουν πάλιν αὐτόν, ὃν διὰ τῶν ἔργων ἠθέτησαν, καὶ ἀγκαλὰ νὰ ἔκαμναν τοῦτο τὸ ἄτοπον ἕως τῆς σήμερόν τινες Ἀρχιερεῖς, ἀπὸ τῆς σήμερον ὅμως καὶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴ γίνεται.

ΚΑΝΩΝ Γʹ. Εἴ τις τῶν λαϊκῶν αὐθεντήσας, καὶ καταφρονήσας μὲν τῶν Θείων καὶ Βασιλικῶν προσταγμάτων, καταγελάσας δὲ καὶ τῶν φρικτῶν τῆς Ἐκκλησίας θεσμῶν τε καὶ νόμων, τολμήσοι Ἐπίσκοπόν τινα τύψαι, ἢ φυλακίσαι, χωρὶς αἰτίας, ἢ καὶ συμπλασάμενος αἰτίαν ὁ τοιοῦτος, ἀνάθεμα ἔστω.

Ἑρμηνεία. Ποτὲ δὲν ἔλειψαν τὰ κακὰ ἀπὸ τὸν κόσμον. Καὶ ἀληθὴς λοιπὸν εἶναι ἡ τοῦ σοφοῦ ἐκείνου γνώμη ἡ λέγουσα, ὅτι οἱ περισσότεροι εἶναι κακοί. Ἰδοὺ γὰρ καὶ εἰς τοὺς πάλαι χρόνους ἐδέρνοντο, καὶ ἐφυλακίζοντο ἀπὸ τοὺς λαϊκούς οἱ Ἀρχιερεῖς. Ὢ τῆς τόλμης! Δι’ ὃ καὶ ὁ παρὼν Κανὼν διατάσσεται, ὅτι, ἀνίσως κᾀνένας λαϊκός, αὐθεντίαν καὶ ἐξουσίαν λαβών, ἢ καὶ αἴτιος γενόμενος ψυχικοῦ θανάτου εἰς τὸν ἑαυτόν του (αὐθέντης γὰρ ὀνομάζεται καὶ ὁ αὐτοφονευτής,) καταφρονήσῃ μὲν τὰς Βασιλικὰς προσταγάς, καταγελάσῃ δὲ ἐν ταὐτῷ καὶ τὰς ἀγράφους παραδόσεις, καὶ τοὺς ἐγγράφους νόμους τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τολμήσῃ (τόλμης γὰρ ἀληθῶς μεγάλης καὶ θρασύτητος εἶναι ἴδιον τὸ τύψαι Ἐπίσκοπον) νὰ κτυπήσῃ Ἐπίσκοπόν τινα, (ἤτοι ὄχι μόνον τὸν Ἐπίσκοπον, μετὰ τοῦ ἄρθρου δηλ. τὸν ὀνομαστὸν καὶ ἐπίσημον, ἀλλὰ καὶ τὸν πλέον ταπεινότερον καὶ πτωχότερον, καὶ τὸν τυχόντα), ἢ νὰ βάλῃ αὐτὸν εἰς φυλακήν, ἢ χωρὶς κᾀμμίαν αἰτίαν, ἢ καὶ πλάσας αὐτὸς ἀπὸ λόγου του αἰτίαν ψευδῆ· ὁ τοιοῦτος ἂς ἀναθεματίζεται. Τὶ δέ ἐστιν ἀνάθεμα; ὅρα εἰς τὰ προλεγόμενα τῆς ἐν Γάγγρᾳ, ἀνάγνωθι καὶ τὸν νεʹ. Ἀποστολικόν.