Νικόλαος Καβάσιλας – Εἰς τὸν ἅγιον Νικόλαον

Καθάπερ γὰρ ἐκείνῳ συνέβη τῆς θεότητος τὴν ἀνθρωπείαν ἀδυναμίαν ἀποκρυπτούσης, ὑψηλότερον εἶναι αὐτῷ τὸ σῶμα τῶν ἀνθρωπίνων καὶ πεζεύειν μὲν ὕδωρ μὴ καταδυόμενον, φαίνειν δὲ ἡλίου λαμπρότερον, φωνὴν δὲ προΐεσθαι καὶ ὦτα νεκρῶν ὑποδυομένην, κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ Νικολάῳ τὸ σῶμα ταῖς θείαις τοῦ Πνεύματος ἐπιπνοίαις, καθάπερ ἤδη τὴν ἀλλοίωσιν τὴν μακαρίαν ἠλλοιωμένον, οὔτε τόπων οὔτε χρόνου ἐδεῖτο πρὸς τὸ τοῖς ἀποῦσιν ὡς παροῦσιν καὶ συνεῖναι καὶ φαίνεσθαι.

Καὶ δικαίως! «ὁ γὰρ πιστεύων εἰς ἐμέ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει»· τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς φίλους ἐπαγγελία. Πιστὸς δὲ τίς δικαιότερος ἀκούειν ἐκείνου, ὃν καὶ μάρτυρά τις καλέσας, κἂν ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτῶν προσείποι; Μάρτυρας γὰρ τοὺς ἁγίους ἡγοῦμαι καλεῖσθαι καὶ τοὔνομα δίδωσι εἰκάζειν οὐχ ὅτι δεινὰ πάσχοντες ἀποθνῄσκουσι καὶ ὅτι πολλῶν ἐπὶ τὸ ψεῦδος παρακαλούντων καὶ ἡδέων καὶ τῶν ἐναντίων, αὐτοὶ τἀληθῆ λέγουσι καὶ τῷ Χριστῷ τὴν θεότητα μαρτυροῦσιν. Ἃ Νικολάῳ συμβάντα παντὸς μᾶλλον ἅπαντες ἴσμεν. Χωρὶς δὲ τούτων τῶν ψυχῶν τοῖς ἀκολάστοις καὶ περὶ τὴν ὕλην ἔχουσιν, ὥσπερ μεταβαλλομένων ἐπὶ τὴν τοῦ σώματος φύσιν καὶ δι’ ὧν ἐπιθυμοῦσι καὶ δι’ ὧν λογίζονται, ὥστε καί τις τῶν τοιούτων ἀπὸ τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν τὴν ψυχὴν χαρίζεται, «ψυχή, λέγων, ἔχεις πολλὰ ἀγαθά», ὧν ἕνεκα καὶ ὁ Θεὸς τὸ συνεῖναι αὐτοῖς ἀπεῖπεν· «οὐ μὴ γὰρ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας», ἀκόλουθον ἂν εἴη Νικολάῳ τὸ σῶμα καὶ τοῖς οἷος ἐκεῖνος, τὸ ἔμπαλιν, ψυχαῖς καὶ νοήμασιν ἐοικέναι. Ἔτι δὲ βασιλείαν οὐρανῶν τὴν λῆξιν τῶν δικαίων καλεῖσθαι οἶμαι, ὅτι πάντα κατὰ γνώμην ἀπαντᾷ τοῖς ἐνταῦθα γενομένοις εὐδαιμονία.

Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος αἰῶνος οὔτε αἱ ψυχαὶ τυγχάνουσιν ὧν ἐπιθυμοῦσιν, ἀλλ’ ἔστιν ἃ κατὰ τὴν ἔφεσιν ὑπερβαίνει, τά τε σώματα εἴκει τῷ παντὶ καὶ δουλεύει ταῖς ἐκεῖθεν ἀνάγκαις, καὶ ψύχεσθαι μὲν ψυχομένου τοῦ ἀέρος, θερμαίνεσθαι δὲ ἐκεῖνο πάσχειν ἀνάγκη· καὶ κινουμένοις δεῖ καὶ τόπου καὶ χρόνων καὶ ὅλως οὐδὲν ἢ δουλεία τὰ παρόντα, ἐπὶ δὲ τοῦ μέλλοντος οὗ τε ἐφίενται τυγχάνουσιν οἵ γε δίκαιοι τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ σώματα αὐτοῖς καθαρὰ δουλείας ἁπάσης καὶ βασιλεύει τοῦ οὐρανοῦ, μηδεμίαν δεχόμενοι μεταβολήν, αὐτοῦ κινουμένου. Ταύτης δὲ τῆς βασιλείας εἰκὸς εἶναι τοῖς ἀξίοις τινὰς εἰκόνας ἐν τῷ παρόντι, ὧν ἐκεῖνος ἦν γενναῖος, καὶ διὰ τοῦτο ὑπέφαινεν αὐτῷ τὸ σῶμα τὴν ἐσομένην ἐλευθερίαν.

Ἄλλωστε τοῦ Θεοῦ σεμνύνοντος τὸν ἑταῖρον καὶ δεικνῦντος φιλανθρωπίας ὄργανον εἶναι καὶ δέον εἶναι διὰ τούτου ποιεῖσθαι τὰς εὐεργεσίας εἰς τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὅτι οὔτε τῆς γῆς οὔτε τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς ἐκείνῳ προσῆκε τοῦ βίου τὸν οὐρανὸν ἀλλαξαμένῳ, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ γένους καὶ ἐφαίνετο τὴν ἀρχὴν καὶ τὸν ἄλλον διετέλεσε χρόνον, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῖς ἀνθρώποις συνεῖναι λόγος οὐ τῆς φύσεως τὴν διατριβὴν ἀπαιτούσης, ἀλλ’ ὑπὲρ μόνης φιλανθρωπίας.

Οὐ μὴν ἀλλ’ οὐδ’ ὁ θάνατος ἐποίησε αὐτῷ τὴν φιλανθρωπίαν ἐλάττω, οὐδ’ ἐκίνησε Νικολάῳ τὴν γνώμην ἡ τοῦ βίου μεταβολή, ἀλλὰ τὸν μὲν βίον καταλύει μάλα ὡραῖος, ἵνα κἀν τούτῳ τὸν φιλάνθρωπον ὑποφήνῃ, πολὺν τοῖς ἀνθρώποις συγγενόμενος χρόνον, τὴν δὲ περὶ ἡμᾶς προθυμίαν καὶ τὴν εὔνοιαν οὐδαμῶς. Ἀλλὰ συνεύχεται μὲν τὰ βέλτιστα πᾶσι, συνέστη δὲ ἕτερον τρόπον, εὐεργετεῖ δὲ καὶ αὖθις οὐδὲν ἧττον φθάνων τὰς εὐχὰς τῶν εὖ παθεῖν δεομένων. Καὶ οὕτω θαυμαστὴν δόξαν περὶ αὐτοῦ τοὺς ἀνθρώπους παρεσκεύασεν ἔχειν, ὥστε καὶ ἐπῆλθέ τισι πολλάκις τοιαῦτα Νικολάου δεηθῆναι θαρρῆσαι, ἅπερ οὔτε ἡ φύσις ἔδωκεν οὔτε συνεχώρησε προσδοκᾶν. Καί τις ἐν πλῷ, πάσης μηχανῆς ἀνθρωπίνης κρείττονι χρησάμενος συμφορᾷ, τοῦ πλοίου τε ἐκπεσών, τῶν κυμάτων ὑπὲρ κεφαλὴν ὄντως τοῦ πνεύματος τὴν ναῦν τε ἐλαύνοντος καὶ τοὺς ἐπιβάτας λαβεῖν αἴσθησιν τοῦ πράγματος οὐκ ἐῶντος, τῇ βίᾳ ταῖς ὀθόναις προσπίπτειν, οὐκ ἔχων ᾧ πιστεύσει τὴν σωτηρίαν, Νικολάου τε ἐμνήσθη καὶ ἐδεήθη βοηθεῖν. Καὶ ἅμα τοὔνομα ἐπὶ τοῦ στόματος ἔχων, ἐπάτει τὴν ἤπειρον οὕτως ἀθρόον, ὥσπερ κινηθέντων τῇ θαλάττῃ τῶν ὅρων ἢ γῆς ἀπὸ τοῦ πελάγους ἀποδοθείσης. Οὕτως ἐκεῖνος φιλάνθρωπος ἦν, ὥστε ὃν Παύλου λόγος ποιμένα ἀνθρώπων γράφει μὴ ψευδόμενον τὴν ἐπωνυμίαν ἐκεῖνον εἶναι.

Τὸ δὲ σῶμα ποῦ θήσομεν, ὃ τοῖς ἀνθρώποις κατέλιπε, καθάπερ κλῆρον πατρῷον, ἀφορμὴν εὐφροσύνης, θησαυρὸν ἁπάντων τὰς ἐκείνου διαδεξάμενον εἰς ἡμᾶς εὐεργεσίας, μονονοὺ βοῶν πρὸς ἅπαντας, ὅσον ἦν αὐτῷ τὸ φίλτρον εἰς τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὅλως εἰκόνα τῆς ἁγίας ψυχῆς ἐκείνης, ἐκείνη τε γὰρ ψυχή τε ἦν ἀνθρωπίνη καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἐνίκα περὶ τῆς ἀγνοίας καὶ εὐσεβείας καὶ φιλανθρωπίας καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἀμφισβητοῦσα. Τὸ δὲ σῶμα νῦν οὔτε ζῇ τὴν ζωὴν τὴν ἀνθρωπίνην οὔτε ψυχῆς ἔρημον ὂν καὶ νεκρῶν ἐπωνυμίᾳ προσῆκε· ζωὴν δὲ ἕνεκα τοῦ πνεύματος τοῦ συνόντος καὶ ζῶντος, σημεῖά τε ἐκφέρει τῶν ἐκείνου χαρίτων καὶ πηγὰς ἀνίησι μύρων, μεγάλην βοήθειαν τῇ τῶν ἀνθρώπων εὐδαιμονίᾳ. Καὶ τὸν μὲν ἄλλον Νικόλαος χρόνον, ὅτε περιῆν ἔτι, φανερὸς ἐγένετο φίλτρον ἄρρηκτον ἔχων πρός τε τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ὁμοφύλους, νῦν μὲν ἅμα τῷ παρελθεῖν εἰς τοὺς ἀνθρώπους καὶ πνεῦμα Θεοῦ φαινόμενος ἔχειν, δι’ ὧν ἐπεδείκνυντο, νῦν δὲ δι’ ὧν αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐνεχείρησεν αὐτῷ τὴν πρόνοιαν τῶν ἀνθρώπων.

Καὶ τοῦτο μὲν τὸ σῶμα προθέμενος καὶ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τοῦ μὴ προδοῦναι τὴν ἀληθῆ περὶ Θεοῦ δόξαν, τοῦτο δὲ ἐλέγχων καὶ βασιλέας καὶ ἡγεμόνας ὑπὲρ ὧν ἠδίκουν εἰς τοὺς ἐλάττους· νυνὶ δὲ τὸν μετὰ τελευτὴν χρόνον τὴν εὐσέβειαν καὶ τὴν φιλανθρωπίαν ἐκφαίνει καὶ τῷ μὲν Σωτῆρι πλέκει τὸν ὕμνον, δεικνύων αὐτὸν ἀπὸ τῶν περὶ τὸ σῶμα χαρίτων δίκαιόν τε εἶναι καὶ φιλότιμον περὶ τὰ γέρα τοῖς ἀγωνιζομένοις περὶ αὐτοῦ, συμμιγνὺς δὲ τοῖς ἀνθρώποις διὰ τῶν μύρων καὶ σώμασι καὶ ψυχαῖς χριστιανῶν ἡδονὴν ὅσην καὶ ὠφέλειαν, ὡς ἀληθῶς ἐμποιεῖ.