Νικόλαος Μεθώνης – Λόγοι δύο κατὰ αἱρετικῶν

Τοιοῦτος ὁ τρόπος τῆς τῶν προσαγομένων παρ’ ἡμῶν, τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου, εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ μεταποιήσεως. Οὕτως ἡμεῖς πίστει τούτων μεταλαμβάνοντες, σύσσωμοι Χριστοῦ καὶ κοινωνοὶ τῆς ἀθανασίας γινόμεθα· οὕτως ζωούμεθα· οὕτως θεούμεθα. Ἀλλ’ ὅπως μὲν προσφέρων καὶ προσφερόμενος ὁ Χριστός ἐστί τε καὶ λέγεται, οὐχ ἧττον δὲ καὶ ὅπως διαδιδόμενος, ἱκανῶς διὰ τῶν εἰρημένων ὁ λόγος ἡρμήνευσε, ξηραῖς ὡς εἰπεῖν τὰ πολλὰ ταῖς ἀποστολικαῖς τε καὶ εὐαγγελικαῖς χρησάμενος λέξεσιν· ὅπως δὲ ἄρα καὶ προσδεχόμενος, εἰπεῖν ἔτι λείπεται. Ὁ τοίνυν Χριστὸς Θεὸς ὢν ἀεί, προαιωνίως ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθείς, καὶ ἄνθρωπος διὰ φιλανθρωπίαν ἐν ὑστέροις χρόνοις ἐγένετο, σαρκωθεὶς ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς ἀειπαρθένου, ἣ καὶ θεοτόκος κυρίως καὶ ἀληθῶς ὀνομάζεται· καθότι μὴ ψιλὸν ἐγέννησεν ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν τὸν αὐτὸν καὶ ἄνθρωπον, οὐ τραπέντα τὴν θεότητα, καθ’ ἣν ἦν ἀπ’ ἀρχῆς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, οὐ τρέψαντα τὴν ἀνθρωπότητα, ἣν ὕστερον προσελάβετο καὶ ἑαυτῷ ἥνωσεν, ἀλλ’ ἄμφω λοιπὸν ὄντα Θεὸν οὐ γυμνόν, καὶ ἄνθρωπον οὐ ψιλόν.

Εἰ οὕτω πιστεύεις, εἰ ταῦτα ὁμολογεῖς, ἔχεις ἤδη τὸ ζητούμενον ὁμολογούμενον· ὁ γὰρ προσφέρων ὡς ἱερεὺς καὶ προσφερόμενος ὡς ἱερεῖον, καθότι ἄνθρωπος, ὁ αὐτὸς καὶ καθὸ Θεὸς προσδέχεται τὸ προσφερόμενον, τὸ οἰκεῖον σῶμα καὶ αἷμα, ὡς συνελόντα εἰπεῖν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἑαυτῷ προσφέρων, ἢ γοῦν αὐτὸς ἑαυτὸν παρ’ ἑαυτοῦ προσδεχόμενος, ἵν’ ἅμα καὶ τὸ διπλοῦν τῆς φύσεως καὶ τὸ μοναδικὸν τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ παραστῇ. Οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν φαινόμενον σωματικῶς ὡς ἄρτος καὶ ποτήριον, τὸ δὲ μυστικῶς θεωρούμενον καὶ πνευματικῶς τελούμενον, ὡς αὐτός, εἴτουν τὸ ἑαυτοῦ σῶμα καὶ αἷμα, μεριζόμενος καὶ διαδιδόμενος. Οὔ, φησιν ὁ καινὸς θεολόγος, οὐχ ἑαυτῷ τὴν θυσίαν προσήνεγκεν ὁ Χριστός, ἀλλὰ τῷ Πατρί· τοῦτο γὰρ καὶ ὁ πολὺς τὴν θεολογίαν φησὶ Γρηγόριος, ἐν οἷς τὸ προκείμενον ἐξετάζει δόγμα καὶ πρᾶγμα, καθὼς αὐτός φησι, περὶ οὗ ταῦτα γράφει ζητητικῶς ἐπὶ λέξεων· Τίνι γὰρ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν αἷμα, καὶ περὶ τίνος ἐχέθη τὸ μέγα καὶ περιβόητον τοῦ Θεοῦ καὶ ἀρχιερέως καὶ θύματος;

Εἶτα μετὰ τὸ κρατῦναι καὶ ἄπορον, ὡς ἐνῆν, καὶ ὡς ὕβριν μὲν ἐσχάτην ἀπαγορεῦσαι, τὸν τὸν κατέχοντα ἡμᾶς πονηρόν, τὸ τοσοῦτον λαβεῖν ἀντίλυτρον, ἐπαπορῆσαι δὲ καὶ περὶ τοῦ Πατρός, εἰ ἐκείνῳ προσήνεκται καὶ εἰπεῖν, πρῶτον μὲν πῶς, οὐχ ὑπ’ ἐκείνου γὰρ ἐκρατούμεθα, δεύτερον δὲ τίς ὁ λόγος μονογενοῦς αἷμα τέρπειν πατέρα, ὃς οὐδὲ τὸν Ἰσαὰκ ἐδέξατο παρὰ τοῦ πατρὸς προσφερόμενον· ἄρδην λοιπὸν τὴν ἀπορίαν ἐπιλυόμενος, ἢ δηλονότι φησὶ δέχεται μὲν ὁ Πατὴρ οὐκ αἰτήσας οὐδὲ δεηθείς, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν καὶ τὸ χρῆναι ἁγιασθῆναι τῷ ἀνθρωπίνῳ τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον, ἵν’ αὐτὸς ἡμᾶς ἐξέληται τοῦ τυράννου, βίᾳ κρατήσας, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπαναγάγῃ διὰ τοῦ Υἱοῦ μεσιτεύσαντος καὶ εἰς τιμὴν τοῦ Πατρὸς τοῦτο οἰκονομήσαντος, ᾧ τὰ πάντα παραχωρῶν φαίνεται.

Ὁ δὴ ταῦτα προφέρων κατὰ τῶν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμολογούντων εἶναι Χριστόν, τὸν προσφέροντά τε καὶ προσφερόμενον κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλὰ δὴ καὶ προσδεχόμενον ὡς Θεόν, πρῶτα μὲν ἁμαρτάνει συκοφαντῶν τοὺς ἁγίους, καὶ διαφωνίαν αὐτῶν, εἴτουν ἀδοξίαν, κατηγορῶν, ὅπερ οὐκ ἄν ποτε φαίην ἔγω γε· οἶμαι δ’ οὐδ’ ἄλλος, ὅστις οἶδε τὸν θεολόγον Γρηγόριον ἑαυτῷ μὲν τὴν Βασιλείου τοῦ μεγάλου πίστιν, ἐκείνῳ δὲ τὴν ἑαυτοῦ κοινοτρόπως ἀντιλογίζεσθαι καὶ βουλόμενον καὶ εὐχόμενον· καὶ μὴ μόνον τὸ ὁμόπιστον καὶ ὁμόδοξον, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς τὸ ὁμόψυχον ἀμφοῖν διαρρήδην ἐπικαυχώμενον, μίαν ἄμφω λέγων ψυχὴν ἐν δυσὶν εἶναι τοῖς σώμασιν. Ὁ γοῦν οὕτω συγκεκραμένος καὶ ἡνωμένος καὶ ψυχῇ καὶ πίστει τῷ Βασιλείῳ Γρηγόριος, πῶς ἂν τῷ φρενῶν ὑγιῶς ἔχοντι ἀντιδοξεῖν δόξῃ τῷ ὁμοδόξῳ, τῷ ὁμοπίστῳ, τῷ ὁμοψύχῳ; Οὔμενουν οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν οὐκ ἔστιν· ὅπου γε καὶ αὐτὸς ὁ θεολόγος εὕρηται τῷ προσέχοντι ἐν ἄλλοις τε πολλοῖς τῶν αὑτοῦ λόγων χωρίοις, κἀν ταύτῃ δὲ τῇ ζητήσει τοῦ προτεθειμένου προβλήματος, τὸν αὐτὸν Χριστὸν πρῶτον Θεὸν ἀνειπών, εἶτα καὶ ἱερέα καὶ θῦμα· καὶ περὶ τοῦ αἵματος τούτου τοῦ Θεοῦ καὶ ἱερέως καὶ θύματος τὸν λόγον κεκινηκώς, τίνι καὶ περὶ τίνος ἐχέθη.

Ὁ τοίνυν Θεοῦ λέγων τὸ χεθὲν αἷμα, οὐχ ᾗ Θεοῦ πάντως, ἀλλ’ ἵνα τὸν ἕνα δείξῃ Χριστὸν ἀδιαίρετον κατὰ τὴν ὑπόστασιν, οὐ θύτην καὶ θῦμα μόνον, ἀλλὰ καὶ Θεὸν πολλῷ πρότερον· καὶ τῷ Πατρὶ τὸ τοιοῦτον αἷμα προσηνέχθαι ἀποφαινόμενος, οὐχ ᾗ Πατρὶ πάντως· οὐ γὰρ τέρπεται πατὴρ υἱοῦ αἵματι, αὐτὸς εἴρηκεν· ἀλλ’ ᾗ Θεῷ· καθὸ πάλιν ἀχώριστος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, πῶς οὐχ ὁμοδοξεῖ τῷ λέγοντι τὸ οἰκεῖον αἷμα καὶ ἑαυτῷ σὺν τῷ Πατρὶ προσενηνοχέναι; ὡς εἶναι καὶ αὐτὸν μετὰ τοῦ Πατρὸς τὸ προσαγόμενον προσδεχόμενον, ᾧ τὰ πάντα, φησί, παραχωρῶν φαίνεται, τὰ κοινὰ τῆς ὅλης θεότητος ἀνατιθεὶς ἔστιν οὗ τῷ Πατρί· ὡς ὅπου φησίν, Ὅτι οὐ ζητῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμόν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός· καίτοι γε οὐκ ἴδιον τοῦ Πατρὸς μόνου, ἀλλὰ κοινὸν τῶν τριῶν προσώπων πᾶν θεῖον θέλημα· οὕτω δὲ καὶ τὸ δέξασθαι τὴν θυσίαν, κοινὸν ὄν, τῷ Πατρὶ νέμομεν· καθότι καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς τὰ πάντα τῷ Πατρὶ καὶ ταύτην δὴ τὴν διὰ τῆς θυσίας τιμὴν παραχωρῶν φαίνεται· δεύτερον δέ, ὃ καὶ χείριστον, κατ’ αὐτῆς ἁλίσκεται τῆς δόξης, εἴτουν τῆς θείας οὐσίας, τοῦ μονογενοῦς προφανῶς βλασφημῶν ὁ τὸ γινόμενον εἰς τιμὴν τοῦ Πατρός, ὡς αὐτὸς καὶ τοῦτό φησιν ὁ θεῖος Γρηγόριος, μὴ καὶ εἰς τιμὴν αὐτοῦ δὴ τοῦ τοῦθ’ οὕτως οἰκονομοῦντος Υἱοὶ λέγων γίνεσθαι.

Τὸ γὰρ μὴ συντιμώμενον, οὐχ ὁμότιμον· τὸ δὲ μὴ ὁμότιμον, οὐδ’ ὁμοούσιον· καίτοι καὶ ὅπερ ὁ θεολόγος εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς οἰκονομῆσαι τὸν Υἱὸν εἴρηκε, δηλαδὴ τὸ πάθος ἑαυτοῦ, καὶ τὴν τοῦ αἵματος κένωσιν, καὶ ἑαυτοῦ δόξαν ὁ Υἱὸς προωνόμασε.

Νῦν ἐδοξάσθη, φήσας ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· σαφῶς δόξαν ἑαυτοῦ τὸ πάθος καλέσας· τέως μὲν ὡς ἀνθρώπου, εἶτα δὲ καὶ ὡς Θεοῦ, ἐπάγει γάρ· καὶ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ· δεήσει δ’ οὐδὲν εἴθ’ ὡς περὶ τοῦ Πατρὸς εἰρημένον μόνου τοῦτο ἐκλήψῃ, εἴθ’ ὡς κοινῶς καὶ περὶ ἑαυτοῦ κατὰ τὸ κοινὸν τῆς θεότητος ὄνομα, ὃ καὶ μᾶλλον δοκεῖ. Ἐδοξάσθη γὰρ ἡ Τριὰς ὅλη διὰ τοῦ πάθους ἐν τῷ Υἱῷ, τῷ καὶ ἀνθρώπου υἱῷ γενομένῳ καὶ τὸ πάθος ἰδιουμένῳ τῆς ἀνθρωπότητος διὰ τὴν καθ’ ὑπόστασιν τῶν δύο φύσεων ἕνωσιν καὶ οὕτως ὀνομαζομένῳ διὰ τὴν τῶν ἑκατέρας ὀνομάτων τε καὶ ἰδιωμάτων πρὸς ἀλλήλας ἀντίδοσιν. Ἀκόλουθα τούτοις καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, εἰ ὁ Χριστὸς ἐδόξασε τὸν Θεὸν ἐν ἑαυτῷ, καὶ αὐτὸς δοξάσει αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ· ὡς αὐτὸς ὢν ὁ δοξάζων καὶ ὁ δοξαζόμενος ἐν ἑαυτῷ καθ’ ἑκάτερον· ὡς μὲν Θεὸς μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος παρ’ ἑαυτοῦ ὡς ἀνθρώπου δοξαζόμενος, ὡς δὲ ἄνθρωπος αὐτὸς μόνος παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀντιδοξαζόμενος.

Καὶ εὐθύς, φησι, δοξάσει αὐτόν· ὡς μηδενὸς χρόνου τὸν ἑκατέρωθεν δοξασμὸν διακόπτοντος, μᾶλλον δὲ ὡς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς οὔσης δόξης τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς δοξάζοντος ἅμα καὶ δοξαζομένου διὰ τῆς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτοῦ θυσίας, ἣν προσφέρει μὲν ὡς ἄνθρωπος, προσδέχεται δὲ ὡς Θεός. Ἠθέτητο μὲν γὰρ παρ’ ἡμῶν ὁ Θεὸς καὶ τῆς ὀφειλομένης αὐτῷ δόξης ὡς πλάστῃ καὶ δεσπότῃ καὶ εὐεργέτῃ ἐστέρητο, ἀφ’ οὗ πρότερον κατὰ τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον Ἀδὰμ τὴν θείαν παρέβημεν ἐντολὴν καὶ τοῦ ἐχθροῦ τὴν ἐπίβουλον κατεδεξάμεθα συμβουλὴν καὶ τούτῳ κατεδουλώθημεν· οὕτω δὲ καὶ ἡμεῖς ἠτιμάσθημεν, ἀποστολικῶς εἰπεῖν, ἐν οἷς ἐσεβάσθημεν, προσκυνοῦντες ὡς θεοῖς τοῖς μὴ οὖσι θεοῖς, καὶ τοῖς τῆς ἀτιμίας πάθεσιν ὑποκείμενοι. Ἀφ’ οὗ δὲ Χριστὸς ὁ νέος Ἀδὰμ ἀναμαρτήτως ἀναδεξάμενος τὸ ἡμέτερον, ὑπήκοος γέγονε μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης ὑπακοῆς ἔλυσεν ἡμῖν τῆς παρακοῆς τὸ κατάκριμα, προσενέγκας αὐτὸς ἑαυτὸν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν ὑπὲρ ἡμῶν, ἀπὸ τότε δοξάζεται μὲν ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν αὐτοῦ δεχόμενος καὶ ὡς μόνος ὄντως Θεὸς γινωσκόμενος καὶ σεβόμενος· δοξάζεται δὲ καὶ ἡ φύσις ἡμῶν ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν δεξιᾷ καθίσασα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ δουλείας ἀπηλλαγμένοι, καὶ σύσσωμοι καὶ συμμέτοχοι καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ χρηματίζοντες, καὶ θείας υἱοθεσίας καταξιούμενοι.

Οὕτως ἐδοξάσθη ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· οὕτως ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ· οὕτω μία δόξα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, ἡ αὐτὴ καὶ ὡς ἀνθρώπου καὶ ὡς Θεοῦ. Σὺ δὲ λέγων ἄλλον εἶναι τὸν προσδεχόμενον καὶ ἄλλον τὸν προσφέροντά τε καὶ προσφερόμενον, προφανῶς ἁλίσκῃ τὰ Νεστορίου φρονῶν τοῦ φρενοβλαβοῦς, καὶ δύο δογματίζων υἱούς, τὸν μὲν ἀνθρώπου τὸν προσφερόμενον, τὸν δὲ Θεοῦ τὸν μετὰ τοῦ Πατρὸς τὴν προσφορὰν προσιέμενον· εἰ δὲ μὴ συμπροσιέμενον, καὶ Ἀρειανίζων· εἴ γε τὸν μὲν Πατέρα τιμᾷς τῇ προσφορᾷ, τὸν Υἱὸν δὲ ταύτης ἔξω τιθεὶς τῆς τιμῆς, οὐκ οἶδα πῶς τὸν μονογενῆ, τὸν ὁμοούσιον, τὸν ὁμότιμον, τὸν Κύριον τῆς δόξης, τὸν ἀεὶ συνδοξαζόμενον τῷ Πατρί· ταῦτα γὰρ Ἄρειος ὁ κτισματολάτρης ἀρνεῖται. Εἰ δὲ ταύτας φεύγων τὰς ἀτοπίας ἕνα μὲν τηρεῖς τὸν Χριστὸν καὶ θεάνθρωπον ὀνομάζεις, οὐκέτι δὲ καὶ τὰς κατ’ αὐτὸν φύσεις διαιρεῖς, ὡς τῇ μὲν νέμειν τὸ προσφέρεσθαι, τῇ δὲ τὸ προσδέχεσθαι, δῆλος εἶ τὴν Εὐτυχοῦς τοῦ δυστυχοῦς τῷ ὄντι πρεσβεύων σύγχυσιν μετὰ τοῦ καὶ τὴν Ἀρειανὴν αἵρεσιν ἐπισύρεσθαι καὶ διὰ τὴν τῆς σαρκὸς πρόσληψιν ἐλάττω δογματίζειν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, πρὸς ὃν τάχα καὶ ἡ τῆς τιμῆς ὑφαίρεσις ἀφορᾷ. Ὁ μὲν δὴ πρὸς τὰς ἄρτι φυείσας αἱρετικὰς ἐρεσχελίας λόγος ὧδέ μοι πεπαύσθω.

Δοκῶ γάρ μοι καὶ ταύτας ἤδη καταπεπαῦσθαι καὶ πρὸς κατάδυσιν ἀντεστράφθαι τῇ μεγαλοφωνίᾳ τῶν εὐαγγελικῶν καὶ ἀποστολικῶν καὶ πατρικῶν ῥήσεων. Λοιπὸν δὲ ὁ τῶν τοιούτων ζιζανίων σπορεὺς εἰσπραττέσθω λόγους τῆς ἐπιδευτερωθείσης αὐτῷ ταύτης κακεντρεχείας. Τί τοίνυν, ὦ πονηρέ, καὶ τῆς εἰρήνης ἐχθρέ, καὶ τῆς ἀπωλείας δημιουργέ, καὶ τῆς σωτηρίας ἐπίβουλε, καὶ τῆς εὐσεβείας ἀντίπαλε, ὄφι σκολιὲ καὶ διάστροφε πρὸς πᾶσαν εὐθύτητα, μισάνθρωπε καὶ μισόθεε, τὸ ὅλον διάβολε, τί τὰς πάλαι καλῶς ἀνατραπείσας καὶ κατασιγασθείσας αἱρέσεις σπεύδεις αὖθις ἀνεγείρειν κακῶς καὶ ἀνακινεῖν; τί τὰς ᾅδου πύλας τὰς ἐπαρθείσας κατὰ τῆς ἐκκλησίας, τῆς ἐν τῇ πίστει Χριστοῦ στερρῶς ἡδρασμένης, εἶτα κλεισθείσας καὶ τέλεον καταβληθείσας, ἀναλαμβάνειν καὶ παρανοίγειν; εἴ πως πάλιν δι’ αὐτῶν παρεισδύσεις ὅθεν ἐκβέβλησαι; Τί τοὺς ἄρτι συντετριμμένους σιδηροῦς σου μοχλοὺς ἀναχαλκεύειν πειρᾷ; εἴ πως κατασείσεις τὴν ἀκατάσειστον καὶ κατισχύσεις τῆς ἐν ἰσχύϊ τοῦ θείου λόγου κατισχυούσης σου;

Τί τὸ ἓν ταύτης σῶμα μηχανᾷ διασχίζειν καὶ κατατέμνειν, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ καλῶς ἡνωμένον καὶ συγκεκροτημένον ὀρθότητι πίστεως χορὸν ἱερὸν παραλύειν καὶ διιστᾶν ἀπ’ ἀλλήλων τοὺς θιασώτας καὶ ἀλλήλοις ἐπανιστᾶν, καὶ οὕτως ὡς ἐν νυκτομαχίᾳ τὴν τῶν ἀδελφῶν εἰρήνην, τῶν τέως ὁμοφρόνων μέχρι καὶ τοῦδε, τῶν ὁμοπίστων, ἀντιπεριάγειν εἰς πόλεμον; Ἀλλ’ οὐκ ἠγνόηταί σου παντάπασι τὰ βουλεύματα· πεφώραται τὰ πανουργεύματα· κατασεσόφισται τὰ σοφίσματα· ὡς ἀπόλοιτό σου καὶ πᾶσα κακία καὶ πονηρία, καὶ σὺ πρῶτος ὁ τῶν τοιούτων εὑρετὴς καὶ δημιουργός.

Εἰ γὰρ καὶ λαθὼν κακοτρόπως τινὰς συνήρπασας· ἀπείη δ’ εἰπεῖν καὶ ὅτι ἐκέρδησας· τέως δ’ οὖν πρὸς σεαυτὸν μὲν ἐνεγκεῖν διὰ κακοδοξίας ἔδοξας, οἰήσει δὲ διακένῳ φυσήσας, ἥ σοι νόσος ἐστὶν ἀρχαία, καὶ φρονῆσαι πείσας ὑπὲρ ὃ δεῖ φρονεῖν, ἤπου καὶ σοφίᾳ τῇ ψευδωνύμῳ θαρρῆσαι, καὶ κατὰ τὸ λόγιον, ὃ τοῖς τοιούτοις ἐπικληροῖ τὸ οὐαί, παρ’ ἑαυτοῖς φανῆναι σοφοὺς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμονας· ἀλλ’ εἰσὶ καὶ οὓς εὗρες οὐ κοιμωμένους, οὐδὲ βαθεῖ τῷ ὕπνῳ κεκαρωμένους, ἵνα καὶ τούτοις ἐπισπείρῃς τὰ ζιζάνια, δούλους ὄντας Κυρίου, ἑστῶτας ἐν οἴκῳ Κυρίου, καὶ εὐλογοῦντας τὸν Κύριον, ποιμένας ἱερούς, ἀγραυλοῦντας ἐπιστημόνως τῆς πίστεως τὸ μυστήριον καὶ φυλάσσοντας φυλακὰς τῆς νυκτὸς καὶ τὸν λύκον σέ, τὸν κλέπτην, τὸν ἐπιθέτην ἀποσοβοῦντας, οἵτινες ἐν ἀσφαλεῖ τῇ πίστει τοὺς πόδας ἐρείδοντες καὶ μὴ ῥᾳδίως ἐνδιδόντες σαλεύεσθαι· ἔτι καὶ τὸν θεόθεν αὐτοῖς δεδομένον ἔχουσι φύλακα, μηδόλως ἐπινυστάζοντα, τὸν θεόστεπτον καὶ κράτιστον Αὐτοκράτορα, τὸν ἐν τῷ κρατεῖν πρώτως ἑαυτοῦ καὶ τὴν ὀρθὴν πίστιν κρατύνειν ὡς μάλιστα, οὕτως καὶ τὴν κοσμικὴν αὐτοκρατορίαν εὐσεβοφρόνως ἰθύνοντα, τὸν οὐδὲν ἧττον τῆς εὐσεβείας ἢ τῆς βασιλείας προεστῶτα καὶ προασπίζοντα· ὃς τῷ συντόνῳ τῆς ἐγρηγόρσεως τῶν ἀκοιμήτων μὲν ἀστέρων οὐδὲν ἀποδεῖ, ἁμιλλᾶσθαι δὲ καὶ τοῖς ἀσωμάτοις νόοις φιλονεικεῖ, νύκτας ὅλας ἴσα ταῖς ἡμέραις διατελῶν ἄγρυπνος ἐν τῷ τοῦ κοινοῦ φροντίζειν συμφέροντος.

Οὗτος οὕτως ἀεὶ διαγρηγορῶν, ἐπειδή σου καὶ νῦν τῆς κατὰ τῆς ἐκκλησίας ἐπιβουλῆς ταύτης ᾔσθετο, καίτοι πλείσταις ὅσαις τρικυμίαις κοσμικῶν πραγμάτων περιαντλούμενος, πάσαις ἀγρίαις, μανικὸν οἷον ἐπαφριζούσαις καὶ δεινὸν ἅπαν ἀπειλούσαις, πάντοθεν ἐπανισταμέναις, ἐκ θαλάσσης, ἐκ γῆς, ἐγγύθεν, πόρρωθεν, ἐξ οἰκείων, ἐξ ἀλλοτρίων, ἐκ πάντων ἄκρων, ἀνατολῆς, δύσεως, τῶν πέριξ, σὰ καὶ ταῦτα παμπόνηρε πανουργεύματα, ὅπως ἄν, τούτοις ἐπικλιθεὶς ὁ ἀκλόνητος στύλος τῆς εὐσεβείας, ἐάσῃ ταύτην, οὕτως ὑπὲρ σοῦ κλονουμένην, ἀστήρικτον· ὁ δὲ ἀκλινὴς ἑστώς, βεβηκώς, ὄρθιος, πάσας μὲν ἐκείνας τὰς κυματώδεις ἐπαναστάσεις σου, οἷά τις οἰακοστρόφος ἐμπειρότατος, περιδεξίως, ὡς ἐνῆν, διεκρούσατο καὶ τὴν κοσμικὴν ὁλκάδα τῷ τέως ἀκύμαντον διεσώσατο· πλὴν ὅσον μὴ καὶ τοῖς κύμασιν ἐπαφεῖναι καὶ τοῖς ἀνέμοις τὴν τοῦ πεφιμῶσθαι καὶ σιωπᾶν ἐπιτίμησιν, ἀλλ’ εἰς δεύτερον τοῦτο πλοῦν ἐπιθεῖναι, αὐτὸς δ’ ἑαυτὸν ὅλον τῇ ἐκκλησίᾳ φέρων ἐφίστησι καὶ προηγουμένης σπουδῆς ἀξιοῖ τὸ ταύτης τὴν ζάλην εἰς γαλήνην μεταγαγεῖν.

Ἔνθεν τοι καὶ στρατὸν ἀξιόμαχον ἀθροίσας ἀνδρῶν ἱερῶν, οὓς ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε, προστάτας τῆς ἐκκλησίας, σοφοὺς ποιμένας καὶ διδασκάλους, σὺν τούτοις τὸν πρός σε καὶ τοὺς σοὺς τέως ὑπασπιστὰς συνίστησι πόλεμον καὶ καταστρέφει πᾶν τὸ ἀντίδοξον καὶ τὴν εὐσέβειαν κρατύνει καὶ τὴν ἐκκλησίαν στηρίζει καὶ τὴν νίκην ταύτῃ χαρίζεται καὶ στεφηφορεῖ ἐντεῦθεν ἀξίως ὁ τρισαριστεὺς τῆς ὀρθῆς πίστεως πρόμαχος καὶ τροπαιοῦχος ἀκαταμάχητος. Ἐντεῦθεν, εὖ οἶδα, καὶ θαρρῶν προλέγω, εἴ τί μοι καὶ προφητικοῦ μέτεστι πνεύματος, ὡς καὶ τὸν κύκλῳ συνεπιτεθειμένον κοσμικὸν κατὰ κράτος νικήσει πόλεμον καὶ πᾶν ὕψωμα βαρβαρικὸν καὶ θρασύτολμον καὶ μέχρι καὶ νῦν ἐπῃρμένον καταβαλεῖ καὶ καταποντώσει καὶ ἀφανίσει, καὶ σὲ τὸν τούτων συσκευαστὴν τελείως ἐκνευρίσει καὶ καταστρέψει, καὶ ἡμῖν δώσει λαμπρότερον καὶ τρανότερον ᾆσαι τὸν ἐπινίκιον. Ναί, Χριστὲ βασιλεῦ Ἐμμανουήλ, τῷ χριστῷ σου βασιλεῖ, ἤδη δὲ καὶ τὸ τρίτον πλὴν τῆς πρώτης συλλαβῆς ὁμωνύμῳ σοι Μανουήλ, καὶ τοῦτο πρὸς ἔνδειξιν τάχα τοῦ σὲ μόνον πάντων προέχειν ἐν ἑαυτῷ τὰς ἀρχάς, ταῦθ’ οὕτω γένοιτο, καὶ τὸ κράτος φυλάττοιτο πολυχρόνιον.