Νικόλαος Μεθώνης – Λόγοι

Δεῦρο δὴ οὖν, ὦ καλὲ σὺ κἀγαθέ, τὰς μὲν ἐριστικὰς φληναφίας καὶ λογομαχίας χαίρειν ἐάσωμεν, καὶ τὰς σοφιστικάς τε καὶ διαλεκτικὰς ἀλλήλων περιτροπάς· κατὰ δὲ τοὺς νόμους τῆς καθ’ ἡμᾶς ὑψηλῆς ὄντως καὶ ἱερᾶς διαλεκτικῆς, δι’ ἧς ἄνδρες ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται καὶ ἁλιεῖς τὴν κοσμικὴν σοφίαν ὡς μωρίαν οὖσαν ἐλέγξαντές τε καὶ καταργήσαντες τοὺς κατ’ αὐτὴν σοφοὺς πρὸς τὴν ἔνθεον πίστιν καὶ σοφίαν ἡλίευσαν, καὶ ἡμεῖς τὴν περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἀλήθειαν ἀνιχνεύσωμεν, αὐτὴν τοῦ λόγου προστησάμενοι τὴν ἀλήθειαν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός, μηδὲν πάθος διὰ ζημίαν ἢ κέρδος ὁποῖον δήποτε, μὴ θέλημα ἴδιον, μὴ δόξαν τὴν παρ’ ἀνθρώπων, μηδὲν ἕτερον αὐτῆς ἐπίπροσθεν θέμενοι τῆς ἀληθείας· ἀλλὰ τοῦ μέν, ὅστις θατέρου σοφώτερός ἐστι, τὴν ἐπίδειξιν, τὴν κατὰ Χριστὸν λέγω σοφίαν, εἰς ἐκείνην, εἰ βούλει, τὴν ἡμέραν τηρήσωμεν, περὶ ἧς εἴρηται· Ἡ γὰρ ἡμέρα δηλώσει· τὸ δὲ νῦν κοινῶς, ἀφελῶς, ἀγροικικῶς, ἰδιωτικῶς, τὸ ὅλον εἰπεῖν ἀδελφικῶς τὸ σκέμμα διασκοπήσωμεν. Τοῦτό μοι δοκεῖ τὸ σκάνδαλον ἐμποιεῖν σοι, πῶς ὁ τὴν ἱεραρχίαν τῆς Κυπρίων ἐκκλησίας, ἣν δὴ καὶ εἶχε παρὰ τῆς θείας εἰληφὼς χάριτος, διὰ παραιτήσεως ἀποθέμενος, ἑτέραν ἱεραρχίαν κατέχων εὕρηται, τὴν τοῦ θρόνου τῆς μεγίστης τῶν πόλεων, Κωνσταντινουπόλεως, καὶ πῶς ἢ πόθεν ἔχει ταύτην λαβών; ἢ οὐ τοῦτό σοί ἐστι τὸ σκάνδαλον; τοῦτο πάντως.

Εἰπὲ γοῦν μοι πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς, ἕτερον εἶναί τι τὴν ἱεραρχίαν παρὰ τὴν ἐκκλησίαν οἴει; πῶς γάρ; ἡ μὲν γὰρ τῆς αἰσθητῆς οὐσίας ἡ ἐκκλησία εἴτε τὸν ἄψυχόν τις λέγει ναὸν τοῦ Θεοῦ, εἴτε τοὺς ἐκ διαφόρων ἡλικιῶν, ταγμάτων, γενῶν, γλωσσῶν, φυλῶν συνηγμένους ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου πιστούς, ὧν ἐν μέσῳ παρεῖναι αὐτός φησιν, οὕτω βούλει τὸ καλεῖν ναὸν ἔμψυχον, ἡ δὲ τῆς νοητῆς ἡ ἱεραρχία ἕξις τις εἴτουν ἐπιστήμη, καθ’ ἣν ὁ ἱεράρχης τὴν ἐκκλησίαν διευθετεῖ. Τί δὲ τὸν θρόνον; οὐ μέρος εἶναι τῆς ὁποτερασοῦν ἐκκλησίας ὁμολογεῖς, ᾧ περ ἐνιδρυμένος ὁ ἱεράρχης τῆς ὅλης ἐκκλησίας ἱεραρχεῖ; Ὁμολογῶ καὶ τοῦτο, φαίης ἄν, οἶμαι. Ὁ τοίνυν ἐκ τῆς ἐπιστήμης καὶ ὠνομασμένος καὶ ὢν ἐπιστήμων, ὡς ἐκ τῆς ἱεραρχίας ὁ ἱεράρχης, καὶ τῇδέ που τὴν οἰκείαν ἐπιστήμην ἐπιδειξάμενος, ὡς ἐπὶ τῆσδε τῆς ἐκκλησίας, εἶτά πως ὑπεκστὰς ἐκείνου τοῦ τόπου καὶ τῆς κατ’ ἐκεῖνον ἐπιστασίας, εἴθ’ ἑκὼν διὰ παραιτήσεως, εἴτε βιασθεὶς ὡς ἐξ ἐπιδρομῆς ἔθνους ἢ ἀνταρσίας τῶν ἐπὶ τοῦ τόπου, καὶ οὕτω σχολάσας τοῦ κατὰ τὴν ἐπιστήμην ἐνεργεῖν, πῶς οὐχὶ καὶ ἀλλαχοῦ, καιροῦ καλοῦντος, καὶ μάλιστα τοῦ τὸ κράτος τῆς ἐξουσίας ἔχοντος ἐπιτρέποντος, τὴν τῆς οἰκείας ἐπιστήμης ἐνέργειαν ἐπιδείξεται, συνορᾶν οὐκ ἔχω.

Εἰ μὴ καὶ κυβερνήτου μιᾷ νηῒ περιορίζομεν τὴν κυβέρνησιν καὶ μηκέτι δῶμεν ναῦν ἄλλην αὐτῷ κυβερνῆσαι δύνασθαι, καὶ ἰατρὸν ἑνὸς ἰατρείου προστάντα καλῶς, εἶθ’ ἑκόντα τῆς προστασίας ἐκστάντα, τό τε ἰατρείου λοιπὸν ἑτέρου δύνασθαι προστῆναι καὶ τὸ ἰατρὸν ἔτι εἶναι προσαφαιρήσομεν, καὶ ἁπλῶς τὸν ἐπιστήμης τινὸς ἢ τέχνης εἰδήμονα ἑνί τινι τόπῳ ἢ πράγματι τὴν ἐπιστήμην ἢ τέχνην ἐπιδείκνυσθαι περικλείσομεν. Ἀλλ’ οὐκ ἔστι ταῦτα οὐκ ἔστι.

Πολλοῦ ἄρα δέον τὸν ἱεράρχην, ὃν καὶ τὸ ὅλον τοῦτο θεῖον ἱεράρχην ὀνομάζει καὶ ἄγγελον Κυρίου παντοκράτορος ὁ τὰ θεῖα πολὺς Διονύσιος, τὸν τὴν ἀρχιτεκτονίαν ἀνεζωσμένον τοῦ πνεύματος, τὴν τέχνην τεχνῶν καὶ ἐπιστήμην ἐπιστημῶν, καὶ γνῶσιν θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ ὅσα τὴν ἔξω καὶ πρώτην καλουμένην φιλοσοφίαν οἱ κατ’ ἐκείνην ἐξυμνοῦσι σοφοί, εὐθυβολώτερον δὲ οἱ ἡμέτεροι καὶ τῆς ὄντως σοφίας κήρυκες τὴν καθ’ ἡμᾶς ἱεραρχίαν ὁρίζονταί τε καὶ ὀνομάζουσι, τὸν διὰ ταύτην ἐν μεταιχμίῳ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἱστάμενον καὶ οὐρανῷ στηρίζοντα κάρη, καθά πού τις εἶπε, καὶ ἐπὶ χθονὶ βαίνοντα, τοῦτον, τὸν τοιοῦτον, τὸν τηλικοῦτον ἑνί τινι τόπῳ πειρᾶσθαι περιορίζειν καὶ περικλείειν, κἀπειδὰν τοῦδε τοῦ τόπου ἐκστῇ πρὸς τὸ μηδένα τόπον ἕτερον διδόναι συναποστερεῖν καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τοῦ κατ’ αὐτὴν ὀνόματός τε καὶ πράγματος, ὡς μήδ’ ἱεράρχην ἔτι λοιπὸν καλεῖν ἀξιοῦν· καίτοι καὶ τῆς κοινῆς ἐννοίας τοὐναντίον ἅπαν εἰσηγουμένης, καὶ πανταχοῦ καὶ ἀεὶ τὸν ἱεράρχην τῆς ἱεραρχίας γνωριζούσης ἀχώριστον, εἰ καὶ τῆς λαχούσης αὐτὸν ἐκκλησίας χωρίζοιτο, καὶ ὡς ἱεράρχην ἀλλ’ οὐχ ὡς ἁπλῶς ἄνθρωπον παρὰ πάντων τῶν εὐσεβῶν βουλομένων τιμώμενον, οὐ περιόντα μόνον ἐν γῇ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἄνω καὶ αἰώνιον λῆξιν μεταταξάμενον, μνήμης ἱερᾶς ἀξιοῦμεν· σὺ δὲ πῶς τοῦτον ἀποστερεῖς τῆς ἀξίας;

πῶς τὸ ἱερὸν ἀποχρίεις χρίσμα; πῶς τὸ θεῖον ἀφαιρῇ καὶ ἀμεταμέλητον χάρισμα; τοῦτ’ ἔμοι γε τῶν ἀπορωτάτων δοκεῖ. Οὐκ ἐγώ, φησιν, ἀφαιροῦμαι, ἀλλ’ αὐτὸς διὰ τῆς παραιτήσεως ἀπεβάλετο. Οὐ τὴν ἱεραρχίαν, οὔμενουν ἐγὼ φαίην, ἀλλὰ τὸν θρόνον σαφῶς παρῃτήσατο καὶ τὴν προεδρίαν ἐκείνης τῆς ἐκκλησίας· εἰ δὲ σὺ προστίθης καὶ τὴν ἱεραρχίαν, ἢ δεῖξον, ἢ μὴ συκοφάντει.

Ναί φησιν· ἀλλ’ ὁ τὸν θρόνον καὶ τὴν προστασίαν τῆς ἐκκλησίας παραιτησάμενος, καὶ τὴν ἱεραρχίαν συμπαρῃτήσατο· τί γὰρ ἕτερον ἢ προστασία τῆς ἐκκλησίας ἐστὶν ἡ ἱεραρχία; Ἀλλ’ ὅρα μὴ σαυτὸν λανθάνῃς, ὦ ’γαθέ, παραλογιζόμενος, ἐκ τοῦ μερικοῦ μεταβαίνων εἰς τὸ καθόλου, καὶ τήνδε τὴν ἐκκλησίαν ἀντὶ τῆς καθόλου μεταλαμβάνων, πρὸς δὲ καὶ τὴν ἱεραρχίαν συμμερίζων τε ταῖς κατὰ μέρος ἐκκλησίαις, καὶ αὖ συμμεταβαίνων ἐκ τοῦ κατὰ μέρους εἰς τὸ καθόλου. Εἰ γὰρ καὶ μία ἡ ἐκκλησία κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως, ἀλλὰ κατὰ τὸ κοινὸν καὶ καθόλου μία· εἰς μίαν γάρ φησιν ἁγίαν καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν ἐκκλησίαν· ἐπεί τοί γε κατὰ μέρος αἱ ἐκκλησίαι πολλαὶ τόπῳ τε καὶ χρόνῳ καὶ τάξει καὶ ἀριθμῷ καὶ διαφοραῖς ἄλλαις ἀλλήλων ἕτεραι, καὶ οὐ δήπου μίαν λέγοντες καὶ οὐ μίαν τὴν ἐκκλησίαν, τὸ τῆς ἀντιφάσεως ἀναιροῦμεν ἀξίωμα· κατὰ γὰρ ἄλλο καὶ ἄλλο ταῦτά φαμεν. Ὁ τοίνυν τινὸς τῶν κατὰ μέρος ἐκκλησίας προστασίαν παραιτησάμενος καὶ τῆσδε τῆς ἐκκλησίας οὕτω πως χωρισθείς, οὐ πάντως καὶ πάσης ταυτὸν δ’ εἰπεῖν τῆς καθόλου καὶ μιᾶς ἑαυτὸν ἐκκλησίας ἐξώρισεν, ἢ οὐκέτ’ ἂν οὐδ’ ἐν χριστιανοῖς τάττοιτο.

Καὶ μὴν εἰ ταῖς ἐκκλησίαις καὶ τὰς ἱεραρχίας συνδιαιρήσομεν καὶ καταμερίσομεν καὶ ἄλλην ἄλλης προστασίαν ἱεραρχίαν ἐκκλησίας εἶναι συμφήσομεν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὡς ἀχωρίστως συνιφεστώσας ἀλλήλαις αὐτὰς συγκληρώσομεν, ὁπότε ἡ μὲν καὶ τόπῳ καὶ χρόνῳ καὶ τοῖς ἄλλοις σωματικοῖς τε καὶ αἰσθητοῖς διαστήμασι διορίζεται καὶ τοῦ ἱεράρχου διαχωρίζεται, ἡ δὲ καὶ πανταχοῦ καὶ ἀεὶ καὶ παντὶ τρόπῳ τῷ ἱεράρχῃ συμπεριφέρεται, ἀσώματός τε καὶ ἄϋλος οὖσα, καὶ ἀπερίγραπτος διαμένει. Εἰ γάρ ἐστιν ἃ καὶ σωματικῶς δι’ αὐτῆς ἐνεργεῖται, σωματικά τινα τοῦ ἱεράρχου καὶ αἰσθητὰ παραλαμβάνοντος ἐν ταῖς ἁγίαις τελεταῖς σύμβολα, ἀλλὰ τὰς μυστικάς τε καὶ ὑψηλὰς καὶ ἁγιωτάτας καὶ θειοτάτας τῷ ὄντι τελετὰς ἀσωμάτως καὶ ἀθεάτως καὶ ἀμιγῶς καὶ ἀχράντως καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ἐνθέως καὶ πνευματικῶς ὁ κατὰ ταύτην πεποιωμένος θεῖος ἱεράρχης ἱερουργεῖ, ἴσασιν οἱ μεμυημένοι.

Ἔγωγ’ οὖν τοῖς τῶν τοιούτων τελετῶν ἐπόπταις καὶ μύσταις ἑπόμενος, οὐδὲ μερίζειν ὅλως ἀξιῶ καὶ κατατέμνειν κατὰ τοὺς σοὺς ἀνόμους νόμους τὴν μίαν ἱεραρχίαν, ἀλλ’ ἱσταμένην ἐν ἑαυτῇ κατὰ τὴν οἰκείαν ὁλότητα καὶ ἁπλότητα κοινῶς ὑπὸ τῶν κατὰ μέρος ἀρχιερέων καὶ ἀμερίστως ὅλην φημὶ μετέχεσθαι· οὐ γὰρ ἐκ μέρους, φησί, δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· οὕτω μία πίστις, ἓν βάπτισμα, εἰ καὶ πολλοὶ οἱ πιστεύοντές τε καὶ βαπτιζόμενοι· οὕτω μία φωτὸς ἔλλαμψις καὶ λόγου φώνησις, ἵνα καὶ αἰσθητοῖς χρήσομαι παραδείγμασιν, εἰ καὶ πολλοὶ οἱ φωτιζόμενοι καὶ ἀκούοντες· πολλῷ μᾶλλον ἄρα τὴν ἁπλῆν, τὴν ἄϋλον, τὴν ἀσώματον, τὴν μίαν καὶ ἀδιάφορον, τὴν ἐπιστήμην τῶν ὄντων, ᾗ ὄντα ἐστί, τὴν πνευματικὴν ἀρχιτεκτονίαν, τὴν θείαν ἱεραρχίαν ἐν τῇ καθ’ ἑαυτὴν τηρητέον ἁπλότητι καὶ μονότητι καὶ φυλακτέον ἐᾶν ἀπλήθυντον, εἰ καὶ πρὸς πολλοὺς καὶ πολλαχοῦ καὶ πολλάκις καὶ παρὰ πολλῶν διαδίδοται· ἢ δός μοι σὺ τὰς διαφοράς, καθ’ ἃς αἱ πολλαὶ ἀλλήλων διοίσουσι, κἀγώ σοι δώσω τούτων τὸ πλῆθος· ἀλλ’ ἱεραρχίας ἱεραρχία διαφέρει τοπαράπαν οὐδέν· δηλοῖ δὲ καὶ τὸ ἓν ἀποτέλεσμα ἀπὸ καθάρσεως μὲν ἀρχόμενον, διὰ μέσου δὲ τοῦ φωτισμοῦ προβαῖνον εἰς τὴν τελείωσιν. Εἰ γὰρ καὶ τρία τὰ ἀριθμούμενα κάθαρσις φωτισμὸς καὶ τελείωσις, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τῶν τριῶν εἷς, ἡ σωτηρία τῶν τελουμένων, ὅπερ ἐστὶ τῆς ἱεραρχίας τὸ ἀποτέλεσμα.

Εἰ δὲ τὰς αὐτὰς δίδως ταῖς ἱεραρχίαις διαφοράς, ἃς εἶναι καὶ τῶν ἐκκλησιῶν ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσε, τὰς κατὰ τόπον καὶ χρόνον καὶ τάξιν καὶ ἀριθμὸν ὄγκον τε καὶ σχῆμα καὶ μέγεθος καὶ εἴ τινας ἄλλας, ὅρα σοι καὶ σωματοῦν τὰς ἱεραρχίας, καὶ μηδὲν ἕτερον ἢ ἐκκλησίας οὔσας ἀποφαίνειν· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ πᾶσαν ἐπιστήμην τὸ ἐπιστητὸν εἶναι λέγειν, καὶ πᾶσαν τέχνην τὸ τεχνητόν, ἃ πόσην ἐπάγεται τὴν ἀτοπίαν, τοῖς συνετοῖς ἀκροαταῖς τῶν λόγων λέγειν παρίημι. Εἰ δ’ ἀπορεῖς ἔτι πῶς καὶ μίαν μένειν καὶ τὴν αὐτὴν δυνατὸν τὴν ἱεραρχίαν καὶ διὰ πασῶν τῶν ἁπανταχοῦ διήκειν ἐκκλησιῶν, καὶ διὰ πάντων τῶν ἐπὶ πάσας ταύτας ἄλλων ἄλλοτε καθισταμένων ἱεραρχῶν ἐνεργεῖσθαι πάντοτε, τάχα καὶ τὸ κεφάλαιον ὅλον τοῦ θείου μυστηρίου λανθάνει σε, πῶς ὁ πρῶτος ἡμῶν καὶ μόνος ἀρχιερεὺς καὶ εἰς αἰῶνα μένων τὸν ἅπαντα διὰ μιᾶς τῆς ἐφάπαξ ἑαυτοῦ προσφορᾶς καὶ εἰσόδου τῆς εἰς τὰ ἅγια μετὰ τοῦ ἰδίου αἵματος αἰωνίαν εὕρατο λύτρωσιν, πάντοτε ζῶν καὶ ἐντυγχάνων ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καθὼς ὁ εἰς τρίτον ἁρπαγεὶς οὐρανὸν καὶ εἰς τὸν παράδεισον κἀκεῖθεν μυηθεὶς τὰ ἀπόρρητα καὶ ἄρρητα ῥήματα διεξοδικώτερον ἀπαγγέλλει, τῆς καθ’ ἡμᾶς ἱεραρχίας ἐν τῷ Χριστῷ παραδεικνὺς τὸ ἀρχέτυπον, μᾶλλον δὲ αὐτὴν ταύτην ἐκεῖθεν λαμβάνουσαν τὴν ἀρχήν, καὶ εἰσαεὶ λοιπὸν προαιωνίως ἐνεργουμένην, καὶ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν διαμένουσαν.

Ὡς γὰρ ἓν τὸ ἑκασταχοῦ ἑκάστοτε προσφερόμενον ἱερεῖον, σῶμα δηλονότι καὶ αἷμα Χριστοῦ, καθὰ καὶ πιστεύομεν οὐ γὰρ ἄλλο τὸ χθὲς καὶ σήμερον ἢ τῇδε καὶ τῇδε, ἀλλὰ πανταχοῦ καὶ ἀεὶ ταυτὸν καὶ τὸ ἓν· οὕτω καὶ τὴν ἱερωσύνην, καθ’ ἣν τὸ ἓν τοῦτο προσφέρεταί τε καὶ ἱερεύεται, μίαν ῥητέον καὶ πιστευτέον πᾶσα ἀνάγκη, καὶ πρό γε ταύτης τὴν ἱεραρχίαν, ἣ ταύτης ἐπιστατεῖ. Ἀλλ’ εἰ χωρίζεις, φησίν, ἀπ’ ἀλλήλων ἱεραρχίαν καὶ ἐκκλησίαν καὶ διὰ τοῦτο δίδως τῷ παραιτουμένῳ τὴν ἐκκλησίαν παρακατέχειν ἑαυτῷ τὴν ἱεραρχίαν, δὸς κἀμοὶ παραιτουμένῳ τὴν ἱεραρχίαν παρακατέχειν τὴν ἐκκλησίαν.

Ἀλλ’ ἐκκλησία μέν, ὦ οὗτος, οὐδ’ ἂν ἐκκλησία ῥηθείη χωρισθεῖσα τῆς ἱεραρχίας· οὐδὲν γὰρ ἔτι δύναται ἐνεργεῖν, ὧν μετ’ ἐκείνης ἐνήργει καὶ δι’ ἐκείνην, καὶ δι’ ἃ ἐκκλησία καὶ ἦν καὶ ὠνόμαστο, οὐ κάθαρσιν, οὐ φωτισμόν, οὐ τελείωσιν, οὐ μὴν οὐδ’ ἄλλην ἱεραρχίαν προσλαβέσθαι δύναται· μίαν γὰρ οὖσαν τὴν ἱεραρχίαν διὰ πλειόνων ἡμῖν ὁ λόγος ἀπέδειξεν· ἡ δ’ ἱεραρχία, πολλῶν οὐσῶν τῶν ἐκκλησιῶν, δύναται, τῆσδε χωρισθεῖσα, μετ’ ἄλλης τὰ ἑαυτῆς ἐνεργεῖν καὶ δίχα τῶν κατὰ μέρος τινός, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ὡς οὖσα καθόλου, μετὰ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας οὐδὲν ἧττον ἐμπράκτους τὰς ἐνεργείας ἑαυτῆς ἐνδείκνυσθαι. Δεῖται μὲν οὖν ἀναγκαίως τῆς ἱεραρχίας ἡ ἐκκλησία, εἴ γε μέλλοι μένειν ἐκκλησία· καὶ πῶς σὺ χωρὶς τῆς ἱεραρχίας τὴν μηκέτ’ οὖσαν ἐκκλησίαν παρακατασχεῖν ἀξιοῖς; οὐ πάντως δὲ δεῖται τῆς μερικῆς ἐκκλησίας ἡ ἱεραρχία, καὶ χωρὶς αὐτῆς μένειν δυναμένη ἱεραρχία, διὸ καὶ παρακατέχειν ταύτην ὁ τὴν ἐκκλησίαν παραιτούμενος δύναται.

Ὅτι δὲ τὴν μὲν ἐκκλησίαν ἔξεστι παραιτεῖσθαι, τὴν δὲ ἱεραρχίαν οὐκέτι, δηλοῦσι καὶ οἱ κανόνες, οἱ μὲν ὅπως ποτὲ δεχόμενοι τὴν παραίτησιν, ὁ δέ τις ἀποπεμπόμενος· ἡ μὲν τῆς ἐν Ἐφέσῳ Συνόδου πρὸς τὴν ἐν Παμφυλίᾳ ἐπιστολή, τὸν ἀπειρηκότα πρὸς τὰς φροντίδας τῶν πραγμάτων τῆς λαχούσης αὐτὸν ἐκκλησίας Εὐστάθιον, καὶ διὰ τοῦτο παραιτησάμενον, ὡς μὲν ἐξ ἀπραγμοσύνης ὀλιγωρήσαντα μομφῆς τινος ἅμα δὲ καὶ συγγνώμης καταξιώσασα, ὅτι δὲ μὴ καθαίρεσιν ὑπομεμένηκεν ἔννομον, ὡς ἐπί τισιν ἐληλεγμένος ἐγκλήμασι παρά τινων καταφλυαρησάντων αὐτοῦ τῆς ὑπολήψεως, ἀλλ’ ἡ παραίτησις αὐτοῦ γέγονεν ἀντ’ ἐγκλήματος, διὸ καὶ ἄλλος ἀντ’ αὐτοῦ κεχειροτόνηται παρὰ τῆς ἐκεῖ Συνόδου τῆς ἐκκλησίας ἐπίσκοπος, ὁ Θεόδωρος, ἐκείνους τοὺς τὴν παραίτησιν δεξαμένους καὶ χειροτονήσαντας τὸν Θεόδωρον ἀποδεξαμένη καὶ τὸν παραιτησάμενον δικαιώσασα δίχα πάσης ἀντιλογίας, αὐτοῖς χρῶμαι τοῖς τῆς ἐπιστολῆς ῥήμασι, τό τε τῆς ἐπισκοπῆς ἔχειν ὄνομα, καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν κοινωνίαν· πλὴν ὥστε μὴ ἐξ αὐθεντίας ἰδίας, ἀλλ’ εἴπερ ἄρα κατ’ ἐπιτροπὴν ἀδελφοῦ καὶ συνεπισκόπου καὶ συμπαράληψιν· καὶ λειτουργεῖν καὶ χειροτονεῖν· ἀναγκαίως προσθεῖσα τὸ μὴ ἐξ αὐθεντίας ἰδίας διὰ τὸ τηνικαῦτα μηδὲ Θεόδωρον αὐτὸν ἔχειν ἴδιον· ὡς εἴ γε καὶ θρόνος σχολάζων εἴη, καὶ τοῦτον ὡς σχολάζοντα τῷ σχολάζοντι θρόνῳ ἐγκαθιδρύσετε καὶ τὴν αὐθεντίαν αὐτοῦ ἐπιτρέψετε· τοῦτο γὰρ σαφῶς ἐμφαίνει τό, εἰ δέ τι βουλεύσεσθε χρηστότερον ἐπ’ αὐτῷ ἢ νῦν ἢ εἰς τὸ μετὰ ταῦτα, ἀρέσει, φησί, καὶ τοῦτο τῇ ἁγίᾳ Συνόδῳ.

Καὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει μεταγενεστέρας Συνόδου, τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, κανὼν ἓξ καὶ δέκατος, Μηδενὶ τρόπῳ ἐξεῖναι, διοριζόμενος, ἐπίσκοπον ἐν ἐκκλησία καθίστασθαι, ἧς ἔτι ὁ προεστὼς ζῇ καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ τιμῇ συνίσταται, εἰ μή, φησιν, αὐτὸς ἑκὼν τὴν ἐπισκοπὴν παραιτήσεται· ὡς δεκτέας οὔσης δηλονότι τῆς παραιτήσεως. Οἷς γὰρ μὴ παραιτουμένου τούτου θατέρῳ τὰς τῆς ἐκκλησίας θύρας ἐπιζυγοῖ, πάντως ἀνοίγει παραιτουμένου· ἀνοίγει δὲ δεξάμενος πρότερον τὴν παραίτησιν· μὴ γὰρ δεξάμενος, οὐδ’ ἂν τοῦτον τῆς ἐκκλησίας μεταστήσειεν, οὐδ’ ἂν ἕτερον ἀντικαταστήσειεν.

Ἀλλὰ μὴν ἀντὶ τοῦ ἐξιόντος ἑκόντος καθίστησιν ἕτερον· δέχεται ἄρα τὴν ἑκουσίαν παραίτησιν· τοῦ γε μὴν ἀκουσίως ἐξωθεῖσθαι τῆς ἐπισκοπῆς μέλλοντος, χρῆναί, φασι, πρότερον τὴν αἰτίαν κανονικῶς ἐξεταζομένην εἰς πέρας ἄγεσθαι, καὶ οὕτω μετὰ τὴν τούτου καθαίρεσιν ἕτερον εἰς τὴν ἐπισκοπὴν προβιβάζεσθαι. Ἰδοὺ καὶ διαφορὰς παραιτήσεώς τε καὶ καθαιρέσεως ὁ κανὼν ἡμῖν οὗτος ἐγνώρισε, τῆς μὲν τὴν ἑκουσίαν ἐκ τῆς ἐκκλησίας μετάστασιν, τῆς δὲ τὴν ἀκουσίαν ἐξώθησιν, καὶ ποριστέον ἐντεῦθεν, ὡς οὐ πάντως ὁ παραιτούμενος ἑαυτοῦ καταγινώσκων ἀναξιότητα τὴν παραίτησιν ὑποδύεται· ἦ γὰρ οὐδ’ ἂν ὡς ἑκὼν ἐξιστάμενος παρεδέχετο, ἀλλ’ ὡς ἀνάξιος πρότερον ἐλεγχόμενος, εἶτα καὶ καθαιρούμενος, οὕτως ἄκων ἐξωθεῖτο τῆς ἐκκλησίας.

Ὁ δ’ αὐτὸς οὗτος κανὼν καὶ τὸν ἔξω τῆς κατ’ αὐτὸν ἐκκλησίας χρονοτριβοῦντα ὑπὲρ τὸν ἑξαμηνιαῖον χρόνον ἐπίσκοπον, ὑπὸ μηδεμιᾶς εὐλόγου προφάσεως κωλυόμενον, καὶ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀλλότριον καθεστάναι διοριζόμενος, καὶ εἰς τὸν τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ τόπον ἕτερον ἀντεισάγεσθαι, δῆλός ἐστι τῷ ἡμετέρῳ λόγῳ συντρέχων· καὶ ἄλλο μέν τι τὴν ἀρχιερωσύνην οὖσαν εἰδώς, ἧς ἀλλοτριοῖ τὸν κατάκριτον, ἄλλο δὲ τὸν τῆς ἐπισκοπῆς τόπον, τὸν θρόνον δηλαδὴ καὶ τὴν ἐκκλησίαν, εἰς ὃν ἀντεισάγει τὸν ἕτερον· ταῖς εὐλόγοις δὲ προφάσεσι συναρίθμιον παραλαμβάνων καὶ τὴν παραίτησιν, σαφῶς δείκνυσι μὴ ἁπλῶς ἄλλως, ἀλλὰ καὶ ὡς εὔλογον ταύτην δεχόμενος. Ἡ δέ γε πρὸς Δόμνον τοῦ μεγάλου Κυρίλλου ἐπιστολή, ὃς καὶ τῆς προειρημένης Συνόδου τῆς κατ’ Ἔφεσον ἐχρημάτιζεν ἔξαρχος, καθαπτομένη μὲν τοῦ Δόμνου ὡς ἐν τοῖς αὐτοῦ γράμμασιν ἐπίσκοπον ὀνομάζοντος τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοσεβέστατον Πέτρον, ὃς λιβέλλους δοὺς παραιτήσεως ἐδέχθη καὶ τῆς ἐκνεμηθείσης αὐτῷ ἐκκλησίας παραλόγως παρεκινήθη.

Χρῆναι γὰρ καὶ κανονικῆς εὐταξίας εἶναι ἀκόλουθον, ἢ τὸ τῆς ἱερωσύνης ὄνομα μετὰ τοῦ πράγματος ἔχειν αὐτόν, ἤ, εἴ περ ἦν τοῦ προεστάναι θείου θυσιαστηρίου ἀνάξιος, μηδὲ τῇ τοῦ ἐπισκόπου κλήσει τιμᾶσθαι· ἔξω δὲ τῶν τῆς ἐκκλησίας θεσμῶν ἀποσκορακίζουσα τὸ παραιτήσεως λιβέλλους προσάγειν τινὰς τῶν ἱερουργῶν. Εἰ γὰρ εἰσί, φησι, τοῦ λειτουργεῖν ἄξιοι, ἔστωσαν ἐν τούτῳ, εἰ δ’ ἀνάξιοι, μὴ ἀπὸ παραιτήσεως ἐξίτωσαν· κατεγνωσμένοι δὲ μᾶλλον ἐπὶ πράγμασιν, ὧν ἄν τις πολλὴν ποιήσαιτο τὴν καταβολήν, ὡς ἔξω τρεχόντων πάσης ἀκολουθίας. Τί λέγεις, ὦ θεῖε Κύριλλε, φαίη τις ἂν πρὸς αὐτὸν εἰκότως, οὐ δέχῃ λίβελλον οἱ τελειοῦντες ἀρχιερεῖς, οἱ τελειούμενοι μοναχοὶ καὶ οἱ πρὸ τούτων ἱερομόναχοι, οἱ φωτίζοντες ἱερεῖς, οἱ φωτιζόμενοι ἢ τριβαπτιζόμενοι, οἱ καθαίροντες διάκονοι, οἱ καθαιρόμενοι ἤτοι κατηχούμενοι. Τῶν δὴ τριῶν ἑκατέρων ταγμάτων τελουμένων τε καὶ τελούντων, ἆρα οὐχ ὁρᾷς καὶ σὺ τῶν τελουμένων τὸ μὲν τῶν καθαιρομένων ἑστώς που κάτω, τὸ δὲ τῶν φωτιζομένων εὐθὺς πρὸ τούτου, καὶ ἄνω γε τὸ τῶν τελειουμένων; καὶ αὖ τῶν τελούντων ὑποβεβηκὸς μὲν τὸ τῶν καθαιρούντων, εὐθὺς δὲ προβεβηκὸς τὸ τῶν φωτιζόντων, καὶ τελευταῖον ἐπαναβεβηκὸς τὸ τῶν τελούντων;

ὁρᾷς πάντως, εἴ γε καὶ τῷ θείῳ προσέχεις Διονυσίῳ διεξοδικώτερον προβιβάζοντι τὸν προσέχοντα, ἐκφαντικώτερόν τε καθάπερ δακτύλῳ τῷ περὶ τούτων λόγῳ τὰ μυστικὰ ταῦτα διαδεικνύντι θεάματα. Τὸ τοίνυν ἀνώτατον τάγμα τὸ τῶν τελειούντων ἐστίν, οὓς ἴσμεν εἶναι τοὺς ἱεράρχας, τοὺς ἐκ τῆς ἱεραρχίας ἐπωνύμως οὕτως καὶ ὄντας καὶ λεγομένους, τοὺς ἐνθέους καὶ θείους ἄνδρας, τοὺς πάσης τῆς ἱερᾶς ἐπιστήμης εἰδήμονας· καθότι καὶ ἱεραρχία λέγεται καὶ ἐστὶν ἡ τῶν κατ’ αὐτὴν πάντων ἱερῶν πραγματεία· καὶ ὁ φήσας ἱεραρχίαν, ἁπάντων ὁμοῦ συλλήβδην ἔφη τὴν τῶν ἱερῶν διακόσμησιν. Τοιοῦτον μὲν οὖν ὡς συνοπτικῶς θεωρῆσαι τὸ τῆς ἱεραρχίας χρῆμα, τοιοῦτος δὲ καὶ ὁ κατ’ αὐτὴν τετελεσμένος παρὰ τῆς θείας τελεταρχίας καὶ τῶν ὑφ’ ἑαυτὸν ταγμάτων τελεσιουργὸς ἱεράρχης. Ἴδωμεν δὲ καὶ πῶς καὶ πόθεν τὴν ἀρχὴν εἰς ἡμᾶς τὸ τηλικοῦτον χρῆμα καταπεφοίτηκεν.

Ὁρῶμεν δὴ πρῶτον τῆς καθ’ ἡμᾶς ἱεραρχίας καθηγησάμενον τὸν τῆς ὅλης ἡμῶν σωτηρίας ἀρχηγὸν καὶ τελειωτήν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ὃς ἐπεὶ διὰ φιλανθρωπίαν Θεὸς ὤν, καὶ ἄνθρωπος γέγονε, καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὡς Θεὸς ὁ αὐτὸς τέλειος, ἀληθινός, καὶ ἄνθρωπος τέλειος ἐχρημάτισε καὶ δι’ ἑαυτοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ κατήλλαξεν ἡμᾶς, πάλαι διὰ τῆς ἁμαρτίας ἐκπεπολεμωμένους, τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, αὐτὸς ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερεύσας, ὡς αὐτὸς ὢν ὁ ἱεράρχης ὁ καθαίρων, ὁ φωτίζων, ὁ τελεσιουργῶν, αὐτὸς τὸ ἱερεῖον, ἡ κάθαρσις, ὁ φωτισμός, ἡ τελείωσις, καὶ πᾶσαν οὕτω τὴν ὑπὲρ ἡμῶν πληρώσας οἰκονομίαν, ἐν τῷ μέλλειν ἀφ’ ἡμῶν ἀπαίρειν πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα μὴ τὸ δωρηθὲν ἡμῖν οὕτω δι’ αὐτοῦ θεῖον καὶ ὑπερφυὲς χρῆμα τῆς ἱεραρχίας συναποπτῇ, δευτέρους μετ’ αὐτὸν ἱεράρχας τοὺς Ἀποστόλους χειροτονεῖ, καταστήσας αὐτοὺς ἄρχοντας οὐ μεμερισμένως τόνδε τῇδέ που, ἀλλὰ πάντας κατὰ τὸ εἰρημένον ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, οὐδὲ μέχρι χρόνου τοῦδέ τινος, ἀλλ’ ἕως, φησί, τοῦ αἰῶνος τῆς συντελείας, ἕς τ’ ἂν καὶ αὐτὸς αὐτοῖς ὑπέσχετο συμπαρεῖναι.

Καὶ πρῶτα μὲν αὐτοῖς τὴν καθαρτικὴν ἐνέπνευσε διὰ τοῦ ἐμφυσήματος δύναμιν, ὡς ἔδειξεν ἐπειπών· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας ἀφίενται αὐτοῖς· τούτου γὰρ καὶ πρῶτον ἐδεόμεθα τοῦ χαρίσματος οἱ ταῖς ἁμαρτίαις ὑπεύθυνοι· εἶτα πρὸς τούτῳ καὶ φωτιστικοὺς αὐτοὺς ἐκτελεῖ μετὰ τοῦ μαθητεύειν εἴτουν καθαίρειν ἐκ τῆς ἀγνοίας πάντα τὰ ἔθνη, καὶ τὴν τοῦ βαπτίζειν εἴτουν φωτίζειν ἐγχειρήσας αὐτοῖς δύναμιν διὰ τοῦ εἰπεῖν, Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Φώτισμα γὰρ ὄντως τὸ θεῖον βάπτισμα, φῶς γνώσεως θείας τοῖς βαπτιζομένοις προχέον, τὴν τῆς ὑπερουσίου καὶ ὑπερωνύμου μιᾶς καὶ ἀσυγχύτου Τριάδος ἔλλαμψιν, ὡς αὐτὰ δηλοῖ τὰ κατὰ θείαν παράδοσιν ἐπιφωνούμενα τούτῳ ῥήματα.

Εἰς τὸ ὄνομα καὶ οὐ λέγει ποῖον, ἵνα δείξῃ τὸ ὑπερώνυμόν τε καὶ ὑπερούσιον, πλὴν ἓν ὄνομα τῆς μιᾶς δηλωτικὸν οὐσίας ἢ μᾶλλον ὑπερουσιότητος τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τριῶν τούτων ὁμοουσίων, ὧν καὶ κοινὸν τὸ ὑπερούσιον καὶ ὑπερώνυμον ὄνομα, πλὴν ἀλλὰ τριῶν, τοῦ μὲν ὡς ἀρχῆς καὶ αἰτίου· τοιοῦτον γὰρ ὁ Πατήρ· τῶν δὲ ὡς ἐκ τοῦ αὐτοῦ αἰτίου καὶ ἐν αὐτῷ καὶ σὺν αὐτῷ συνόντων ἐξ ἀϊδίου, τοῦ μὲν γεννητῶς, τοῦ δὲ ἐκπορευτῶς. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ φωτισμὸς τοῦ βαπτίσματος.

Τούτου δὲ τελεστικοὺς τοὺς οἰκείους μύστας ὁ Λόγος ἀποτελέσας, ὡς εἴρηται, τῷ τηνικαῦτα μὲν ἐν Ἱερουσαλὴμ καθῆσθαι προὐτρέψατο, ἕως οὗ, φησιν, ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους, ἣν καὶ ἐπαγγελίαν τοῦ Πνεύματος εἴρηκεν. Ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι· ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· τοῦ μὲν ἐνδύσησθε μεταληφθέντος εἰς τὸ βαπτισθήσεσθε, τῆς δὲ δυνάμεως ἑρμηνευθείσης εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ καὶ προλαβὼν παράκλητον ἄλλον ὠνόμασε καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· καὶ ἐκεῖνος, εἶπεν, ἡμᾶς διδάξει καὶ ὑπομνήσει πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, οὕτω προλέγων αὐτοῖς καὶ προϋπογράφων τὴν καθ’ ὅλην τὴν ἱεραρχίαν τελείωσιν.

Ἐπεὶ δὲ καὶ ἀνελήφθη, τὴν οἰκείαν τε καὶ πατρικὴν ὑπόσχεσιν ἐξεπλήρωσεν οὐ μετὰ πολλάς, ὡς εἶπεν, ἡμέρας, ἀλλ’ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἑορτὴν τῆς Πεντηκοστῆς, καθημένοις αὐτοῖς ἐν τῷ ὑπερώῳ τῆς Ἱερουσαλήμ, τὸ ἅγιον αὑτοῦ Πνεῦμα παρὰ τοῦ Πατρὸς καταπέμψας, τὸ τελειωτικὸν καὶ ὑπερτελὲς καὶ προτέλειον, οὗ καὶ πληρωθέντες οὐ μεριστῶς, ἀλλ’ ἕκαστος ὅλου, ἐλάλουν ἑτέραις γλώσσαις, οὐκ ἄλλος ἄλλην καὶ διαφόρως, ἀλλὰ πάντες κοινῶς ἑτέραις καὶ ταῖς αὐταῖς· μᾶλλον δὲ αὐτῶν μὲν δώδεκα τὸν ἀριθμὸν ὄντων, ἔδει καὶ τὰς γλώσσας συνδιαμερισθῆναι αὐτοῖς εἰς δώδεκα, καθὸ καὶ ἕτεραι αἱ γλῶσσαι, αὐταὶ δὲ κατὰ τὴν φύσιν μία αἱ δώδεκα· πᾶσαι γὰρ ἦσαν ὡσεὶ πυρός· οὗ πυρὸς φλόγα καὶ τοὺς τοῦ Θεοῦ λειτουργοὺς ὁ προφήτης Δαβὶδ ἑώρακε, τοῦ ἑνὸς ἁγίου Πνεύματος· διὸ καὶ ἐλάλουν, φησί, καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι· οὐχ ὡς αἱ δώδεκα γλῶσσαι, ἀλλ’ ὡς ἓν Πνεῦμα.

Οὕτως οὖν πληρωθέντες τοῦ θείου Πνεύματος, καὶ κατ’ αὐτὸ τελειωθέντες, καὶ τὴν τελειωτικὴν δύναμιν ἐνδυσάμενοί τε καὶ βαπτισάμενοι καὶ χρισθέντες, ὡς ἄν τις εἴποι, χρίσμα καλῶν τὴν τῆς ἱεραρχίας τελείωσιν, ἐλάλουν οὐ μερισάμενοι τοὺς αὐτίκα παρατυχόντας, ὁ μὲν Πάρθους, ὁ δὲ Μήδους, ἄλλος Ἐλαμίτας, καὶ ἄλλους καὶ ἄλλους ἕκαστοι, ἀλλὰ πάντες πάντας ὡς ἐπὶ πάντας καὶ πανταχοῦ χειροτονηθέντες ἕκαστοι, ὃ καὶ δι’ ἐκείνων σαφῶς τῶν πρὸς αὐτοὺς τοῦ Χριστοῦ ῥημάτων δεδήλωται. Ἔσεσθέ μοι μάρτυρες, φήσαντος, ἔν τε Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρείᾳ καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς· οὐχ ὁ μὲν ὧδε, ὁ δὲ ὧδε, ἀλλὰ κοινῶς πανταχοῦ πάντες ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Οὕτω γοῦν καὶ λαλούντων αὐτῶν, πάντες ἤκουον μαρτυροῦντος τοῦ Πνεύματος τὴν κοινὴν αὐτῶν ἐπὶ πάντας προχείρησιν.

Οὕτω καὶ μετὰ ταῦτα διήρχοντο οἱ Ἀπόστολοι εὐαγγελιζόμενοι, τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ κηρύττοντες πανταχοῦ. Εἰ δ’ ὕστερον Πέτρος μὲν τὴν Ῥώμην, Ἰάκωβος δὲ τὰ Ἱεροσόλυμα, Ἰωάννης τὴν Ἀσίαν, Ἀνδρέας τὴν Εὐρώπην, καὶ ἄλλος ἄλλην διεκληρώσατο, οὐδὲ τοῦτο πρὸς τὸ μερίζεσθαι τὴν ἱεραρχίαν ἢ τῆς ἀποστολῆς τὴν ἀξίαν· ἐπεὶ καὶ μετὰ τῷ κληρωθῆναι Πέτρῳ τὴν Ῥώμην διὰ τῆς Ἀσίας ἢ τῆς Εὐρώπης παριὼν οὗτος, οὐχ ὡς ἀλλότριος Ἀπόστολος ἢ ἐπίσκοπος παρεπέμπετο, οὐδὲ σιγᾶν καὶ ἀργεῖν καὶ μὴ κηρύττειν ἢ βαπτίζειν ἢ μὴ τῷ τῆς ἱεραρχίας χρίσματι χρίειν, εἴ που ταῦτα ποιεῖν ἐδέησεν, εἶχεν ἀνάγκην· ἀλλ’ ἡ μὲν τοῦ Πνεύματος χάρις καὶ ἡ δι’ αὐτὴν ἐξουσία ἡ αὐτὴ πᾶσι παρῆν πανταχοῦ, αὐτοὺς δὲ ἀνθρώπους ὄντας καὶ πανταχοῦ παρεῖναι ἢ ταχέως παριέναι μὴ δυναμένους, ὧν τὸ μὲν μόνου Θεοῦ, τὸ δὲ τῆς ἀγγελικῆς ἐστι φύσεως, αὐτὴ ἡ κατ’ ἀνθρώπους φύσις ἠνάγκασε τοὺς τόπους κληροδότως ἐξιδιώσασθαι. Τούτων οὕτως ἡμῖν ἀσφαλῶς τεθεωρημένων, ἀκόλουθον ἐστὶ καὶ καθ’ ἑξῆς τὴν ἱεραρχίαν ἀπὸ τῶν θείων Ἀποστόλων εἰς τοὺς ἱεράρχας ὁρᾶν μεταβαίνουσαν ὅλην, τελείαν, ἀμέριστον καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἀκίβδηλον, κληροῦσθαι δὲ τόπον ἄλλον ἄλλῳ τῶν ἱεραρχῶν διὰ τὴν εἰρημένην ἀνάγκην τῆς φύσεως.

Οὕτω γοῦν καὶ τὰς ἱεροτελεστικὰς ὁρῶμεν εὐχάς, δι’ ὧν πιστεύομεν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παραγίνεσθαι καὶ τελεσιουργεῖν τὸν χειροτονούμενον, οὐδὲ μεμνημένας τοῦ τόπου, μόνον δὲ τὸ θεῖον Πνεῦμα προκαλουμένας εἰς ἐπιφοίτησιν ὡς ἐνεργῆσαι τὸ ἑαυτοῦ καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν τῆς ἱεραρχίας δύναμιν ἐπιπνεῦσαι τῷ τελουμένῳ. Οὕτω καὶ τὰ πρὸ τῶν εὐχῶν ἐκφωνούμενα ῥήματα τὴν θείαν χάριν φασὶ προχειρίζεσθαι τόνδε, τὸν μὲν ὑποδιάκονον εἰς Διάκονον, τὸν δὲ Διάκονον εἰς Πρεσβύτερον, τὸν δὲ Πρεσβύτερον εἰς Ἐπίσκοπον. Καὶ τὰ μὲν μέχρι τοῦδε τὴν τῆς θείας χάριτος εἶναι προχείρησιν νοεῖν ὀφείλομεν, ἣν καὶ διὰ τῶν εὐχῶν προκαλούμεθα δεῖ γὰρ μηδὲν διαφωνεῖν πρὸς ἄλληλα τὰ τελούμενα, ἀλλὰ συμφωνεῖν πάντα πάντη, τὴν δὲ προσθήκην, δι’ ἧς ἡ πόλις ἢ γοῦν ὁ τόπος ὁ κληρούμενος τῷ χειροτονουμένῳ δηλοῦται, κατὰ μίμησιν τῶν ὕστερον ἐπινοηθέντων παρὰ τῶν Ἀποστόλων κλήρων παρὰ τοῦ ἐκφωνοῦντος ἐπάγεσθαι, συνάπτοντος τῇ τῆς ἱεραρχίας τελετῇ τηνικαῦτα τὴν κατακλήρωσιν, ὡς ἂν μὴ διὰ ταύτην ἑτέρου δεηθείη καιροῦ καὶ τελετῆς ἑτέρας καὶ πανηγύρεως.

Οἱ δὲ κανόνες δεῖ γὰρ καὶ τὸ φυόμενον ἐκ τούτων ἑτέρωθεν ἄτοπον ἐπιλύσασθαι, ἵνα μηδὲν παραλειφθῇ τῷ λόγῳ ἀμφισβητήσιμον νόμοι μέν εἰσιν ἐκκλησιαστικοί, κωλύουσι δὲ τὰς μεταβάσεις καὶ τὸ θρόνοις ἀλλοτρίοις ἐπιπηδᾶν καὶ χειροτονεῖν ὑπερόρια, οὐ τὴν ἱεραρχίαν ὑπεναντίως τοῖς εἰρημένοις καταμερίζοντες, οὐδὲ τοὺς πεφασμένους ἡμῖν θείους θεσμοὺς ἀνατρέποντες, οὐδὲ τὸν ὄντως θεῖον καὶ θεόληπτον ἱεράρχην οὗ καὶ τὰ ἔργα καὶ οἱ λόγοι καὶ τὰ νοήματα πάντα θεοκινήτως ἐνεργεῖται καὶ θεοπνεύστως στενοχωροῦντες τοῦ μὴ πανταχοῦ τὰς ἀκτῖνας προΐσχειν τῆς δεδωρημένης αὐτῷ φωταυγείας καὶ χάριτος δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται, οὐδὲ παρέρπει φθόνος ἐν τοῖς ἁγίοις, ἀλλὰ τὰς παρακινήσεις σαφῶς καὶ παρεκβάσεις τοῦ θεομιμήτου τῆς ἱεραρχίας σκοποῦ προμηθῶς ἀναστέλλοντες, ἵνα μή τινες ἀτάκτῳ φερόμενοι πνεύματι τῷ τῆς ἱεραρχικῆς ἐλευθερίας καλῷ κακῶς ἀποχρῶνται εἰς ἐξουσίαν αὐτόνομον, καὶ οὕτω τοὺς ἀδελφοὺς σκανδαλίζωσιν· ἐπεί τοί γε σκανδάλου μὴ ὑπόντος, οὐδὲ τὸν ἱεράρχην κωλύει τοῦ πανταχοῦ ἱεραρχικῶς ἐνεργεῖν, ἢ παρὰ τοῦ τηνικάδε προσλαμβανόμενον ἀδελφοῦ καὶ συνεπισκόπου, ἢ συνοδικῇ κρίσει προβιβαζόμενον, εἴτε σχολάζοντα, εἴτε καὶ προενεργοῦντα κατὰ μετάθεσιν, πάντως δὲ εἰς ἐκκλησίαν σχολάζουσαν· ὅθεν πλείη μὲν γαῖα κατὰ τὸν εἰπόντα, πλείη δὲ θάλασσα τοιαῦτα πολλά, τὰ μὲν ἱστοροῦσαι γεγενημένα, τὰ δὲ καὶ νῦν καθ’ ἑκάστην γινόμενα προδεικνύουσαι.

Οὕτως οὐκ ἔκθεσμος, οὐ καινή τις, ἀλλὰ καὶ συνήθης καὶ θείοις θεσμοῖς καὶ κανόσιν ἱεροῖς ἀκόλουθος ἡ τοῦ Πατριάρχου κατάστασις, παρουσίᾳ καὶ κρίσει συνοδικῇ καὶ ψήφῳ βασιλικῇ συγκεκροτημένη. Ταῦτα ἡμᾶς ἡ μυστικὴ τῶν ἱερῶν ἐδίδαξεν ἐποπτεία· ταῦτα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργοῦν, ὑπέδειξε· τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τὸ πρᾶον, τὸ γαληνόν, τὸ ἡσύχιον, ὃ τοῦ πονηροῦ πνεύματος, τοῦ πνεύματος τοῦ ψεύδους, τῆς ἀπονοίας, τοῦ θρασέος, τοῦ στασιώδους, τοῦ ἀναιδοῦς, ὡς ἀεὶ καὶ νῦν περιγένοιτο, καὶ πείσαι πάντας τὸ ἓν φρονεῖν ἐν αὐτῷ τά τε ἄλλα καὶ περὶ τῆς αὐτῆς χάριτος, ἣν δωρεῖται τοῖς ὄντως ἱεράρχαις ἀναφαιρέτως, καὶ μετὰ λαμπρὰν ταύτην νίκην τῆς ἐκκλησίας συμμαχήσαι καὶ συνοικήσαι πολλῷ λαμπρότερον καὶ περιφανέστερον τῷ κρατίστῳ ἡμῶν αὐτοκράτορι, τῷ πραοτάτῳ, τῷ παγγαλήνῳ, τῷ πανημέρῳ, κατὰ τοῦ ἀπονενοημένου καὶ ἀναιδοῦς καὶ τῆς ταραχώδους θαλάσσης ἀτάκτως ἐκθρώσκοντος ἀγρίου θηρός· ὡς ἐκείνου μὲν ὑποβρύχιον ποντωθῆναι, τούτου δὲ τὸ κράτος φυλάττεσθαι πολυχρόνιον, ἀμήν. 5.