Νικόλαος Μεθώνης – Λόγοι

Περὶ τοῦ αὐτοῦ λόγος τρίτος, τὴν ἀτοπίαν ἐλέγχων τῆς κατὰ τὴν ἀοριστίαν ὑποθέσεως διὰ τῆς εἰς ἀδύνατον ἀπαγωγῆς. Ἀτὰρ ἐπὶ τρίτον τοῦτον ἄεθλον καταβαίνοντες, ὥστε τρίπλοκον ἐκ τριπλῆς τῆς νίκης τὸν ὅρον ἐπαναδήσασθαι στέφανον, ἐπ’ αὐτὸν πάλιν τὸν ἀγωνοθέτην καὶ βραβειοδότην, τὸν τοῦ πατρὸς ὅρον καὶ λόγον, ὑπὲρ οὗ καὶ ὁ πᾶς ἡμῖν ἀγὼν πρόκειται, ὅλην τὴν πεποίθησιν ἀνατείνωμεν, καὶ τοῖς φυλακτικοῖς ἱκανῶς ἤδη τῆς ἀληθείας ὅπλοις φραξάμενοι, μετὰ τῆς ἀμυντικῆς λοιπὸν μαχαίρας τοῦ Πνεύματος κατὰ τῆς ἀοριστίας χωρήσωμεν τὸ λεῖπον ἔτι τῶν ὑπεσχημένων, ὅπερ ἦν τὸ τὴν ἀτοπίαν ἐλέγξαι τῆς κατ’ αὐτὴν ὑποθέσεως, ὑπόθεσιν τοῦ παρόντος λόγου ποιούμενοι.

Παρίτω τοίνυν ὁ ταύτην εἰσάγων καὶ τὴν δόξαν κατατιθέτω καὶ πρῶτον λεγέτω, ποῦ ποτε ἄρα τὴν χώραν ἔχειν τὸ κατ’ αὐτὸν ἀόριστον βούλεται· πότερον ἐν τῷ νοητῷ κόσμῳ ἢ ἐν τῷ αἰσθητῷ ἢ καὶ ἐν ἀμφοτέροις; πότερον οὐσία τις τοῦτό ἐστι ἤ τι τῶν περὶ τὴν οὐσίαν θεωρουμένων; καὶ πόθεν παρῆκται; ἢ ἀγέννητον εἶναι τοῦτο δοτέον ἂν εἴη καὶ ἄναρχον; Ἀλλ’ ἀγέννητον μὲν τοῦτο τιθέναι καὶ ἄναρχον οὐκ ἀδύνατον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀσεβείας μηδεμίαν καταλιμπάνον ὑπερβολήν, εἴ γε μὴ ὡς τὸ μὴ ὂν ταῦτα λέγοιτο. Εἰ μὲν γὰρ οὕτως, ἔχομεν τὸ ζητούμενον· εἰ δὲ μὴ Θεὸν ἀνάγκη λέγειν, ἢ τὴν παρὰ τῶν Μανιχαίων εἰσαγομένην φύσιν ἀντίθεον, τὸ ἀόριστον. Ἀλλ’ ἡ μὲν τοῦ Μάνεντος αἵρεσις, πάλαι πολλὰς τὰς εὐθύνας δοῦσα παρὰ τῶν θεοσόφων ἁγίων, οἰχέσθω· Θεὸς δέ, εἰ μὲν ὥσπερ ἀκατάληπτός τε καὶ ἄπειρος, οὕτω δὴ καὶ ἀόριστος λέγοιτο, ὡς ὑπ’ οὐδενὸς τῶν ὄντων ὁριζόμενος καὶ περιγραφόμενος, συμφήσαιμ’ ἂν καὶ αὐτός, εἰ δ’ ὡς καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἀόριστος ὤν, οὐδεὶς ἄν, οἶμαι, οὐδὲ μέχρις ἀκοῆς ἀνάσχοιτο παραδέξασθαι· οὔτε γὰρ ἐκ τῆς πρὸς ἕτερ’ ἅττα ἀναφορᾶς τὰ πράγματα κρίνεται, οὔμενουν οὐκ ἔστι τοιοῦτον τῶν ὄντων οὐδέν, καὶ Θεὸς ὁ πάντων ὑπέρτατος ὅρος ἐν τῷ ἑαυτὸν ὁρίζειν πάντα ὁρίζει.

Ὅρος δὲ καὶ ἄλλως τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, καὶ τούτου τὸ Πνεῦμα, καὶ ὁ Πατὴρ ἔμπαλιν τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. Πάντα, φησὶν ὁ Υἱός, ὅσα ὁ Πατὴρ ἔχει ἐμά ἐστι· καί, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ αὖθις. Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· καί, οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός· οὐδὲ τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· καί, τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν καὶ πρὸς ἡμᾶς ἀόριστος ὁ Θεός, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν τοιοῦτος· πολλοῦ γε καὶ δεῖ· οὔκουν ἀγέννητον τὸ ἀόριστον· μόνος γὰρ Θεὸς τὸ ἀγέννητον· ἀλλ’ οὐδ’ ἄναρχον. Εἰ γὰρ γέγονε μέν, οὐκ ἀπ’ ἀρχῆς δέ, αὐτόματον ἂν εἴη· ἀλλὰ πᾶσα γεννητὴ φύσις παρὰ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ γέγονεν, ὡς ἡ θεολογία φησίν· εἰ δὲ δὴ καὶ γεννητὸν καὶ παρ’ ἑτέρου λαμβάνον τὴν γένεσιν τὸ ἀόριστον, τί τοῦτο παράγον ἐστί;

Θεός; ἀλλ’ οὐδὲν τῶν ἐκ Θεοῦ παραγομένων ἀόριστον· πάντα γὰρ τῇ θείᾳ προγνώσει προείληπται καὶ ταύτῃ προώρισται· ἀλλ’ ἕτερόν τι; καὶ τί τοῦτο ῥητέον ἐστίν; εἰ μὴ πάλιν εἰς τὴν πονηρίαν καὶ ἀντίθεον καταφεύγεις ἀρχὴν τοῦ Μάνεντος, ᾗ καὶ τῆς ὕλης καὶ τῶν ἐκ τῆς ὕλης τὴν ἐπιστασίαν ὁ φρενοβλαβὴς ἐκεῖνος καὶ κατὰ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας μανεὶς ἀποδέδωκεν. Οὔτε γὰρ φύσιν ἐρεῖς, ὅτι μηδὲ τὰ τῆς φύσεως ἔργα τὴν θείαν ἀρνεῖται δημιουργίαν καὶ πρόνοιαν, κἂν οἷόν τινα προσεχῆ ἐπιστάτην ταύτην εἴληχεν, οὔτε προαίρεσιν, ἐπεὶ καὶ ταύτην ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, καὶ δέδεικταί γε διὰ πλειόνων τὸ μηδὲν τῶν ὁπωσοῦν γινομένων τὸν ὅρον διαφυγεῖν δύνασθαι τῆς θείας προγνώσεως· οὐσίαν μὲν οὖν εἶναι πῶς ἂν δοίη τις τὸ ἀόριστον, εἰδὼς πάσης οὐσίας δημιουργὸν ὄντα τὸν Θεόν, καὶ ταύτης τοὺς ἀφοριστικοὺς λόγους προέχοντα, καὶ ᾗ προειδότα τὰ πάντα ταύτῃ καὶ προορίζοντα; Τῶν δέ τι περὶ τὴν οὐσίαν θεωρουμένων εἴπερ εἶναι δοθῇ, πῶς αὐτὸς ἐπιτρέπεις τούτῳ ζωῆς καὶ θανάτου τὴν κυριότητα, ὁπότε πᾶν τὸ συμβεβηκὸς γίνεσθαι καὶ ἀπογίνεσθαι χωρὶς τῆς τοῦ ὑποκειμένου φθορᾶς ὡμολόγηται; Εἰ· οὖν μήτε οὐσίαν μήτε συμβεβηκὸς εἶναι τοῦτο δυνατόν, ἀνάγκη μηδὲ ὅλως εἶναι. Ἀλλ’ ἔστω, δεδόσθω, συγκεχωρήσθω σοι τὸ εἶναι ὁπωσοῦν τὸ ἀόριστον· ποῦ τοίνυν ἐστίν;

Εἰ μὲν πανταχοῦ, οἴχεται τὰ πάντα τοὺς ὅρους τῆς θείας προνοίας ὑπερεκπίπτοντα καὶ ἀταξίας καὶ ἀκοσμίας ἀναπιμπλάμενα· πᾶν γὰρ τὸ ἀόριστον ἄτακτον· τὸ δέ, ἄκοσμον.

Τάχα τοίνυν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς τοῦτο θετέον, καὶ τούτων μάλιστα τοῖς ὑπὸ σελήνην, ὅπου πολὺ τὸ ἄτακτόν τε καὶ ἄκοσμον, καὶ πᾶσα παρατροπὴ καὶ μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα παισὶν Ἑλλήνων ἱκανῶς πέπαικται, οἳ ποτὲ μὲν εἱμαρμένῃ, ποτὲ δὲ τύχῃ τὴν τῶν ὑπὸ σελήνην ἐπιστασίαν ἔπεμψαν, τὰς ἐκδιαμέτρου ψευδοδοξίας εἰς μίαν ἀτοπίαν συνάγοντες, καὶ οὕτω τὴν τῶν ἁπλουστέρων ζωὴν ἀνατρέποντες, ἵν’ ᾖ καὶ τὸ κακὸν ἀνεύθυνον καὶ τὸ ἀγαθὸν ἀστεφάνωτον, εἴτε τῷ εἱρμῷ καὶ τῇ πρὸς βίαν ἀκολουθίᾳ τῶν οὐρανίων συνυπαγόμενα, εἴτε ὡς ἔτυχεν ἀποβαίνοντα, πάντως δὲ τῆς τε θείας προνοίας ἐκπίπτοντα καὶ τὸ ἐφ’ ἡμῖν ἀπαρνούμενα· ἐγὼ δὲ ἡδέως ἂν ἐροίμην τὸν ταῦτα τιθέμενον. Τίνος ἕνεκα, ὦ οὗτος, ἐξαιρεῖς τῆς θείας χειρὸς τὴν τῶν ἐνταῦθα διοίκησιν; ὅτι μὴ δύναται ταύτην Θεός, εἰ καὶ βούλεται· ἢ ὅτι δύναται μέν, οὐ βούλεται δέ· ἢ ὅτι οὔτε βούλεται, οὔτε δύναται;

ἀλλὰ τοῦτο μὲν διπλῆν ἔχει τὴν ἀτοπίαν, τῶν δ’ ἄλλων δυεῖν τὸ μέν τι τῆς παντελοῦς ὑφαιρεῖται θείας δυνάμεως, τὸ δὲ τῆς πάντων σωστικῆς ἀγαθότητος μειοῖ τὸ ἀξίωμα· πάντα δὲ πρὸς ἀσέβειαν ἐπίσης ἐκκλίνει· τὸ δὲ παρὰ ταῦτα λοιπόν, ὅτι καὶ δύναται καὶ βούλεται· καθάπερ τῶν ἄλλων ἁπάντων, οὕτω δὴ καὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς προνοεῖσθαι Θεὸς οὐ μόνον ἐκ τῆς τῶν εἰρημένων ἀτόπων ἐκβολῆς παρεισάγεται, ἀλλὰ καὶ τῇ δημιουργικῇ βουλῇ καὶ δυνάμει ἀκόλουθόν ἐστιν. Ἃ γὰρ βουληθεὶς ἠδυνήθη παραγαγεῖν, ταῦτα καὶ διακρατεῖ καὶ συνέχει καὶ βουλόμενος καὶ δυνάμενος.

Οὕτω δὲ σοφῶς αὐτὰ διακυβερνῶν καὶ πάσης ἀταξίας καὶ ἀμετρίας καὶ ἀκοσμίας κρατῶν, πᾶσιν ἀπονέμει τὰ κατ’ ἀξίαν καὶ εὐμετρίαν καὶ κάλλος καὶ εὐταξίαν καὶ διακόσμησιν, καὶ πάντα τάττει καὶ ὁροθετεῖ κατὰ τὸν ὄντως ὄντα δικαιότατον τῆς προνοίας ὅρον. Εἰ τοίνυν οὐδ’ ἐνταῦθα τῷ ἀορίστῳ δίδοται χώρα τῆς ἀταξίας μετὰ τῶν ἄλλων, δι’ ὧν εἰσήγετο τὸ ἀόριστον ὑποχωρούσης τῷ τῆς θείας προνοίας ὅρῳ, πολλοῦ ἂν δέοι ἐν τοῖς ἐπέκεινα τοῦτο τίθεσθαι, ἐν οἷς ἐκφανέστερον ὁ τῆς ταυτότητος κύκλος κατακρατεῖ τοῦ τῆς ἑτερότητος, καὶ ἃ πλεονεκτεῖ τῷ κάλλει, τῇ εὐημερίᾳ, τῇ εὐκοσμίᾳ, τῇ εὐταξίᾳ, τοῖς ἄλλοις ὅσα τοῦ θείου ὅρου θεῖα δωρήματα.

Οὔκουν ἐν τοῖς οὖσιν οὐδαμοῦ χωρεῖ τὸ ἀόριστον, ἀλλὰ πάντοθεν ἀπελήλαται, εἰς τὸ μὴ ὂν ἄρα χωρήσει· ἀλλὰ τριχῆ τοῦ μὴ ὄντος λαμβανομένου, τοῦ μὲν καθ’ ὑπεροχὴν τοῦ ὄντος καθάπερ ἐπὶ Θεοῦ· τοῦ δὲ ὡς μὴ τόδε τι ἐνεργείᾳ, οἷον ἡ ὕλη· τοῦ δὲ ὡς τὸ μηδαμῆ μηδαμῶς καὶ ὅλως μὴ ὄν· ὅπως μὲν οὐκ ἔχει χώραν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀόριστον, ἤδη εἴρηται· περὶ δὲ τῆς ὕλης, εἰ μὲν τοῖς Ἑλληνικοῖς ἀναπλάσμασι καὶ μυθεύμασι χώραν δώσομεν, ἵνα ταύτην ἐπινοίᾳ ψιλῇ λάβωμεν ἐν ἐρημίᾳ πάσης ποσότητος καὶ ποιότητος καὶ εἴδους παντός, ἔχοι ἄν τινα λόγον ἡ τοῦ ἀορίστου παραδοχή, πλὴν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ’ ᾗ μὲν αὕτη ἀνείδεος λέγεται, ταύτῃ καὶ ἀόριστος λέγοιτ’ ἄν· ᾗ δὲ δύναται εἶδος δέξασθαι, οὗ δὴ καὶ ἐφίεται, ταύτῃ τοι καὶ τὴν πρὸς τὸν ὅρον οἰκείωσιν ἐπιδέξεται, καὶ πολλῷ μᾶλλον εἰς τὴν συνδρομὴν ἀμφοῖν, οὐ τῷ αὐτομάτῳ, ἀλλ’ ὅπερ ὁμολογεῖν ἀνάγκη, τῷ δημιουργῷ δώσομεν, ὃς καὶ προγινώσκει καὶ προορίζει πότε καὶ πῶς καὶ διὰ τίνος εἴδους ταύτην κοσμήσειεν· εἰ δ’ ὅπερ οὐ λόγος ψιλὸς οὐδ’ ἐπίνοια, ἀλλ’ αὐτὰ διδάσκει τὰ πράγματα, μηδὲν ἕτερον εἶναι τὴν ὕλην δοθῇ παρὰ τὴν ἀπ’ ἀρχῆς παραχθεῖσαν κοσμικὴν οὐσίαν παρὰ Θεοῦ οὐκ ἄποιον οὐδὲ ἄποσον· τέως δ’ οὖν ὅμως ἀδιάκριτον καὶ ἀκατασκεύαστον ἐς αὖθις διακριθεῖσαν καὶ κοσμηθεῖσαν, ὡς ὑφηγεῖται Μωσῆς ὁ θειότατος, ἧς πρὸς ἀναλογίαν καὶ χαλκὸν ὕλην λέγομεν λέβητος, καὶ σίδηρον πρίονος, καὶ ξύλον κλίνης, καὶ λίθον οἰκίας, οὐδὲν ἂν ἔχοιμεν πράγματα μὴ ἀπ’ ἐντεῦθεν ὡρίσθαι λέγειν καὶ ταύτην, ὡς εἰ καὶ μήπω τόδε, ἀλλά τι πάντως ἕτερον οὖσαν, καὶ ἡ ὕλη ἄρα διαπέφευγε τὸ ἀόριστον.

Λείπεται δὴ ἐν τῷ μηδαμῆ μηδαμῶς τοῦτο τίθεσθαι, εἰ μὴ τῷ ὑπερόντος ὄντι καὶ καλοῦντι τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα καὶ τοῦτο ὥρισται.

Ὁ μὲν δὴ πραγματικὸς ἔλεγχος οὗτος· λογικώτερον δὲ οὕτως ἄν τις ἐπιχειρήσειεν. Εἰ ἃ προέγνωσται καὶ προώρισται, ἃ μὴ προώρισται, οὐδὲ προέγνωσται· ἀλλὰ μὴν πάντα Θεῷ προέγνωσται· οὐκοῦν καὶ προώρισται. Εἰ τὸ ὂν ὥρισται, τὸ μὴ ὡρισμένον οὐκ ἔστιν· ὥρισται δὲ πάντα τὰ ὄντα· οὐκ ἄρα ἐστὶ τὸ ἀόριστον. Εἰ τὸ γινόμενον ὥρισται, τὸ ἀόριστον οὐδὲ γίνεται· ἀλλὰ μὴν ὥρισται τὸ γινόμενον· ἐξ ἀνθρώπου γὰρ ἄνθρωπος γίνεται, καὶ ἵππος ἐξ ἵππου, καὶ ὁμοειδὲς ἐξ ἑκάστου κατὰ τὸν παρὰ τοῦ δημιουργοῦ πεπηγμένον ὅρον τῆς φύσεως· οὐκ ἄρα γίνεται, ὃ μὴ ὥρισται. Εἰ μὴ ὥρισται τὸ μέλλον, οὐδὲ γενήσεται, οὐδὲ μὴν ἔσται, ἵνα καὶ γινόμενον καὶ ὄν ποτε ᾖ· πᾶν γὰρ τό τε ὂν τό τε γινόμενον ὥρισται· γενήσεται δὲ εἴ περ μέλλει· οὐκοῦν καὶ ὥρισται. Εἰ μὴ ὥρισται τῶν ὁσίων ὁ θάνατος, οὐδὲ προέγνωσται· εἰ μὴ προέγνωσται, οὐδὲ ἔστιν ἢ ἔσται· καὶ πῶς τίμιος ἔναντι Κυρίου; Εἰ μὴ ὥρισται πάντων ἀνθρώπων ὁ θάνατος, πῶς φησιν ὁ Προφήτης, Καὶ τοῦ Κυρίου Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου; Ἀνάγκη δὲ μηδὲ τὴν ζωὴν ὡρίσθαι· πέρας γὰρ τῆς ζωῆς ὁ θάνατος· καὶ πῶς ἐν τῷ Θεῷ ζῶμεν; Εἰ μὴ ὥρισται τῶν ἁμαρτωλῶν ὁ θάνατος, οὐδὲ ἡ ζωὴ τούτων ὥρισται· οὐδὲ μὴν ἔγνωσται· εἰ μὴ ἡ ζωή, οὐδὲ τὰ ἐν αὐτῇ πεπραγμένα, ἀλλ’ ἀνομίαν ἐγκαλοῦνται καὶ βλασφημίαν οἱ λέγοντες, Πῶς ἔγνω ὁ Θεός; καὶ εἰ ἔστι γνῶσις ἐν τῷ ὑψίστῳ;

Ἀγνοῶν δὲ πῶς ἐλέγξει καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ; Εἰ μὴ καὶ ὁ ψυχικὸς θάνατος ὥρισται, οὐδὲ ἡ ἀντιδιαστελλομένη τούτῳ ζωή· ἀλλ’ ὥρισται αὕτη, δικαιοσύνη οὖσα καὶ ἁπλῶς ἀρετή· καὶ ὁ πρὸς ταύτην ἄρα λεγόμενος θάνατος ὥρισται, στέρησις ὢν τῆς τοιαύτης ζωῆς καὶ ἀπόπτωσις. Κεφάλαιον τῶν εἰρημένων ἁπάντων. Εἰ μὴ ἔστιν ὅρος, οὐδὲ πρόγνωσις· οὐ γὰρ προέγνωσται τὸ ἀόριστον· εἰ μὴ πρόγνωσις, οὐδὲ πρόνοια· πῶς γὰρ μὴ προγινώσκουσα προνοήσεται; εἰ μὴ πρόνοια, οὐδὲ δημιουργία· εἰ μὴ δημιουργία ἀλλὰ τὸ δύσφημον ἐπὶ τὸν αἴτιον ἀνήχθω τῆς ὑποθέσεως, οὐδὲ Θεός. Εἰ δὲ ἔστι Θεός, ὥσπερ δὴ καὶ ἔστι καὶ πιστεύομεν, καὶ δημιουργὸς πάντων, καὶ προνοίᾳ τὰ πάντα περικρατῶν, καὶ προειδὼς τὰ πάντα κατὰ τὸ λόγιον πρὶν γενέσεως αὐτῶν, ἔστι καὶ ὅρος ἐν οἷς θάτερον καὶ θάτερον. Εἰ τοίνυν διὰ πάντων διήκει ἡ θεία πρόνοια καὶ ἡ πρόγνωσις, διὰ πάντων καὶ ὁ ὅρος χωρεῖ. Τά τε οὖν ἔργα, τά τε πρὸς αὐτὰ κινήματα καὶ διανοήματα τῆς ψυχῆς, ἥ τε ὅλη ζωὴ καὶ ὁ θάνατος ἡμῶν ὥρισται τῷ Θεῷ καὶ προέγνωσται. Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ αὐτὸς γινώσκει τοὺς διαλογισμοὺς τῶν ἀνθρώπων καὶ τῆς καρδίας τὰ κρύφια, καὶ τὸ ἀκατέργαστον ἡμῶν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ προεώραται.

Καὶ ὥσπερ εἴρηται, ὅτι ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίους· οὕτω καί, ὅτι πρόσωπον Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας τὰ κακά· καί, Ἐτάζων καρδίας καὶ νεφροὺς ὁ Θεός· καὶ μωρὸς ἄντικρυς, ὅστις οἴεται τὸν φυτεύσαντα τὸ οὖς μὴ ἀκούειν, ἢ τὸν πλάσαντα τὸν ὀφθαλμὸν μὴ κατανοεῖν, ἢ κατανοεῖν μέν, ἀλλὰ μὴ τὴν πρέπουσαν αὐτῷ κατανόησιν· ὡς ἄρα μὴ κατανοοῦντος αὐτοῦ τὰ μήπω ἐκβαίνοντα, ἀλλὰ δεομένου τῆς τούτων ἐκβάσεως, ἵνα ἴδῃ, καὶ τῆς παρ’ ἑτέρου μηνύσεως ἵν’ ἀκούσῃ, καὶ μὴ προορῶντος καὶ προορίζοντος τὰ ἐσόμενα· ὁ δὲ δὴ Κυρίῳ φρονῶν καὶ τῇ κακίᾳ μόνῃ νηπιάζειν ἐθέλων πιστεύει μηδὲν ἢ τῶν ὄντων ἢ τῶν γινομένων ἔξω τῶν τῆς θείας προνοίας ὅρων πεσεῖν δύνασθαι· ἀλλὰ τὰ μὲν ἄλλα πάντα διχῶς ὡρίσθαι τῇ τε προγνώσει καὶ τῇ αἰτίᾳ, τῶν δ’ ἐξηρτημένων τοῦ ἐφ’ ἡμῖν, ὅσα τῆς πρώτης ἡμῶν αἰτίας ἀνάξια καταπλάττεται, ταῦτα μόνῳ προειλῆφθαι ὅρῳ τῷ τῆς προγνώσεως, ὑφ’ οὗ περ ὡρίσθαι καὶ τὰ τούτων ἐπίχειρα· καὶ οὕτω πιστεύων, ὡς ὑπὲρ τὸν ἀλάθητον τελῶν ὀφθαλμόν, τὸ μὲν σκότος καὶ τὰ τοῦ σκότους ἔργα μισεῖ, ἐν δὲ τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου Κυρίου πορεύεται καὶ φωτὸς υἱὸς καὶ ἡμέρας ἀποτελεῖται καὶ τῆς τῶν ἁγίων ἀξιοῦται λαμπρότητος, ἧς καὶ ἡμεῖς καταξιωθείημεν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν. 4.