Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος – Θεολογικοί λόγοι

Τοῦτο τοιγαροῦν ὁμολογοῦντες πιστεύομεν καὶ πᾶσιν ἄλλοις οἷς οὐ τολμηρὸν τὰ περὶ Θεοῦ λέγειν καὶ ἐρευνᾶν διαμαρτυρόμεθα ὅτι ἐστὶ Θεὸς τρισυπόστατος, Πατὴρ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἡ ἁγία Τριάς, εἰς ἣν βεβαπτίσμεθα· ὃ ἐκ τῶν εἰς ἡμᾶς γεγενημένων ἐνεργειῶν καὶ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἱερῶν θεσμῶν τε καὶ εὐαγγελίων ἐβεβαιώθημεν. Πῶς δὲ Τριὰς ἢ πότε ἢ ὁποία καὶ ποδαπή, ἡ οὖσα κτίστις τῶν ὅλων, οἱ κτισθέντες οὐκ ἴσμεν ἡμεῖς. Εἰ δὲ οὐκ ἴσμεν, ὥσπερ οὐδὲ οἴδαμεν, πόσων ἐσμὲν σκηπτῶν ἄξιοι, περὶ ὧν οὐκ οἴδαμεν λέγοντες; Τὸ γὰρ μὴ ὂν τῶν γεγενημένων ἁπάντων μηδέν, μήτε τῶν ὁρωμένων, μήτε τῶν ἀοράτων, πῶς εἰδέναι δυνάμεθα, ἡμεῖς οἱ ὁρατοὶ καὶ κτιστοί, οἱ φθαρτοί, οἱ αἰσθητοί, οἱ τυφλοὶ καὶ ἀφώτιστοι; Καὶ ταῦτα, ὥσπερ τεῖχος μέσον ἡμῶν καὶ Θεοῦ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν προκειμένων καὶ διειργόντων ἡμᾶς ἀπ’ αὐτοῦ, ὃ εἰ μὴ διὰ μετανοίας ἀνέλωμεν ἢ καὶ ὑπερβῶμεν, οὐ μόνον οὐ γνῶναι Θεὸν δυνηθῶμεν, ἀλλ’ οὐδ’ ὅτι ἄνθρωποί ἐσμεν εἰσόμεθα. Τοῦ γὰρ φραγμοῦ ἱσταμένου καὶ χωρίζοντος ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ φωτός, πῶς ἐν σκότει διάγοντες ἑαυτοὺς καταμαθεῖν ἰσχύσομεν, ἢ ὁποῖοί ἐσμεν καὶ ποδαποί, ἢ ποῦ καὶ πόθεν φερόμεθα, ἢ ποῦ ἀπαγόμεθα καὶ τίνες ἐσμὲν ἐν ἀληθείᾳ ἐπιγνωσόμεθα; Εἰ δὲ ἡμᾶς αὐτοὺς ἀγνοοῦμεν, πολλῷ μᾶλλον τὸν ὄντα ἀσυγκρίτως ὑπὲρ ἡμᾶς;

Εἰ γὰρ μὴ ἑαυτοὺς ἠγνοοῦμεν, οὐκ ἂν τολμηρῶς περὶ Θεοῦ ἐφθεγγόμεθα· τὸ γὰρ περὶ Θεοῦ καὶ τῶν θείων λέγειν ἀφωτίστους ὄντας ἡμᾶς καὶ κενοὺς Πνεύματος ἁγίου, ἄγνοιαν ἡμῶν ἑαυτῶν ἐμφανίζει. Καὶ εἰκότως· εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἀκριβῶς ἐγινώσκομεν, οὐδὲ εἰς οὐρανὸν ἀτενίσαι οὐδὲ τὸ φῶς τοῦ κόσμου τούτου βλέπειν, οὐδὲ πατεῖν τὴν γῆν αὐτὴν ἀξίους ἂν ἡμᾶς ἑαυτοὺς ἐλογισάμεθα πώποτε, ἀλλ’ ὑπὸ γῆν κατορύξαι προεθυμήθημεν ἄν.

Τί γὰρ ἀκαθαρτότερον, εἰπέ μοι, τοῦ μετὰ οἰήσεως καὶ ὑπερηφανίας διδάσκειν ἐπιχειροῦντος τὰ τοῦ Πνεύματος ἄνευ Πνεύματος; Τί μιαρώτερον τοῦ μὴ μετανοήσαντος καὶ προκαθάραντος ἑαυτόν, ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἀφέντος, διὰ μόνης δὲ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως καὶ τῆς ἔξω σοφίας βουλομένου θεολογεῖν καὶ περὶ τῶν ὄντων καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ὄντων τολμηρῶς διαλέγεσθαι; Εἰ γὰρ καὶ μηδὲν ἕτερον ἁμαρτήσας ἐστίν, ὅπερ ἀδύνατον, τοῦτο δὲ αὐτὸ μόνον ὑπόδικον κρίσεως αἰωνίου καθίστησι τὸν τοιοῦτον, ἐπειδὴ «ἀκάθαρτος παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος». Εἰς τοσοῦτον γὰρ ἀνοίας ἐξώκειλαν τῶν τοιούτων τινές, ὥστε μηδὲ λέγειν μηδὲ νομίζειν ἡμαρτηκέναι αὐτούς. Τῆς μανίας! Οὐδεὶς ἀναμάρτητος, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός· «Πάντες γάρ» φησὶν «ἥμαρτον» ὁ θεῖος Ἀπόστολος, «καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δικαιούμενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι». Εἰ δέ, κατὰ τὸ ὅσιον λόγιον, οὐδεὶς ἀναμάρτητος εἰ μὴ εἷς ὁ Θεὸς καὶ πάντες ἥμαρτον καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, ὁ λέγων μὴ ἡμαρτηκέναι, ὡς οὐκ οἶδεν, ἴσον ἑαυτὸν ποιεῖ τῷ Θεῷ καὶ ἔστιν ὅμοιος τῷ εἰπόντι· «Θήσω τὸν θρόνον μου ἐπὶ τῶν νεφελῶν καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ.»

Εἰ δὲ ἡμαρτηκέναι ὁμολογεῖς, δεῖξόν μοι τὴν γνησίαν ὑπὲρ τῶν ἡμαρτημένων ἐξομολόγησιν, τὴν πρὸς τὸν ἀναδεξάμενόν σου τοὺς λογισμοὺς πνευματικὸν πατέρα πίστιν εἰλικρινῆ, τὴν ὑποταγήν, τὴν ἐν τοῖς εὐτελέσιν ἔργοις ὑπακοήν, τὴν ἐν τοῖς ὑποδεεστέροις τῶν ἀδελφῶν ὑπηρεσίαν, τὴν ἐν τοῖς ἀσθενοῦσι διακονίαν, ἔτι δὲ τὴν ἀπὸ ψυχῆς ταπείνωσιν, τὸ ἀσχημάτιστον, τὸ ἄπλαστον καὶ ἀνυπόκριτον ἦθος. Καὶ εἰ ἐνδιαθέτῳ γνώμῃ ψυχῆς ὑποκάτω πάντων ἑαυτὸν ἔσχες, ὅθεν ἡ διηνεκὴς κατάνυξις καὶ τὰ χαροποιὰ δάκρυα τίκτονται, ἀφ’ ὧν καὶ δι’ ὧν ἡ κάθαρσις ἐπιγίνεται τῆς ψυχῆς τῷ σπουδαίῳ καὶ ἡ τῶν τοῦ Θεοῦ μυστηρίων ἐπίγνωσις, καὶ τότε λάλει περὶ θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, κἀγώ σου τῶν λόγων γνωρίσω τὴν δύναμιν.

Ὁ γὰρ καρπὸς καὶ τὸ ἔργον τῆς μετανοίας ταῦτά εἰσιν, ἃ τὴν μὲν ἄγνοιαν ἀποδιώκουσι, τὴν δὲ γνῶσιν ὁμοῦ προστιθέασι· γνῶσιν δὲ λέγω τὴν περὶ ἡμᾶς πρῶτον καὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς, ἔπειτα τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς καὶ τῶν θείων τῶν τοῖς ἀμετανοήτοις ἀθεάτων καὶ ἀγνώστων μυστηρίων, φημὶ δὴ τῆς καθ’ ἡμᾶς πίστεως, ἣν οὐδεὶς ἂν πλουτήσῃ πρὸ τῆς ἐργασίας τῶν εἰρημένων, εἰ καὶ πᾶσαν ἐγκύκλιον διέλθοι φιλοσοφίαν· εἰ δὲ μὴ ταύτης ἐν μετοχῇ γένηται πλουσίᾳ, ἐν σκότει βαθυτάτῳ διάξει τῆς ἀγνωσίας τὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον. Εἰ γὰρ καὶ ἐν γράμμασι κεῖνται καὶ παρὰ πάντων τὰ θεῖα καὶ περὶ τῶν θείων πᾶσιν ἀναγινώσκονται, ἀλλὰ μόνοις ἐκείνοις ταῦτα ἀποκαλύπτονται τοῖς θερμῶς μετανοήσασι καὶ διὰ τῆς εἰλικρινοῦς μετανοίας καλῶς καθαρθεῖσι, καὶ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον ἡ ἀναλογία καὶ τὸ μέτρον ὑπάρχει τῆς αὐτῶν μετανοίας ὁμοῦ καὶ καθάρσεως· οἷς καὶ φανεροῦνται τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος καὶ ἀφ’ ὧν ὁ λόγος πηγάζει τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας καὶ γνώσεως, ὡς ποταμὸς πολύρρους κατακλύζων τὰς φρένας τῶν ἐναντίων.

Τοῖς δέ γε ἄλλοις ἅπασιν ἄγνωστα καὶ κεκρυμμένα ὑπάρχει καὶ μηδόλως ἀναπτυσσόμενα ὑπὸ τοῦ διανοίγοντος τὸν νοῦν τῶν πιστῶν εἰς τὸ συνιέναι τὰς γραφάς. Καὶ εἰκότως· «Τὸ γὰρ μυστήριόν μου, φησίν, ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς».