Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Α΄ 21:1

Και όλη του η ζωή βρίσκεται σε αβεβαιότητα, χωρίς να έχει ακλόνητο θεμέλιο. Φυτό που μεταφυτεύεται συνεχώς, δεν θα αποδώσει καρπό. ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ'. — Περί δόξας και τιμής· και ότι δεν πρέπει να παραχωρεί κανείς τη δόξα σε άλλον. «Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, και τα όσα σε συμφέρουν σε ξένο έθνος.» «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον.» «Όσο ακόμη ζεις και έχεις πνοή μέσα σου, μην υποτάξεις τον εαυτό σου σε κανέναν άνθρωπο. Διότι είναι προτιμότερο να σε παρακαλούν τα παιδιά σου, παρά να κοιτάζεις εσύ τα χέρια των γιων σου· και την ώρα του θανάτου σου μοίρασε την κληρονομιά σου. Σε γιο και σε γυναίκα, σε φίλο και σε αδελφό, μη δώσεις εξουσία πάνω σου κατά τη διάρκεια της ζωής σου. Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, για να μην το μετανιώσεις και χρειαστεί να παρακαλείς γι' αυτά.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ'. — Περί διαβόλου, δηλαδή Σατανά και δαιμόνων. «Όταν ερχόταν το πονηρό πνεύμα στον Σαούλ, ο Δαβίδ έπαιρνε την κινύρα και έπαιζε με το χέρι του, και ο Σαούλ ανακουφιζόταν, και απομακρυνόταν από αυτόν το πονηρό πνεύμα.» «Στάθηκε ο διάβολος εναντίον του Ισραήλ και υποκίνησε τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον Ισραήλ.» «Η δύναμη του Σατανά βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς του.»

Επειδή στο βιβλίο των Βασιλειών είναι γραμμένο ότι ο Θεός παρακίνησε τον Δαβίδ να απαριθμήσει τον λαό, ενώ στο βιβλίο των Παραλειπομένων αναφέρεται ο διάβολος, πώς λοιπόν θα αποδειχθεί ότι η Θεία Γραφή συμφωνεί με τον εαυτό της; Επειδή ο Απόστολος ονομάζει τον διάβολο θεό αυτού του αιώνα, σύμφωνα με αυτό το νόημα πρέπει να εκληφθεί το χωρίο των Βασιλειών. Ή και με άλλον τρόπο: επειδή χωρίς την πρόνοια του Θεού τίποτα δεν γίνεται, αλλά τα πάντα συμβαίνουν είτε κατά ευδοκίαν, είτε κατ' οικονομίαν, είτε κατά συγχώρησιν, αυτό που είναι γραμμένο στις Βασιλείες, ότι δηλαδή ο Θεός τον παρακίνησε, είναι ευσεβές να το εννοήσουμε αντί του «παραχώρησε» (επέτρεψε), ενώ στα Παραλειπόμενα αναφέρει τον διάβολο ως αυτόν που ενέργησε και έγινε ο αίτιος. Εβδομήντα χιλιάδες, εξάλλου, είναι αυτοί που πέφτουν νεκροί, είτε όσοι βρέθηκαν με το μέρος του Αβεσσαλώμ είτε όσοι κατείχοντο από το πάθος της οίησης και της υπερηφάνειας. Κατά δε την πνευματική θεωρία, αυτό σημαίνει ότι κάθε Δαβίδ, ο οποίος γεννά λογισμό έπαρσης όχι από εσωτερική διάθεση αλλά από συναρπαγή, αφού μετανοήσει, παρακαλεί τον Θεό, και τότε νεκρώνονται οι λογισμοί που αφορούν τα χρονικά και πρόσκαιρα πράγματα· διότι ο αριθμός εβδομήντα υποδηλώνει τη χρονική κίνηση εξαιτίας του εβδομαδιαίου κύκλου. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι προτιμότερο να αποφύγει κανείς την καταδίωξη από τους εχθρούς δαίμονες και τον λιμό της ακοής του λόγου του Κυρίου.

Ωστόσο, το ρητό, το οποίο στη Β' Βασιλειών αναφέρει «παρακίνησε τον Δαβίδ», αυτό ακριβώς στο Α' Παραλειπομένων παρατίθεται ως «εξεγέρθηκε ο σατανάς εναντίον του Ισραήλ, και παρακίνησε τον Δαβίδ να απαριθμήσει τον λαό»· και αυτά δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους, έστω κι αν φαίνεται έτσι. Διότι, από τη μία, η οργή του Θεού παρακίνησε τον Δαβίδ, δηλαδή τον κίνησε και τον αναστάτωσε προς την απαρίθμηση εξαιτίας της αποστασίας του λαού· από την άλλη, η λέξη «σατανάς» συνηθίζεται γενικά στην Αγία Γραφή να εκλαμβάνεται αντί για «χτύπημα» και «πειρασμός». Ώστε, αν ο Θεός δεν είχε οργιστεί, ο Δαβίδ δεν θα είχε παρακινηθεί, δηλαδή δεν θα είχε μεταστραφεί στη σκέψη να απαριθμήσει τον λαό· αν δε δεν είχε παρακινηθεί, δεν θα είχε επιπέσει στον Ισραήλ ο πειρασμός, δηλαδή ο σατανάς· διότι αυτό ακριβώς το γεγονός της απαρίθμησης λέγεται ότι είναι η αιτία του πειρασμού, αν και μάλλον η αποστασία γέννησε την αιτία. Επειδή και ο Μωυσής έκανε απαρίθμηση, και πάλι ο Δαβίδ μετά την πληγή, και σε καμία από αυτές τις απαριθμήσεις δεν επήλθε ούτε ψεγάδι ούτε πληγή. Ότι δε η λέξη «σατανάς» λαμβάνεται αντί του «πειρασμού» και του «χτυπήματος» είναι φανερό και από άλλα σημεία· διότι λέει: «και ήγειρε ως σατανά εναντίον του Ισραήλ τον Άδερ τον Ιδουμαίο»· και ο απόστολος Παύλος λέει: «μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος σατανά, για να με κολαφίζει», σαν να λέμε άγγελος και υπηρέτης πειρασμού και χτυπήματος, δηλαδή μέσω του οποίου έρχονται σε εμένα οι πειρασμοί και τα χτυπήματα.

Γράφει δε ο ίδιος θεσπέσιος άνδρας και προς κάποιον Χριστόφορο, τον οποίο ο ίδιος προσφωνεί οσιότατο, ο οποίος του είχε ζητήσει λύσεις σε ερωτήματα περί της Γραφής. Τα δε ερωτήματα είναι πρώτον μεν, πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που αναφέρεται στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών: «Και παρακίνησε ο Θεός τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον λαό» και μετά από αυτό, επειδή τον καταμέτρησε, αγανάκτησε εναντίον του; Και επιλύει την απορία λέγοντας ότι η Γραφή πολλές φορές ονομάζει Θεό, όπως και Κύριο, όχι μόνο τον αληθινό Θεό, αλλά και τον ίδιο τον άρχοντα της πονηρίας. Διότι με αυτή τη σημασία λέει και ο Παύλος: «Στους οποίους ο θεός αυτού του αιώνος τύφλωσε τις καρδιές των απίστων». Και ο Σωτήρας: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε σε δύο κυρίους». Γι' αυτό και στο πρώτο βιβλίο των Παραλειπομένων αναφέρει απροκάλυπτα τον διάβολο ως εκείνον που παρακίνησε τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον λαό. Εξάλλου, και το δικό μας αντίγραφο δεν περιέχει το χωρίο όπως αυτό που στάλθηκε από εσένα. Διότι έχει ως εξής: «Και άναψε και πάλι η οργή του Κυρίου στην Ιερουσαλήμ, και παρακίνησε τον Δαβίδ εναντίον τους» και τα εξής, ώστε να φαίνεται κάπως ότι εδώ λέγεται «οργή Κυρίου» εκείνος που στα Παραλειπόμενα ονομάστηκε διάβολος. Είτε όμως το ρητό έχει έτσι είτε όπως το έγραψες, νομίζω ότι η λύση έχει προκύψει φανερά και αναμφίβολα. Το ότι δε οι όροι Κύριος και Θεός είναι ομώνυμοι, και (όπως έχει λεχθεί πολλές φορές) χρησιμοποιούνται στην Αγία Γραφή και για τον αντίδικο, έχει μεν ειπωθεί, αλλά τίποτα δεν εμποδίζει να επιβεβαιωθεί και μέσα από άλλα χωρία.