Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:17

Αλλά βέβαια, αφού η ελληνική σοφία καθαιρέθηκε και εξορίστηκε από τον Χριστό, ο οποίος μιλά μέσα από τον Παύλο, ας μη δεχθούμε καθόλου εμείς οι πιστοί να κηρύττουμε τα δόγματα του Χριστού σύμφωνα με τα ελληνικά και αριστοτελικά διδάγματα. Και ας μη διακηρύττουμε τον Χριστό όπως ο Παύλος ο Σαμοσατεύς, αλλά όπως ο Παύλος ο Ταρσεύς, όχι με σοφία λόγου, για να μη ματαιωθεί ο σταυρός του Χριστού, ο οποίος λέγει· «Θα αφανίσω τη σοφία των σοφών», επειδή η σοφία του παρόντος αιώνα μωράνθηκε και ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό διά της σοφίας. Και ευδόκησε, διά της απλότητας των μαθητών, να σώσει εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν κατά το ευαγγέλιο, όχι με πειστικούς λόγους σοφίας, διότι η σοφία του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, και η ίδια και όσοι ακολουθούν αυτήν.

Η καθολική Εκκλησία του Θεού δεν δογματίζει για τον Χριστό αριστοτελικώς και ελληνικώς, αλλά, όπως είπα πολλές φορές, ευαγγελικώς και αποστολικώς, όχι με πειστικούς λόγους πυθαγορικής σοφίας, ώστε να μη ματαιωθεί ο σταυρός του Χριστού. Διότι ο Αριστοτέλης λέγει ότι φύση είναι αρχή κινήσεως και ηρεμίας· ενώ η ευσεβής παράδοση των αποστόλων ούτε αρχή κινήσεως ούτε ηρεμία, δηλαδή τέλος, ομολογεί για τη θεία φύση. Γι’ αυτό η ευαγγελική πίστη ονομάζει φύση αυτό το ίδιο το πράγμα που έχει φυσικώς υπάρξει και υπάρχει αληθινά· διότι εκείνο που δεν υπάρχει αληθινά και ουσιωδώς είναι φανερό ότι βρίσκεται μόνο σε δοκή και φαντασία· λέγεται μεν, αλλά δεν υπάρχει. Και γι’ αυτό το θέμα έχουμε ήδη αποδείξει, όσο ήταν δυνατό σε εμάς, με παραστάσεις παρμένες από τη Γραφή, από τη φύση και από τα πράγματα, ότι άλλο είναι η φύση και άλλο η υπόσταση, δηλαδή το πρόσωπο.

Κεφάλαιο ΚΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σε δοξάζω, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψας στα νήπια. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο· όχι με σοφία λόγου, για να μην αποβεί κενός ο σταυρός του Χριστού.

και ότι Αυτός είναι ένας και δεν έχει μεριστεί. Ένα λοιπόν είμαστε όλοι εμείς εν Χριστώ, και έχουμε καταρτιστεί γι' αυτό στον ίδιο νου και στην ίδια γνώμη, καθώς μας συνδέει σε ομοψυχία κατά την πνευματική ένωση Εκείνος που λέει για εμάς στον Θεό και Πατέρα: «Θέλω όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα μέσα σε εμάς». <Έχει μεριστεί ο Χριστός; Μήπως ο Παύλος σταυρώθηκε για εσάς;> Αν κάποιος άλλος υπέμεινε τον σταυρό για εμάς, σε αυτόν ας ανήκουμε· και αν τυχόν έχουμε βαπτιστεί στο όνομα κάποιου άλλου, εκείνος ας μας έχει, και αυτόν ας αναγνωρίσουμε ως σωτήρα και λυτρωτή. Αν όμως «ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας», και μαζί με Αυτόν και μόνο έχουμε συνταφεί «διά του βαπτίσματος στον θάνατο», ας έχει ως πλούτο Του, λέει, τους εξαγορασμένους ο Ίδιος. Διότι έχουμε σωθεί μέσω Αυτού και από Αυτόν που έδωσε για εμάς την ίδια Του τη ζωή. <Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός να βαπτίζω, αλλά να ευαγγελίζομαι.> Έχει αποσταλεί βεβαίως, κατά κοινή ομολογία, για να διακηρύξει στα έθνη τον Ιησού· αλλά λέμε ότι είναι έργο της αποστολής του να εκπληρώνει, ανάλογα με τον καιρό και τις ανάγκες, εάν το επιλέξει, και το να βαπτίσει κάποιους.

Εάν όμως κάποιος, λόγω της αδυναμίας των συλλογισμών, δεν αποδεχόταν τη σκέψη αυτή, πιστεύοντας ότι, εάν νοηθεί έτσι ο Πατέρας, υφίσταται πάθος ή μερισμό ή απορροή, και, παραμερίζοντας την πίστη η οποία θεμελιώνει την ευσεβή αντίληψη περί του Πατέρα και του Υιού, απαιτούσε λογικά επιχειρήματα, τότε πρέπει να απαιτήσουμε και εμείς από αυτόν λογικές εξηγήσεις για το πώς ο Θεός σταυρώνεται και πώς «το μωρότερο» του ευαγγελικού κηρύγματος, λόγω του ότι είναι αδύνατον να συλληφθεί με τη λογική από όσους θεωρούνται σοφοί του κόσμου, «είναι σοφότερο από τους ανθρώπους». Αυτούς ο μακάριος Παύλος δεν τους θεωρεί καν άξιους λόγου, διότι με το ασύλληπτο της δυνάμεως «απέδειξε μωρή τη σοφία» όσων είναι ικανοί να συλλογίζονται. Διότι έχει πει: «ήρθα καταγγέλλοντάς σας το μυστήριο του Θεού, όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού». Εκείνος, λοιπόν, που εν ονόματι της σοφίας του λόγου απαιτεί λογικά επιχειρήματα για το μυστήριο, λαμβάνοντας το μέρος της μωρανθείσας σοφίας, ας μην πιστεύει στο μυστήριο, τη στιγμή που, έστω και αν εκείνος απιστεί με τη σοφία του λόγου, ο Παύλος [λέγει] «για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού». Εάν όμως απαντά σε αυτά, όχι με σοφία λόγου, αλλά ελέγχοντας ως μωρία κάθε συλλογιστική σοφία δια της δυνάμεως που υπερβαίνει τους συλλογισμούς, τότε δέχεται μόνο την πίστη για τη σωτηρία εκείνων που αποδέχονται το κήρυγμα.

Ούτε απαντά στο πώς ο Πατέρας γεννά απαθώς τον Υιό, για να μην κενωθεί το μυστήριο της εκ του Πατρός υιότητας του Μονογενούς. Αντίθετα, ελέγχοντας τη σοφία των συνετών που έχει αποδειχθεί μωρία (όπως έχει γραφτεί: «πού είναι ο σοφός; πού ο γραμματέας; πού ο συζητητής τούτου του αιώνα;»), όχι με σοφία λόγου, για να μην κενωθεί το μυστήριο –δηλαδή η ευσεβής έννοια περί Πατρός και Υιού– εξαιτίας όσων υποπτεύονται από τους ανθρώπινους λογισμούς, κηρύττει χωρίς συλλογισμούς τον Πατέρα και τον Υιό απαθώς: τον μεν Πατέρα να έχει γεννήσει από τον εαυτό Του τον Υιό χωρίς απορροή και πάθος, τον δε Υιό να έχει λάβει υπόσταση όμοιος κατ' ουσίαν εκ του Πατρός, τέλειος εκ τελείου, μονογενής, αλήθειες που γίνονται πιστευτές από τους πιστούς ή προκαλούν την υποψία των απίστων. Διότι είναι εκ των ατόπων, όταν ακούει κάποιος ότι η Σοφία λαμβάνει υπόσταση από τον σοφό Θεό –καθώς Αυτός γνωρίζει σοφά πώς να γίνει Πατέρας της Σοφίας που γεννήθηκε από Αυτόν– να αντιλαμβάνεται την ύπαρξη πάθους στον Πατέρα κατά την υποστασιοποίηση της Σοφίας, εάν πρόκειται η Σοφία να λάβει υπόσταση από Αυτόν ούσα όμοια κατ' ουσίαν με τον σοφό Πατέρα. Διότι, εάν ο σοφός Θεός δεν νοείται από εμάς σοφός συνθέτως, μέσω της μετοχής Του στη σοφία, αλλά είναι ο Ίδιος ασυνθέτως σοφός (δηλαδή είναι ουσία), και εάν ο Υιός δεν είναι μια σοφία μέσω της οποίας απλώς νοείται, αλλά η Σοφία είναι ουσία προερχόμενη από τη σοφή ουσία, η οποία είναι η Σοφία, τότε ο Υιός, λαμβάνοντας υπόσταση ως ουσία, θα είναι όμοιος κατ' ουσίαν με τον σοφό Πατέρα, από τον οποίο έλαβε υπόσταση ως Σοφία ο Υιός. 7.

Αυτά λέγονται από εμάς προς εκείνους που μιλούν με αινίγματα, ακούσια μεν, διότι δεν είναι ευχάριστη στους πιστούς η φλυαρία και η αντιπαράθεση λόγων, αφού αρκεί και ένας μόνο αντίπαλος· αλλά λέγονται αναγκαστικά εξαιτίας εκείνων που μας επιτίθενται, όπως ακριβώς υπάρχουν τα φάρμακα για τις ασθένειες, προκειμένου να κατανοήσουν ότι δεν είναι απολύτως σοφοί ούτε αήττητοι στα περιττά ζητήματα που αποκενούν το Ευαγγέλιο. Διότι, όταν προβάλλουμε τη δύναμη της λογικής εγκαταλείποντας την πίστη, και καταλύουμε την αξιοπιστία του Πνεύματος με τις έρευνές μας, και έπειτα ο ανθρώπινος λόγος ηττηθεί από το μέγεθος των πραγμάτων —και οπωσδήποτε θα ηττηθεί, εφόσον εκπορεύεται από το ασθενές όργανο της δικής μας διάνοιας— τι συμβαίνει τότε; Η αδυναμία του λόγου εμφανίζεται ως αδυναμία του μυστηρίου. Και έτσι, η κομψότητα του λόγου αναδεικνύεται σε κένωση του σταυρού, όπως διδάσκει και ο Παύλος. Διότι η πίστη αποτελεί την πλήρωση της δικής μας αδυναμίας λόγου. Εκείνος, λοιπόν, που αποκαλύπτει τα απόκρυφα και λύνει τα δεσμά, ο Οποίος φώτισε και τον δικό μας νου για να διαλύσουμε τις πλεκτάνες των βίαιων δογμάτων, μακάρι να μεταστρέψει πρωτίστως αυτούς και να τους καταστήσει πιστούς αντί για τεχνολόγους, και Χριστιανούς αντί για τα ονόματα που φέρουν τώρα. Αυτό ακριβώς παρακαλούμε· σας ικετεύουμε στο όνομα του Χριστού: συμφιλιωθείτε με τον Θεό και μην αποσβέννυτε το Πνεύμα. Ή μάλλον, είθε ο Χριστός να συμφιλιωθεί μαζί σας, και το Πνεύμα, έστω και αργά, να αναλάμψει.

Κανείς, λοιπόν, παρατηρώντας την κοινή, καταχρηστική χρήση της λέξης «υποταγή», ας μην απορρίπτει τον όρο. Διότι η σοφία του μεγάλου Παύλου γνωρίζει να χρησιμοποιεί με εξουσία τις λέξεις σύμφωνα με τον σκοπό του, και να προσαρμόζει τις σημασίες των λέξεων στον δικό του ειρμό σκέψης, έστω και αν η συνήθεια κατευθύνει την κατάχρηση των λέξεων προς κάποιες άλλες έννοιες. Επειδή, από πού έχει πάρει αυτός τη χρήση της φράσης «εκένωσεν εαυτόν», και το «το καύχημά μου ουδείς κενώσει», και το «κεκένωται η πίστις», και το «ίνα μη κενωθή ο σταυρός του Χριστού»; Από ποια συνήθη χρήση τα παρέλαβε αυτά στον δικό του λόγο; Και ποιος θα τον κρίνει που είπε «ομειρόμενοι υμών», λέξη με την οποία φανερώνει την αγαπητική σχέση; Από πού άραγε έδειξε το ανυπερήφανο της αγάπης μέσω της λέξης «μη περπερεύεσθαι»; Και η εριστική και αμυντική φιλονικία, πώς σημαίνεται από αυτόν με τη λέξη «εριθεία», ενώ είναι σε όλους φανερό ότι εκτός της Γραφής η λέξη «έριθος» προέρχεται από την εριουργία, και έχουμε συνηθίσει με τον όρο «εριθεία» να δηλώνουμε την απασχόληση με τα έρια; Αλλά όμως ο Παύλος, αφήνοντας κατά μέρος τις ψυχρές ετυμολογίες, παρουσιάζει το νόημα που θέλει με όποιες λέξεις θέλει.

Πρόσεξε λοιπόν, ότι διέσωσε μόνο μέχρι τους Φιλίππους, ενώ από εκεί και έπειτα όχι πλέον. Και αφού έλαβαν εντολή, λέει, για τον Σίλα και τον Τιμόθεο να έλθουν προς αυτόν όσο το δυνατόν ταχύτερα, αναχώρησαν. Και αυτό έγινε πολύ εύλογα. Διότι, αν και ήταν ο Παύλος, εντούτοις είχε ανάγκη από αυτούς. Άρα καλώς παρακινούνταν από τον Θεό να σπεύσουν στη Μακεδονία· διότι πλέον ήταν λαμπρή και η Ελλάδα· επειδή έπραττε και άλλα έργα εκ περισσού. Ο Χριστός διέταξε να ζουν από το ευαγγέλιο, αυτός όμως δεν το έκανε αυτό· ο Χριστός δεν τον απέστειλε για να βαπτίζει, αυτός όμως βάπτιζε.

Επειδή, λοιπόν, από εκεί προήλθε η φλεγμονή, εκεί επέφερε και την τομή, λέγοντας τα εξής: «Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο, όχι με σοφία λόγου, για να μην καταστεί κενός ο σταυρός του Χριστού». Πρόσεξε πόσο μεγάλη είναι η επίκριση κατά της έξωθεν σοφίας, διότι όχι μόνο φαίνεται ότι δεν συντελεί καθόλου στην ευσέβεια, αλλά αντίθετα γίνεται εμπόδιο και πρόσκομμα.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, ενώ δεν ήταν δάσκαλος των Ιουδαίων, τους απευθύνει επιστολή; Και πού βρίσκονταν αυτοί στους οποίους έστελνε την επιστολή; Κατά τη γνώμη μου, στα Ιεροσόλυμα και στην Παλαιστίνη. Πώς, λοιπόν, τους απευθύνει επιστολή; Όπως ακριβώς δεν του είχε ανατεθεί να βαπτίζει, και όμως βάπτιζε· διότι λέει: «δεν απεστάλην για να βαπτίζω»· ωστόσο δεν εμποδίστηκε, αλλά το έπραττε αυτό ως πάρεργο.

Αλλά ίσως κάποιος από αυτούς να πει: Αν πρέπει να επικρατεί το κήρυγμα, και δεν έχει ανάγκη από ρητορικούς λόγους για να μην κενωθεί ο σταυρός, για ποιον λόγο έχουν παύσει τα σημεία τώρα; Για ποιον λόγο; Το λες επειδή απιστείς, και δεν παραδέχεσαι ότι αυτά συνέβησαν ούτε την εποχή των αποστόλων, ή επειδή όντως ζητάς να μάθεις; Διότι, αν το λες από απιστία, σε αυτό θα σταθώ πρώτα. Αν δηλαδή δεν είχαν γίνει σημεία τότε, πώς, ενώ καταδιώκονταν και πολεμούνταν και ζούσαν μέσα στον τρόμο και στα δεσμά, και ενώ είχαν γίνει κοινοί εχθροί της οικουμένης, και ήταν εκτεθειμένοι απέναντι σε όλους στο να κακοπάθουν, και χωρίς να διαθέτουν από μόνοι τους κανένα ελκυστικό γνώρισμα, ούτε ρητορική δεινότητα, ούτε κοινωνική επιφάνεια, ούτε πλούτο, ούτε σπουδαία πόλη, ούτε έθνος, ούτε καταγωγή, ούτε επιτήδευμα, ούτε δόξα, ούτε τίποτε άλλο από τέτοιου είδους πράγματα, αλλά αντίθετα είχαν όλα τα μειονεκτήματα, δηλαδή ιδιωτεία (αμορφωσιά), ευτέλεια, πενία, μίσος, απέχθεια, και ενώ στέκονταν απέναντι σε ολόκληρους λαούς και κήρυτταν τέτοια πράγματα, πώς κατόρθωναν να πείθουν; Διότι και οι εντολές απαιτούσαν πολύ μόχθο, και τα δόγματα ενείχαν κινδύνους· επιπλέον, εκείνοι που τους άκουγαν και επρόκειτο να πειστούν, είχαν ανατραφεί με τρυφηλότητα και μέθη και πολλή κακία. Πώς λοιπόν έπεισαν; Ειπέ μου· από πού απέκτησαν την αξιοπιστία;

Διότι τα μελλοντικά διαμορφώνονταν και προδιαγράφονταν, σαν σε σκιά, μέσω των προηγούμενων, ώστε να γίνουν πιστευτά όταν θα πραγματοποιούνταν. Και αποδεικνύω πάλι πώς ο άνθρωπος πλάστηκε από τη γη, και πώς η γυναίκα προήλθε μόνο από τον άνθρωπο, χωρίς να υπάρξει πουθενά συνουσία, πώς η ίδια η γη δημιουργήθηκε από το μηδέν, αφού η δύναμη του Δημιουργού επαρκεί παντού για τα πάντα. Έτσι συγκρίνω και ερμηνεύω τα πνευματικά με τα πνευματικά, και δεν έχω πουθενά ανάγκη την έξωθεν σοφία, ούτε τους ανθρώπινους συλλογισμούς ούτε τις επινοήσεις. Διότι αυτά και κλονίζουν την αδύναμη διάνοια και την ταράζουν, και δεν μπορούν να αποδείξουν με σαφήνεια τίποτα από όσα λέγουν, αλλά κάνουν μάλλον το αντίθετο· προκαλούν μεγαλύτερη ταραχή, και γεμίζουν τον νου με ζόφο και πολλή απορία. Γι' αυτό λέει: «Συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά». Βλέπεις πώς την αποδεικνύει περιττή; Και όχι μόνο περιττή, αλλά και αντίθετη και βλαβερή. Διότι και το να πει: «Για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού», και, «Για να μη στηρίζεται η πίστη μας σε σοφία ανθρώπων», αυτό ακριβώς φανέρωσε.

ΣΤ΄. Διότι τον νου που έχουμε σχετικά με αυτά, είναι του Χριστού· δηλαδή, τη γνώση που διαθέτουμε για τα ζητήματα της πίστεως, την έχουμε πνευματική, ώστε δικαιολογημένα δεν κρινόμαστε από κανέναν. Διότι δεν είναι δυνατόν ο ψυχικός άνθρωπος να γνωρίζει τα θεία· γι’ αυτό και έλεγε: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;», εννοώντας ότι ο δικός μας νους για αυτά είναι δικός Του νους. Και τη φράση «ποιος θα τον διδάξει;» δεν την πρόσθεσε τυχαία, αλλά σε συνάρτηση με αυτό που είπε ήδη, ότι δηλαδή τον πνευματικό άνθρωπο δεν τον ανακρίνει κανείς. Διότι, αν κανείς δεν μπορεί να γνωρίσει τον νου του Θεού, πολύ περισσότερο δεν μπορεί να τον διδάξει και να τον διορθώσει· διότι αυτό σημαίνει το «ποιος θα τον διδάξει;». Βλέπεις πώς από παντού αποβάλλει την έξωθεν σοφία, και αποδεικνύει ότι ο πνευματικός άνθρωπος γνωρίζει περισσότερα και ανώτερα; Επειδή δηλαδή εκείνες οι αιτίες (όπως το «για να μην καυχηθεί καμία σάρκα»· και ότι γι’ αυτό «εξέλεξε τα μωρά, για να καταντροπιάσει τους σοφούς»· και το «για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού») δεν φαίνονταν και τόσο αξιόπιστες στους απίστους, ούτε πειστικές και αναγκαίες και χρήσιμες, στη συνέχεια λοιπόν παραθέτει την κυριότερη αιτία: ότι κυρίως με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να δούμε, από τον οποίο θα μπορέσουμε να μάθουμε και τα υψηλά και τα απόρρητα και όσα μας υπερβαίνουν. Διότι το κήρυγμα έχανε τη δύναμή του εξαιτίας της αδυναμίας μας να κατανοήσουμε μέσω της έξωθεν σοφίας τα όσα μας υπερβαίνουν. Βλέπεις ότι ήταν και πιο συμφέρον να τα μάθουμε με αυτόν τον τρόπο από το Πνεύμα;

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το ότι, όπως λέει, συναναστρεφόμαστε παντού στην οικουμένη με καθαρή και άδολη συνείδηση. Και αυτό δεν συνιστά μικρή παρηγοριά και ενίσχυση για εμάς· ή μάλλον, δεν παρέχεται μόνο προς παρηγοριά, αλλά και για κάτι άλλο, που είναι πολύ ανώτερο της παρηγοριάς, δηλαδή για καύχηση. Αυτά τα έλεγε, παιδαγωγώντας και εκείνους να μην καταβάλλονται μέσα στις θλίψεις, αλλά να σεμνύνονται όταν έχουν καθαρή συνείδηση, επικρίνοντας συγχρόνως ήπια τους ψευδαποστόλους. Και όπως ακριβώς στην πρώτη επιστολή λέει: «Με απέστειλε ο Χριστός να κηρύττω το Ευαγγέλιο, όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού»· και, «Για να μη βασίζεται η πίστη σας στη σοφία των ανθρώπων, αλλά στη δύναμη του Θεού»· έτσι και εδώ λέει: «Όχι με σοφία, αλλά με τη χάρη του Χριστού». Υπονόησε μάλιστα και κάτι άλλο λέγοντας «Όχι με σοφία», δηλαδή, όχι με απάτη, βάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο εναντίον της κοσμικής παιδείας. Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, λέει, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας· δηλαδή το ότι η συνείδησή μας δεν έχει τίποτε για να μας καταδικάσει, ότι δήθεν διωκόμαστε εξαιτίας πονηρών πράξεων. Επειδή, ακόμη και αν υφιστάμεθα μύρια δεινά, ακόμη και αν δεχόμαστε πανταχόθεν επιθέσεις και κινδυνεύουμε, αρκεί για εμάς προς παρηγοριά —μάλλον δε όχι μόνο προς παρηγοριά, αλλά και για να στεφανωθούμε— η συνείδησή μας, η οποία, ούσα καθαρή, μας δίδει τη μαρτυρία ότι υποφέρουμε όλα αυτά χωρίς κανέναν πονηρό σκοπό, αλλά επειδή αυτό είναι αρεστό στον Θεό, για την αρετή, για τη φιλοσοφία, για τη σωτηρία των πολλών.

Και δεν είπε: «Αν και είμαι απαίδευτος στον λόγο, είναι όμως και εκείνοι»· διότι αυτό θα έδινε την εντύπωση ότι διαβάλλει και εκείνους, ενώ εξυψώνει τούτους· αλλά καταρρίπτει αυτό καθαυτό το ζήτημα της κοσμικής σοφίας. Και στην πρώτη Επιστολή αγωνίζεται σθεναρά γι' αυτό, λέγοντας ότι όχι μόνο δεν συντελεί σε τίποτα στο κήρυγμα αυτό, αλλά και ότι επισκιάζει τη δόξα του σταυρού: «Διότι ήλθα», λέει, «προς εσάς όχι με υπεροχή λόγου ή σοφίας, για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού»· και πολλά άλλα τέτοια· ότι δηλαδή ήσαν απαίδευτοι στη γνώση, γεγονός που συνιστά και την έσχατη αμάθεια.

Άκουσε τον Λουκά που διηγείται: «Ήταν όλοι ομόθυμα συγκεντρωμένοι στον ίδιο τόπο», λέει, «και ξαφνικά έγινε από τον ουρανό βουή σαν από ορμητική πνοή ανέμου· και τους εμφανίστηκαν γλώσσες που διαμοιράζονταν σαν πύρινες· και κάθισε από μία πάνω στον καθένα τους, και πληρώθηκαν όλοι από Πνεύμα Άγιο, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, ανάλογα με το τι τους έδινε το Πνεύμα να αποφθέγγονται». Βλέπεις πώς ο προφήτης από παλιά το είχε προαναγγείλει αυτό με σαφήνεια, λέγοντας τα εξής: «Θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Διότι η χάρη του Πνεύματος, που δόθηκε από τον Θεό για να εγκατασταθεί στις διανοίες τους, τους έκανε έμψυχες στήλες, και επισκιάζει τη διάνοια με τη δόξα του. Γι' αυτό και έλεγε ότι εστάλη να κηρύττει, όχι με σοφία λόγου, για να μην αποβεί μάταιος ο σταυρός του Χριστού· και πάλι, «Απομώρανε ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου»· και διαρκώς περιστρέφει τον λόγο του γύρω από τον σταυρό.

«Ευχαριστώ τον Θεό που κανέναν από εσάς δεν βάπτισα, παρά μόνο τον Κρίσπο και τον Γάιο, για να μην πει κανείς ότι βαπτιστήκατε στο δικό μου όνομα. Βάπτισα δε και τον οίκο του Στεφανά. Κατά τα λοιπά, δεν γνωρίζω αν βάπτισα κανέναν άλλον.» Είναι σαν να λέει: Γιατί υπερηφανεύεσαι που βαπτίζεις, τη στιγμή που εγώ μέχρι και ευχαριστώ τον Θεό που δεν το έκανα αυτό; Λέγοντας αυτά, καταρρίπτει κατ' οικονομίαν την έπαρση γι' αυτό το ζήτημα, όχι βέβαια τη δύναμη του βαπτίσματος —μη γένοιτο!— αλλά την ανοησία εκείνων που υπερηφανεύονται επειδή βαπτίζουν. Διότι, βέβαια, το βάπτισμα είναι μεγάλο, αλλά μεγάλο δεν το κάνει αυτός που βαπτίζει, αλλά Εκείνος που επικαλείται στο βάπτισμα. Αναφέρει μάλιστα και την αιτία για την οποία ευχαριστεί: «για να μην πει κανείς», λέει, «ότι βαπτιστήκατε στο δικό μου όνομα». Όχι ότι το έλεγε αυτό για εκείνους, αλλά επειδή φοβόταν μήπως προχωρήσει σε αυτό το σημείο αυτή η κακή ασθένεια. «Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο». Τότε, γιατί βάπτιζες; θα πει κάποιος. Δεν βάπτιζα αντιτιθέμενος σε Αυτόν που με έστειλε, λέει, αλλά κάνοντάς το εκ περισσού. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση των χηρών, όταν οι απόστολοι είπαν: «Δεν είναι σωστό να εγκαταλείψουμε τον λόγο του Θεού για να διακονούμε σε τραπέζια», εκείνος διακόνησε, όχι αντιτιθέμενος σε αυτούς, αλλά κάνοντάς το εκ περισσού· έτσι συμβαίνει και εδώ. «Όχι με σοφία λόγου, για να μην αποβεί κενός ο σταυρός του Χριστού».

Αφού κατέρριψε την έπαρση εκείνων που υπερηφανεύονταν επειδή βάπτιζαν, στρέφεται στη συνέχεια προς εκείνους που κομπάζουν για την κοσμική σοφία, και εναντίον τους οπλίζεται πιο έντονα. Διότι προς εκείνους που είχαν γεμίσει έπαρση για το βάπτισμα έλεγε: «Ευχαριστώ τον Θεό που δεν βάπτισα κανέναν σας»· και ότι «Δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω»· και δεν χρησιμοποίησε τον λόγο ούτε με σφοδρότητα ούτε με περίτεχνη επιχειρηματολογία. Εδώ όμως, από την αρχή κιόλας καταφέρει μεγάλο πλήγμα, λέγοντας: «για να μη χάσει τη δύναμή του ο σταυρός του Χριστού». Γιατί, λοιπόν, υπερηφανεύεσαι για κάτι, για το οποίο θα έπρεπε να ντρέπεσαι; Διότι, εάν αυτή η σοφία πολεμά τον σταυρό και μάχεται τα Ευαγγέλια, δεν πρέπει να καυχιέται κανείς για αυτήν, αλλά να την καταργεί. «Διότι ο λόγος περί του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». Επειδή δηλαδή ήταν φυσικό αυτοί, καθώς ο σταυρός χλευαζόταν από τους Έλληνες, να προσπαθούν ταραγμένοι να αντισταθούν με τη δική τους δήθεν σοφία και να πολεμούν τα όσα έλεγαν οι Έλληνες, ο Παύλος, για να τους καθησυχάσει, λέει: Μη νομίζετε ότι συμβαίνει κάτι το ξένο και παράδοξο. Αυτή είναι η φύση του πράγματος, ώστε η δύναμή του να μην αναγνωρίζεται από αυτούς που οδηγούνται στην απώλεια. Διότι έχουν χάσει τα λογικά τους και παραφρονούν, και γι' αυτό υβρίζουν, και θεωρούν επαχθή τα σωτήρια φάρμακα. «Διότι είναι γραμμένο: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών. Πού είναι ο σοφός; πού ο γραμματέας; πού ο συζητητής τούτου του αιώνα;»

Διότι ποιος, βλέποντας νεκρούς να ανασταίνονται και δαίμονες να εκδιώκονται, δεν θα το αποδεχόταν; «Για να μην είναι η πίστη σας στηριγμένη σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού.» Σαφώς μέσα από όλα αυτά απέδειξε πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της απλότητας, και πόσο μεγάλη η βλάβη της σοφίας. Διότι αυτή μεν καθιστούσε κενό τον σταυρό· επειδή λέει «για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού»· εκείνη δε κήρυττε τη δύναμη του σταυρού. «Σοφία όμως κηρύττουμε μεταξύ των τελείων.

"Και τι", λέει, "εμποδίζει να εξετάσουμε μέσω συλλογισμών την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος;" Πρώτον μεν, λοιπόν, το εμποδίζει το ότι αποτελεί αρχαία και αποστολική παράδοση να αποφεύγουμε τη συμμαχία των συλλογισμών στα ζητήματα περί του Θεού, επειδή αυτή είναι ασθενής και οδηγεί στο ψεύδος, και δεν κάνει τίποτα άλλο από το να επιχειρεί να καταλύσει τη δύναμη του σταυρού. Έπειτα, αν εμπιστευτούμε τα της πίστεως στους συλλογισμούς, χάνεται μεν η πίστη μας, χάνονται δε και τα στεφάνια της πίστεως, και δεν θα πιστεύουμε πλέον στον Θεό αλλά στους ανθρώπους· γι' αυτό λέει πάλι ο μακάριος Παύλος: «και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίζονταν σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη του Πνεύματος και της δυνάμεως, ώστε η πίστη μας να μη βασίζεται στη σοφία των ανθρώπων, αλλά στη δύναμη του Θεού»· και πάλι: «διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο, όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού»· και επιπλέον: «αυτό και κηρύττουμε, όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Άγιο Πνεύμα, ερμηνεύοντας τα πνευματικά με πνευματικό τρόπο». Αν, πάλι, κάποιος από εσάς δεν κατέχει την πολύπλοκη σοφιστική, δεν οφείλει εξαιτίας αυτού βεβαίως να στρέφει την προσοχή του σε εκείνον που την γνωρίζει άριστα, και μάλιστα εάν τυγχάνει να διαφωνεί μαζί μας ως προς την πίστη· διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους; Ή ποια σχέση έχει ο ναός του Θεού με το είδωλο; Ή ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;

Πώς λοιπόν αυτοί που έχουν στερηθεί τέτοια και τόσα αγαθά εξαιτίας της άγνοιας και της αμέλειας της προσευχής λένε: Δεν έχουμε πέσει; Και αποδίδουν σοφία στον εαυτό τους εκείνοι που δεν γνωρίζουν ούτε την ίδια τους την καταβολή, ελεεινοί λόγω της πτώσεως, ελεεινότεροι λόγω της απειρίας τους, κερδίζοντας μόνο τούτο: ότι μας κάνουν να πιστεύουμε περισσότερο στη Γραφή, η οποία λέει ότι «η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού». «Η δε εκ Θεού κατέρχεται άνωθεν από τον Πατέρα των φώτων», απόδειξη της οποίας είναι η ταπεινοφροσύνη. Εκείνοι λοιπόν που επιθυμούν να αρέσουν στους ανθρώπους, δέχθηκαν την ανθρώπινη σοφία αντί της θείας, και, υπερηφανευόμενοι και καυχώμενοι για αυτήν, εξαπάτησαν πολλούς από τους πιο απλοϊκούς, πείθοντάς τους να φιλοσοφούν όχι με τους κόπους της ευσέβειας και της προσευχής, αλλά με πειστικά λόγια της ανθρώπινης σοφίας, την οποία και ο Απόστολος συνεχώς μέμφεται και ονομάζει κένωση του σταυρού. Διότι λέει στην προς Κορινθίους Επιστολή: «Δεν με απέστειλε ο Χριστός να βαπτίζω, αλλά να ευαγγελίζομαι, όχι με σοφία λόγου, για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού», και πάλι: «Τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τους σοφούς, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός και τα μη όντα, για να καταργήσει τα όντα, ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιόν Του».

Πρώτον, λοιπόν, αποτελεί αρχαία και αποστολική παράδοση να αποφεύγουμε τη συνδρομή των συλλογισμών στα ζητήματα της πίστεως, επειδή είναι ασθενής, οδηγεί στο ψεύδος και δεν επιχειρεί τίποτα άλλο παρά να καταλύσει τη δύναμη του σταυρού. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Παύλος γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο, και μάλιστα όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού». Επιπλέον, και όταν τίθεται κάποιο θεολογικό ζήτημα, η αποστολική διάταξη επιβάλλει να επιλύεται αυτό μέσω των λογίων του Πνεύματος, και όχι μέσω της ανθρώπινης σοφίας.

Και το «ώστε να μην υστερείτε» συμφωνεί περισσότερο με τη δεύτερη ερμηνεία. (Α' Κορ. 1:9) «Δια του οποίου κληθήκατε». Διότι κανείς δεν έρχεται προς τον Υιό, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας, όπως και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον εκείνος στον οποίο θα τον αποκαλύψει ο Υιός. Το «δια του οποίου κληθήκατε» τίθεται αντί του «από τον οποίο κληθήκατε», δηλαδή αυτός που σας κάλεσε. Και πρόσεξε πώς ο θείος Παύλος χρησιμοποιεί το «δια του οποίου» και για τον Πατέρα, και αντί ποιου το χρησιμοποιεί, ώστε, όταν το ακούσεις και για τον Υιό, να μην εννοήσεις διαφορά ουσίας, αλλά ταυτότητα. «Εις κοινωνίαν του Υιού του». Κληθήκατε σε κοινωνία με τον Χριστό· γιατί λοιπόν, ορίζοντας στους εαυτούς σας διάφορους προστάτες και διδασκάλους, φιλονικείτε αποσχίζοντας και αποκόπτοντας τους εαυτούς σας από εκείνη τη θαυμαστή και σωτήρια κοινωνία; (Α' Κορ. 1:14, 17α). Γιατί ευχαριστείς, Παύλε, που δεν βάπτισες κανέναν από αυτούς, παρά μόνο όσους ανέφερες; Μήπως επειδή θεωρείς το βάπτισμα ως κάτι μικρής σημασίας; Μη γένοιτο, λέει, αλλά για αυτές τις δύο αιτίες ευχαριστώ: πρώτον, επειδή μη βαπτίζοντας, λέει, δεν έδωσα σε κανέναν αφορμή να πει ότι γι' αυτόν τον λόγο βάπτισα πολλούς, ώστε συγκροτώντας για τον εαυτό μου μια ομάδα μαθητών, να αποκτήσω όνομα διδασκάλου και καθοδηγητή.

Και για μια άλλη αιτία, διότι δεν είχα γι' αυτό αποστολή από τον Χριστό, δείχνοντας ότι, αν εγώ που στάλθηκα από τον Χριστό για να κηρύττω και να εξαγγέλλω το ευαγγέλιό του, βάπτισα με φειδώ και σπάνια —αν και το βάπτισμα είναι συγγενικό και συνδέεται με το κήρυγμα—, εσείς που δεν σταλθήκατε καθόλου, πώς τολμάτε να αναδεικνύετε τους εαυτούς σας δασκάλους; Και πώς βαπτίζετε; Ή γενικά γιατί κάνετε αυτά για τα οποία δεν λάβατε <χάρη και αποστολή;> (Α΄ Κορ. 1,17β) Δεν είπε «όχι με σοφία γνώσης», αλλά <όχι με σοφία λόγου.> Πολύ σωστά· διότι και με σοφία γνώσης κήρυττε το ευαγγέλιο, γι' αυτό και αλλού (λέει): <απλοϊκός στον λόγο, αλλά> όχι <στη γνώση.> Διότι, τι είναι πιο σοφό ή ως προς τη γνώση καλύτερο και λαμπρότερο από το να μάθει κανείς και να διδάξει ότι με τον σταυρό και τον θάνατο καταργήθηκε ο θάνατος, και το δικό μας ανθρώπινο γένος ελευθερώθηκε από τη μακροχρόνια και σκληρότατη τυραννία του διαβόλου; <Για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού.> Διότι ακυρώνεται και ευτελίζεται ο σταυρός του Χριστού, δηλαδή το εκούσιο πάθος του για εμάς, από αυτούς που προσπαθούν με λόγια σοφίας και πειστικότητα να παρουσιάσουν το μεγαλείο και τη θεότητά του. Διότι, πώς είναι δυνατόν να παρουσιαστεί με λόγια και με κάποια τέχνη αυτό που είναι πάνω από τη λογική και τη φύση;

Διότι καθετί που τρώγεται φυσιολογικά μέσω του στόματος καταλήγει στον αφεδρώνα· αυτά όμως δεν τρώγονταν με φυσικό τρόπο, όπως είπαμε, αλλά κατ' οικονομίαν. Φαίνεται όμως ότι όσα φαγώθηκαν τότε κρύβουν και κάποιον συμβολισμό: τρώγοντας δηλαδή μέρος από ψητό ψάρι, υποδηλώνει ότι, αφού συνέτηξε με το πυρ της οικείας Του θεότητας τη φύση μας, η οποία κολυμπούσε σε αυτόν τον αλμυρό βίο, και αφού εξάτμισε όλη την υγρασία που είχε από τα βάθη των υδάτων, ή μάλλον των κυμάτων, την έκανε θεία τροφή, μετατρέποντας αυτή που ήταν προηγουμένως βδελυρή σε ευχάριστη τροφή για τον Θεό. Διότι αυτό, λέγει, υποδηλώνει η κηρήθρα μελιού, εννοώ την τωρινή γλυκύτητα της φύσης μας, η οποία προηγουμένως ήταν απορριπτέα. Ή, νομίζω, υποδηλώνει και τούτο: με το ψητό ψάρι υποδηλώνει την πρακτική αρετή, η οποία αφαιρεί από εμάς την πολλή υγρασία και παχύτητα με τη βοήθεια των αναμμένων ανθράκων της ερημικής και ησυχαστικής ζωής· ενώ τη γνώση, δηλαδή τη θεωρία, την υποδηλώνει με την κηρήθρα μελιού, εφόσον τα λόγια του Θεού είναι γλυκά. Υπάρχει βέβαια και άλλη κηρήθρα, αλλά κηφηνώδης, αυτή της ελληνικής σοφίας· ενώ η κηρήθρα της μέλισσας είναι της θείας σοφίας· εφόσον ο Χριστός είναι η μέλισσα, μικρή μεν στο μέγεθος (διότι ο λόγος Του είναι σύντομος και ασθενής ως προς τη δύναμη· διότι ο Παύλος δεν κηρύττει με δύναμη ρητορικού λόγου, για να μην ακυρώσει τον σταυρό), όμως αγαπητή σε βασιλείς και απλούς ανθρώπους, οι οποίοι προσφέρουν τους κόπους της για την ψυχική τους υγεία. «