Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:18

Ονομάζει δε αντιλεγόμενο σημείο τον τίμιο σταυρό, όπως ακριβώς γράφει και ο σοφότατος Παύλος: «για τους Ιουδαίους μεν είναι σκάνδαλο, για τους εθνικούς δε μωρία»· και πάλι, «Ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία». Αντιλέγεται, λοιπόν, το σημείο, επειδή στους μεν απολλυμένους φαίνεται να είναι μωρία, σε όσους όμως έχουν επιγνώσει τη δύναμή του είναι σωτηρία και ζωή.

Αλλά όσοι πίστεψαν σε αυτόν δεν ντροπιάστηκαν· οι άπιστοι όμως, και όσοι δεν μπόρεσαν να δουν το μυστήριό του, έπεσαν και συντρίφτηκαν. Διότι είπε κάπου πάλι ο Θεός και Πατέρας: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος, και πέτρα σκανδάλου· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα ντροπιαστεί· και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατακομματιάσει». Αλλά ο προφήτης προφύλαξε εκείνους από τον Ισραήλ, λέγοντας: «Αυτόν θα τον αγιάσετε ως Κύριο, και αυτός θα είναι ο φόβος σου· και εάν έχεις πεποίθηση σε αυτόν, θα είναι για εσένα προς αγιασμό, και δεν θα συναντηθείτε με αυτόν σαν με λίθο προσκόμματος, ούτε σαν με πέτρα πτώματος.» — (A f. 39, E f. 129) Επομένως, επειδή ο Ισραήλ δεν αγίασε τον Εμμανουήλ, που είναι Κύριος και Θεός, ούτε θέλησε να έχει πεποίθηση σε αυτόν, σκοντάφτοντας σαν σε λίθο εξαιτίας της απιστίας του, συντρίφτηκε και έπεσε· αναστήθηκαν όμως πολλοί, δηλαδή αυτοί που αποδέχτηκαν την πίστη σε αυτόν. — (A f. 39 b, E f. 130, H f. 116) Ή και όπως γράφει ο σοφότατος Παύλος, «Για τους Ιουδαίους ο σταυρός είναι σκάνδαλο, και για τα έθνη μωρία.» Και πάλι: «Ο λόγος του σταυρού για όσους χάνονται είναι μωρία· αλλά για εμάς που σωζόμαστε, είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία.»

Επομένως, εφόσον ο τρόπος της θείας οικονομίας του επέτρεψε ακατάκριτα και να επιλέξει να πάθει κατά τη σάρκα, ενώ να μην πάθει κατά τη θεότητα —διότι ήταν ο ίδιος ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος— φλυαρούν άσκοπα οι αντίθετοι, και νοθεύοντας εντελώς ασύνετα τη δύναμη του μυστηρίου, νομίζουν ίσως ότι καθιστούν την ένωση πλήρη επαίνου. Διότι φαινόταν μεν ότι του προσέδιδε κάποιον ψόγο το να επιλέξει καθόλου να πάθει κατά τη σάρκα, αλλά ήταν κατά άλλον τρόπο ένδοξο. Διότι το ότι είναι ανώτερος του θανάτου και της φθοράς, όντας ζωή και ζωοποιός ως Θεός, το μαρτύρησε η ανάσταση· διότι ανέστησε τον δικό του ναό. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο· επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει.» Και πάλι: «Διότι ο λόγος του σταυρού για όσους μεν χάνονται είναι μωρία, αλλά για εμάς που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού, ενώ για τους ίδιους τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, ο Χριστός είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία.» Αλλά και ο ίδιος ο Υιός, όταν επρόκειτο να ανέλθει προς το σωτήριο πάθος, λέει: «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου, και ο Θεός δοξάστηκε σε αυτόν, και ο Θεός θα τον δοξάσει στον εαυτό του, και αμέσως θα τον δοξάσει.» Διότι επανήλθε στη ζωή αφού σκύλεψε τον άδη, και αυτό δεν έγινε μετά από πολύ καιρό, αλλά σαν να λέμε αμέσως και κατά πόδας του πάθους.

Ας μην ντρεπόμαστε, λοιπόν, για τον σταυρό του Σωτήρος, αλλά μάλλον ας καυχόμαστε. Διότι ο λόγος περί του σταυρού για μεν τους Ιουδαίους είναι σκάνδαλο, για δε τους εθνικούς μωρία, αλλά για εμάς είναι σωτηρία. Και για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς όμως που σωζόμαστε είναι δύναμις Θεού. Διότι αυτός που πέθανε για χάρη μας δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά ο Υιός του Θεού, Θεός που ενανθρώπησε. Έπειτα, αν το πρόβατο επί Μωυσέως έδιωξε μακριά τον ολεθρευτή, το πρόβατο του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, δεν θα ελευθέρωνε πολύ περισσότερο από τις αμαρτίες; Αλλά, αν το αίμα του άλογου προβάτου παρείχε σωτηρία, το αίμα του Μονογενούς δεν σώζει πολύ περισσότερο; Αν κάποιος απιστεί στη δύναμη του Σταυρωθέντος, ας εξετάσει τους δαίμονες. Αν κάποιος δεν πιστεύει στα λόγια, ας πιστέψει στα γεγονότα. Πολλοί σε όλη την οικουμένη σταυρώθηκαν, αλλά κανέναν από αυτούς δεν τρέμουν οι δαίμονες. [Για τον Χριστό, όμως, που σταυρώθηκε για εμάς, οι δαίμονες τρέμουν βλέποντας και μόνο το σημείο του σταυρού,] επειδή εκείνοι μεν πέθαναν για τις δικές τους αμαρτίες, Αυτός όμως για αμαρτίες άλλων. Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Δεν ήταν ο Πέτρος αυτός που το έλεγε αυτό, επειδή θα μπορούσε να θεωρηθεί ύποπτος ότι χαρίζεται στον διδάσκαλό του, αλλά είναι ο Ησαΐας που το λέει, ο οποίος δεν ήταν παρών σωματικά, αλλά πνευματικά προείδε την ένσαρκη παρουσία. Και γιατί να φέρω τώρα ως μάρτυρα μόνο έναν προφήτη;

Και λένε ότι και ο Ιωάννης αυτό ακριβώς υποδήλωσε, λέγοντας: «Το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του· θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ». Και ότι μέσω αυτού φανέρωσε την ενέργεια του Όρου· διότι ερμηνεύουν ότι εκείνο το λιχνιστήρι είναι ο σταυρός, ο οποίος καταναλώνει όλα τα υλικά όπως το πυρ το άχυρο, και καθαρίζει όσους σώζονται όπως το λιχνιστήρι το σιτάρι. Λένε, επιπλέον, ότι και ο ίδιος ο απόστολος Παύλος μνημονεύει αυτόν τον σταυρό, λέγοντας τα εξής: «Διότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εκείνους όμως που σώζονται είναι δύναμη Θεού», και πάλι: «Σε μένα, όμως, μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο στον σταυρό του Χριστού, μέσω του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για μένα, και εγώ για τον κόσμο».

Διότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται, λέει ο Απόστολος, είναι μωρία, και αν είναι μωρία, είναι και αφροσύνη, για εμάς όμως που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Αυτήν λοιπόν την αφροσύνη και τη μωρία δεν την αγνόησε ο Θεός· διότι σύμφωνα με τη δική Του κρίση έγινε. Γι' αυτό λέει: «Θεέ, εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου». Μας απάλλαξε όμως από τις δυσκολίες ο Σύμμαχος, όταν ερμήνευσε και είπε: «Θεέ, εσύ γνωρίζεις την απειρία μου»· απειρία, δηλαδή, ως προς τα ανθρώπινα. Διότι, όντας ξένος προς την κακία που υπάρχει στους ανθρώπους, αυτή την καλή απειρία την αποδίδει στη γνώση του δικού Του Πατέρα. Αλλά και άλλο χωρίο της θείας Γραφής μνημονεύει την αφροσύνη του Σωτήρα, σε συμφωνία με το προκείμενο.

Διότι αυτός που είχε τη δυνατότητα να αναδείξει τον εαυτό του μέσω τόσων και τέτοιων θαυμάτων αναφέρει: «μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού», και προς τους Κορινθίους λέγει ότι ο λόγος του σταυρού είναι δύναμη Θεού για όσους σώζονται. Στους Εφεσίους, εξάλλου, αποτυπώνει τη δύναμη που συγκρατεί και συνέχει τα πάντα με το σχήμα του σταυρού· στους οποίους επιθυμεί, αφού εξυψωθούν, να γνωρίσουν την υπερβάλλουσα δόξα αυτής της δυνάμεως, κατονομάζοντας την ως ύψος και πλάτος και βάθος και μήκος, και αποκαλώντας με ιδιαίτερα ονόματα καθεμία από τις κεραίες που θεωρούνται ότι συνιστούν το σχήμα του σταυρού. Έτσι το μεν άνω μέρος το ονομάζει ύψος, το δε τμήμα που βρίσκεται κάτω από το σημείο συμβολής το ονομάζει βάθος, και την εγκάρσια κεραία, και ως προς τα δύο άκρα της, την υποδηλώνει με τα ονόματα του μήκους και του πλάτους. Με αυτόν τον τρόπο θα φανερωνόταν μέσα από αυτό το μέγα μυστήριο, ότι δηλαδή και τα επουράνια και τα καταχθόνια και όλα τα πέρατα των όντων συγκρατούνται και συνέχονται από Εκείνον που κατέδειξε αυτή την άρρητη και μεγάλη δύναμη μέσω του τύπου του σταυρού. Αλλά νομίζω πως δεν χρειάζεται πλέον να αγωνίζομαι εναντίον αυτών των αιτιάσεων, θεωρώντας περιττό να αναλώνω ζήλο σε ελέγχους κατά της συκοφαντίας, εφόσον η αλήθεια καταδείχθηκε και με λίγα λόγια. Επομένως, ας προχωρήσει ο λόγος μας σε άλλη κατηγορία.

Δεν θα μου έφτανε ο χρόνος να διηγηθώ για τον Ιησού και τους μετά από αυτόν κριτές και προφήτες, καθώς και για τον Δαβίδ και τους μεταγενεστέρους του, οι οποίοι, ενεργούμενοι μέσω του μυστηρίου του σταυρού, ανέκοψαν ποταμούς, σταμάτησαν τον ήλιο, κατεδάφισαν πόλεις ασεβών, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων, διέφυγαν από το στόμα της μαχαίρας, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, έφραξαν τα στόματα των λιονταριών, ήλεγξαν βασιλιάδες, αποτέφρωσαν πεντηκοντάρχους, ανέστησαν νεκρούς, έκλεισαν τον ουρανό με τον λόγο τους και πάλι τον άνοιξαν, καθιστώντας τα σύννεφα σε αυτόν άγονα και έπειτα πάλι γόνιμα. Διότι, μολονότι ο Παύλος λέει ότι αυτά τα ενήργησε η πίστη, εντούτοις η πίστη αποτελεί δύναμη προς σωτηρία· γι' αυτό και όλα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει. Τέτοιας λογής βεβαίως είναι και ο Σταυρός του Χριστού για εκείνους που πιστεύουν· «διότι ο λόγος περί του Σταυρού, για να επαναλάβω τα λόγια του Παύλου, σε αυτούς μεν που χάνονται είναι μωρία, σε εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού».

Διότι ο λόγος περί του σταυρού, όπως λέει ο Παύλος, για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Και ποια είναι αυτή η δύναμη; Η επιστροφή από την πλάνη μας· διότι αυτήν την κατόρθωσε μέσω του σταυρού ο βραχίονας του Πατρός, ο Υιός. Αυτό το φανερώνουν και τα επόμενα λόγια: Ας γίνει κραταιό το χέρι σου, ας υψωθεί η δεξιά σου. Ας γίνει κραταιό, όχι για να λάβει δύναμη, διότι ήδη είχε, αλλά για να φανερωθεί καθώς ολοκληρώνεται το μυστήριο, πράγμα το οποίο ο ίδιος ο Χριστός υποσχέθηκε λέγοντας: Όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου. Διότι το ότι ο Μονογενής ονομάζεται βραχίονας και δεξί χέρι του Πατρός, μας έχει αποδειχθεί επαρκώς από τα προηγούμενα.

Οι πρεσβύτεροι και οι γραμματείς έλεγαν: «Θυμηθήκαμε ότι εκείνος ο πλάνος είπε, όσο ακόμη ζούσε, ότι μετά από τρεις ημέρες ανασταίνομαι». Ο δε εκατόνταρχος φώναζε: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού». Αλλά και μέχρι σήμερα ο λόγος του σταυρού είναι «για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για εμάς όμως τους κλητούς ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού». «Και τη δική σου την ψυχή θα την διαπεράσει ρομφαία, ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών». Ρομφαία ονομάζεται η διχόνοια, επειδή, όπως ακριβώς η ρομφαία σχίζει και χωρίζει τα σώματα, έτσι κάνει και στις ψυχές η διχόνοια, οδηγώντας τες στην αμφιβολία· διότι αν και ήταν παρθένος, ήταν όμως και γυναίκα· αν και Θεοτόκος, προερχόταν όμως από το δικό μας φύραμα. Ρομφαία, λοιπόν, διαπέρασε την ψυχή της, «ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών». Ποιοι διαλογισμοί;

Έπειτα, σχετικά με τον Όρο τους, τον οποίο βέβαια ονομάζουν και με πολλά ονόματα, αποφαίνονται ότι αυτός έχει δύο ενέργειες, την εδραστική και τη μεριστική. Και καθόσον μεν εδραιώνει και στηρίζει, είναι Σταυρός, καθόσον δε μερίζει και διαχωρίζει, είναι Όρος. Τον δε Σωτήρα λένε ότι φανέρωσε τις ενέργειές του με τον εξής τρόπο: και πρώτον μεν την εδραστική, με το να πει, όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να γίνει μαθητής μου. Και, αφού σηκώσει τον σταυρό του, ας με ακολουθεί. Τη δε διαχωριστική του ενέργεια, με το να πει, δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Και λένε ότι και ο Ιωάννης φανέρωσε αυτό ακριβώς, λέγοντας: το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με φωτιά άσβεστη. Και μέσω αυτού λένε ότι φανέρωσε την ενέργεια του Όρου. Διότι ερμηνεύουν ότι το λιχνιστήρι εκείνο είναι ο Σταυρός, ο οποίος πρέπει να αναλώνει όλα τα υλικά, όπως η φωτιά τα άχυρα, και να καθαρίζει όσους σώζονται, όπως το λιχνιστήρι το σιτάρι. Και για τον Απόστολο Παύλο λένε ότι και αυτός μνημονεύει αυτόν τον Σταυρό, λέγοντας τα εξής: διότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Και πάλι, ας μη γένοιτο σε μένα να καυχιέμαι για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Ιησού, δια του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για μένα και εγώ για τον κόσμο.

Δεν εγκρατεύεται, ούτε νηστεύει, ούτε εγκλείεται υπερβολικά, και κάνει αυτό που οφείλει στον σκοπό του, για να σκανδαλιστούν οι άλλοι, αλλά για να καθαρίσει τον νου του. Αυτοί όμως, επειδή δεν γνωρίζουν τον σκοπό του τρόπου ζωής του, τον κατακρίνουν και γίνονται ένοχοι απέναντι στην αλήθεια, διότι δεν στάθηκαν ικανοί, ευρισκόμενοι σε αμέλεια, να αντιληφθούν εκείνον τον πνευματικό σκοπό, τον οποίο έθεσε αυτός για την καθαρότητα της ψυχής του. Για αυτούς έγραψε ο μακάριος Παύλος: Ο λόγος του σταυρού, λέει, για εκείνους μεν που χάνονται, είναι μωρία. Τι λοιπόν τώρα, επειδή ο λόγος του σταυρού θεωρούνταν μωρία από αυτούς που χάνονταν και δεν αισθάνονταν τη δύναμη του λόγου, έπρεπε ο Παύλος να σιωπήσει και να μην κηρύττει; Και ιδού, μέχρι σήμερα, το ζήτημα του σταυρού αποτελεί πρόσκομμα και σκάνδαλο για τους Ιουδαίους και τους Έλληνες. Να αποσιωπήσουμε λοιπόν την αλήθεια, για να μην σκανδαλιστούν αυτοί; Ο Παύλος, πράγματι, όχι μόνο δεν σιώπησε, αλλά και κραύγασε λέγοντας: Σε εμένα ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αυτή την καύχηση για τον σταυρό, δεν την εξέφραζε για να σκανδαλίσει τους άλλους, αλλά για να κηρύξει τη μεγάλη δύναμη του σταυρού.

Για τα οποία ο μακάριος Παύλος έγραψε: «ο λόγος του σταυρού», λέγοντας, «για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία». Τι λοιπόν τώρα; Επειδή ο λόγος του σταυρού θεωρούνταν μωρία από εκείνους που δεν αντιλαμβάνονταν τη δύναμη του λόγου, έπρεπε ο Παύλος να σιωπήσει και να μην κηρύξει; Αλλά, ιδού, μέχρι σήμερα το ζήτημα του σταυρού αποτελεί πρόσκομμα και σκάνδαλο τόσο για τους Ιουδαίους όσο και για τους Έλληνες. Να αποσιωπήσουμε λοιπόν την αλήθεια, για να μη σκανδαλιστούν αυτοί; Διότι ο Παύλος όχι μόνο δεν σιώπησε, αλλά και αναφώνησε λέγοντας: «Εμένα μη γένοιτο να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αυτή η καύχηση για τον σταυρό δεν διατυπώθηκε από τον άγιο για να σκανδαλίσει άλλους, αλλά για να κηρυχθεί η μεγάλη δύναμη του σταυρού.

ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. Διότι ο λόγος περί του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Διότι είναι γραμμένο: «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα την αθετήσω». Πού είναι ο σοφός; Πού είναι ο γραμματέας; Πού είναι ο συζητητής αυτού του αιώνα;

α΄. Σε αυτούς που ασθενούν βαριά και ψυχορραγούν, ακόμη και οι υγιεινές τροφές είναι αηδιαστικές, οι φίλοι και οι οικείοι τους φαίνονται φορτικοί, και πολλές φορές δεν τους αναγνωρίζουν καν, αλλά θεωρούν ότι τους ενοχλούν. Το ίδιο ακριβώς συνηθίζεται να συμβαίνει και σε όσους οδηγούν τις ψυχές τους στην απώλεια· διότι αγνοούν τα όσα οδηγούν στη σωτηρία, και νομίζουν ότι όσοι μεριμνούν γι' αυτούς, τους ενοχλούν. Αυτό δεν συμβαίνει εξαιτίας της φύσης του πράγματος, αλλά εξαιτίας της δικής τους ασθένειας. Και ό,τι ακριβώς κάνουν αυτοί που βρίσκονται σε παραλήρημα, οι οποίοι τρέφουν απέχθεια προς εκείνους που τους φροντίζουν και καταλήγουν να τους υβρίζουν, το ίδιο παθαίνουν και οι άπιστοι. Αλλά, όπως ακριβώς στην περίπτωση εκείνων, αυτοί που δέχονται τις ύβρεις τότε κυρίως τους σπλαχνίζονται και δακρύζουν, θεωρώντας το ως το έσχατο σύμπτωμα της προχωρημένης αρρώστιας τους, όταν δηλαδή αγνοούν τα πιο αγαπημένα τους πρόσωπα· έτσι ας πράξουμε και εμείς για τους Έλληνες, και ας οδυρόμαστε γι' αυτούς περισσότερο και από τις γυναίκες, επειδή αγνοούν την κοινή σωτηρία. Διότι δεν πρέπει να αγαπά τόσο πολύ μια γυναίκα τον άνδρα της, όσο πρέπει εμείς να αγαπάμε όλους τους ανθρώπους και να τους ελκύουμε προς τη σωτηρία, είτε είναι Έλληνας είτε οποιοσδήποτε άλλος. Ας τους θρηνούμε λοιπόν, διότι ο λόγος του σταυρού είναι γι' αυτούς μωρία, ενώ ο ίδιος είναι σοφία και δύναμη· «Διότι ο λόγος του σταυρού», λέγει, «σε εκείνους μεν που χάνονται, είναι μωρία».

β'. Αλλά αυτά είναι γνωστά σε εμάς, στους απίστους όμως καθόλου. Γι' αυτό έλεγε ότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Διότι έχει γραφτεί: «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα την αθετήσω». Δεν παραθέτει προς το παρόν τίποτε το βαρύ από τον εαυτό του, αλλά πρώτα καταφεύγει στη μαρτυρία της Γραφής, και τότε, αφού λάβει από εκεί παρρησία, χρησιμοποιεί πιο ελεγκτικούς λόγους, και λέει: «Δεν απέδειξε μωρή ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου; Πού είναι ο σοφός; Πού είναι ο γραμματέας; Πού είναι ο συζητητής αυτού του αιώνα; Δεν απέδειξε μωρή ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου;». Επειδή, δηλαδή, μέσα στη σοφία του Θεού ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος.

Άκουσέ τον, λοιπόν, να ερμηνεύει ο ίδιος τον εαυτό του: «Διότι ο λόγος περί του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμις Θεού»· και πάλι: «Εμείς όμως κηρύσσουμε Θεό εσταυρωμένο, στους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, στους Έλληνες δε μωρία, στους ίδιους όμως τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, Χριστό, Θεού δύναμη και Θεού σοφία»· και πάλι: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν αποδέχεται τα του Πνεύματος, διότι είναι γι' αυτόν μωρία». Δες πώς παντού εξηγεί την αντίληψη των απίστων, οι οποίοι θεωρούν τον σταυρό μωρία και αδυναμία. Έτσι, λοιπόν, και εδώ δεν εννοεί κάποια πραγματική αδυναμία, αλλά αυτήν που υποθέτουν οι άπιστοι. Δεν λέει, επομένως, τούτο, ότι σταυρώθηκε επειδή ήταν αδύναμος, μη γένοιτο. Διότι το ότι είχε τη δύναμη να μην σταυρωθεί το απέδειξε με κάθε τρόπο, άλλοτε ρίχνοντάς τους ύπτιους στο έδαφος, άλλοτε αποστρέφοντας τις ακτίνες του ηλίου, ξεραίνοντας τη συκιά, τυφλώνοντας τα μάτια εκείνων που κινήθηκαν εναντίον του, και πράττοντας μύρια άλλα. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέει: «Εξ αδυναμίας»; Ότι, αν και σταυρώθηκε υπομένοντας τον κίνδυνο και την επιβουλή (διότι αποδείξαμε ότι η αδυναμία χαρακτηρίζεται ως κίνδυνος και επιβουλή), ωστόσο δεν υπέστη καμία απολύτως βλάβη. Και αυτά τα έλεγε, προσαρμόζοντας το παράδειγμα στη δική του περίπτωση.

Διότι, λέει, επειδή οι Ιουδαίοι ζητούν σημεία και οι Έλληνες αναζητούν σοφία, εμείς όμως κηρύττουμε Χριστόν εσταυρωμένο, που για τους Ιουδαίους μεν αποτελεί σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για τους ίδιους όμως τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, κηρύττουμε τον Χριστό ως δύναμη Θεού και σοφία Θεού· διότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους. Ονομάζει μωρό του Θεού και ασθενές του Θεού τον σταυρό, όχι επειδή είναι μωρό· διότι τι υπάρχει σοφότερο από αυτόν; Ούτε επειδή είναι ασθενές· διότι τι υπάρχει ισχυρότερο από αυτόν; Αλλά επειδή μεταφέρει την αντίληψη των απίστων, την οποία είχαν για το ζήτημα αυτό. Γι' αυτό και πιο πάνω έλεγε: Διότι ο λόγος του σταυρού για αυτούς μεν που χάνονται είναι μωρία, για αυτούς όμως που σώζονται είναι δύναμη Θεού.

Αφού κατέρριψε την έπαρση εκείνων που υπερηφανεύονταν επειδή βάπτιζαν, στρέφεται στη συνέχεια προς εκείνους που κομπάζουν για την κοσμική σοφία, και εναντίον τους οπλίζεται πιο έντονα. Διότι προς εκείνους που είχαν γεμίσει έπαρση για το βάπτισμα έλεγε: «Ευχαριστώ τον Θεό που δεν βάπτισα κανέναν σας»· και ότι «Δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω»· και δεν χρησιμοποίησε τον λόγο ούτε με σφοδρότητα ούτε με περίτεχνη επιχειρηματολογία. Εδώ όμως, από την αρχή κιόλας καταφέρει μεγάλο πλήγμα, λέγοντας: «για να μη χάσει τη δύναμή του ο σταυρός του Χριστού». Γιατί, λοιπόν, υπερηφανεύεσαι για κάτι, για το οποίο θα έπρεπε να ντρέπεσαι; Διότι, εάν αυτή η σοφία πολεμά τον σταυρό και μάχεται τα Ευαγγέλια, δεν πρέπει να καυχιέται κανείς για αυτήν, αλλά να την καταργεί. «Διότι ο λόγος περί του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». Επειδή δηλαδή ήταν φυσικό αυτοί, καθώς ο σταυρός χλευαζόταν από τους Έλληνες, να προσπαθούν ταραγμένοι να αντισταθούν με τη δική τους δήθεν σοφία και να πολεμούν τα όσα έλεγαν οι Έλληνες, ο Παύλος, για να τους καθησυχάσει, λέει: Μη νομίζετε ότι συμβαίνει κάτι το ξένο και παράδοξο. Αυτή είναι η φύση του πράγματος, ώστε η δύναμή του να μην αναγνωρίζεται από αυτούς που οδηγούνται στην απώλεια. Διότι έχουν χάσει τα λογικά τους και παραφρονούν, και γι' αυτό υβρίζουν, και θεωρούν επαχθή τα σωτήρια φάρμακα. «Διότι είναι γραμμένο: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών. Πού είναι ο σοφός; πού ο γραμματέας; πού ο συζητητής τούτου του αιώνα;»

Περί του σταυρού, όπου γίνεται λόγος και περί της πίστεως «Ο λόγος για τον σταυρό, για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». «Διότι ο μεν πνευματικός άνθρωπος τα ανακρίνει όλα, ο δε ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος». Διότι αποτελεί μωρία για όσους δεν δέχονται με πίστη και δεν αναλογίζονται το αγαθό και το παντοδύναμο του Θεού, αλλά ερευνούν τα θεία με ανθρώπινους και φυσικούς λογισμούς· επειδή όλα τα του Θεού βρίσκονται πάνω από τη φύση, τον λόγο και την αντίληψη. Εάν δηλαδή κάποιος σκεφθεί με ποιον τρόπο και για ποιον λόγο παρήγαγε ο Θεός τα πάντα από το μη ον στο είναι, και θελήσει να φθάσει σε αυτά με φυσικούς λογισμούς, δεν τα κατανοεί· διότι αυτή η γνώση είναι ψυχική και δαιμονιώδης. Εάν όμως κάποιος, καθοδηγούμενος από την πίστη, αναλογιστεί το Θείο ως αγαθό, παντοδύναμο, αληθινό, σοφό και δίκαιο, θα τα βρει όλα λεία και ομαλά, και τον δρόμο ευθύ. Διότι χωρίς την πίστη είναι αδύνατο να σωθεί κανείς· επειδή με την πίστη συνιστώνται τα πάντα, τόσο τα ανθρώπινα όσο και τα πνευματικά. Διότι ούτε ο γεωργός, χωρίς πίστη, ανοίγει αυλάκι στη γη, ούτε ο έμπορος παραδίδει τη ζωή του σε ένα μικρό ξύλο μέσα στο μανιασμένο πέλαγος της θάλασσας, ούτε γάμοι συνάπτονται, ούτε οτιδήποτε άλλο συμβαίνει στη ζωή. Με την πίστη κατανοούμε ότι τα πάντα έχουν παραχθεί από το μη ον στο είναι με τη δύναμη του Θεού· τα πάντα, τόσο τα θεία όσο και τα ανθρώπινα, τα κατορθώνουμε με την πίστη. Και πίστη σημαίνει απερίεργη συγκατάθεση.

Ο Χριστός όμως είναι δύναμη Θεού και σοφία. Ιδού, ο θάνατος του Χριστού, δηλαδή ο σταυρός, μας περιέβαλε με την ενυπόστατη σοφία και δύναμη του Θεού. Δύναμη δε του Θεού είναι ο λόγος του σταυρού, είτε διότι η δύναμη του Θεού, δηλαδή η νίκη κατά του θανάτου, μας έχει φανερωθεί μέσω αυτού, είτε διότι, όπως ακριβώς τα τέσσερα άκρα του σταυρού κρατούνται και συνδέονται μέσω του κέντρου, έτσι και μέσω της δύναμης του Θεού το ύψος και το βάθος, το μήκος και το πλάτος, δηλαδή όλη η ορατή και η αόρατη κτίση, συνέχεται.

Ο μακάριος Πέτρος λέει: «Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε κατά σάρκα». Για ποιον λόγο πρόσθεσε το «κατά σάρκα», εάν δεν γνώριζε ότι ως Θεός ήταν απαθής ως προς τη θεότητά Του; Εάν ένας απλός άνθρωπος έπαθε για χάρη μας, πώς «ο λόγος του σταυρού είναι δύναμη Θεού»; Και πώς «εκείνος που θεώρησε το αίμα Του κοινό» κατακρίνεται, επειδή «καταπάτησε τον Υιό του Θεού»;

Ποιο είναι το παράδοξο μυστήριο το αποκρυμμένο από τις γενεές, το οποίο δεν γνώρισαν οι σοφοί ούτε οι άρχοντες του αιώνα τούτου, παρά μόνο ο λόγος του σταυρού, η μωρία του κηρύγματος, ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος και σταυρώθηκε; Διότι και ο Αβραάμ υπήρξε φίλος του Θεού και πέθανε, ο Μωυσής υπήρξε νομοθέτης και πέθανε, ο Ησαΐας υπήρξε προφήτης και πριονίστηκε, ο Ιερεμίας αγιάστηκε από την κοιλιά της μητέρας του και ρίχθηκε σε λάκκο με βόρβορο και πέθανε, και ο Ιωάννης επλήσθη Αγίου Πνεύματος από την κοιλιά της μητέρας του και αποκεφαλίστηκε, και τίποτα από αυτά δεν θεωρήθηκε μωρία, παρά μόνο ο λόγος του σταυρού, το ότι δηλαδή ο Θεός έγινε άνθρωπος και ο Κύριος της δόξης σταυρώθηκε.

Όχι βέβαια· οι Ιουδαίοι τολμούν κάτι τέτοιο, καθώς και οι Έλληνες και οι βάρβαροι, επειδή είναι εχθροί και ξένοι προς την ιερή μας θρησκεία, με τους οποίους βεβαίως και αυτοί, ως χριστομάχοι, θα καταταχθούν μαζί. Ας σκανδαλίζονται όπως οι Ιουδαίοι, ας θεωρούν ότι είναι μωρία όπως οι Έλληνες· επειδή ακριβώς ο σταυρωμένος Χριστός που κηρύσσεται, το οποίο είναι το ίδιο με το να λέμε ότι εικονίζεται, για τους Ιουδαίους είναι σκάνδαλο, και για τους Έλληνες μωρία. Όπως λοιπόν ο λόγος του σταυρού και τα υπομνήματα αυτού που σταυρώθηκε, για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, ενώ για εμάς που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού, έτσι ακριβώς και αυτά περιγράφουν σε εμάς τον σταυρό και το πάθος του Χριστού· και, για να πούμε την αλήθεια με μεγαλύτερη πληρότητα, δείχνουν επίσης τα θεϊκά σημεία και τις θαυματουργίες που επιτελούσε κάνοντας θαύματα· και ένα είναι το αίτιο της τιμής και για τα δύο: η κένωση του Χριστού.

Τι λέω λοιπόν; Ότι, όπως ακριβώς αυτός ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Και το να κηρύσσεται ο Χριστός εσταυρωμένος, για τους Ιουδαίους μεν είναι σκάνδαλο, για τους Έλληνες δε μωρία. Και: Αυτός κείται για πτώση και ανάσταση πολλών. Έτσι ακριβώς και η ιερή ιστορία του Ευαγγελίου: για εκείνους μεν που διάκεινται με κακό και άθεο τρόπο απέναντι στην οικονομία της σωτηρίας του Χριστού, και οι οποίοι ταράσσονται και δυσφορούν με αυτή την ανάμνηση, προβάλλει ως σκάνδαλο και βλαβερό θέαμα. Διότι τους είναι βαρύς ο Χριστός ακόμη και όταν τον βλέπουν σε εικόνα. Για εμάς όμως, που ορθοτομούμε την αλήθεια, αποτελεί εξήγηση και ανάμνηση του θείου μυστηρίου, και πρόξενο της μέγιστης ωφέλειας και σωτηρίας, και για τον λόγο αυτόν λογίζεται ως σεβάσμια και τίμια.

Προσποιείται ότι διάκειται ευνοϊκά προς τη δόξα και την ομολογία των Χριστιανών, στην πραγματικότητα όμως κατηγορεί τη δική μας ορθή και ευσεβή αντίληψη, ορίζοντας ως νόμο ότι τάχα δεν επιτρέπεται σε έναν χριστιανό να αποσπάται μέσω της όρασης και του ρεμβασμού του νου. Δεν κατανοεί ο ανόητος ότι αυτά δεν αποπλανούν τον νου, αλλά μάλλον τον ανυψώνουν στις πνευματικές θεωρίες. Διότι, σε σύγκριση με όσα λέγονται και ακούγονται, εκείνα που γίνονται αντιληπτά μέσω της όρασης εντυπώνουν κάπως πιο καθαρά στην ψυχή τα νοήματα αυτών που δηλώνουν, ώστε να παραμένουν αποταμιευμένα στη μνήμη για μεγαλύτερο διάστημα, καθώς η όραση είναι πιο δραστήρια από την ακοή και διαθέτει μεγαλύτερη πειστική δύναμη για την πίστη. Εάν λοιπόν για τον δικό του νου, και για όσους συμμετέχουν στην ίδια πλάνη με εκείνον, τα άγια αποτελούν μετεωρισμό και ρεμβασμό, το ίδιο θα ισχύει και για τους Ιουδαίους, τους βαρβάρους και τους Έλληνες. Έτσι άλλωστε και ο Χριστός, όταν κηρύσσεται εσταυρωμένος, «για τους Ιουδαίους είναι σκάνδαλο και για τα έθνη μωρία· και ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού».

Αυτά έχουν γίνει φανερά σε πολλούς και από πολλά άλλα, αλλά θα αποκαλύπτονταν ακόμη πιο ξεκάθαρα, εάν κατάφερνε κανείς να βρει κάπου το βιβλίο στο οποίο εξιστορούνται τα σχετικά με τον προαναφερθέντα ιερομάρτυρα Παγκράτιο, το οποίο είναι πάρα πολύ αρχαίο. Όταν το είδαμε οι ίδιοι με τα ίδια μας τα μάτια εντελώς κατεστραμμένο, μείναμε έκπληκτοι από το θράσος των ασεβών. Με τόσο αισχρό και άπρεπο τρόπο επιβουλεύονται τα ιερά βιβλία, ώστε η δολιότητά τους δεν περνά απαρατήρητη ούτε από ένα νήπιο. Τα όσα λοιπόν παρουσιάστηκαν προηγουμένως διακηρύσσουν στους πιστούς τη θεία πρόνοια, την οποία γνωρίσαμε, πιστέψαμε και με την οποία πλουτίσαμε μέσω της εμφάνισης του Λόγου του Θεού. Στους απίστους όμως, ίσως φανούν σαν παιχνίδι και ανοησία. Και δεν είναι καθόλου παράξενο, αφού το Ευαγγέλιο είναι κρυμμένο από τους απίστους, επειδή έχουν την ομίχλη της απιστίας να σκοτίζει τις ψυχές τους. Και ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Έχοντας προεκθέσει αυτά, ας εξετάσουμε τα ακόλουθα χωρία. Διότι, δεύτερον, παραθέτουν τον Αστέριο, ο οποίος φέρει τον τίτλο του επισκόπου Αμασείας, που στον λόγο του τον οποίο συνέταξε για τον πλούσιο και τον Λάζαρο λέει τα εξής: «Μη ζωγραφίζεις τον Χριστό — διότι του αρκεί η μία και μοναδική ταπείνωση της ενσάρκωσης, την οποία δέχθηκε εκούσια για εμάς —, αλλά, φέροντας νοερά στην ψυχή σου τον ασώματο Λόγο, να τον περιφέρεις μαζί σου».

Αλλά όπως ακριβώς ο λόγος του σταυρού για όσους μεν χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού, και για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τους Έλληνες δε μωρία, έτσι και για τούτον τον ματαιόφρονα και Έλληνα, τον πατέρα αυτών των βλάσφημων λόγων, το κήρυγμα του Ευαγγελίου, δηλαδή τα άγια, θεωρούνταν σκάνδαλο, επειδή του ήταν βαρύς ο Χριστός και οι άγιοι, ακόμη και όταν φαίνονταν σε εικόνες. Σε αυτά προσαρμόζουν και έναν άλλον λόγο του, του οποίου η επιγραφή είναι η εξής:

Και αυτή τη δύναμη ενδύθηκε, και αυτή τη δόξα· διότι με αυτή την περιβολή και τη ζώνη υπερίσχυσε του ισχυρού· και αυτόν μεν τον έδεσε, ενώ τους δεμένους τους απέσπασε από τα χέρια του και τους διέσωσε· και για εμάς που σωθήκαμε η σάρκα του Σωτήρα έγινε δύναμη Θεού, σύμφωνα με τον Παύλο.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ενήργησε και στους αγίους, μέσω της οποίας ο Θεός τους τελειοποίησε όλους, και τον γνώρισαν και τον αγάπησαν, όχι επειδή παρακινήθηκαν από απλούς λόγους, αλλά επειδή διαμορφώθηκαν από τη δύναμη του λουτρού του βαπτίσματος, καθώς ο ίδιος ο Αγαπώμενος τους έπλαθε και τους διαμόρφωνε, αυτός που δημιουργεί καθαρή καρδιά και αφαιρεί μεν την πέτρινη, δίνει δε σαρκινή καρδιά, αποβάλλοντας την αναισθησία, και δίνει όχι απλώς έναν νόμο, αλλά τον ίδιο τον νομοθέτη, τον εαυτό Του. Αυτό δε αποδείχθηκε ολοφάνερα σε πολλούς από τους αγίους· τους οποίους, ενώ δεν μπόρεσαν ούτε με λόγια να μάθουν την αλήθεια, ούτε με θαύματα να επιγνώσουν τη δύναμη Εκείνου που κηρυσσόταν, τους ανέδειξε ξαφνικά τέλειους χριστιανούς, μόλις δέχθηκαν το λουτρό. Διότι, όπως λέει, «η βασιλεία του Θεού δεν συνίσταται σε λόγια αλλά σε δύναμη» και «ο λόγος του σταυρού για εμάς που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». Για αυτούς τους λόγους, αυτός μεν ο νόμος είναι πνευματικός, επειδή το Πνεύμα κατεργάζεται τα πάντα, εκείνος δε είναι γραπτός, επειδή περιορίστηκε στα γράμματα και στους φθόγγους· γι' αυτό και εκείνος μεν είναι σκιά και εικόνα, ενώ τα παρόντα είναι πραγματικότητα και αλήθεια· διότι τα λόγια και τα γράμματα, σε σχέση με την ίδια την ύπαρξη των πραγμάτων, επέχουν θέση εικόνας.

Διότι, ενώ επινοήθηκαν πολλά φάρμακα ανά τους αιώνες για το ασθενούν ανθρώπινο γένος, μόνο ο θάνατος του Χριστού μπόρεσε να φέρει την αληθινή ζωή και την ευεξία. Και για τον λόγο αυτόν, το να αναγεννηθεί κανείς με τη νέα γέννηση και να ζήσει τον μακάριο βίο και να οδηγηθεί στην υγεία, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να πιει από αυτό το φάρμακο, και, όσο είναι δυνατόν στους ανθρώπους, να ομολογήσει την ομολογία και να υπομείνει το Πάθος και να πεθάνει τον θάνατο. Αυτή είναι η δύναμη του νέου νόμου, έτσι γεννιέται ο χριστιανός, με αυτόν τον τρόπο φτάνει στη θαυμαστή φιλοσοφία, έχοντας αφενός επιληφθεί των άριστων έργων και έχοντας αφετέρου πίστη ακλόνητη, πιστεύοντας όχι από ανάγκη πειθούς ούτε ρυθμίζοντας το ήθος του με νόμους, αλλά με τη δύναμη του Θεού δεχόμενος και το ένα και το άλλο και διαμέσου και των δύο λαμβάνοντας τη μακάρια μορφή του Χριστού. Διότι, «η βασιλεία του Θεού», λέει, «δεν βρίσκεται σε λόγια, αλλά σε δύναμη»· και: «Ο λόγος του σταυρού, σε εμάς που σωζόμαστε, είναι δύναμη Θεού».

Η'. Γιατί δεν έχει γραφτεί, λένε, το ίδιο και για την εικόνα, όπως ακριβώς για τον σταυρό; Διότι, λέει, «ο λόγος του σταυρού για αυτούς μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». Και, «ας μη γένοιτο», λέει, «σε εμένα να καυχηθώ, παρά μόνο στον σταυρό του Χριστού»· και όσα άλλα υμνούνται μαζί με τα ιερά λόγια. Πού λοιπόν θα μπορούσες να δείξεις κάτι τέτοιο να έχει ειπωθεί για την εικόνα και από ποιους;