Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:19

Αλλά βέβαια, αφού η ελληνική σοφία καθαιρέθηκε και εξορίστηκε από τον Χριστό, ο οποίος μιλά μέσα από τον Παύλο, ας μη δεχθούμε καθόλου εμείς οι πιστοί να κηρύττουμε τα δόγματα του Χριστού σύμφωνα με τα ελληνικά και αριστοτελικά διδάγματα. Και ας μη διακηρύττουμε τον Χριστό όπως ο Παύλος ο Σαμοσατεύς, αλλά όπως ο Παύλος ο Ταρσεύς, όχι με σοφία λόγου, για να μη ματαιωθεί ο σταυρός του Χριστού, ο οποίος λέγει· «Θα αφανίσω τη σοφία των σοφών», επειδή η σοφία του παρόντος αιώνα μωράνθηκε και ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό διά της σοφίας. Και ευδόκησε, διά της απλότητας των μαθητών, να σώσει εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν κατά το ευαγγέλιο, όχι με πειστικούς λόγους σοφίας, διότι η σοφία του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, και η ίδια και όσοι ακολουθούν αυτήν.

«Δεν θα αντικρίσει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν». Διότι θα βρίσκονται τόσο μακριά από τους ασεβείς, ώστε ούτε καν να πλησιάσουν τη δική τους απώλεια. Και ποιοι είναι οι σοφοί που πεθαίνουν, παρά εκείνοι για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών»; Διότι μέσα από όλα αυτά η παρούσα Γραφή διδάσκει ότι, κατά την ημέρα της κρίσεως, ούτε ο πλούσιος πρόκειται να σώσει τον εαυτό του ούτε εκείνος που θεωρείται σοφός. Μόνο εκείνος θα επιτύχει την αιώνια ζωή, ο οποίος ανάλωσε τον εαυτό του στον παρόντα βίο. «Μαζί ο άφρων και ο άμυαλος θα χαθούν». Μαζί, λέει, οι σοφοί και οι άφρονες θα παραδοθούν στην απώλεια· διότι σε τίποτα δεν διέφεραν μεταξύ τους, όντας εξίσου ειδωλολάτρες.

Είναι έργο του αγαθού Θεού να εξαφανίζει τα φαύλα, ώστε να αποκαταστήσει το δημιούργημά Του καθαρό από κάθε κακία και, αφού το απαλλάξει από κάθε ασθένεια, να το επαναφέρει στην κατά φύσιν κατάσταση. Διότι αλλού λέγεται: «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών», και ότι η σοφία του κόσμου, εξαπατώντας εκείνους που την αποδέχθηκαν και δίνοντας την εντύπωση πως είναι αληθινή, προκαλεί άγνοια των προς σωτηρίαν δογμάτων. Εξαφανίζεται, λοιπόν, η σοφία καθώς ανατρέπεται από την αλήθεια, με την κατάρριψη των σοφισμάτων και των αληθοφανειών της, ώστε να λυτρωθεί από την απάτη και την ψευδοδοξία εκείνος που έχει καταληφθεί από αυτήν. Όπως, λοιπόν, εξαλείφεται η νόσος από τον ιατρό και διαλύεται το σκότος από τον ήλιο, έτσι εξαλείφεται από τον αγαθό Θεό η ύβρις των ανόμων και ταπεινώνεται η ύβρις των υπερηφάνων.

Πεφορτισμένοι, λοιπόν, λέγονται εκείνοι οι οποίοι, επειδή έσπειραν με ευλογίες, με ευλογίες και θερίζουν, και με αιώνια ευφροσύνη αποθέτουν στους εαυτούς τους τα δράγματα των πνευματικών καρπών. Εκείνος, επομένως, που λυτρώθηκε διά του Θεού, ο οποίος έδωσε εξιλασμό για αυτόν, αυτός κοπίασε μεν στον αιώνα τούτο, αλλά μετά από αυτά θα ζήσει έως τέλους. Αυτός και «δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να αποθνήσκουν». Αυτός που επέλεξε τη στενή και κοπιαστική οδό αντί για την ομαλή και άνετη, στον καιρό της επισκοπής του Θεού, όταν θα οδηγούνται στην αιώνια κόλαση όσοι απίστησαν στα λόγια του Θεού και πορεύτηκαν οπίσω από τα θελήματα της μάταιης καρδιάς τους, αυτός δεν θα δει την αιώνια καταφθορά, την εις το διηνεκές κακοπάθεια. Σοφούς δε ονομάζει είτε τους δεινούς στην πανουργία, για τους οποίους λέει ο Ιερεμίας, ότι «είναι σοφοί στο να πράττουν το κακό, αλλά να πράξουν το καλό δεν γνωρίζουν»· είτε ονομάζει σοφούς και τους μαθητές των αρχόντων του αιώνα τούτου που καταργούνται, οι οποίοι, «ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, εμωράνθησαν». Διότι «η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία παρὰ τω Θεώ». Και επειδή αυτή η σοφία καθιστά τον άνθρωπο μωρό, λέει ότι ο Θεός θα απολέσει τη σοφία των σοφών και θα αθετήσει τη σύνεση των συνετών.

Από 〈την〉 〈Α΄〉 προς Κορινθίους, ενώ για τον ίδιο τον Μαρκίωνα είναι 〈Β΄〉 και σε εμάς 〈Β΄〉. 〈α〉 (〈θ〉). «Διότι είναι γραμμένο: θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών». 〈β〉 (〈ι〉). «Ώστε, καθώς είναι γραμμένο, εκείνος που καυχάται, στον Κύριο να καυχάται». 〈γ〉 (〈ια〉). «Των αρχόντων αυτού του αιώνα οι οποίοι καταργούνται». 〈δ〉 (〈ιβ〉). «Διότι είναι γραμμένο: αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στην πανουργία τους. Και πάλι: ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι». 〈ε〉 (〈ιγ〉). «Διότι και το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε». 〈στ〉 (〈ιδ〉). «Δεν γνωρίζετε ότι εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα μαζί της; Διότι, λέει, θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». 〈ζ〉 (〈ιε〉). Παραλλαγμένα· διότι αντί για το «στον νόμο» λέει «στον νόμο του Μωυσή». Και πριν από αυτό λέει: «ή μήπως και ο νόμος δεν τα λέει αυτά;». 〈η〉 (〈ιστ〉). «Μήπως ο Θεός ενδιαφέρεται για τα βόδια;» 〈θ〉 (〈ιζ〉). «Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι οι πατέρες μας ήταν κάτω από τη νεφέλη και όλοι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα και όλοι έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή και όλοι ήπιαν το ίδιο πνευματικό ποτό. Διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα ήταν ο Χριστός. Αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε (ο Θεός). Αυτά δε έγιναν τύποι για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως εκείνοι τα επιθύμησαν».

Από την 〈〈Α'〉〉 προς Κορινθίους επιστολή· διότι αυτή για εκείνους είναι δεύτερη, όπως και για εμάς. 〈α〉 〈και〉 〈θ〉 〈σχόλιο〉. «Διότι είναι γραμμένο: θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών». 〈α〉 〈και〉 〈θ〉 〈έλεγχος〉. Αν από τα γραμμένα στους προφήτες συλλέγει ο απόστολος μαρτυρίες για την παράσταση της αλήθειας και της αγαθής διδασκαλίας, δεν είναι ξένοι οι προφήτες προς την αλήθεια και τον αγαθό Θεό και την αγαθή του διδασκαλία. 〈β〉 〈και〉 〈ι〉 〈σχόλιο〉. «Ώστε, καθώς είναι γραμμένο, εκείνος που καυχάται, στον Κύριο ας καυχάται». 〈β〉 〈και〉 〈ι〉 〈έλεγχος〉. Αν είναι αξιέπαινος σύμφωνα με τον προφήτη εκείνος που καυχάται στον Κύριο, και ως Κύριο γνωρίζει τον Θεό του νόμου, αυτόν που από εσένα, ω Μαρκίωνα, αποκαλείται και κριτής και δημιουργός και δίκαιος. Αυτός δεν είναι άλλος από τον Πατέρα του Χριστού, του οποίου μαθητής είναι ο Παύλος· επειδή ακριβώς από τη διδασκαλία του προφήτη ο Παύλος, που καταστάθηκε δάσκαλος των εθνών από τον Χριστό, αντλώντας από τις όμοιες και τις ίδιες διδασκαλίες σαν καθαρό νερό, αρδεύει την εκκλησία που του έχει εμπιστευθεί. 〈γ〉 〈και〉 〈ια〉 〈σχόλιο〉. «Των αρχόντων του αιώνος τούτου, οι οποίοι καταργούνται». 〈γ〉 〈και〉 〈ια〉 〈έλεγχος〉.

Ανατροπή. Πώς συνηθίζουν να προλαμβάνουν τις εναντίον τους μαρτυρίες εκείνοι που έχουν μάθει να θαμπώνουν τη διάνοια των άπειρων; Διότι ο Αέτιος, ο οποίος έχει στηρίξει την ελπίδα του μόνο στα λόγια και όχι στην αλήθεια, προσήλθε με θράσος για να προσάψει αυτή την κατηγορία σε εμάς, ενώ ο ίδιος δεν ντράπηκε να ομολογήσει ότι ο Υιός του Θεού και ο Θεός Πατέρας «διαφέρουν» μόνο κατ' όνομα, τη στιγμή μάλιστα που εμείς ομολογούμε ότι είναι φυσικός Πατέρας, φυσικός Υιός και φυσικό Άγιο Πνεύμα· διότι με την Τριάδα τίποτε άλλο δεν πρόκειται να συγκριθεί. Και γι' αυτόν τον λόγο, το έρεισμα της ομολογίας μας είναι αληθινά το ομοούσιο, και δεν στηρίζεται απλώς σε λέξεις που αναιρούνται μέσω του γίγνεσθαι και του μη γίγνεσθαι, όπως είναι η δοξασία του Αετίου περί του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Διότι είναι όντως αληθινός Πατέρας και όντως αληθινός Υιός και αληθινό Άγιο Πνεύμα, έστω κι αν αυτός σπέρνει κρυφά μύριους μάταιους συλλογισμούς, όπως αναφέρει ο θείος λόγος γι' αυτούς, λέγοντας ότι «θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών» και ότι «ο Κύριος γνωρίζει τους λογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι», και τα εξής. 34. <ιζ'>. Εάν το αγέννητο δεν προσδίδει τίποτα περισσότερο ως προς την υπεροχή της ουσίας σε σχέση με το γέννημα, και εφόσον ο Υιός υπολείπεται μόνο ως προς την ονομασία, τότε θα θεωρήσει ανώτερούς του εκείνους που τον ονόμασαν, και όχι εκείνον που ονομάστηκε Θεός του και Πατέρας.

Αυτοί δε που παγιδεύονται και αλιεύονται από αυτούς ως «ιχθύες» θα ήταν εκείνοι που παρασύρονται από τις απατηλές σοφιστείες σε κάθε είδος άθεης δεισιδαιμονίας. Λέγεται, λοιπόν, ότι «θα στενάξουν» και «θα πενθήσουν» οι «αμφιβολείς» (αλιείς) της Αιγύπτου, μη έχοντας πλέον εργασία εξαιτίας του Κυρίου που επεδήμησε σε αυτούς και κατέστρεψε όλη τους τη σοφία, σύμφωνα με το χωρίο: «θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών». Έτσι θα κατανοήσεις και «εκείνους που κατεργάζονται το λινάρι», όχι το στερεό και άρρηκτο αλλά το «σχισμένο», δηλαδή τον λόγο που είναι ραγισμένος και διασπασμένος, και «τη βύσσο» ομοίως, επειδή και αυτά μετείχαν από τον ποταμό των Αιγυπτίων, καθώς αρδεύονταν από αυτόν. Γι' αυτό η Γραφή αναφέρει ότι οι εργάτες αυτών «θα στενάξουν»· όταν πια δεν θα διαθέτουν σε αφθονία τα υφάσματα που προέρχονταν από αυτά ως ένδυμα και στολίδι της δικής τους σοφίας. Διότι μέσω του «λιναριού», καθώς και της «βύσσου», επινοούσαν για τους εαυτούς τους στολίδι και ένδυμα, καλύπτοντας το ψεύδος που κατείχαν με κάποιους αληθοφανείς και απατηλούς λόγους. Δεν αναφέρει όμως ότι μόνο αυτοί «θα στενάξουν», αλλά και όλοι «εκείνοι που παρασκευάζουν» όχι τον οίνο από το αμπέλι, αλλά τον αιγυπτιακό «ζύθο», ο οποίος ήταν και αυτός νόθος και θολός, και τον οποίο χρησιμοποιούσαν ως ποτό πριν επιδημήσει σε αυτούς ο Κύριος. Οι Αιγύπτιοι, όταν εκλείψει και αυτό, εύλογα λέγεται ότι «θα στενάξουν» και ότι οι παρασκευαστές του θα πονέσουν στις ψυχές τους.

Λ'. ΠΕΡΙ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΣΟΦΙΣΤΕΙΑΣ Και σε εμάς έχει ειπωθεί για κάθε ανθρώπινη σοφιστεία: «Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφεί: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα αθετήσω. Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα;». Αλλά και για το ότι εκείνοι που φιλοσοφούν κατά Θεόν δεν πρέπει να έχουν κανένα μικρόπρεπο φρόνημα, διδασκόμαστε σε όσα έχουν ειπωθεί: «Επειδή εμείς δεν προσέχουμε τα βλεπόμενα, αλλά τα μη βλεπόμενα· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Και για το ότι η κακία περιστρέφεται γύρω από τη γη και τον θνητό βίο, λέει κάπου ο θείος λόγος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, διότι οι ημέρες είναι πονηρές·» και: «Αρκετή είναι στην ημέρα η κακία της». Λέει δε και ο προφήτης: «Η κατάρα και η κλοπή και η μοιχεία και ο φόνος έχουν διαχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα». Για το ότι πρέπει να φύγουμε από εδώ προς τον Θεό λέει ο Μωυσής: «Οπίσω Κυρίου του Θεού σου θα πορευθείς και σε Αυτόν θα προσκολληθείς». Ο ίδιος δε διδάσκει να μιμούμαστε τον Θεό, λέγοντας: «Άγιοι θα είστε, διότι ο Κύριος ο Θεός ημών είναι άγιος». Γνωρίζοντας δε και ο Δαβίδ ότι ο Θεός είναι δίκαιος και παροτρύνοντάς μας να γίνουμε και εμείς οι ίδιοι μιμητές του, λέει: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη».

Οι πρεσβύτεροι και οι γραμματείς έλεγαν: «Θυμηθήκαμε ότι εκείνος ο πλάνος είπε, όσο ακόμη ζούσε, ότι μετά από τρεις ημέρες ανασταίνομαι». Ο δε εκατόνταρχος φώναζε: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού». Αλλά και μέχρι σήμερα ο λόγος του σταυρού είναι «για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για εμάς όμως τους κλητούς ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού». «Και τη δική σου την ψυχή θα την διαπεράσει ρομφαία, ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών». Ρομφαία ονομάζεται η διχόνοια, επειδή, όπως ακριβώς η ρομφαία σχίζει και χωρίζει τα σώματα, έτσι κάνει και στις ψυχές η διχόνοια, οδηγώντας τες στην αμφιβολία· διότι αν και ήταν παρθένος, ήταν όμως και γυναίκα· αν και Θεοτόκος, προερχόταν όμως από το δικό μας φύραμα. Ρομφαία, λοιπόν, διαπέρασε την ψυχή της, «ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών». Ποιοι διαλογισμοί;

Διότι εκείνα τα οποία αυτοί, εξαιτίας της αλαζονείας και της υπερηφάνειας, δεν μπόρεσαν να βρουν, επειδή απομάκρυναν τους εαυτούς τους από τη διδασκαλία του Πνεύματος και εναπέθεσαν τα πάντα στους δικούς τους λογισμούς, αυτά ακριβώς οι φτωχοί και οι περιφρονημένοι, που ήταν στερημένοι από την έξωθεν παιδεία, τα έμαθαν όλα με ακρίβεια, εξαρτώντας τους εαυτούς τους από την ουράνια διδασκαλία. Και δεν σταματά μόνο εδώ να κατηγορεί την έξωθεν σοφία, αλλά προσθέτει και άλλα περισσότερα λέγοντας: «Η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού»· και συμβουλεύοντας πάλι όσους τον άκουγαν, με κάθε περιφρόνηση προς αυτήν και με σφοδρότητα, έλεγε: «Διότι, εάν κάποιος ανάμεσά σας», λέει, «νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτο τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός». Και πάλι: «Είναι γραμμένο, θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα απορρίψω τη σύνεση των συνετών». Και πάλι: «Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι».

ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. Διότι ο λόγος περί του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Διότι είναι γραμμένο: «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα την αθετήσω». Πού είναι ο σοφός; Πού είναι ο γραμματέας; Πού είναι ο συζητητής αυτού του αιώνα;

β'. Αλλά αυτά είναι γνωστά σε εμάς, στους απίστους όμως καθόλου. Γι' αυτό έλεγε ότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Διότι έχει γραφτεί: «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα την αθετήσω». Δεν παραθέτει προς το παρόν τίποτε το βαρύ από τον εαυτό του, αλλά πρώτα καταφεύγει στη μαρτυρία της Γραφής, και τότε, αφού λάβει από εκεί παρρησία, χρησιμοποιεί πιο ελεγκτικούς λόγους, και λέει: «Δεν απέδειξε μωρή ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου; Πού είναι ο σοφός; Πού είναι ο γραμματέας; Πού είναι ο συζητητής αυτού του αιώνα; Δεν απέδειξε μωρή ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου;». Επειδή, δηλαδή, μέσα στη σοφία του Θεού ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος.

Αφού είπε ότι «Είναι γεγραμμένο: Θα απολέσω τη σοφία των σοφών», εισάγει την απόδειξη από τα ίδια τα πράγματα, λέγοντας: «Πού είναι ο σοφός; Πού είναι ο γραμματέας;», ελέγχοντας ταυτόχρονα και τους Έλληνες και τους Ιουδαίους. Διότι, ποιος φιλόσοφος, ποιος από αυτούς που εντρυφούσαν στους συλλογισμούς, ποιος από εκείνους που γνώριζαν τα των Ιουδαίων προσέφερε τη σωτηρία και έκανε γνωστή την αλήθεια; Κανένας απολύτως, αλλά τα πάντα κατορθώθηκαν από τους αλιείς. Αφού λοιπόν κατέληξε στο συμπέρασμα για το προκείμενο ζήτημα, και αφού κατέβαλε την έπαρσή τους, λέγοντας: «Δεν μετέτρεψε σε μωρία ο Θεός τη σοφία τούτου του κόσμου;», αναφέρει και την αιτία για την οποία αυτά συνέβησαν κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι, λέει, «επειδή μέσα στη σοφία του Θεού, ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, φανερώθηκε ο σταυρός». Και τι σημαίνει: «Μέσα στη σοφία του Θεού»; Σε αυτήν που φανερώνεται μέσω των έργων, διά των οποίων θέλησε να γίνει γνωστός. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τα δημιούργησε όλα αυτά, και με τέτοια μορφή, ώστε, ξεκινώντας αναλογικά από τα ορώμενα, να θαυμάζεται ο Ποιητής. Μέγας είναι ο ουρανός και αχανής η γη· θαύμασε λοιπόν τον Δημιουργό. Διότι αυτός ο μέγας ουρανός όχι μόνο δημιουργήθηκε από Αυτόν, αλλά δημιουργήθηκε και με ευκολία, και η απέραντη εκείνη γη παρήχθη και αυτή ως να μην ήταν τίποτα. Γι' αυτόν τον λόγο για μεν τον ουρανό λέει ότι: «Έργα των δακτύλων σου είναι οι ουρανοί»· για δε τη γη: «Αυτός που δημιούργησε τη γη ως να μην ήταν τίποτα».

Για να γίνουν λοιπόν λαμπρά τα επινίκια, συνεχίζει τον αγώνα του για όσα έχουν ειπωθεί, καταπατώντας τους πεσμένους αντιπάλους. Παρατήρησε δε: Παρέθεσε την προφητεία που λέει ότι «Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών»· απέδειξε τη σοφία του Θεού, ότι δηλαδή μέσω αυτού που θεωρείται μωρία κατήργησε την έξωθεν φιλοσοφία· απέδειξε ότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους· απέδειξε ότι όχι μόνο δίδαξε μέσω απλοϊκών ανθρώπων, αλλά και ότι κάλεσε απλοϊκούς. Τώρα αποδεικνύει ότι και αυτό καθαυτό το περιεχόμενο του κηρύγματος, αλλά και ο τρόπος του κηρύγματος, ήταν ικανά να προκαλέσουν ταραχή, και όμως δεν προκάλεσαν. Διότι, όπως λέει, δεν είναι μόνο οι μαθητές απλοϊκοί, αλλά κι εγώ που κηρύττω.

Αφού κατέρριψε την έπαρση εκείνων που υπερηφανεύονταν επειδή βάπτιζαν, στρέφεται στη συνέχεια προς εκείνους που κομπάζουν για την κοσμική σοφία, και εναντίον τους οπλίζεται πιο έντονα. Διότι προς εκείνους που είχαν γεμίσει έπαρση για το βάπτισμα έλεγε: «Ευχαριστώ τον Θεό που δεν βάπτισα κανέναν σας»· και ότι «Δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω»· και δεν χρησιμοποίησε τον λόγο ούτε με σφοδρότητα ούτε με περίτεχνη επιχειρηματολογία. Εδώ όμως, από την αρχή κιόλας καταφέρει μεγάλο πλήγμα, λέγοντας: «για να μη χάσει τη δύναμή του ο σταυρός του Χριστού». Γιατί, λοιπόν, υπερηφανεύεσαι για κάτι, για το οποίο θα έπρεπε να ντρέπεσαι; Διότι, εάν αυτή η σοφία πολεμά τον σταυρό και μάχεται τα Ευαγγέλια, δεν πρέπει να καυχιέται κανείς για αυτήν, αλλά να την καταργεί. «Διότι ο λόγος περί του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». Επειδή δηλαδή ήταν φυσικό αυτοί, καθώς ο σταυρός χλευαζόταν από τους Έλληνες, να προσπαθούν ταραγμένοι να αντισταθούν με τη δική τους δήθεν σοφία και να πολεμούν τα όσα έλεγαν οι Έλληνες, ο Παύλος, για να τους καθησυχάσει, λέει: Μη νομίζετε ότι συμβαίνει κάτι το ξένο και παράδοξο. Αυτή είναι η φύση του πράγματος, ώστε η δύναμή του να μην αναγνωρίζεται από αυτούς που οδηγούνται στην απώλεια. Διότι έχουν χάσει τα λογικά τους και παραφρονούν, και γι' αυτό υβρίζουν, και θεωρούν επαχθή τα σωτήρια φάρμακα. «Διότι είναι γραμμένο: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και θα αθετήσω τη σύνεση των συνετών. Πού είναι ο σοφός; πού ο γραμματέας; πού ο συζητητής τούτου του αιώνα;»

Δεν υπάρχει τίποτε μεταξύ των ανθρώπων από τα κυρίως ωφέλιμα και αληθώς αξιέπαινα, το οποίο να μην έχει δοθεί από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. — Περί κοσμικής σοφίας. «Θα αφανίσω τους σοφούς στην Ιδουμαία, λέει ο Κύριος.» «Θα αφανίσω τη σοφία των σοφών, και θα ακυρώσω τη σύνεση των συνετών.» «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, και πορεύτηκαν, και αιχμαλωτίστηκαν, διότι απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου.» «Και οι γιοι της Άγαρ, που αναζητούν την επίγεια σύνεση, οι μυθολόγοι και οι ερευνητές της συνέσεως· δεν γνώρισαν όμως τον δρόμο της σοφίας, ούτε θυμήθηκαν τα μονοπάτια της.» «Πλανώνται αναζητώντας τον Θεό και θέλοντας να τον βρουν.»

«Ταλαίπωροι είναι, και στους νεκρούς στηρίζονται οι ελπίδες τους.» «Είναι γραμμένο: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα την αθετήσω. Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα; Δεν απέδειξε μωρή ο Θεός τη σοφία τούτου του κόσμου;»

Το δε μέγιστο, πώς θα αντιπαρατεθούμε σε Εκείνον που είναι υπεράνω ημών, ο οποίος κατέστρεψε τη σοφία των σοφών, και παλαιότερα και τώρα, με τρόπο σωτήριο, και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνται συνετοί; Διότι, όπως ακριβώς κατά τους αρχαίους καιρούς οι άνθρωποι δεν γνώρισαν τον Θεό μέσω της σοφίας, αλλά αποπλανήθηκαν εντελώς από τον θείο σκοπό, και για τον λόγο αυτό ευδόκησε ο Θεός, μέσω της μωρίας του κηρύγματος –για εκείνους βέβαια που είναι όντως μωροί–, να κατορθώσει τη θεογνωσία προς καταισχύνη των άσοφων σοφών· παρόμοια συνέβη και αργότερα. Διότι, επειδή οι στα λόγια σοφοί αγνόησαν τον Θεό με τα έργα τους, έχοντας εξισωθεί με τα άλογα ζώα, υπερηφανευόμενοι μάταια, επαιρόμενοι κατά πάντων και καυχώμενοι υπεροπτικά, μεταχειρίστηκαν τον λόγο της ανοησίας που συνηγορούσε υπέρ της ματαιότητάς τους. Γι' αυτό, ο μόνος Σοφός αφαίρεσε την ανώφελη έπαρση και σύγχυσε τις γλώσσες τους, ώστε να καταργήσει τα πυργώματα και τα οχυρώματα της εμπάθειας και, μέσω του συντετμημένου και ολοκληρωμένου λόγου, να προετοιμάσει τη σύντομη οδό της τελειώσεως. Διότι, πόσοι άραγε εμφανίστηκαν στην κραταιότερη των πόλεων και στις άλλες ως διαλεκτικοί, μαθηματικοί, φυσιολόγοι και κάτι ανώτερο από αυτά; Και ποιο ήταν το τέλος αυτής της τόσης σοφίας για αυτούς; Εγώ βέβαια ερυθριώ να το πω· τα ίδια τα πράγματα όμως το διακηρύττουν περίτρανα, καθώς και το πυρ και η μάχαιρα που εξαφάνισαν μια τέτοια σοφία, όπως ακριβώς άρμοζε. Διότι καταφλέχθηκαν μέσα στις επιθυμίες τους, και η γλώσσα τους έγινε μάχαιρα οξεία.

Ξεκινώ, λοιπόν, το εγχείρημα όχι έχοντας θάρρος στη δική μου σοφία, ούτε φιλοδοξώντας να επιδείξω τη θύραθεν γνώση που απέκτησα από ανθρώπινη διδασκαλία (διότι δεν αγνοώ τη διπλή άγνοια που με διακρίνει, η οποία προέρχεται τόσο από φυσική αδυναμία όσο και από ραθυμία της προαιρέσεως), αλλά έχοντας επικαλεστεί τον Λόγο που ήταν εν αρχή και προς τον Θεό και ήταν Θεός, την ίδια τη Σοφία, το αληθινό φως που φωτίζει και δίνει σοφία στους τυφλούς, και έχοντας ζητήσει από Αυτόν λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου και έχοντας πιστέψει ότι έλαβα, σύμφωνα με την απολύτως αληθινή υπόσχεσή Του, όχι μόνο λόγο αλλά και στόμα και σοφία ακαταμάχητη. Οχυρωμένος με αυτήν ακριβώς την πίστη, προχωρώ πλέον με θάρρος στους λόγους υπέρ της αληθείας, γνωρίζοντας ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να πω τίποτα δικό μου, ή μάλλον ούτε καν θα μιλήσω εγώ, αλλά, για να μιλήσω προφητικά, θα ακούσω όσα θα μου πει Εκείνος, ο οποίος είναι πιστός σε όλους τους λόγους Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, Εκείνος που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του Οποίου το μωρό είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και ο οποίος εξέλεξε τα μωρά του κόσμου και μέσω αυτών καταντρόπιασε τους σοφούς, και, όπως προείπε, κατέστρεψε τη σοφία τους και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνταν συνετοί, του Οποίου τα μυστήρια αποκρύφθηκαν μεν από τους σοφούς και τους συνετούς, αποκαλύφθηκαν δε στα νήπια.

Πες, σοφία των σοφών που έχεις αθετηθεί, για να μην πω που έχεις μωρανθεί ενώπιον του Θεού, όπως λέει ο Παύλος και κάθε δούλος του Θεού· αυτός είναι άνδρας επιθυμιών του πνεύματος, αυτός που αν και πλησιάζει σώματα με το σώμα μπορεί να είναι άγιος κατά το πνεύμα· διότι έξω από τον κόσμο και από αυτά τα σώματα δεν υπάρχει ούτε όρεξη σαρκικού πάθους, αλλά κάποια απάθεια· αυτός που την αγάπησε και από την αγάπη της κέρδισε ζωή, έστω κι αν τον βλέπεις δήθεν να ασχημονεί και σαν να παραδίδεται στην πράξη, να γνωρίζεις ότι το σώμα το πράττει αυτό όντας νεκρό· δεν εννοώ χωρίς την ψυχή, μέσω της οποίας κινείται, αλλά εκτός της κακής επιθυμίας· διότι η ηδονή της καλής απάθειας και το φως από αυτήν που με αγαπά, βγάζοντάς με εκτός εαυτού, αρπάζει άρρητα όλο τον νου μου, και κρατώντας τον γυμνό με άυλο χέρι, δεν με αφήνει να εκπέσω από την αγάπη του ή να συλλάβω εμπάθη λογισμό, αλλά με ασπάζεται αδιαλείπτως, και ο πόθος καταφλέγει την ψυχή μου, και δεν υπάρχει μέσα μου άλλη αίσθηση· διότι όσο πιο πολύτιμος και πιο γλυκύς είναι ο καθαρότατος άρτος από την κοπριά, τόσο περισσότερο ασυγκρίτως ανώτερα είναι τα άνω από τα κάτω για όσους τα έχουν γευθεί σωστά. Ας καταισχυνθεί η σοφία των σοφών, η οποία στερείται της αληθινής γνώσης· διότι η απλότητα των δικών μας λόγων έχει αποκτήσει εμπράκτως την αληθινή σοφία, πλησιάζοντας και προσκυνώντας τον Θεό, από τον Οποίο δίδεται κάθε σοφία ζωής, μέσω της οποίας αναπλάθομαι και θεώνομαι, βλέποντας τον Θεό στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.