Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:27

«Ιδού λοιπόν εγώ και τα παιδιά», φανερώνει τους εκλεκτούς του, διότι τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τους σοφούς. Καθένας, λοιπόν, που απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και ενδύθηκε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα εκείνου που τον δημιούργησε, είναι παιδί κατά τη μυστική έννοια του Χριστού.

«Καπνός έρχεται από τον βορρά, και δεν έχει το είναι.» Δεν έχει (λέγει) δική του υπόσταση, ούτε είναι ουσιώδης και ενσώματη η φύση του καπνού· διότι είναι ένας δριμύς ατμός, ο οποίος αναδύεται από την άνοδο της φωτιάς μέσα από όσα σιγοκαίγονται. Εφόσον λοιπόν οι αλλόφυλοι ταράσσονται από τον καπνό, ο οποίος αποτελεί ανυπόστατη φύση, τι θα πουν οι βασιλείς των εθνών, όταν δουν τον τόπο του Ισραήλ να βρίσκεται σε ειρήνη; Τι άλλο βέβαια, παρά ότι ο Κύριος εθεμελίωσε τη Σιών; Και δι' Αυτού θα σωθούν οι ταπεινοί του λαού; Αυτός στερέωσε τα άσειστα θεμέλια της Σιών· διότι Αυτός, ο Θεός, είναι ο τεχνίτης και ο δημιουργός της άνω πόλεως. Θα σωθούν δε σε αυτήν όχι οι δυνατοί στα χρήματα, ούτε οι ισχυροί στο σώμα, ούτε όσοι έχουν ασκηθεί στα πολεμικά έργα, αλλά «οι ταπεινοί του λαού» (λέγει)· διότι ο Θεός εξέλεξε τα ασθενή του κόσμου, ώστε μέσα από αυτά να φανερώσει το υπερβάλλον της δυνάμεώς Του.

Επομένως, ούτε ο βασιλιάς διαθέτει επαρκή για τη σωτηρία του τη βοήθεια από τον στρατό, ούτε ο ανδρείος είναι ικανός να επαρκεί στον εαυτό του για όλα. Διότι όλα τα ανθρώπινα μαζί αποτελούν ασθένεια και αδυναμία, όταν συγκρίνονται με την αληθινή δύναμη. Γι' αυτό τον λόγο, «τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τα ισχυρά»· και «από το στόμα των νηπίων και των βρεφών που θηλάζουν ετοίμασε τον αίνο, για να καταλύσει τον εχθρό και τον εκδικητή». Διότι η θεία χάρις έλαμψε κατεξοχήν, ενεργώντας μέσα στα νήπια και στους άσοφους. «Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία· και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί».

Πλην όμως, επειδή εσείς οι ίδιοι που έχετε σπουδάσει τα γράμματα λέτε ότι τα ορατά πράγματα αποτελούν σημάδια των αοράτων, αυτό αξιώνουμε (και μην το δεχθείς βαρέως εάν λεχθεί κάτι από εμάς υπό μορφή διδασκαλίας· διότι τα ασθενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός, και μέσω αυτών πολλές φορές οικονομεί τη σωτηρία εκείνων που σώζονται)· εκείνο, λοιπόν, που λέγω και παραγγέλλω είναι τούτο: κάθε λόγος και κάθε πρέπουσα πράξη να επιτελείται με περίσκεψη, και, σύμφωνα με το αποστολικό παράγγελμα, να μη δίνετε σε κανέναν καμία απολύτως αφορμή προσκόμματος. Διότι θεωρώ ότι είναι πρέπον, ο βίος ενός ανδρός που έχει μοχθήσει πολύ για τη μάθηση των γραμμάτων, που έχει κατευθύνει τις αρχές εθνών και πόλεων και έχει ζήλο για τη μεγάλη αρετή των προγόνων του, να προβάλλεται ως υπόδειγμα αρετής. Τη διάθεσή σου, ωστόσο, απέναντι στα τέκνα σου δεν οφείλεις τώρα να την επιδεικνύεις με λόγια, εσύ που την απέδειξες προ πολλού, αφότου έγινες πατέρας, όχι μόνο εφαρμόζοντας τη φυσική στοργή που και τα άλογα ζώα παρέχουν στους απογόνους τους, όπως και ο ίδιος είπες και όπως καταδεικνύει η πείρα, αλλά και αυξάνοντας προφανώς την αγάπη σου από ελεύθερη προαίρεση, στον βαθμό που βλέπεις ότι αυτά είναι τέτοια, ώστε να είναι άξια των πατρικών προσευχών σου. Επομένως, δεν χρειάζεται εμείς να πεισθούμε περί αυτών, διότι είναι επαρκής η μαρτυρία που προέρχεται από τα ίδια τα γεγονότα. Εκείνο, βεβαίως, δεν είναι άκαιρο να το προσθέσω για χάρη της αλήθειας, ότι δεν είναι ο αδελφός Τιμόθεος, ο χωρεπίσκοπος, εκείνος που μας μετέφερε τα όσα θρυλούνται.

Και σκανδαλίζονταν εξαιτίας του. Ο δε Ιησούς τούς είπε: Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του. Και δεν έκανε εκεί πολλά θαύματα εξαιτίας της απιστίας τους. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι βλέπετε την κλήση σας, αδελφοί, ότι δεν υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί δυνατοί, ούτε πολλοί ευγενείς· αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τους σοφούς· και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τα ισχυρά· και τα ασήμαντα του κόσμου και τα περιφρονημένα εξέλεξε ο Θεός, και τα μη όντα, για να καταργήσει τα όντα, ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού.

Ακροατές τέτοιων λόγων είναι αυτοί που πιστεύουν στον Χριστό και διαπρέπουν με αδιαστρέβλωτη πίστη, ενώ απορρίπτουν τις φωνές των ψευδοποιμένων και τις αποφεύγουν σαν ολέθριο πάθος. Τι είναι λοιπόν, θα ρωτήσει κάποιος, αυτό που υποδηλώνεται από αυτά για τους Φαρισαίους; Συνοψίζοντας, θα το πω πάλι με συντομία και περιληπτικά. Παρουσιάζει τον εαυτό του και ως κύριο της αυλής και ως θύρα και ως θυρωρό, για να μάθουν καλά ότι δεν θα έχουν σταθερή τη θέση της ηγεσίας, αν δεν πορευθούν προς αυτήν μέσω αυτού, ώστε να λάβουν το θεόσδοτο αγαθό. Και προσθέτοντας ότι τα πρόβατα πείθονται στους δικούς τους ποιμένες, ενώ απομακρύνονται από τους ξένους, πάλι με ευφυΐα υπονοεί ότι αυτοί σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να ηγηθούν εκείνων που θα πιστέψουν σε αυτόν, και ότι τα πρόβατα θα απομακρυνθούν πάλι από τη διδασκαλία τους, και θα προσκολληθούν στους ποιμένες που προέρχονται από αυτόν. <Αυτήν την παροιμία τους είπε ο Ιησούς· εκείνοι όμως δεν κατάλαβαν τι ήταν αυτά που τους έλεγε.> Απλός είναι ο λόγος των αγίων και απαλλαγμένος από την περιέργεια των Ελλήνων· «διότι ο Θεός εξέλεξε τα μωρά του κόσμου», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, «για να καταισχύνει τους σοφούς». Χρησιμοποίησε λοιπόν τον όρο της παροιμίας· διότι έτσι ονομάζει την παραβολή. Ίσως πάλι επειδή ο χαρακτήρας τέτοιων λόγων είναι πάντα κάπως μεικτός και αυτό που δηλώνεται νοείται και μέσα από τα δύο ως ένα.

Έχει όμως ένα αίνιγμα ο λόγος. Διότι δεν μπορεί κάποιος με άλλον τρόπο να δει τον Χριστό και να πιστέψει σε αυτόν, παρά μόνο εάν ανέβει στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη του που βρίσκονται στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία και τα εξής. Επρόκειτο δε, λέει, ο Χριστός να περάσει από τη συκομουριά· διότι, αφού βάδισε σύμφωνα με την πολιτεία του Νόμου, που είναι η συκιά, εξέλεξε τα μωρά του κόσμου, δηλαδή τον σταυρό και τον θάνατο. Και καθένας που σηκώνει τον σταυρό του και ακολουθεί την πολιτεία του Χριστού, σώζεται, εφαρμόζοντας με σύνεση τον νόμο, ο οποίος είναι συκιά που δεν παράγει σύκα αλλά μούρα· διότι μωρία φαίνεται στους Ιουδαίους η εργασία που είναι κρυμμένη στους πιστούς, η οποία συνίσταται στην περιτομή της κακίας και στην αποχή από κάθε φαύλη πράξη· χωρίς ωστόσο να περιτέμνουν σωματικά την ακροβυστία και να τηρούν το Σάββατο.

Διότι το μαλλί σε αυτές δεν είναι ομοιόμορφο, αλλά διαφέρει ελαφρώς, είναι ετερόχρωμο και σαν ανακατεμένο. Δέχεται, λοιπόν, ο Χριστός από τον κόσμο, όχι βέβαια οπωσδήποτε τα πολύτιμα σε αυτόν και τα εκλεκτά μεταξύ των ανθρώπων, αλλά μάλλον όσα φαίνονται σε αυτούς να βρίσκονται σε υποδεέστερη μοίρα και δεν έχουν ίση δόξα. Θα επιβεβαιώσει δε αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας προς τους πιστούς: «Διότι βλέπετε την κλήση σας, αδελφοί, ότι δεν κλήθηκαν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί δυνατοί, ούτε πολλοί ευγενείς· αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τους σοφούς, και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τα ισχυρά». Θα μπορούσε όμως να κατανοηθεί και διαφορετικά το σταχτόχρωμο πιτσιλωτό, εάν κάποιος επιθυμούσε να εξετάσει με ακρίβεια τέτοιου είδους ζητήματα.

Άκουσε αυτά που λέω, αγαπητέ: στον κοσμικό βίο ο εύγλωττος θεωρείται σπουδαίος, ενώ στον μοναχικό βίο, αυτός που αγαπά την ησυχία είναι σπουδαίος ενώπιον του Κυρίου. Πάλι, στον κοσμικό βίο αυτός που περιποιείται το σώμα του και αλλάζει ενδύματα, απολαμβάνει ανθρώπινη δόξα. Ενώ σε τούτη την επαγγελία, αυτός που τα περιφρονεί αυτά, φροντίζοντας μόνο για την αναγκαία χρεία του σώματος, αποκτά για τον εαυτό του δόξα στους ουρανούς, σύμφωνα με αυτόν που λέει: έχοντας τροφή και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά. Πάλι, στον κοσμικό βίο αυτός που καυχιέται για τη σωματική του δύναμη και τον πλούτο θεωρείται σπουδαίος ανάμεσα στους ανθρώπους. Ενώ σε τούτη την επαγγελία, αυτός που αγαπά την ταπείνωση, υψώνεται αληθινά παρά Κυρίω, καθώς είναι γραμμένο: τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τους σοφούς, και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τα ισχυρά, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός, και αυτά που δεν υπάρχουν, για να καταργήσει αυτά που υπάρχουν, ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού.

Και με άλλον τρόπο βέβαια διδάσκει για τη δικαιοσύνη ο Απόστολος λέγοντας: «Διότι δεν ντρέπομαι για το Ευαγγέλιο· επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, πρώτα για τον Ιουδαίο και έπειτα για τον Έλληνα. Διότι μέσα σε αυτό αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη». Και για τους φτωχούς πάλι ο ίδιος αποσαφηνίζει λέγοντας: «Διότι βλέπετε την κλήση σας, αδελφοί· ότι δεν κλήθηκαν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί ευγενείς, ούτε πολλοί δυνατοί· αλλά τα μωρά του κόσμου διάλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τους σοφούς· και τα ασθενή και τα περιφρονημένα διάλεξε, και αυτά που δεν υπάρχουν, για να καταργήσει αυτά που υπάρχουν· ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού». «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι λόφοι δικαιοσύνη». Εκτός από τα προηγούμενα, το προφητικό πνεύμα εύχεται και τα εξής: να ειρηνεύσουν με τον λαό τα όρη, τα οποία παλαιότερα τον εχθρεύονταν, αποβάλλοντας την έχθρα, και να ευαγγελίζονται οι λόφοι την προαναφερθείσα δικαιοσύνη στον ίδιο αυτόν λαό.

Και είναι βεβαίως ολοφάνερο ότι μετά την αποβολή εκείνων ο Θεός εξέλεξε τα μωρά του κόσμου, για να καταισχύνει τους σοφούς ανάμεσά τους· και εξέλεξε τα ασθενή του κόσμου, και τα αγενή, και τα εξουθενημένα, και τα μη όντα, για να καταργήσει όσα προηγουμένως υπήρχαν ανάμεσά τους. Διότι πράγματι, ενώ προηγουμένως από τα χρόνια του ίδιου του Μωυσή λάτρευαν είδωλα, και παρόργιζαν και προκαλούσαν σε ζηλοτυπία τον Θεό, όταν ήλθε ο Χριστός Του δεν Τον δέχθηκαν· αλλά τα έθνη, αφού γνώρισαν δι' Αυτού τον Πατέρα και Θεό των όλων, σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία, θα ευφρανθούν μαζί με τον άγιο λαό Του. Τον δε Χριστό Τον ενίσχυσαν όλοι οι υιοί του Θεού, τόσο εκείνοι που προηγουμένως προφήτευσαν για Αυτόν, όσο και όσοι μετά την παρουσία Του, αφού δέχθηκαν το πνεύμα της υιοθεσίας, Τον κήρυξαν σε ολόκληρη την οικουμένη.

Κανείς άλλος παρά μόνο ο κατά την τάξη του Μελχισεδέκ ιερέας του Ύψιστου Θεού, ο Ιησούς Χριστός ο Σωτήρας μας, τον οποίο έχουμε ως μέγα αρχιερέα κατά τον απόστολο και ο οποίος έχει διασχίσει τους ουρανούς, έπραξε όλα όσα ήταν στην καρδιά του Πατέρα, γενόμενος υπήκοος σε αυτόν μέχρι και θανάτου. Γι' αυτό και ο Πατέρας, αφού τον ανέστησε, του οικοδόμησε πιστό οίκο, δηλαδή την εκκλησία που συνίσταται από λογικούς, ζωντανούς και αληθινά πιστούς λίθους. Σε αυτόν έρχονται να προσκυνήσουν όσοι πίστεψαν σε αυτόν, χωρίς να αποστρέφονται τον ασημένιο οβολό, ούτε σωματικά τη χήρα που προσφέρει τον κοδράντη για τη βοήθεια όσων έχουν ανάγκη, ούτε βέβαια νοητά την ψυχή που στηρίζεται μόνο στην πίστη, ή εκείνην που προσφέρει, ανάλογα με τη δύναμη των νοητών της υπαρχόντων, όσα συμβάλλουν στην οικοδομή και την ωφέλεια των υπολοίπων. Εξέλεξε λοιπόν τα μωρά του κόσμου, και τα ασθενή, και τα φτωχά, και τα εξουθενωμένα, και τα μη όντα, χωρίς να τα περιφρονεί, ούτε τέτοιου είδους ψυχές· απεναντίας, ως φιλάνθρωπος Λόγος του Θεού, αποδέχεται και αυτές για την προθυμία τους, τις οποίες και κατατάσσει με θεία κρίση, ανάλογα με την αξία τους, σε διάφορες μονές του ιερατείου του, αξιώνοντάς τες τον άρτο της αιώνιας ζωής που προέρχεται από τον ίδιο.

Βοσκός ήταν ο προφήτης Αμώς, αλιέας ο Πέτρος, και την ίδια τέχνη ασκούσαν ο αδελφός του ο Ανδρέας καθώς και ο υψηλός Ιωάννης, σκηνοποιός ήταν ο Παύλος, και ο Ματθαίος τελώνης, και όλοι οι άλλοι ομοίως με τον ίδιο τρόπο· δεν ήταν κάποιοι ύπατοι, στρατηλάτες ή έπαρχοι, ούτε περίβλεπτοι για τη ρητορική και τη φιλοσοφία τους, αλλά φτωχοί και απλοϊκοί άνθρωποι που προέρχονταν από τα πιο ταπεινά επαγγέλματα. Και όμως «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». «Βλέπετε», λέγει, «την κλήση σας, αδελφοί, ότι δεν κλήθηκαν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί δυνατοί, ούτε πολλοί ευγενείς· αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός». Ίσως κάτι να θεωρείται μωρό και τώρα στα μάτια των ανθρώπων, όταν είναι αδύναμο εξαιτίας της φτώχειας ή άδοξο εξαιτίας της ταπεινής του καταγωγής· αλλά ποιος γνωρίζει μήπως σε αυτόν ακριβώς δεν γέρνει η πλάστιγγα της κρίσεως από τη χάρη του Θεού, έστω κι αν είναι κατώτερος από τους υψηλούς και τους πιο επιφανείς; Τι θα ήταν πιο ωφέλιμο για την πόλη της Ρώμης, το να λάβει εξ αρχής ως προστάτη της κάποιον από τους ευπατρίδες και τους ισχυρούς της Συγκλήτου, ή τον αλιέα Πέτρο, ο οποίος δεν διέθετε κανένα απολύτως κοσμικό εφόδιο για να αποκτήσει δόξα; Ποια οικία είχε, ποιους υπηρέτες, ποια περιουσία που να του εξασφαλίζει τρυφηλό βίο μέσω των εισοδημάτων της;

Αλλά, όπως το «πώρωσε ο Θεός τις καρδιές των Ιουδαίων» και «σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ» και «παρέδωσε» τους σοφούς των Ελλήνων «σε αδόκιμο νου» δεν αποτελεί σύγκριση, αλλά εγκατάλειψη, κατά τον ίδιο τρόπο νοείται και το «εμώρανε», επειδή ακριβώς το ίδιο εννοεί και το ότι «καταίσχυνε ο Θεός» εκείνους τους σοφούς, και ότι τους «κατήργησε», και ότι τους «αποδοκίμασε», και αυτό το ίδιο το ότι «τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου». Μήπως και αυτά τα είπε ο Απόστολος προβαίνοντας σε σύγκριση; Και ποιος λογικός άνθρωπος θα το παραδεχόταν αυτό;

Μάλλον δε, ποιος από όσους γνωρίζουν να ακολουθούν τις αποστολικές ρήσεις, εγκαταλείποντας την άνευ σύγκρισης κατανόησή τους όπως δίδαξε εκείνος, θα πειθόταν σε εσένα που τα συγκρίνεις; "Εξέλεξε δηλαδή ο Θεός τα μωρά του κόσμου, για να καταντροπιάσει τους σοφούς". Τι σημαίνει αυτό; Η μεν σοφία των ανθρώπων, όταν συγκρίνεται με τη σοφία του Θεού, καταντροπιάζεται και αποδεικνύεται μωρία, ενώ η μωρία αποκτά παρρησία και αναδεικνύεται σοφή; Ή μήπως όσα θέλεις τα εκλαμβάνεις συγκριτικά, ενώ όσα δεν είναι κατά τη βούλησή σου, επειδή δεν εξυπηρετούν τη συγκρότηση των λόγων σου, τα αφήνεις ασύγκριτα; Και ποιος θα πειθόταν σε εσένα, εκτός εάν, έχοντας εξαπατηθεί από τους λόγους σου, θεωρήσει την έξω παιδεία σωτήρια;

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Δεν ήλθα με υπεροχή λόγου, κηρύττοντάς σας το μαρτύριο του Θεού»· και, «Τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τους σοφούς». Δεν είπε απλώς «τα μωρά», αλλά «τα μωρά του κόσμου»· διότι δεν ισχύει πάντως ότι όσα είναι μωρά για τον κόσμο, είναι μωρά και ενώπιον του Θεού. Αντιθέτως, πολλοί από αυτούς που εδώ θεωρούνται ανόητοι, ενώπιον του Θεού είναι σοφότεροι από όλους τους άλλους· όπως ακριβώς και πολλοί από αυτούς που ζουν εδώ σε πενία, ενώπιον του Θεού είναι ευπορότεροι από όλους. Επειδή και εκείνος ο Λάζαρος, αν και ήταν ο πτωχότερος όλων στον κόσμο, ήταν ο ευπορότερος όλων στους ουρανούς. Επομένως, μωρία του κόσμου ονομάζει εκείνους που δεν έχουν ακονισμένη γλώσσα, εκείνους που δεν έχουν συμμετάσχει στην έξωθεν σοφία, αυτούς που στερούνται την ευγλωττία. Και αυτούς εξέλεξε ο Θεός, λέει, για να καταισχύνει τους σοφούς. Και πώς, πες μου, δι' αυτών καταισχύνονται εκείνοι;

Από την εμπειρία των ίδιων των πραγμάτων. Διότι, όταν ρωτήσεις τη χήρα που κάθεται έξω και ζητιανεύει, η οποία πολλές φορές είναι και σωματικά ανάπηρη, για την αθανασία της ψυχής, για την ανάσταση των σωμάτων, για την πρόνοια του Θεού, για τη δίκαιη ανταπόδοση, για τη λογοδοσία στον άλλο κόσμο, για το φοβερό δικαστήριο, για τα αγαθά που επιφυλάσσονται στους ενάρετους, για τις τιμωρίες με τις οποίες απειλούνται όσοι αμαρτάνουν, και για όλα τα άλλα· και έπειτα εκείνη σου απαντά με ακρίβεια και απόλυτη βεβαιότητα· ενώ ο φιλόσοφος, που υπερηφανεύεται υπερβολικά για την κόμη και το ραβδί του, έπειτα από τις τόσες πολλές και μακροσκελείς λεκτικές περιπλανήσεις και τις πολλές και άκαιρες φλυαρίες, δεν μπορεί ούτε λέξη να ψελλίσει, ούτε να ανοίξει καν το στόμα του για αυτά τα ζητήματα· τότε θα κατανοήσεις καλά, πώς εξέλεξε ο Θεός τα μωρά του κόσμου, για να καταντροπιάσει τους σοφούς.

Είστε τέκνα Του, έχοντας γίνει τέτοια διά του Χριστού. Και επειδή είπε, «Εξέλεξε τα μωρά του κόσμου και τα αγενή», αποδεικνύει ότι είναι οι πιο ευγενείς από όλους, έχοντας Πατέρα τον Θεό. Για αυτήν δε την ευγένεια δεν είναι αίτιος σε εμάς ο τάδε και ο δείνα, αλλά ο Χριστός, ο οποίος μας έκανε σοφούς, δίκαιους και αγίους· διότι αυτό σημαίνει το: «Έγινε για εμάς σοφία».

ΣΤ΄. Διότι τον νου που έχουμε σχετικά με αυτά, είναι του Χριστού· δηλαδή, τη γνώση που διαθέτουμε για τα ζητήματα της πίστεως, την έχουμε πνευματική, ώστε δικαιολογημένα δεν κρινόμαστε από κανέναν. Διότι δεν είναι δυνατόν ο ψυχικός άνθρωπος να γνωρίζει τα θεία· γι’ αυτό και έλεγε: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;», εννοώντας ότι ο δικός μας νους για αυτά είναι δικός Του νους. Και τη φράση «ποιος θα τον διδάξει;» δεν την πρόσθεσε τυχαία, αλλά σε συνάρτηση με αυτό που είπε ήδη, ότι δηλαδή τον πνευματικό άνθρωπο δεν τον ανακρίνει κανείς. Διότι, αν κανείς δεν μπορεί να γνωρίσει τον νου του Θεού, πολύ περισσότερο δεν μπορεί να τον διδάξει και να τον διορθώσει· διότι αυτό σημαίνει το «ποιος θα τον διδάξει;». Βλέπεις πώς από παντού αποβάλλει την έξωθεν σοφία, και αποδεικνύει ότι ο πνευματικός άνθρωπος γνωρίζει περισσότερα και ανώτερα; Επειδή δηλαδή εκείνες οι αιτίες (όπως το «για να μην καυχηθεί καμία σάρκα»· και ότι γι’ αυτό «εξέλεξε τα μωρά, για να καταντροπιάσει τους σοφούς»· και το «για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού») δεν φαίνονταν και τόσο αξιόπιστες στους απίστους, ούτε πειστικές και αναγκαίες και χρήσιμες, στη συνέχεια λοιπόν παραθέτει την κυριότερη αιτία: ότι κυρίως με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να δούμε, από τον οποίο θα μπορέσουμε να μάθουμε και τα υψηλά και τα απόρρητα και όσα μας υπερβαίνουν. Διότι το κήρυγμα έχανε τη δύναμή του εξαιτίας της αδυναμίας μας να κατανοήσουμε μέσω της έξωθεν σοφίας τα όσα μας υπερβαίνουν. Βλέπεις ότι ήταν και πιο συμφέρον να τα μάθουμε με αυτόν τον τρόπο από το Πνεύμα;

Παίρνοντας, λοιπόν, τους μαθητές, προχωρεί πλέον στην αλίευση των υπολοίπων, και προσελκύει τον Φίλιππο και τον Ναθαναήλ. Αλλά ως προς αυτόν, δεν ήταν και τόσο θαυμαστό, διότι η φήμη του Ιησού είχε διαδοθεί σε ολόκληρη τη Συρία. Το θαυμαστό όμως ήταν η περίπτωση του Πέτρου, του Ιακώβου και του Φιλίππου, όχι μόνο διότι πείστηκαν προτού γίνουν τα θαύματα, αλλά και διότι κατάγονταν από τη Γαλιλαία, από όπου κανένας προφήτης δεν αναδεικνύεται ούτε μπορεί να προέλθει κάτι καλό. Διότι αυτοί είχαν κάπως πιο αγροίκο, πιο άγριο και πιο χονδροειδή χαρακτήρα. Ο Χριστός, όμως, και από αυτό φανέρωσε τη δύναμή Του, εκλέγοντας τους πιο εκλεκτούς από τους μαθητές Του από μια γη που δεν παρήγαγε κανέναν καρπό. Είναι πιθανό, βέβαια, ο Φίλιππος να Τον ακολούθησε επειδή είδε τον Πέτρο και τους συντρόφους του, και επειδή είχε ακούσει από τον Ιωάννη. Είναι όμως επίσης πιθανό να ενέργησε κάτι μέσα του και η ίδια η φωνή του Χριστού. Διότι Εκείνος γνωρίζει αυτούς που πρόκειται να φανούν κατάλληλοι. Ο ευαγγελιστής, ωστόσο, τα παρουσιάζει όλα αυτά συνοπτικά. Ήξερε, λοιπόν, ότι ο Χριστός επρόκειτο να έλθει· αγνοούσε όμως ότι Αυτός ήταν ο Χριστός. Και πιστεύω ότι αυτό το είχε ακούσει είτε από τον Πέτρο είτε από τον Ιωάννη. Ο Ιωάννης, μάλιστα, αναφέρει και το χωριό του, για να μάθεις ότι ο Θεός εξέλεξε τα ασθενή του κόσμου. Βρίσκει ο Φίλιππος τον Ναθαναήλ και του λέει: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής στον Νόμο, καθώς και οι προφήτες, Τον βρήκαμε, τον Ιησού, τον υιό του Ιωσήφ, τον από τη Ναζαρέτ».

Ότι δε και το μεγαλύτερο μέρος από αυτούς αποτελούνταν από απλοϊκούς ανθρώπους, το δηλώνει γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Βλέπετε την κλήση σας, ότι δεν υπάρχουν πολλοί σοφοί κατά σάρκα»· και ότι προέρχονταν από ασήμους: «Δεν υπάρχουν πολλοί», λέγει, «ευγενείς»· και όχι μόνο δεν ήταν ευγενείς, αλλά ήταν και εξαιρετικά ταπεινοί. Διότι «τα ασθενή του κόσμου», λέγει, «εξέλεξε ο Θεός, και τα μη όντα, για να καταργήσει τα όντα». Αλλά μήπως ήταν μεν απλοϊκός και απαίδευτος, είχε όμως κάποια ικανότητα να πείθει με τα λόγια του; Ούτε αυτό. Και τούτο πάλι ο ίδιος το αποδεικνύει λέγοντας: «Και εγώ ήλθα προς εσάς όχι με υπεροχή λόγου ή σοφίας, αναγγέλλοντάς σας το μαρτύριο».

Διότι ο κατά σάρκα σοφός είναι γεμάτος από πολλή αλαζονεία· και αυτός είναι ο μωρός, όταν δεν επιθυμεί να αποβάλει τη διεφθαρμένη διδασκαλία. «Όχι πολλοί δυνατοί, όχι πολλοί ευγενείς». Διότι και αυτοί είναι γεμάτοι από έπαρση· και τίποτε δεν είναι τόσο άχρηστο για την ακριβή θεογνωσία, όσο το να διακατέχεται κανείς από αλαζονεία και πλούτο. «Αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τους σοφούς». Πράγμα που αποτελεί το μεγαλύτερο επίτευγμα της νίκης, όταν δηλαδή νικά μέσω των αγραμμάτων. Διότι δεν καταισχύνονται τόσο πολύ οι Έλληνες, όταν ηττώνται μέσω των σοφών. «Και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταισχύνει τα ισχυρά· και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενημένα εξέλεξε ο Θεός». Διότι δεν κάλεσε μόνο αγραμμάτους, αλλά και φτωχούς και ευκαταφρόνητους και ασήμους, προκειμένου να ταπεινώσει ο ίδιος όσους κατέχουν δύναμη. «Και τα μη όντα, για να καταργήσει τα όντα».

Πώς λοιπόν αυτοί που έχουν στερηθεί τέτοια και τόσα αγαθά εξαιτίας της άγνοιας και της αμέλειας της προσευχής λένε: Δεν έχουμε πέσει; Και αποδίδουν σοφία στον εαυτό τους εκείνοι που δεν γνωρίζουν ούτε την ίδια τους την καταβολή, ελεεινοί λόγω της πτώσεως, ελεεινότεροι λόγω της απειρίας τους, κερδίζοντας μόνο τούτο: ότι μας κάνουν να πιστεύουμε περισσότερο στη Γραφή, η οποία λέει ότι «η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού». «Η δε εκ Θεού κατέρχεται άνωθεν από τον Πατέρα των φώτων», απόδειξη της οποίας είναι η ταπεινοφροσύνη. Εκείνοι λοιπόν που επιθυμούν να αρέσουν στους ανθρώπους, δέχθηκαν την ανθρώπινη σοφία αντί της θείας, και, υπερηφανευόμενοι και καυχώμενοι για αυτήν, εξαπάτησαν πολλούς από τους πιο απλοϊκούς, πείθοντάς τους να φιλοσοφούν όχι με τους κόπους της ευσέβειας και της προσευχής, αλλά με πειστικά λόγια της ανθρώπινης σοφίας, την οποία και ο Απόστολος συνεχώς μέμφεται και ονομάζει κένωση του σταυρού. Διότι λέει στην προς Κορινθίους Επιστολή: «Δεν με απέστειλε ο Χριστός να βαπτίζω, αλλά να ευαγγελίζομαι, όχι με σοφία λόγου, για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού», και πάλι: «Τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τους σοφούς, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός και τα μη όντα, για να καταργήσει τα όντα, ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιόν Του».

Ξεκινώ, λοιπόν, το εγχείρημα όχι έχοντας θάρρος στη δική μου σοφία, ούτε φιλοδοξώντας να επιδείξω τη θύραθεν γνώση που απέκτησα από ανθρώπινη διδασκαλία (διότι δεν αγνοώ τη διπλή άγνοια που με διακρίνει, η οποία προέρχεται τόσο από φυσική αδυναμία όσο και από ραθυμία της προαιρέσεως), αλλά έχοντας επικαλεστεί τον Λόγο που ήταν εν αρχή και προς τον Θεό και ήταν Θεός, την ίδια τη Σοφία, το αληθινό φως που φωτίζει και δίνει σοφία στους τυφλούς, και έχοντας ζητήσει από Αυτόν λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου και έχοντας πιστέψει ότι έλαβα, σύμφωνα με την απολύτως αληθινή υπόσχεσή Του, όχι μόνο λόγο αλλά και στόμα και σοφία ακαταμάχητη. Οχυρωμένος με αυτήν ακριβώς την πίστη, προχωρώ πλέον με θάρρος στους λόγους υπέρ της αληθείας, γνωρίζοντας ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να πω τίποτα δικό μου, ή μάλλον ούτε καν θα μιλήσω εγώ, αλλά, για να μιλήσω προφητικά, θα ακούσω όσα θα μου πει Εκείνος, ο οποίος είναι πιστός σε όλους τους λόγους Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, Εκείνος που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του Οποίου το μωρό είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και ο οποίος εξέλεξε τα μωρά του κόσμου και μέσω αυτών καταντρόπιασε τους σοφούς, και, όπως προείπε, κατέστρεψε τη σοφία τους και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνταν συνετοί, του Οποίου τα μυστήρια αποκρύφθηκαν μεν από τους σοφούς και τους συνετούς, αποκαλύφθηκαν δε στα νήπια.

Εάν βεβαίως θεωρείται καλό για χάρη της σαφήνειας, ας αναλάβει κάποιος το πρόσωπο του ορθοδόξου και, κατεβαίνοντας στον στίβο, ας αντιμετωπίσει πιο μαχητικά τον λόγο του αντιπάλου· διότι, εφόσον αυτός αποτόλμησε να καταγράψει και να στηλιτεύσει τη δική του πλάνη, όποιος κι αν είναι, πρέπει βεβαίως και εδώ να αντιπαραταχθεί λόγος απέναντι σε λόγο. Και ο μεν αγώνας ας γίνει δημόσιο θέαμα, εσύ δε κάθισε στην προεδρία βασιλικά, έχοντας ως πάρεδρο την αλήθεια, συγκροτώντας αυτό το λογικό θέατρο, και διαιτήτευσε τον αγώνα με αμεροληψία, κατά τη συνήθειά σου. Και δες εμένα, τον ασπρομάλλη και γηραιό στα χρόνια, τον μικρό όμως στην ηλικία ανάμεσα στους αδελφούς μου τους επισκόπους, και τον πιο ευτελή και ελάχιστο από όλους, να αναμετρώμαι με τον μεγαλόστομο, τον αγέρωχο και υψηλό εξίσου στον θρόνο και στο φρόνημα· ώστε ο Κύριος, που αντιτάσσεται στους υπερήφανους και δίνει χάρη στους ταπεινούς, Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους και εκλέγει τα μωρά και τα ασθενή του κόσμου, για να καταισχύνει και να καταβάλει μέσα από αυτά τον πρώτο, τον ισχυρό στην κακία και υπερήφανο κοσμοκράτορα, καθώς και τους οπαδούς του, Αυτός ας ενδυναμώσει και τη δική μου ασθένεια και ας με ενθαρρύνει να βγω σε αναμέτρηση με εκείνον που εξέφρασε με παράδοξο τρόπο την αλλότρια πίστη. Κι εγώ, αφού του αποσπάσω τη μάχαιρα, δηλαδή τη δύναμη του λόγου, που καυχιέται ότι μόνο εκείνος διαθέτει –αλλά αποφεύγω να πω το επόμενο, καθώς είναι σκληρό– αρκούμαι να πω ότι η θεία χάρη οπωσδήποτε θα επικρατήσει και θα καταβάλει τον υπερόπτη.

Αν όμως, θεωρώντας με ανώνυμο, αφανή και ελάχιστο, δεν καταδέχεστε να διδαχθείτε από εμένα, μάθετε και γνωρίστε ότι ο Θεός εξέλεξε τα μωρά του κόσμου, για να καταντροπιάσει τους σοφούς, και τα ασθενή και απορριμμένα, για να καταντροπιάσει τα ένδοξα και τα ισχυρά.

Προς το τέκνο Ναυκράτιο. Είδηση πάνω στην είδηση, λόγος πάνω στον λόγο· τι να πω και τι να μιλήσω; Πώς να νιώσω ο άθλιος μπροστά στα γεγονότα; Χαρά και λύπη με διακατέχουν, δοξολογία και θρήνος. Έχω εγκλωβιστεί στο μεταίχμιο δύο συναισθημάτων και δεν ξέρω ποιο να προτιμήσω να εκφράσω. Όμως, νικά αυτός που νίκησε τον σατανά και τους άρχοντες και τους βασανιστές αυτού του αιώνα. Θανατώθηκε για τον Χριστό το αρνίο του Χριστού μαστιγωνόμενο, ο Θαδδαίος, ο δικός μου βλαστός, το δικό μου σπλάχνο, ο υιός της υπακοής, το στέλεχος της ευσέβειας, ο συνώνυμος του αποστόλου. Αβάσταχτη είναι η χαρά, ανυπέρβλητη η ευφροσύνη, όχι μόνο σε εμένα τον ταπεινό, αλλά και στους αγγέλους και στους ανθρώπους. Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, διότι και τώρα, σε τούτη την ταπεινή γενεά, ανέδειξες αδιαμφισβήτητο μάρτυρα της αλήθειάς σου, και μάλιστα όχι από τους σοφούς και τους ευγενείς αυτού του κόσμου, αλλά από εκείνους της αντίθετης κατάστασης, για να εκπληρωθεί ο λόγος του αποστόλου, ότι εξέλεξε τα αγενή και τα εξουθενωμένα και τα μη όντα, για να καταργήσει τα όντα. Πού αναχώρησες από εμένα, ω μακάριο τέκνο; Πόσο γρήγορα υπερυψώθηκες, αφού έγινες συναρίθμιος με τους μάρτυρες; Ω της επιτυχίας σου· ω της ευγένειάς σου· ω της ευβουλίας σου.

Προς τη μοναχή Μαρία. Καλή φήμη έφτασε σε εμένα για την τιμιότητά σου, για τις αγαθές σου πράξεις και τον ενάρετο βίο σου, από τους αδελφούς μας τους οποίους η θεοφιλία σου επέλεξε να φιλοξενήσει και να περιθάλψει από την καταδίωξη των διωκτών. Και δόξα στον Θεό, ο οποίος έχει πολλούς που μέσα στην κοσμική αφάνεια διαθέτουν θεϊκή λαμπρότητα· διότι και ο Χριστός, παραμερίζοντας τα ένδοξα του κόσμου κατά την ένσαρκη παρουσία του, εξέλεξε τα ασθενή και εξουθενωμένα, για να καταισχύνει τα πλούσια και όσα υπερηφανεύονται κατά σάρκα. Εγγύηση αυτού του τρόπου ζωής σου είναι η υποδοχή των αδελφών· προστατεύοντάς τους, να θεωρείς ότι προστατεύεις τον Χριστό (διότι εξαιτίας του έγιναν φυγάδες), έχοντας παράλληλα την προσωπική σου αρετή ως καύχημα σωτηρίας. Στην οποία είθε να διαφυλαχθείς, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τα αγαθά έργα, φρουρούμενη θεοπρεπώς, προσφέροντας στον Κύριο αρετή σεβάσμιας ηλικίας, όπως η αοίδιμη Άννα και κάθε άλλη από τις αξιέπαινες γυναίκες που λάτρευσαν τον Θεό σε βαθύ γήρας.

Ας μην πει λοιπόν κάποιος: είμαι απαίδευτος, πώς μου είναι δυνατόν να κατανοήσω την πίστη; Ο αγαθός Θεός απλώνει σε όλους τις ακτίνες της αγαθότητάς Του. Τι λέει ο Απόστολος; «Βλέπετε, αδελφοί, την κλήση σας, ότι δεν υπάρχουν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί δυνατοί, ούτε πολλοί ευγενείς· αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τους σοφούς, και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τα ισχυρά, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός και αυτά που δεν είναι τίποτα, για να καταργήσει εκείνα που είναι κάτι.» Δεν βλέπετε μεταξύ σας αυτό που λέγεται; Δεν θυμάστε τον μακάριο αδελφό μας Θαδδαίο, για να προσπεράσω τους άλλους; Δεν ήταν Σκύθης; Δεν υπήρξε δούλος ανθρώπων; Δεν μόνασε, αφού ελευθερώθηκε; Δεν έφτασε σε ύψος και στην προηγούμενη και στην παρούσα ομολογία; Και επειδή κατανόησε την πίστη του και μεγαλύνθηκε σύμφωνα με αυτήν προκόβοντας όπως έπρεπε, αξιώθηκε να στεφανωθεί και με το στεφάνι του μαρτυρίου, αναχωρώντας από τον κόσμο αυτόν την τρίτη ημέρα μετά τη μαρτυρική του άθληση. Έτσι λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ζήσουμε χωρίς να προφασιζόμαστε αμάθεια, αλλά αναζητώντας, διδασκόμενοι και μεγαλυνόμενοι σύμφωνα με την πίστη μας· και αυτό μπορεί να συμβεί, εάν ο αγαθός βίος συμπορεύεται με την πίστη· διότι η πίστη που «ενεργείται μέσω της αγάπης» τελειοποιεί τη σωτηρία μας.