Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:4

Ο δε Παύλος, αφού υπέμεινε πολλούς διωγμούς, σε κανέναν άλλον δεν απέδιδε ευχαριστία παρά μόνο στον Θεό, λέγοντας: «Από όλα με ελευθέρωσε ο Κύριος, και θα με ελευθερώσει, στον οποίο έχουμε εναποθέσει τις ελπίδες μας»· και κανένας άλλος παρά μόνο ο Θεός ευλόγησε τον Αβραάμ και τον Ισαάκ· και ο Ισαάκ πάλι, προσευχόμενος για τον Ιακώβ, έλεγε: «Ο Θεός μου είθε να σε ευλογήσει, και να σε αυξήσει και να σε πληθύνει, και θα γίνεις συνάθροιση εθνών, και είθε να σου δώσει την ευλογία του πατέρα μου, του Αβραάμ». Εάν, λοιπόν, το να ευλογεί και να ελευθερώνει δεν ανήκει σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Θεό, και κανένας άλλος δεν ήταν αυτός που ελευθέρωνε τον Ιακώβ παρά ο ίδιος ο Κύριος, και αυτόν που τον ελευθέρωνε, ο πατριάρχης τον επικαλούνταν για τους απογόνους του, είναι φανερό ότι κανέναν άλλον δεν συνέδεε στην προσευχή του με τον Θεό παρά μόνο τον Λόγο Του, τον οποίο γι' αυτόν τον λόγο ονόμασε και άγγελο, επειδή μόνο αυτός είναι που αποκαλύπτει τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Απόστολος λέγοντας: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό»· διότι με αυτόν τον τρόπο ήταν βέβαιη η ευλογία, εξαιτίας της αδιαίρετης ενότητας του Υιού με τον Πατέρα, και επειδή μία και η αυτή είναι η χάρη που χορηγείται. Διότι, ακόμη κι αν ο Πατέρας είναι εκείνος που δίνει, αυτό που δίνεται παρέχεται μέσω του Υιού· και αν λέγεται ότι ο Υιός χαρίζει, ο Πατέρας είναι εκείνος που παρέχει μέσω του Υιού και εν τω Υιώ· «Ευχαριστώ», λέει ο Απόστολος γράφοντας στους Κορινθίους, «τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού».

Αυτό ακριβώς έκανε και ο απόστολος λέγοντας: «χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό»· διότι έτσι ήταν βέβαιη και η ευλογία, εξαιτίας του αδιαιρέτου του Υιού προς τον Πατέρα, αλλά και επειδή η χάρις που παρέχεται είναι μία και η αυτή. Διότι, ακόμη κι αν ο Πατέρας δίνει, μέσω του Υιού είναι αυτό που δίνεται· και αν λέγεται ότι ο Υιός χαρίζει, ο Πατέρας είναι εκείνος που παρέχει μέσω του Υιού και εν τω Υιώ. «Διότι ευχαριστώ», λέει ο απόστολος γράφοντας στους Κορινθίους, «τον Θεό μου πάντοτε για σας, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού». Αυτό, εξάλλου, θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς και στην περίπτωση του φωτός και του απαυγάσματος· διότι ό,τι φωτίζει το φως, αυτό το καταυγάζει το απαύγασμα· και σε ό,τι καταυγάζει το απαύγασμα, ο φωτισμός προέρχεται από το φως. Έτσι και, όταν βλέπεται ο Υιός, βλέπεται ο Πατέρας (διότι είναι απαύγασμα του Πατέρα), και κατ' αυτόν τον τρόπο ο Πατέρας και ο Υιός είναι ένα.

Κατάλαβε, λοιπόν, εξαιτίας ίσως της αμάθειάς σου, φίλε μου, ότι δεν είπε απλώς και αόριστα πως μόνο «είμαστε στον Θεό», αλλά διαφορετικά, ερμηνεύοντας αυτό που ήθελε να πει. Προτάσσοντας το «Ζούμε», και προσθέτοντας σε αυτό το «Κινούμαστε», τρίτο έθεσε το «Είμαστε», προσδίδοντας και σε αυτό το νόημα των προηγούμενων. Και νομίζω βέβαια ότι ο ορθός μας λόγος περί αυτού ίσως θα φέρει σε αμηχανία τον θεομάχο. Αν όμως αντισταθεί και πάλι, και διαστρέψει το «Εν τω Θεώ» σύμφωνα με ό,τι νομίζει μόνον αυτός, θα του υποδείξουμε τη συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Διότι αυτή έχει τη συνήθεια να λέει μερικές φορές το «Εν Θεώ» αντί του «Διά του Θεού». Επειδή ας μας πει εκείνος, πώς αναφωνούσε κάποιος στους Ψαλμούς λέγοντας: «Εν τω Θεώ ποιήσωμεν δύναμιν» και πάλι απευθυνόμενος προς Αυτόν: «Εν σοι τους εχθρούς ημών κερατιούμεν»; Διότι βέβαια κανείς δεν θα νομίσει ότι λέει αυτό, ότι δηλαδή υπόσχεται να δημιουργήσει κάποια δύναμη μέσα στην ουσία του Θεού, ούτε βέβαια ο ψαλμωδός λέει ότι θα βρουν τους εχθρούς τους μέσα σε αυτήν την ουσία και θα τους κατατροπώσουν· αλλά λέει το «Εν Θεώ» αντί του «Διά του Θεού», και πάλι το «Εν σοι» αντί του «Διά σου». Και τι έλεγε και ο μακάριος Παύλος γράφοντας προς τους Κορινθίους; «Ευχαριστώ τον Θεό μου για όλους σας για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού», και πάλι: «Από αυτόν όμως είστε εσείς εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος έγινε σε εμάς σοφία από τον Θεό, καθώς και δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση».

Διότι μέσα σε αυτά βλέπουμε ολόκληρο το μυστήριο της ευσέβειας. Αλλά, όσο ο Χριστός δεν είχε ακόμη υπομείνει τον σαρκικό θάνατο αγωνιζόμενος υπέρ της ζωής μας, το καταπέτασμα ήταν κατά κάποιον τρόπο ακόμη απλωμένο· διότι ίσχυε ακόμη η δύναμη της νομικής εντολής. Όταν όμως ολοκληρώθηκαν όλα τα εγκλήματα της ανοσιότητας των Ιουδαίων κατά του Χριστού, και πλέον εξέπνευσε για εμάς, και αφού ο Εμμανουήλ υπέστη αυτό το πάθος, είχε πλέον έρθει ο καιρός να σχιστεί εκείνο το αρχαίο και πλατύ καταπέτασμα, δηλαδή η ασφάλεια του νομικού γράμματος, και να αποκαλυφθεί σε όσους έχουν αγιαστεί εν Χριστώ μέσω της πίστεως η ομορφιά της αλήθειας. Και το καταπέτασμα σχίζεται εντελώς, διότι τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει για εμάς το «από πάνω έως κάτω» παρά αυτό; Και για ποια αιτία; Διότι το σωτήριο κήρυγμα δεν προσφέρει μερική την αποκάλυψη, αλλά μας μεταδίδει τον τελειότατο φωτισμό των θείων μυστηρίων. Γι' αυτό και ο ψαλμωδός είπε κάπου προς τον Θεό, ως εκ προσώπου του νέου λαού: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες»· και βεβαίως και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει προς αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε σοφία και σε κάθε γνώση».

Περί του Ασήρ. «Του Ασήρ ο άρτος θα είναι παχύς, και ο ίδιος θα δώσει τροφή σε άρχοντες». Πλούτος, λοιπόν, σημαίνει πάλι ο Ασήρ. Διότι αυτή είναι η εξήγηση της σημασίας του. Και θα μπορούσε, νομίζω, και εδώ να νοηθεί εκείνος «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», δηλαδή ο Χριστός, «ο κρυμμένος σε αγρό θησαυρός», ο πολύτιμος μαργαρίτης, ο οποίος δια του προσώπου της σοφίας λέγει ολοκάθαρα: «Πλούτος και δόξα υπάρχουν σε εμένα, και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη». Αυτός είναι που επισκέφθηκε τη γη, όπως λέει ο Δαβίδ: «Την πλούτισες υπερβολικά». Γράφει δε κάπου και ο σοφότατος Παύλος σε εμάς για αυτόν: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε σε αυτόν, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Διότι έγινε φτωχός για εμάς, αν και ήταν πλούσιος ο Θεός, ώστε εμείς με τη δική του πτώχεια να πλουτίσουμε. Σε αυτόν, λοιπόν, ανήκει οπωσδήποτε και ο παχύς άρτος, δηλαδή ο εξαιρετικά λιπαρός και θρεπτικότατος.

Και μάρτυρας είναι ο Παύλος, που λέει: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού.»

Έτσι λοιπόν και εδώ προσθέτει τα όμοια με εκείνα, λέγοντας ότι στην άλλοτε «έρημο θα αναπαυθεί η κρίση και η δικαιοσύνη», ότι θα υπάρξουν σε αυτήν «έργα δικαιοσύνης», αλλά και ότι «θα βρίσκονται», λέει, «σε αυτήν την έρημο έχοντας πεποίθηση έως τον αιώνα· και θα κατοικήσει ο λαός του σε πόλη ειρήνης». Διότι, αντί της μεγάλης εκείνης και αλαζονικής πόλεως που καταστράφηκε, προφητεύει ότι θα συσταθεί άλλη «πόλη» για τον Θεό, η από περάτων έως περάτων Καθολική Εκκλησία και το θεοσεβές πολίτευμα σε αυτήν. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «και θα εδραιωθεί», λέει, «ο λαός μου σε οίκο ειρήνης», χωρίς να μνημονεύεται πλέον εδώ ούτε ο Ισραήλ ούτε ο Ιακώβ, αλλά ο Θεός που κατοίκησε στην καινή «πόλη» της «ειρήνης», στην οποία «θα κατοικήσει ο λαός του», λέει, «έχοντας πεποίθηση και αναπαυόμενος με πλούτο». Αυτόν δε τον «πλούτο» της Εκκλησίας υποδηλώνει ο Απόστολος λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού, διότι σε κάθε τι εμπλουτισθήκατε σε αυτόν, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση».

Τον δε 〈πλούτο〉 των 〈εθνών〉 θα τον κατανοήσεις από τη μαρτυρία του Παύλου, μέσω της οποίας, γράφοντας προς τους Κορινθίους, έλεγε: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού, διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση, καθώς η μαρτυρία του Θεού βεβαιώθηκε μεταξύ σας, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα».

Κεφ. κ'. Περαιτέρω διασάφηση για το ποια είναι η παρηγοριά που αναφέρει σε αυτή τη ρήση, προς ποιους απευθύνεται και από ποιον προέρχεται. Η εκκλησία της Κορίνθου έλαβε από την αρχή παντοδαπό πλούτο θείων και πνευματικών χαρισμάτων, μεγαλύτερων και μικρότερων, ώστε και ο απόστολος να τους γράφει: «ευχαριστώ τον Θεό μου επειδή πλουτίσατε εν αυτώ σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα». Αυτό ενέβαλε σε αυτή την εκκλησία έπαρση και ζηλοτυπία και ήγειρε φοβερή διχόνοια, καθώς υπερηφανεύονταν αυτοί που είχαν λάβει τα μεγαλύτερα, ενώ αποκαρδιώνονταν αυτοί που είχαν αποκτήσει τα μικρότερα. Εξαλείφοντας λοιπόν ο Παύλος αυτά τα ζιζάνια και τα σκάνδαλα, και καταστέλλοντας μεν όσους υπερηφανεύονταν, παρηγορώντας δε όσους λυπούνταν με το να τους εξισώνει αναμεταξύ τους και να τους ενώνει, λέει: «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, το δε Πνεύμα είναι το ίδιο».

Όσα δε από αυτά ενυπάρχουν και επιτελούνται σε εκείνους που ζουν κατά Θεόν, και όταν κάποιος έχει το προνόμιο να μετέχει σε ένα ή περισσότερα από αυτά, είναι και ονομάζεται πνευματικός, καθώς δέχεται την ενέργεια και κινείται από το Πνεύμα, αυτά είναι τα πνευματικά χαρίσματα. Δείχνοντας αυτό ο Απόστολος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: «Περί των πνευματικών δεν θέλω να έχετε άγνοια», αναφερόμενος προφανώς σε αυτά που ενυπάρχουν και τελούνται μέσα τους με τρόπο θαυμαστό, και σε εκείνους που εξαιτίας τους είναι χαριτωμένοι. Και όλα υπήρχαν και τελούνταν μέσα τους· γι' αυτό δεν είπε «περί τινών», αλλά απλώς «περί των πνευματικών», τα οποία και απαριθμεί προχωρώντας· διότι σε γενικές γραμμές τα πάντα συμπεριλαμβάνονται σε εκείνα που απαρίθμησε τότε. Δείχνοντας πάλι και ο ίδιος τούτο, ότι δηλαδή όλα αυτά ενεργούνταν μέσα τους, λέει ότι ευχαριστεί τον Θεό για αυτούς, διότι δεν υστερούν σε «κανένα χάρισμα».

Ε'. Πρέπει δε να σας τα αποδείξω όλα αυτά: ότι οι Κορίνθιοι πρώτοι τότε απόλαυσαν τη διδασκαλία του Παύλου, ότι ήταν γεμάτοι από πνευματικά χαρίσματα, ότι υπερείχαν και στα βιοτικά πλεονεκτήματα, και ότι εξαιτίας αυτών κυριεύθηκαν από αλαζονεία και διασπάστηκαν μεταξύ τους, προσκολλώμενοι άλλοι μεν σε αυτούς, άλλοι δε σε εκείνους. Ότι, λοιπόν, πρώτοι απόλαυσαν τη διδασκαλία του Παύλου, άκουσε πώς ακριβώς το υπονόησε ο ίδιος ο Παύλος: «Διότι», λέει, «και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ Ιησού, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες. Επειδή εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα»· και εκείνος που γέννησε, πρώτος φέρνει στο φως αυτό που γεννήθηκε. Και πάλι: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε»· δείχνοντας ότι εκείνος πρώτος κατέθεσε τη διδασκαλία. Το ότι, εξάλλου, έβριθαν από πνευματικά χαρίσματα, είναι φανερό από το εξής: «Ευχαριστώ τον Θεό μου για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε κάθε τι πλουτίσατε μέσω αυτού, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα». Και βέβαια, το ότι κατείχαν την εξωτερική (θύραθεν) σοφία, μας το έκανε φανερό από τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους που απευθύνει εναντίον της. Διότι, ενώ πουθενά σε άλλη Επιστολή δεν το έχει πράξει αυτό τόσο εύκολα, εδώ χρησιμοποιεί εκτενή κατηγορία· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα.

ΟΜΙΛΙΑ Βʹ. Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού· διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ. αʹ. Αυτό που προτρέπει τους άλλους να κάνουν, λέγοντας: «Με ευχαριστία τα αιτήματά σας ας γίνονται γνωστά προς τον Θεό», αυτό έπραττε και ο ίδιος, διδάσκοντάς μας να αρχίζουμε πάντοτε τα λόγια μας από αυτά, και πριν από όλα να ευχαριστούμε τον Θεό. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο αρεστό στον Θεό, όσο το να είμαστε ευγνώμονες, τόσο για τους εαυτούς μας όσο και για τους άλλους.

Γι' αυτό δεν είπε απλώς, «Ευχαριστώ», αλλά «Πάντοτε για εσάς», διδάσκοντάς τους να οφείλουν πάντοτε ευγνωμοσύνη, και σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό. «Για τη χάρη του Θεού». Βλέπεις πώς τους διορθώνει από κάθε πλευρά; Διότι όπου υπάρχει χάρη, δεν υπάρχουν έργα· όπου υπάρχουν έργα, δεν υπάρχει πλέον χάρη. Εάν λοιπόν πρόκειται για χάρη, γιατί υπερηφανεύεστε; Από πού προέρχεται η έπαρσή σας; «Η οποία σας δόθηκε». Και μέσω ποιου δόθηκε; Άραγε μέσω εμού, ή μέσω κάποιου άλλου αποστόλου; Σε καμία περίπτωση, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει η φράση «Εν Χριστώ Ιησού».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. «Ο Παύλος, κλητός απόστολος του Ιησού Χριστού διά θελήματος του Θεού, και ο αδελφός Σωσθένης, προς την Εκκλησία του Θεού που βρίσκεται στην Κόρινθο· προς τους αγιασμένους εν Χριστώ Ιησού, τους κλητούς αγίους, μαζί με όλους εκείνους που επικαλούνται το όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού σε κάθε τόπο, δικό τους και δικό μας». Επειδή κατατέμνονταν σε πολλές φατρίες, και άλλοι μεν έπαιρναν το όνομα αυτού, άλλοι δε εκείνου, πράγμα που τους αφαιρούσε ακόμη και το να ονομάζονται Χριστιανοί· πρόσεξε πώς από την αρχή τους υπενθυμίζει παντού το όνομα του Χριστού, λέγοντας: Παύλος, κλητός απόστολος του Ιησού Χριστού· προς τους αγιασμένους εν Χριστώ Ιησού· προς εκείνους που επικαλούνται το όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Χάρη σε σας από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό. Ευχαριστώ για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, καθώς η μαρτυρία του Χριστού εδραιώθηκε ανάμεσά σας, οι οποίοι προσδοκάτε την αποκάλυψη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· ο οποίος και θα σας στηρίξει ακατηγόρητους κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πιστός ο Θεός, μέσω του οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του, τον Ιησού Χριστό. Σας παρακαλώ δε διά του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πρόσεξε τη συνεχή χρήση του ονόματος του Χριστού· από όπου καθίσταται φανερό ότι δεν το έπραττε αυτό τυχαία ούτε χωρίς σκοπό, αλλά με την πυκνότητα αυτής της ωραίας προσωνυμίας, εξαλείφει την προσκόλληση, τον διχασμό και το να ονομάζονται με τα ονόματα άλλων.

Κλητός, όχι αυτοχειροτόνητος απόστολος, όπως εσείς οι χειροτονημένοι διδάσκαλοι· αλλά δια του Ιησού Χριστού. «Η οποία σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού· διότι σε όλα εμπλουτισθήκατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Μέσω ποιου δόθηκε; Άραγε μέσω εμού ή μέσω κάποιου άλλου αποστόλου;

Πρέπει δε να προσέξουμε και εκείνο, ότι η μίμηση της εικόνας είναι αποτύπωμα του πρωτοτύπου· και αυτό πρέπει οπωσδήποτε να είναι ολόκληρο· όχι στο ένα μέρος να μοιάζει και στο άλλο να μη μοιάζει, αλλά να αποτελεί τέλειο ομοίωμα σε όλα του, αν βέβαια δεν πρόκειται να είναι κάποιο τέρας συντιθέμενο από ανόμοια μέρη. Τέτοιοι οφείλουμε οπωσδήποτε να είμαστε και εμείς, ελκυόμενοι από τον θείο έρωτα, μέσω της μεταξύ μας αγάπης· όχι άλλοτε άχρηστοι και άλλοτε χρήσιμοι, ή στο ένα μέρος της αρετής κοινωφελείς και στο άλλο όχι. Αλλά όπως ο Παύλος, έχοντας Πνεύμα Θεού, ανέπνεε εξ ολοκλήρου τον Χριστό, έτσι πρέπει και εμείς να περάσουμε αυτόν τον αιώνα, μιμούμενοι τον ίδιο τον Παύλο, και μέσω αυτού τον Σωτήρα Χριστό. Το πώς δε ο ίδιος ανέπνεε τον Χριστό, άκουσέ το από τα δικά του γραπτά: «Παύλος, κλητός απόστολος του Ιησού Χριστού, προς τους αγιασμένους εν Χριστώ Ιησού, προς εκείνους που επικαλούνται το όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό. Ευχαριστώ τον Θεό μου για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, καθώς η μαρτυρία του Χριστού στερεώθηκε μέσα σας· ώστε να απεκδέχεστε την αποκάλυψη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Οποίος και θα σας στηρίξει μέχρι τέλους ανεγκλήτους κατά την ώρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πιστός είναι ο Θεός, μέσω του Οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό Του, τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας. Σας παρακαλώ στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Βλέπεις;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΖ'. Περί του να μην είμαστε δυσκίνητοι αλλά ευκίνητοι προς τις εντολές του Θεού. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, ιδιαίτερα τις παρούσες ημέρες που διαπίστωσα την πρόοδο της προθυμίας σας σε όλα τα άλλα, αλλά εξαιρετικά στις εκούσιες ατιμώσεις, το πώς προσφέρετε τους εαυτούς σας, και ο ένας δένεται, ο άλλος περιβάλλεται με σίδερα, άλλος δένεται με σχοινί γύρω από τον λαιμό, και περιάγεται μπροστά σε όλη την αδελφότητα, άλλος στέκεται με λυμένη τη ζώνη, ή με κάποιον άλλο τρόπο, για να μην τα απαριθμούμε ένα προς ένα, και έτσι έχω πειστεί ότι μόνο η δική μου αθλιότητα αποτελεί εμπόδιο, επειδή τίποτα δεν σας κωλύει από το να επιδείξετε τα ανδραγαθήματα των πατέρων μας. Και τι να πω γι' αυτά; Ότι δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι πατέρας σας, ούτε δάσκαλος, ούτε καθηγούμενος, εξαιτίας της άριστης πεποίθησής σας και της ενάρετης διαγωγής σας. Εύχομαι όμως να μην εμποδίζεστε καθόλου από τη δική μου αθλιότητα, αλλά να αγωνίζεστε μεγαλόψυχα σε κάθε πνευματική εργασία, νομίμως μέσα στο μαρτύριο της αμώμητης υποταγής. Ο καθένας όμως έχει το δικό του χάρισμα, όπως έχει γραφτεί, και ο ένας έχει τούτο, και ο άλλος εκείνο. Ώστε και εσείς, αγαπημένοι μου αδελφοί, να οικειοποιείστε τα κατορθώματα των άλλων και να χαίρεστε με την προκοπή των αδελφών σας.