Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:5

Διότι μέσα σε αυτά βλέπουμε ολόκληρο το μυστήριο της ευσέβειας. Αλλά, όσο ο Χριστός δεν είχε ακόμη υπομείνει τον σαρκικό θάνατο αγωνιζόμενος υπέρ της ζωής μας, το καταπέτασμα ήταν κατά κάποιον τρόπο ακόμη απλωμένο· διότι ίσχυε ακόμη η δύναμη της νομικής εντολής. Όταν όμως ολοκληρώθηκαν όλα τα εγκλήματα της ανοσιότητας των Ιουδαίων κατά του Χριστού, και πλέον εξέπνευσε για εμάς, και αφού ο Εμμανουήλ υπέστη αυτό το πάθος, είχε πλέον έρθει ο καιρός να σχιστεί εκείνο το αρχαίο και πλατύ καταπέτασμα, δηλαδή η ασφάλεια του νομικού γράμματος, και να αποκαλυφθεί σε όσους έχουν αγιαστεί εν Χριστώ μέσω της πίστεως η ομορφιά της αλήθειας. Και το καταπέτασμα σχίζεται εντελώς, διότι τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει για εμάς το «από πάνω έως κάτω» παρά αυτό; Και για ποια αιτία; Διότι το σωτήριο κήρυγμα δεν προσφέρει μερική την αποκάλυψη, αλλά μας μεταδίδει τον τελειότατο φωτισμό των θείων μυστηρίων. Γι' αυτό και ο ψαλμωδός είπε κάπου προς τον Θεό, ως εκ προσώπου του νέου λαού: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες»· και βεβαίως και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει προς αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε σοφία και σε κάθε γνώση».

Περί του Ασήρ. «Του Ασήρ ο άρτος θα είναι παχύς, και ο ίδιος θα δώσει τροφή σε άρχοντες». Πλούτος, λοιπόν, σημαίνει πάλι ο Ασήρ. Διότι αυτή είναι η εξήγηση της σημασίας του. Και θα μπορούσε, νομίζω, και εδώ να νοηθεί εκείνος «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», δηλαδή ο Χριστός, «ο κρυμμένος σε αγρό θησαυρός», ο πολύτιμος μαργαρίτης, ο οποίος δια του προσώπου της σοφίας λέγει ολοκάθαρα: «Πλούτος και δόξα υπάρχουν σε εμένα, και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη». Αυτός είναι που επισκέφθηκε τη γη, όπως λέει ο Δαβίδ: «Την πλούτισες υπερβολικά». Γράφει δε κάπου και ο σοφότατος Παύλος σε εμάς για αυτόν: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε σε αυτόν, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Διότι έγινε φτωχός για εμάς, αν και ήταν πλούσιος ο Θεός, ώστε εμείς με τη δική του πτώχεια να πλουτίσουμε. Σε αυτόν, λοιπόν, ανήκει οπωσδήποτε και ο παχύς άρτος, δηλαδή ο εξαιρετικά λιπαρός και θρεπτικότατος.

Έτσι λοιπόν και εδώ προσθέτει τα όμοια με εκείνα, λέγοντας ότι στην άλλοτε «έρημο θα αναπαυθεί η κρίση και η δικαιοσύνη», ότι θα υπάρξουν σε αυτήν «έργα δικαιοσύνης», αλλά και ότι «θα βρίσκονται», λέει, «σε αυτήν την έρημο έχοντας πεποίθηση έως τον αιώνα· και θα κατοικήσει ο λαός του σε πόλη ειρήνης». Διότι, αντί της μεγάλης εκείνης και αλαζονικής πόλεως που καταστράφηκε, προφητεύει ότι θα συσταθεί άλλη «πόλη» για τον Θεό, η από περάτων έως περάτων Καθολική Εκκλησία και το θεοσεβές πολίτευμα σε αυτήν. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «και θα εδραιωθεί», λέει, «ο λαός μου σε οίκο ειρήνης», χωρίς να μνημονεύεται πλέον εδώ ούτε ο Ισραήλ ούτε ο Ιακώβ, αλλά ο Θεός που κατοίκησε στην καινή «πόλη» της «ειρήνης», στην οποία «θα κατοικήσει ο λαός του», λέει, «έχοντας πεποίθηση και αναπαυόμενος με πλούτο». Αυτόν δε τον «πλούτο» της Εκκλησίας υποδηλώνει ο Απόστολος λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού, διότι σε κάθε τι εμπλουτισθήκατε σε αυτόν, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση».

Τον δε 〈πλούτο〉 των 〈εθνών〉 θα τον κατανοήσεις από τη μαρτυρία του Παύλου, μέσω της οποίας, γράφοντας προς τους Κορινθίους, έλεγε: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού, διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση, καθώς η μαρτυρία του Θεού βεβαιώθηκε μεταξύ σας, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα».

Διότι, όπως ο ιατρός επιβλέπει και επισκέπτεται τον ασθενή, φροντίζοντας για την πάθησή του και προσφέροντας όλα όσα συντελούν στη θεραπεία και τη σωτηρία του, με τον ίδιο τρόπο και Εσύ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού περιζώστηκες εξουσία με τη δύναμή Σου, έπραξες όλα αυτά: από τη μια δηλαδή κατέλυσες τις αντίπαλες δυνάμεις, και από την άλλη συγκρότησες πάνω στη γη πρωινές και εσπερινές τέρψεις. Και τα έπραξες αυτά, καταξιώνοντας τους ανθρώπους επί της γης να δεχθούν τη δική Σου επισκοπή, μέσω της οποίας τους έχουν δωρηθεί αμέτρητα αγαθά, ώστε να τους χορτάσεις και να τους μεθύσεις με τις αγαθές Σου χορηγίες, και να τους πλουτίσεις, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο που λέει: «Με πολυκαρπία θα την πλουτίσεις». Το πώς δε εμέθυσε τη γη, και πώς την πλούτισε και τη γέμισε με πολυκαρπία, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Διότι, αφού δώρισες σε όσους κατοικούν στη γη τον δικό Σου ποταμό του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος αναβλύζει από την πηγή που βρίσκεται μέσα Σου, κατακλύζοντας με άφθονο ρεύμα τη λογική και νοερή τους χώρα που ονομάζεται γη, και μεθώντας την με τις βροχές της σοφίας, «την πλήθυνες για να την πλουτίσεις» με τα διάφορα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Αυτού δε «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουν την πόλη του Θεού».

«Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες και αναρίθμητες οι νεάνιδες. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· μία είναι για τη μητέρα της, εκλεκτή για εκείνη που τη γέννησε». Ποιος, λοιπόν, θα αποκυλίσει για εμάς τον λίθο αυτής της ασάφειας; Ποιος θα ανασύρει το ύδωρ των νοημάτων, το οποίο βρίσκεται σε τέτοιο βάθος, ώστε να είναι ανέφικτο για τον δικό μας λόγο; Αλλά μου φαίνεται ορθό να διαβεβαιώσω τις ακοές σας για τούτο, ότι η γνώση αυτών των πραγμάτων ανήκει μόνο σε εκείνους για τους οποίους λέει ο Απόστολος ότι: «Σε όλα γίνατε πλούσιοι, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Η δική μας πενία, όμως, αδυνατεί να αδράξει τους προκείμενους θησαυρούς του λόγου. Πλην όμως, για να αποφύγουμε την καταδίκη της οκνηρίας, χάριν εκείνου που μας νομοθέτησε να ερευνούμε τις Γραφές, δεν θα διστάσουμε να καταβάλουμε λίγο ιδρώτα και για αυτά. Λέμε, λοιπόν, ότι η φιλοσοφία που εμπεριέχεται σε τούτα τα ρητά, μέσα από τους επαίνους της νύμφης, μας παραθέτει κάποιο από τα πλέον υψηλά δόγματα. Και το δόγμα είναι το εξής: τα όντα δεν κτίζονται και δεν ανακτίζονται με την ίδια ακολουθία και τάξη. Διότι, όταν στην αρχή, διά της θείας δυνάμεως, συστάθηκε η φύση της κτίσεως, σε καθένα από τα όντα το πέρας ολοκληρώθηκε αδιαστάτως μαζί με την αρχή, καθώς σε όλα όσα παρήχθησαν από το μη ον στο είναι, η τελειότητά τους αναδύθηκε ταυτόχρονα με την αρχή.

Επιστολή του Επισκόπου Νύσσης Γρηγορίου προς τον Επίσκοπο Θεοδόσιο περί της εγγαστριμύθου Εκείνος που είπε στους μαθητές του «Ζητείτε και θα βρείτε», ασφαλώς θα δώσει και τη δύναμη της ευρέσεως σε όσους με φιλομάθεια, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, ερευνούν και αναζητούν τα κρυμμένα μυστήρια. Διότι είναι αψευδής εκείνος που έδωσε την υπόσχεση, χορηγώντας πλουσιοπάροχα, πέρα από ό,τι ζητούμε, με τη μεγαλοδωρία των χαρισμάτων του. Επομένως, «πρόσεχε στην ανάγνωση, τέκνο Τιμόθεε»· διότι θεωρώ πρέπον να χρησιμοποιήσω τα λόγια του μεγάλου Παύλου απευθυνόμενος προς την αγαθότητά σου: «Είθε ο Κύριος να σου δώσει σύνεση στα πάντα», ώστε να πλουτίσεις «σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Τώρα δε, σχετικά με εκείνα που παρήγγειλες: όσα ο Κύριος μου υποδείξει, θεώρησα καλό με λίγα λόγια να τα καταγράψω για να εξυπηρετήσω την προθυμία σου, ώστε μέσω αυτών να μάθεις ότι οφείλουμε με αγάπη να υπηρετούμε ο ένας τον άλλον, πράττοντας ο καθένας τα θελήματα του άλλου.

Έχοντας στον νου σου όλα αυτά και τα παρόμοια, μου έδωσες την εντολή να εξετάσω τον λόγο περί αυτού του ζητήματος, ώστε μέσα από την ακόλουθη έρευνα η σκέψη μας γι' αυτό να θεμελιωθεί πάνω σε κάποιο σταθερό νόημα. Εγώ, όμως, αποβλέποντας στο πόσο δυσθεώρητο είναι το ζήτημα που μας τέθηκε προς εξέταση, θεωρώ ότι αρμόζει στον παρόντα λόγο η φωνή του Αποστόλου, την οποία εκείνος διατύπωσε αναφερόμενος στα ανέφικτα, λέγοντας: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του. Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;». Επειδή, όμως, πάλι ο Απόστολος λέει ότι ίδιον του πνευματικού ανθρώπου είναι να ανακρίνει τα πάντα και αποδέχεται εκείνους που έχουν πλουτιστεί από τη θεία χάρη «σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση», λέγω ότι είναι σωστό να μην παραμελήσουμε την έρευνα στο μέτρο του δυνατού, ούτε να αφήσουμε το ζητούμενο να παραμείνει ανεξερεύνητο και αθεώρητο. Έτσι, ο λόγος περί αυτού δεν θα εξαφανιστεί ατελής και άωρος, κατ' αναλογία με το ίδιο το θέμα του προβλήματος, σαν ένα νεογέννητο βρέφος πριν έλθει στο φως και αναπτυχθεί, καταστρεφόμενος σαν από κάποιον θάνατο εξαιτίας της ραθυμίας όσων ατονούν στην αναζήτηση της αλήθειας.

Κεφ. κ'. Περαιτέρω διασάφηση για το ποια είναι η παρηγοριά που αναφέρει σε αυτή τη ρήση, προς ποιους απευθύνεται και από ποιον προέρχεται. Η εκκλησία της Κορίνθου έλαβε από την αρχή παντοδαπό πλούτο θείων και πνευματικών χαρισμάτων, μεγαλύτερων και μικρότερων, ώστε και ο απόστολος να τους γράφει: «ευχαριστώ τον Θεό μου επειδή πλουτίσατε εν αυτώ σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα». Αυτό ενέβαλε σε αυτή την εκκλησία έπαρση και ζηλοτυπία και ήγειρε φοβερή διχόνοια, καθώς υπερηφανεύονταν αυτοί που είχαν λάβει τα μεγαλύτερα, ενώ αποκαρδιώνονταν αυτοί που είχαν αποκτήσει τα μικρότερα. Εξαλείφοντας λοιπόν ο Παύλος αυτά τα ζιζάνια και τα σκάνδαλα, και καταστέλλοντας μεν όσους υπερηφανεύονταν, παρηγορώντας δε όσους λυπούνταν με το να τους εξισώνει αναμεταξύ τους και να τους ενώνει, λέει: «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, το δε Πνεύμα είναι το ίδιο».

Όσα δε από αυτά ενυπάρχουν και επιτελούνται σε εκείνους που ζουν κατά Θεόν, και όταν κάποιος έχει το προνόμιο να μετέχει σε ένα ή περισσότερα από αυτά, είναι και ονομάζεται πνευματικός, καθώς δέχεται την ενέργεια και κινείται από το Πνεύμα, αυτά είναι τα πνευματικά χαρίσματα. Δείχνοντας αυτό ο Απόστολος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: «Περί των πνευματικών δεν θέλω να έχετε άγνοια», αναφερόμενος προφανώς σε αυτά που ενυπάρχουν και τελούνται μέσα τους με τρόπο θαυμαστό, και σε εκείνους που εξαιτίας τους είναι χαριτωμένοι. Και όλα υπήρχαν και τελούνταν μέσα τους· γι' αυτό δεν είπε «περί τινών», αλλά απλώς «περί των πνευματικών», τα οποία και απαριθμεί προχωρώντας· διότι σε γενικές γραμμές τα πάντα συμπεριλαμβάνονται σε εκείνα που απαρίθμησε τότε. Δείχνοντας πάλι και ο ίδιος τούτο, ότι δηλαδή όλα αυτά ενεργούνταν μέσα τους, λέει ότι ευχαριστεί τον Θεό για αυτούς, διότι δεν υστερούν σε «κανένα χάρισμα».

Ε'. Πρέπει δε να σας τα αποδείξω όλα αυτά: ότι οι Κορίνθιοι πρώτοι τότε απόλαυσαν τη διδασκαλία του Παύλου, ότι ήταν γεμάτοι από πνευματικά χαρίσματα, ότι υπερείχαν και στα βιοτικά πλεονεκτήματα, και ότι εξαιτίας αυτών κυριεύθηκαν από αλαζονεία και διασπάστηκαν μεταξύ τους, προσκολλώμενοι άλλοι μεν σε αυτούς, άλλοι δε σε εκείνους. Ότι, λοιπόν, πρώτοι απόλαυσαν τη διδασκαλία του Παύλου, άκουσε πώς ακριβώς το υπονόησε ο ίδιος ο Παύλος: «Διότι», λέει, «και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ Ιησού, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες. Επειδή εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα»· και εκείνος που γέννησε, πρώτος φέρνει στο φως αυτό που γεννήθηκε. Και πάλι: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε»· δείχνοντας ότι εκείνος πρώτος κατέθεσε τη διδασκαλία. Το ότι, εξάλλου, έβριθαν από πνευματικά χαρίσματα, είναι φανερό από το εξής: «Ευχαριστώ τον Θεό μου για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε κάθε τι πλουτίσατε μέσω αυτού, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα». Και βέβαια, το ότι κατείχαν την εξωτερική (θύραθεν) σοφία, μας το έκανε φανερό από τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους που απευθύνει εναντίον της. Διότι, ενώ πουθενά σε άλλη Επιστολή δεν το έχει πράξει αυτό τόσο εύκολα, εδώ χρησιμοποιεί εκτενή κατηγορία· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα.

ΟΜΙΛΙΑ Βʹ. Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού· διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ. αʹ. Αυτό που προτρέπει τους άλλους να κάνουν, λέγοντας: «Με ευχαριστία τα αιτήματά σας ας γίνονται γνωστά προς τον Θεό», αυτό έπραττε και ο ίδιος, διδάσκοντάς μας να αρχίζουμε πάντοτε τα λόγια μας από αυτά, και πριν από όλα να ευχαριστούμε τον Θεό. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο αρεστό στον Θεό, όσο το να είμαστε ευγνώμονες, τόσο για τους εαυτούς μας όσο και για τους άλλους.

Δες πώς σε πολλά σημεία η πρόθεση «εν» χρησιμοποιείται αντί του «δι' ου». Επομένως, αυτό δεν υπολείπεται του «διά». «Διότι σε όλα πλουτίσατε». Πάλι, μέσω τίνος; «Εν αυτώ», λέει. Και δεν πλουτίσατε απλώς, αλλά «εν παντί» (σε όλα). Όταν, λοιπόν, πρόκειται για πλούτο, και μάλιστα πλούτο Θεού, και σε όλα, και μέσω του Μονογενούς, αναλογίσου τον άφατο θησαυρό. «Σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Σε λόγο όχι τον εξωτερικό, αλλά του Θεού. Διότι υπάρχει γνώση χωρίς λόγο, και υπάρχει γνώση με λόγο. Επειδή υπάρχουν πολλοί που έχουν μεν γνώση, δεν έχουν όμως λόγο, όπως οι απλοϊκοί, και δεν δύνανται να παρουσιάσουν με σαφήνεια αυτά που έχουν στη διάνοιά τους. Αλλά εσείς δεν είστε τέτοιοι, λέει, παρά είστε ικανοί και να νοήσετε και να εκφραστείτε. «Καθώς η μαρτυρία του Χριστού βεβαιώθηκε σε εσάς». Υπό τύπον επαίνων και ευχαριστίας τούς ελέγχει σφοδρότατα.

Κλητός, όχι αυτοχειροτόνητος απόστολος, όπως εσείς οι χειροτονημένοι διδάσκαλοι· αλλά δια του Ιησού Χριστού. «Η οποία σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού· διότι σε όλα εμπλουτισθήκατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Μέσω ποιου δόθηκε; Άραγε μέσω εμού ή μέσω κάποιου άλλου αποστόλου;

Πρέπει δε να προσέξουμε και εκείνο, ότι η μίμηση της εικόνας είναι αποτύπωμα του πρωτοτύπου· και αυτό πρέπει οπωσδήποτε να είναι ολόκληρο· όχι στο ένα μέρος να μοιάζει και στο άλλο να μη μοιάζει, αλλά να αποτελεί τέλειο ομοίωμα σε όλα του, αν βέβαια δεν πρόκειται να είναι κάποιο τέρας συντιθέμενο από ανόμοια μέρη. Τέτοιοι οφείλουμε οπωσδήποτε να είμαστε και εμείς, ελκυόμενοι από τον θείο έρωτα, μέσω της μεταξύ μας αγάπης· όχι άλλοτε άχρηστοι και άλλοτε χρήσιμοι, ή στο ένα μέρος της αρετής κοινωφελείς και στο άλλο όχι. Αλλά όπως ο Παύλος, έχοντας Πνεύμα Θεού, ανέπνεε εξ ολοκλήρου τον Χριστό, έτσι πρέπει και εμείς να περάσουμε αυτόν τον αιώνα, μιμούμενοι τον ίδιο τον Παύλο, και μέσω αυτού τον Σωτήρα Χριστό. Το πώς δε ο ίδιος ανέπνεε τον Χριστό, άκουσέ το από τα δικά του γραπτά: «Παύλος, κλητός απόστολος του Ιησού Χριστού, προς τους αγιασμένους εν Χριστώ Ιησού, προς εκείνους που επικαλούνται το όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό. Ευχαριστώ τον Θεό μου για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, καθώς η μαρτυρία του Χριστού στερεώθηκε μέσα σας· ώστε να απεκδέχεστε την αποκάλυψη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Οποίος και θα σας στηρίξει μέχρι τέλους ανεγκλήτους κατά την ώρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πιστός είναι ο Θεός, μέσω του Οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό Του, τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας. Σας παρακαλώ στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Βλέπεις;

«Σε κάθε τόπο, και δικό τους και δικό μας». Επειδή, λέγοντας «μαζί με όλους εκείνους που επικαλούνται το όνομα του Κυρίου», πρόσθεσε μόνο το «δικού μας», διορθώνοντας τον λόγο του και δείχνοντας ότι Αυτός είναι κοινός Κύριος και Δεσπότης όλων, προσθέτει: «και δικού τους και δικού μας». Αν λοιπόν είναι κοινός Κύριος όλων, όχι μόνο δικός μας αλλά και όσων βρίσκονται παντού, γιατί χωρίζεστε μεταξύ σας και, προσβάλλοντας την κοινή κυριότητα με το να διαιρείστε, μοιράζετε τους εαυτούς σας στον έναν και στον άλλον; 1 Κορ. 1,5: Από πού είναι φανερό ότι «πλουτίσατε σε λόγο και γνώση»; Από το ότι το κήρυγμα της πίστεως στον Χριστό «βεβαιώθηκε ανάμεσά σας»· διότι η δική του βεβαίωση ανάμεσά σας γίνεται μαρτυρία και του δικού σας λόγου και της γνώσης. 1 Κορ. 1,6-7: «Μαρτυρία του Χριστού»· είτε σημαίνει το εκούσιο και σωτήριο πάθος, και γενικά την υπέρ ημών κένωση και ενανθρώπηση του Λόγου· είτε «μαρτυρία του Χριστού» είναι η χάρη και η δωρεά των θαυματουργικών σημείων. Διότι και αυτά αποτελούν μαρτυρία της πίστεως στον Χριστό, καθώς και της θεότητας και της μεγαλειότητάς Του· γιατί οι Κορίνθιοι ήταν πλούσιοι σε αυτά. Επειδή λοιπόν αυτά, λέει, είναι ορατά σε εσάς με αφθονία και βεβαιότητα, σωστά, λέει, προείπαμε ότι «σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση πλουτίσατε»· διότι μέρος των χαρισμάτων είναι και ο λόγος και η γνώση, όπου ο μεν λόγος συντελεί στη διδασκαλία, η δε γνώση στην κατανόηση.

Ο «λόγος» και η «γνώση» δεν σημαίνουν πάντα τα ίδια πράγματα στον θεσπέσιο Παύλο, αλλά μερικές φορές ονομάζει «λόγο» το να έχει κανείς το χάρισμα της διδασκαλίας, ενώ «γνώση» το να κατανοεί μεν τον λόγο του κηρύγματος, χωρίς όμως να μπορεί να ωφελήσει και να διδάξει άλλους. Άλλες φορές ονομάζει «λόγο» το να είναι κανείς εξασκημένος στην ελληνική σοφία, χωρίς να μετέχει καθόλου στη θεία, παρά μόνο να διακρίνεται για την ευφράδειά του, ενώ «γνώση» το να έχει φτάσει στην τελειότητα της θεοσοφίας, ώστε και ο ίδιος να γνωρίζει με ακρίβεια και να είναι ικανός να διδάσκει και να οδηγεί άλλους στον Χριστό. Σε άλλα σημεία πάλι ονομάζει «λόγο» απλώς, όπως συνηθίζουμε, τον προφορικό λόγο, ενώ «γνώση» την κατανόηση των δογμάτων. Παράδειγμα του πρώτου είναι: «διότι σε άλλον δίνεται λόγος σοφίας, και σε άλλον λόγος γνώσης», ενώ του δεύτερου είναι το παρόν χωρίο: «έστω κι αν είμαι ιδιώτης στον λόγο, δεν είμαι όμως στη γνώση», και του τρίτου: «εμπλουτιστήκατε εν αυτώ σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». «Αλλά σε όλα φανερωθήκαμε» είμαστε -διότι λείπει το ρήμα είμαστε- δηλαδή: σε όλα έχουμε φανερωθεί. Και τι φανερώσαμε σε εσάς; Ότι «σε τίποτα δεν υστερήσαμε από τους υπεράγαν αποστόλους», ότι «δεν είμαστε ιδιώτες στη γνώση», αλλά ικανοί να διδάξουμε και να τελειοποιήσουμε στην πίστη. Και με απλά λόγια, σε όλα γίναμε γνωστοί σε εσάς, και δεν έχετε καμία κατηγορία εναντίον μας ούτε δικαιολογία άγνοιας, εκτός αν θέλετε να πάρετε ως αφορμή «αμαρτίας» το ότι δεν έλαβα τίποτα από εσάς.