Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:17

Διότι, εάν υπάρχει οπωσδήποτε ένωση με τον Χριστό, υπάρχει οπωσδήποτε και μεταξύ μας· και ενωνόμαστε, σύμφωνα με την ελεύθερη προαίρεσή μας, με όλους όσοι μεταλαμβάνουν μαζί σας· διότι αυτή η ένωση συντελείται από ελεύθερη προαίρεση, όχι χωρίς τη δική μας θέληση· «Διότι όλοι είμαστε ένα σώμα, επειδή μεταλαμβάνουμε από τον έναν άρτο», όπως λέει ο θείος Απόστολος.

Προς Κορινθίους Α΄. Ο άρτος τον οποίο κόβουμε δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Επειδή ένας άρτος υπάρχει, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί. Διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο. Ότι πρέπει αυτός που μεταλαμβάνει τα άγια να υμνεί τον Κύριο.

Την ενότητα όμως ως προς τον Θεό δεν την αποκτούμε μόνο με τις απλές και μόνες κλίσεις της θελήσεώς μας, αλλά συμβάλλει σε αυτό και κάποιος άλλος λόγος, απόρρητος και αναγκαίος. Διότι, όπως μας μυσταγώγησε ο θείος Παύλος, «οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εξαιτίας του ότι μετέχουμε από τον ένα άρτο». Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι λέει πως και τα έθνη έγιναν σύσσωμα του Χριστού, λαμβάνοντας την ενότητα προς αυτόν διά της πίστεως, και προφανώς και διά της μυστικής ευλογίας; Β. Βεβαιότατα. Α. Επομένως, έχουμε αποκτήσει μεταξύ μας ένωση ταυτόχρονα και φυσική και προαιρετική, και όντας τέτοια θα δούμε ότι ισχύει και για την ένωσή μας εν Χριστώ. Β. Πώς το εννοείς; Διότι δεν σε παρακολουθώ απολύτως. Α. Και όμως, ισχυρίζομαι ότι δεν υπάρχει τίποτα το δυσνόητο σε αυτά, καλέ μου. Θα μπορούσε να κατανοήσει αυτό που λέω πολύ εύκολα οποιοσδήποτε, νομίζω, σοφός και σώφρων άνθρωπος, αναλογιζόμενος ότι πρώτα μεν, εμείς οι άνθρωποι είμαστε στενά συνδεδεμένοι μεταξύ μας σε ταυτότητα βάσει φυσικού νόμου, ενώ ενωνόμαστε και με έναν άλλον τρόπο. Διότι αν και είμαστε διαιρεμένοι κατά κάποιον τρόπο σε ιδιαίτερη υπόσταση, την ατομική εννοώ, σύμφωνα με την οποία κάποιος είναι ο Πέτρος ή ο Ιωάννης, και άλλος ο Θωμάς ή ο Ματθαίος, ωστόσο έχουμε γίνει σύσσωμοι στον Χριστό, τρεφόμενοι με τη μία σάρκα, και έχοντας σφραγιστεί προς ενότητα με το ένα Άγιο Πνεύμα, και εφόσον ο Χριστός είναι αμέριστος —αφού δεν έχει μεριστεί με κανέναν τρόπο— είμαστε όλοι ένα σε αυτόν.

Επειδή δε ο παράφρων, εξαιτίας της ανοησίας που τον διακατέχει, θέλει να λέγει πράγματα που δεν είναι ορθά, και ισχυρίζεται ότι κανένας λόγος δεν θα επιτρέψει, παρεκκλίνοντας σαν να λέμε από την ευθεία τον σκοπό του προκειμένου θέματος, να τον μεταστρέψουμε στην ενανθρώπηση του Χριστού· διότι δεν ενωθήκαμε μαζί Του ως προς το σώμα, αλλά ούτε και οι απόστολοι παρέμεναν, ας πούμε, ως κλήματα στο σώμα του Χριστού, ούτε βέβαια ενώνονταν με Αυτόν με αυτή την έννοια, αλλά με τη διάθεση και την ειλικρινή πίστη, ας πούμε και εμείς κάτι εν συντομία προς αυτά, αποδεικνύοντας παντού ότι παραφρονεί και ότι δεν ακολουθεί την ευθεία οδό των ιερών Γραφών. Διότι το γεγονός ότι ενωνόμαστε πνευματικά με τον Χριστό με τη διάθεση που νοείται σύμφωνα με την τέλεια αγάπη, με ορθή και αδιάστροφη πίστη, και με φιλάρετο και ειλικρινή λογισμό, σε καμία περίπτωση δεν θα το αρνηθεί η διδασκαλία των δογμάτων μας· διότι θα συμφωνήσουμε ότι αυτά τα λέγουν πολύ ορθά. Όμως, το να αποθρασύνεται κάποιος λέγοντας ότι δεν υφίσταται για εμάς κανένας λόγος κατά σάρκα συνάφειας με Αυτόν, θα αποδείξουμε ότι είναι εντελώς ασύμφωνο με τις θεόπνευστες Γραφές. Διότι πώς θα ήταν αμφίβολο, ή ποιος από αυτούς που συνηθίζουν να σκέπτονται ορθά θα μπορούσε ποτέ να αμφιβάλλει, ότι ο μεν Χριστός είναι άμπελος κατά τούτο, ενώ εμείς, αποτελώντας τα κλήματα, προσλαμβάνουμε στους εαυτούς μας τη ζωή που προέρχεται από Αυτόν και μεταδίδεται από Αυτόν, εφόσον και ο Παύλος λέγει: «Όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, διότι εμείς οι πολλοί είμαστε ένας άρτος· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο».

Θέλει βεβαίως οι μαθητές να διατηρούνται στην ένωση της ομόνοιας και της κοινής θέλησης, ενοποιούμενοι μεταξύ τους με την ψυχή και το πνεύμα και με τον κανόνα της ειρήνης και της φιλαλληλίας, ώστε να συσφίγγονται σε έναν αδιάρρηκτο δεσμό αγάπης, και η ένωσή τους να προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό, ώστε η κατά προαίρεση συνάφειά τους να γίνει εικόνα της φυσικής ενότητας που νοείται μεταξύ Πατρός και Υιού. Να είναι δηλαδή αδιάσπαστη και σταθερή, χωρίς να παρασύρεται σε διαφωνία θελημάτων από κανένα απολύτως από τα πράγματα του κόσμου, δηλαδή από τις φιληδονίες, αλλά μάλλον να διατηρεί ακέραιη τη δύναμη της αγάπης, μέσα στην ενότητα της ευσέβειας και του αγιασμού· πράγμα το οποίο και συνέβη. Διότι, όπως διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων: «Το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή», προφανώς μέσα στην ένωση του Πνεύματος. Διότι αυτό ακριβώς είναι και εκείνο που πάλι ειπώθηκε από τον Παύλο: «Ένα σώμα και ένα πνεύμα»· «διότι οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, αφού όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο», και όλοι έχουμε χρισθεί με το ένα Πνεύμα, αυτό του Χριστού. Εφόσον λοιπόν επρόκειτο να γίνουν σύσσωμοι, και να συμμετάσχουν στο ένα και το αυτό Πνεύμα, θέλει τους μαθητές του να διατηρούνται σε μια ενότητα πνεύματος που σε καμία περίπτωση δεν διασπάται και σε μια αδιάρρηκτη ομόνοια.

Για να ενωθούμε, λοιπόν, σε ενότητα ως προς τον Θεό και μεταξύ μας και να συναναμειχθούμε κι εμείς οι ίδιοι, αν και χωριζόμαστε ως προς την ιδιαιτερότητα του καθενός μας σύμφωνα με τη νοούμενη διαφορά και στις ψυχές και στα σώματα, ο Μονογενής μηχανεύτηκε κάποιον τρόπο, επινοημένο μέσα από τη σοφία που του αρμόζει και τη βουλή του Πατέρα. Διότι με το ένα σώμα, δηλαδή το δικό του, ευλογώντας μέσω της μυστικής μεταλήψεως εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν, τους καθιστά σύσσωμους και με τον ίδιο και μεταξύ τους. Ποιος άλλωστε θα μπορούσε να χωρίσει και να αποξενώσει από τη μεταξύ τους φυσική ένωση αυτούς που συνδέονται προς ενότητα εν Χριστώ μέσω του ενός αγίου σώματος; Εάν λοιπόν «όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο», όλοι αποτελούμε ένα σώμα· διότι δεν είναι δυνατόν να μεριστεί ο Χριστός. Για τον λόγο αυτό και η Εκκλησία έχει ονομαστεί σώμα Χριστού, κι εμείς μέλη της εν μέρει, σύμφωνα με τη σύνεση του Παύλου. Εφόσον λοιπόν όλοι ενωνόμαστε σε ένα με τον Χριστό διά του αγίου σώματος, καθώς έχουμε λάβει τον ένα και αδιαίρετο μέσα στα δικά μας σώματα, οφείλουμε τα ίδια μας τα μέλη μάλλον σε αυτόν παρά στους εαυτούς μας.

Έχουμε κληθεί, λοιπόν, σε μετοχή της ευωδέστατης θυσίας, ως ιερό και «ευπρόσδεκτο γένος, ως έθνος άγιο, ως βασίλειο ιεράτευμα», νέοι και παρθένες, ηλικιωμένοι μαζί με τους νεότερους. Διότι εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά όλοι είμαστε ένα, «καθώς μετέχουμε από τον ένα άρτο», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Και αφού γίναμε άρτος νέος και πνευματικός, κατά τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Ένας άρτος και ένα σώμα είμαστε οι πολλοί», θα λάβουμε την εικόνα και την ομοίωση του ζωοποιού άρτου των όλων, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό, κάνοντας και εμάς παρόμοιους με τον εαυτό του. Πολύ ορθά, λοιπόν, παρομοίασε σε αυτά τη σοφία του Θεού με γυναίκα· διότι ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού, σε αντιστοιχία με το παράδειγμα της ζύμης. Όπως, δηλαδή, στην παραβολή του σπόρου εισήγαγε το πρόσωπο του γεωργού και του σπορέα, εφόσον δεν θα ήταν εύλογο να μνημονευθεί σε εκείνα τα σημεία γυναίκα, έτσι και εδώ, για τη ζύμη που αναμειγνύεται σε τρία σάτα αλευριού, η παραβολή παρομοίασε απολύτως ταιριαστά με γυναίκα που παρασκευάζει άρτο, εκείνον που στα προηγούμενα ονομάστηκε σπορέας.

Διότι δεν κοινωνούμε μόνο με το να μετέχουμε και να μεταλαμβάνουμε, αλλά και με το να ενωνόμαστε. Όπως ακριβώς το σώμα έχει ενωθεί με τον Λόγο, έτσι και εμείς ενωνόμαστε μαζί Του μέσω αυτού του άρτου. «Επειδή ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Τι λέω «κοινωνία», λέει, εμείς οι ίδιοι είμαστε αυτό το ίδιο το σώμα. Διότι ο άρτος είναι σώμα Χριστού, και εκείνοι που μεταλαμβάνουν γίνονται σώμα, όχι πολλά σώματα, αλλά ένα σώμα. Όπως ακριβώς ο άρτος, ο οποίος αποτελείται από πολλούς κόκκους, είναι έτσι ενωμένος ώστε να μη φαίνονται καθόλου οι κόκκοι, αλλά, ενώ υπάρχουν, η διαφορά τους να είναι αδιόρατη εξαιτίας της συνοχής τους, έτσι συνδεόμαστε και αναμεταξύ μας και με τον Χριστό. Διότι δεν τρέφεται άλλος από ένα σώμα και άλλος από άλλο, αλλά όλοι από το ίδιο. Γι' αυτό λέει: «Διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Αν όμως μετέχουμε από το ίδιο και γινόμαστε όλοι το ίδιο, γιατί δεν επιδεικνύουμε και την ίδια αγάπη, ώστε να γίνουμε και ως προς αυτό ένα; «Βλέπετε τον κατά σάρκα Ισραήλ. Εκείνοι που τρώνε τις θυσίες, δεν είναι κοινωνοί του θυσιαστηρίου; Τι λέω λοιπόν;» Επειδή πολλοί στέκονταν πιο χαμηλά από το μεγαλείο των όσων ειπώθηκαν, τους πείθει με βάση τα παλαιότερα και τα συνηθισμένα. Και ορθά λέει «κατά σάρκα», εφόσον οι ίδιοι είναι κατά πνεύμα. Αυτό που εννοεί είναι το εξής: Διδαχθείτε έστω και από τα πιο υλικά πράγματα. «Ότι το είδωλο είναι κάτι; Ή ότι το ειδωλόθυτο είναι κάτι;»

Έτσι και τώρα, αγιώτατε πάτερ, καλός είναι ο ένζυμος άρτος, καλός και ο άζυμος· αλλά αν ο άζυμος σκανδαλίζει και θεωρείται κατώτερος για θυσία και αποκαλείται από τη Γραφή ατελής και νεκρός και άρτος κακώσεως, γιατί να μην προτιμηθεί ο ένζυμος και να απορριφθεί ο άζυμος, αφού «ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί», λέει ο θείος Απόστολος; Διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο. Επομένως, όπου δεν μετέχουμε από τον έναν άρτο, είναι επόμενο ότι ούτε ένα σώμα είμαστε, ούτε συμπνέουμε μεταξύ μας, ούτε έχουμε την ίδια πορεία. Σας παρακαλώ, λέει ο ίδιος, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να λέτε όλοι το ίδιο και να μην υπάρχουν σχίσματα ανάμεσά σας.

Φέρε στον νου σου τα αίματα των χριστιανών που χύνονται κάθε μέρα, και την πικρή δουλεία στους βαρβάρους, και τον ονειδισμό του σταυρού του Χριστού, και επιπλέον την ανατροπή των θυσιαστηρίων, την καταστροφή των ιερών ναών, την παύση των θείων ύμνων, την κατάσχεση των αγίων τόπων, τη λεηλασία των ιερών σκευών και κειμηλίων. Όλα αυτά ενδέχεται να τερματιστούν μέσω της ειρήνης και της ομόνοιάς μας, με τη συνεργεία του Θεού, αν μόνο θελήσετε, αποβάλλοντας αυτή τη σκληρή και ανυποχώρητη στάση, να συγκαταβείτε σε εμάς τους ασθενείς και να απομακρύνετε από τη μέση όσα μας σκανδαλίζουν. «Αν το φαγητό», λέει, «σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ». Και όμως δεν έχει απαγορευθεί η βρώση κρέατος. Έτσι και τώρα, αγιώτατε πατέρα, καλός είναι ο ένζυμος άρτος, καλός και ο άζυμος. Αλλά αν ο άζυμος σκανδαλίζει και θεωρείται κατώτερος για τη θυσία και ατελής και νεκρός, και ονομάζεται «άρτος κακώσεως» από τη Γραφή, γιατί να μην προτιμηθεί ο ένζυμος και να απομακρυνθεί ο άζυμος; Διότι «ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί», λέει ο θείος απόστολος, «επειδή όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Επομένως, όπου δεν μετέχουμε από τον έναν άρτο, εύλογα ούτε ένα σώμα είμαστε, ούτε συμπνέουμε μεταξύ μας ούτε ακολουθούμε την ίδια πορεία.

Διότι δεν έλαβε άζυμο ο Κύριος, όταν, αφού ευχαρίστησε, το έκλασε και το έδωσε στους μαθητές, αλλά άρτο, όπως μαρτυρούν οι τέσσερις Ευαγγελιστές και ο θείος απόστολος Παύλος. Εσείς, λοιπόν, από πού παραλάβατε να τρώτε άζυμα ως αντίτυπα του σώματος του Χριστού, ενώ ολόκληρη η Εκκλησία των πιστών προσφέρει άρτο ως θυσία στον Χριστό; Από τον Χριστό ή από τους αποστόλους Του; Μη γένοιτο. Διότι πουθενά δεν αναφέρεται στις θείες Γραφές ή στο Ευαγγέλιο ότι ο Χριστός, τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, έλαβε άζυμο, αλλά άρτο, όπως έχει ειπωθεί, και αφού ευχαρίστησε τον έκλασε και είπε: Λάβετε, φάγετε, τούτο είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησή μου. Ομοίως δε και ο θείος Παύλος, σε συμφωνία με το Ευαγγέλιο, λέει γι' αυτό: κρίνετε εσείς αυτό που λέω· το ποτήριο της ευλογίας το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Διότι ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· επειδή όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο. Κατανοήσατε; Άρτο ονόμασε αυτό που τρώμε, ως αντίτυπο του σώματος του Χριστού, και όχι άζυμο.

είτε τα δέχεστε από εκείνους είτε τα φτιάχνετε μόνοι σας, είναι άζυμα και εξαιτίας αυτού θα έχετε βαρύτερη τιμωρία· διότι, παραλείποντας να πράττετε αυτά που προσταχθήκατε από τον Χριστό και τους αποστόλους του, πράττετε, σαν να είστε υπό τον νόμο της δουλείας, αυτά που πράττουν οι Ιουδαίοι που κάθονται στη σκιά και το σκοτάδι του νόμου· απειθώντας έτσι στον Παύλο που λέει: αδελφοί, «ο καθένας στην τάξη που κλήθηκε, σε αυτήν και ας παραμένει». Διότι δεν θα βρείτε απολύτως πουθενά στη θεία Γραφή να αναφέρεται ο όρος άζυμο από τον Χριστό ή από τους αποστόλους του, κατά τον χρόνο που μυσταγωγούνταν από εκείνον το μυστήριο της Καινής Διαθήκης. Ο μεν Παύλος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: («Κρίνετε εσείς αυτό που λέω. Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος, τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Διότι οι πολλοί είμαστε ένας άρτος, ένα σώμα· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Και πάλι: Α) «Εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο το οποίο και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, έλαβε άρτο» (λέει, και όχι άζυμο) και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και είπε: λάβετε, φάγετε (αυτό είναι το σώμα μου που κόβεται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησή μου· και δεν είπε μόνο μία φορά «άρτο», αλλά πολλές φορές. Α) Και δεν το λέει μόνο αυτός αυτό, αλλά και οι υπόλοιποι ευαγγελιστές.

Αλλά και για αυτά ο ίδιος Απόστολος διδάσκει με σαφήνεια στα σημεία όπου, γράφοντας προς τους Κορινθίους, τους αποτρέπει από το να τρώνε τα ειδωλόθυτα. Δεν αποδεικνύει το πώς ο άρτος γίνεται σώμα του Χριστού και το ποτήριο αίμα, θεωρώντας ότι αυτό δεν χρειάζεται καν απόδειξη, αλλά εκλαμβάνοντάς το εξ αρχής ως κοινώς ομολογούμενο από όλους, τους ρωτά αποφατικά για να τους συνετίσει, ως εξής: «Το ποτήριον της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος, τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού;». Έπειτα, προσθέτει, για να δείξει ότι από μια τέτοια ερώτηση δεν αποδέχεται την άρνηση αλλά την κατάφαση: «Επειδή ένας άρτος υπάρχει, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύει ότι το να τρώει κανείς ειδωλόθυτα ισοδυναμεί με το να μετέχει σε τραπέζι δαιμόνων. Γι' αυτό και πάλι λέει: «Δεν μπορείτε να πίνετε ποτήριο του Κυρίου και ποτήριο δαιμόνων· δεν μπορείτε να μετέχετε σε τραπέζι Κυρίου και σε τραπέζι δαιμόνων». Προχωρώντας δε ακόμη περισσότερο, παρουσιάζει σαφέστατα και το από πού έλαβε αυτό που διατυπώνει τώρα ως κοινώς ομολογούμενο: ότι το έλαβε από τον Κύριο. Διότι λέει: «Εγώ παρέλαβα από τον Κύριο αυτό που και σας παρέδωσα, ότι δηλαδή ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα που παραδιδόταν, πήρε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και είπε: Λάβετε, φάγετε· τούτο είναι το σώμα μου, το οποίο κομματιάζεται για εσάς· τούτο να κάνετε σε ανάμνησή μου».

Ποιος, λέει, εκτός βέβαια από τον Χριστό, ο οποίος και τώρα επιδεικνύει σε εμάς όμοια και μεγαλύτερα έργα. Μπορεί δε το «ακολουθούσης» να εκληφθεί και διαφορετικά· διότι η νοητή πέτρα, δηλαδή ο Χριστός, όχι μόνο τους χορήγησε παραδόξως όσα αναφέρθηκαν, αλλά και στη συνέχεια τους ακολουθούσε και συμπορευόταν μαζί τους, ευεργετώντας τον ισραηλιτικό λαό με παρόμοια και μεγαλύτερα, αλλά ακολουθεί και τώρα εμάς τους πιστούς. Ώστε, να αποτελούν συνέχεια της ίδιας πρόνοιας και του ίδιου Δεσπότη και Θεού τόσο τα θαύματα και οι ευεργεσίες στην Παλαιά Διαθήκη όσο και στην Καινή. [Α' Κορ. 10,13] Το «αλλά θα κάνει μαζί με τον πειρασμό και την έκβαση» μπορεί να εκληφθεί με δύο τρόπους: είτε ότι, ενώ παραχωρεί να έρθει ο πειρασμός, αμέσως τον διαλύει και τον σταματά, ώστε να μπορείτε να τον υπομείνετε επειδή σας ενοχλεί για λίγο χρονικό διάστημα· είτε ότι μαζί με τον πειρασμό θα δημιουργήσει και την έκβαση που βασίζεται στην υπομονή και την καρτερία, δηλαδή θα σας κάνει αμέσως καρτερικούς και ικανούς να υπομένετε, ώστε να μη βλάπτεστε καθόλου από τον πειρασμό, αλλά απεναντίας να κερδίζετε πολλά. [Α' Κορ. 10,16-17] Απόδειξη των όσων ειπώθηκαν είναι αυτό που ακολουθεί. Διότι από πού είναι φανερό, λέει, ότι «ο άρτος τον οποίο τεμαχίζουμε είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού», δηλαδή ότι μας συνάγει σε κοινωνία του σώματος του Χριστού;

Ω, πόσο δίκαιη είναι η αγανάκτηση και του ιερού μας αρχιερέα και ολόκληρου του ομολογητικού πληρώματος! Διότι, αν εκείνο δεν είναι κοινωνία ούτε έκπτωση, ποιο είναι το όφελος των δικών τους αγώνων και άθλων, των αιμάτων και των ταλαιπωριών; Και γιατί επιτιμήθηκε και ο ίδιος; Και γιατί εγκαταλείπει το μοναστήρι; Και γιατί εμποδίζεται από την ιερουργία; Ω, και πάλι λέω, της θείας αγανάκτησης! Διότι, καταπνίγοντας την αλήθεια με την αδικία, νομίζει ότι και οι πατέρες παθαίνουν τα ίδια με αυτόν. Εμπρός λοιπόν, ας δούμε τον παράλογο ισχυρισμό: «Μετέλαβα, αλλά δεν κοινώνησα». Λέει λοιπόν κάπου έτσι ο ξακουστός μεταξύ των θεολόγων: «Μετέλαβα την εικόνα και δεν τη φύλαξα. μεταλαμβάνει τη δική μου ασθένεια, για να σώσει την εικόνα και να απαθανατίσει τη σάρκα. Συνεπώς, κοινωνεί μια δεύτερη κοινωνία, και πολύ πιο παράδοξη από την πρώτη». Ιδού, το «μετέλαβα» φανερώνεται ότι ταυτίζεται με το να κοινωνείς. Διότι η μετάληψη και η κοινωνία είναι το ίδιο πράγμα, η μεν ονομάζεται έτσι από το ότι κάποιος μετέχει, ενώ η δεύτερη από το ότι αυτοί που μετέχουν ενώνονται μεταξύ τους. Και γι' αυτό λέει ο θεσπέσιος απόστολος: Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Τον άρτο, τον οποίο τεμαχίζουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Κυρίου; Διότι ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί επειδή όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο.

Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα εγκαλούμαστε, διότι απαγορεύσαμε να μνημονεύεται στις ιερές δεήσεις κατά τη θεία μυσταγωγία από ορθόδοξο κάποιος που υποκρινόταν τον ορθόδοξο, αλλά βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση μέχρι τέλους. Διότι, εάν προλάβαινε, έστω και κατά την ώρα του θανάτου, μέσω της εξομολόγησης να μεταλάβει τα άγια μυστήρια, θα μπορούσε ο ορθόδοξος να κάνει αναφορά υπέρ αυτού. Επειδή όμως απεβίωσε ενώ βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση, πώς είναι δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να ενταχθεί στην ορθόδοξη κοινωνία; Γι' αυτό εξάλλου λέει ο ιερός Απόστολος: «Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Διότι ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Επομένως, κατ' αναλογία, και η κοινωνία του αιρετικού άρτου και του ποτηρίου ανήκει στην αντίθετη μερίδα· και το ένα σώμα καθιστά όσους κοινωνούν μαζί του αποξενωμένους από τον Χριστό· διότι δεν υπάρχει καμία «Κοινωνία του φωτός με το σκότος, ούτε μετοχή της δικαιοσύνης με την ανομία, ούτε μερίδιο του πιστού με τον άπιστο, ούτε συμφωνία του ναού του Θεού με τα είδωλα», όπως αλλού ο ίδιος αναφώνησε.