Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:21

Διότι είναι αδύνατον να μπορεί κανείς να ακολουθεί ταυτόχρονα και τον Θεό και τα πονηρά και ακάθαρτα πνεύματα. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήρι του Κυρίου και το ποτήρι των δαιμόνων, δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμόνων». Διότι ο θεοφιλής ακολουθεί μία μόνο οδό· αντίθετα, ασταθής, κλονισμένος και συνηθισμένος να βαδίζει και στους δύο δρόμους είναι ο αβέβαιος, ο οποίος κατευθύνεται εύκολα όπου κι αν τύχει.

Είναι λοιπόν σωτήριο πράγμα να προσκολλάται κανείς στα θεία θυσιαστήρια, να οικειοποιείται όσα προέρχονται από τον Θεό και να μην αναζητά τα ξένα, τα οποία οδηγούν στην αμαρτία. Αυτό το πράττουν όσοι δεν ζουν με γνήσιο χριστιανικό τρόπο, αλλά εκπίπτουν μετά το σωτήριο βάπτισμα σε ειδωλολατρικά έθιμα και πρακτικές, στους οποίους ταιριάζει να απευθύνει κανείς τα λόγια του Παύλου: «Δεν μπορείτε να μετέχετε σε τραπέζι Κυρίου και σε τραπέζι δαιμόνων». Το ίδιο ισχύει βεβαίως και για εκείνους που ενώνονται με τους ανόσιους αιρετικούς και μετέχουν στα δικά τους θυσιαστήρια, για τους οποίους αληθινά τα αγαπημένα θυσιαστήρια έγιναν αλλότρια. Διότι πλήθυναν για τον εαυτό τους τις αφορμές για αμαρτία, θυσιάζοντας τον αμνό έξω από την ιερή και θεία αυλή, δηλαδή την Εκκλησία. <Διότι εάν προσφέρουν θυσία και φάνε κρέατα, ο Κύριος δεν θα τα αποδεχθεί· τώρα θα θυμηθεί τις αδικίες τους και θα τιμωρήσει τις αμαρτίες τους>. Το ότι έγιναν και πλήθυναν από τον Εφραίμ τα θυσιαστήρια της αμαρτίας, το δηλώνει πολύ καλά και με αυτά τα λόγια. Διότι αυτά που θυσιάζουν, λέει, προσφέρονται από αυτούς όχι στον Θεό, αλλά μάλλον στους ναούς των ειδώλων· και έστω κι αν γιορτάζουν με τις θυσίες, χορταίνοντας με φαγητά ή ποτά, το πράγμα αυτό δεν σημαίνει τίποτα για τον Θεό.

Διότι δεν μιλάμε τώρα γενικώς περί φιλοσοφίας με αυτά που λέμε, αλλά για τη φιλοσοφία των ανθρώπων αυτών. Διότι, αν σύμφωνα με τον Παύλο δεν μπορεί κάποιος «να πίνει ποτήριον Κυρίου και ποτήριον δαιμονίων», πώς θα μπορούσε κάποιος να έχει τη σοφία του Θεού και να εμπνέεται από δαίμονες; Δεν είναι δυνατόν αυτό, δεν είναι δυνατόν.

Και τι είναι πιο ασύνετο από εκείνους που υπερηφανεύονται επειδή μυούνται στους δαίμονες και αποδίδουν σε αυτούς τη χορηγία της δικής τους σοφίας; Διότι δεν λέμε αυτά που λέμε τώρα απλώς περί φιλοσοφίας, αλλά περί της φιλοσοφίας των ανθρώπων αυτών· διότι εάν, σύμφωνα με τον Παύλο, δεν μπορεί κάποιος να πίνει από το ποτήριο του Κυρίου και από το ποτήριο των δαιμονίων, πώς θα μπορούσε κάποιος να έχει τη σοφία του Θεού και ταυτόχρονα να εμπνέεται από τους δαίμονες;» Τι είναι λοιπόν αυτό που λέμε;

ΡΟ'. Στον Χαιρήμονα. Περί αυτών που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια. Κάποιοι λένε για σένα ότι πράττεις κάθε τι το απαγορευμένο, καθώς και ορισμένα αθέμιτα έργα, ενώ ταυτόχρονα απλώνεις συνεχώς τα χέρια σου στα θεία μυστήρια και μετέχεις με θράσος σε αυτά που δεν σου επιτρέπεται να αγγίξεις. Προκάλεσε μάλιστα τη μεγάλη μου έκπληξη η αναίδειά σου, το ότι δηλαδή, ενώ κοινωνείς μέχρι κόρου στις τράπεζες των δαιμόνων, δεν φοβάσαι να μετέχεις και στην τράπεζα του Κυρίου. Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως σε καταλάβει καμία θηλιά, όπως τον Ιούδα, ο οποίος απελπίστηκε από την ίδια του την προπέτεια, και ενώ διέπραττε την προδοσία, απαιτούσε τη θεία κοινωνία.

Και δεν θέλω να γίνεστε κοινωνοί των δαιμονίων. Είδες αγάπη προστατευτικού πατέρα; Είδες ότι και αυτή η ίδια η φράση αποδίδει με πολλή έμφαση τη διάθεσή του; Διότι δεν θέλω, λέει, να έχετε τίποτε το κοινό με εκείνους. Έπειτα, επειδή εισήγαγε τον λόγο με μορφή παραινέσεως, ώστε να μην τον περιφρονήσει κάποιος από τους πιο αναίσθητους, θεωρώντας ότι έχει την εξουσία να επιλέξει —επειδή δηλαδή είχε πει «Δεν θέλω» και «Εσείς κρίνετε»—, στο εξής αποφαίνεται και νομοθετεί λέγοντας: Δεν μπορείτε να πίνετε ποτήριο Κυρίου και ποτήριο δαιμονίων· δεν μπορείτε να μετέχετε σε τράπεζα Κυρίου και σε τράπεζα δαιμονίων. Και αρκείται μόνο στις λέξεις αυτές για να τους αποτρέψει. Έπειτα ελέγχει και με τρόπο που προκαλεί ντροπή: Ή μήπως προκαλούμε τον Κύριο σε ζηλοτυπία; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του; Δηλαδή, τον προκαλούμε για να δούμε αν μπορεί να μας τιμωρήσει, και τον παροξύνουμε, αποχωρώντας προς το μέρος των αντιπάλων του και τασσόμενοι με τους εχθρούς του; Και το είπε αυτό, υπενθυμίζοντάς τους την παλαιά ιστορία και την παρανομία των πατέρων τους. Γι' αυτό άλλωστε χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη, την οποία κάποτε χρησιμοποίησε και ο Μωυσής προς τους Ιουδαίους, όταν τους κατηγορούσε για ειδωλολατρία εκ προσώπου του Θεού: Διότι αυτοί, λέει, με προκάλεσαν σε ζηλοτυπία με κάτι που δεν είναι Θεός, με παρόργισαν με τα είδωλά τους. Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του; Είδες πόσο φοβερά, πόσο φρικτά τους επέπληξε, συγκλονίζοντας τα ίδια τους τα νεύρα, και πώς, οδηγώντας τον συλλογισμό σε άτοπο, τους έθιξε σφοδρά και κατέρριψε την οίησή τους;

Το ότι πάλι δικάζονταν στα έξω δικαστήρια: Τολμάει κάποιος από εσάς, όταν έχει διαφορά με τον άλλον, να δικάζεται ενώπιον των απίστων; Το ότι επίσης έτρωγαν ειδωλόθυτα: Δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων. Και όσον αφορά το ότι δεν κάλυπταν το κεφάλι τους οι γυναίκες, αλλά αντίθετα το έκαναν οι άνδρες, άκουσε πώς τους επιπλήττει λέγοντας: Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταισχύνει το κεφάλι του· κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτο το κεφάλι, καταισχύνει το κεφάλι της. Και το ότι περιφρονούσαν τους φτωχούς, και αυτό το φανέρωσε λέγοντας: Άλλος μεν πεινάει, άλλος δε μεθάει· και πάλι: Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού, και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν;

Προσέχετε ακριβώς πώς συμπεριφέρεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Ποιος θα έχει δικαιολογία για την αμέλειά του, όταν ακούει τόσες πολλές παραγγελίες; Και αλλού πάλι: Μην αποδέχεστε αιρετικό άνθρωπο μετά από μία και δεύτερη νουθεσία· και πάλι: Μην παρασύρεστε από ποικίλες και ξένες διδασκαλίες· και πάλι: Οι αιρετικοί άνθρωποι θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· και αλλού: Για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό. Ακούστε πάλι, εσείς που τελείτε τα δείπνα της αγάπης μαζί τους· πώς θα ξεφύγετε από την οργή που έρχεται εναντίον σας, εσείς που μολύνεστε μαζί με αυτούς στα φαγητά και στα ποτά; Πώς τολμάτε να προσέρχεστε στα θεία και φρικτά μυστήρια του Χριστού; Ή δεν ακούσατε τον μακάριο Παύλο να βροντοφωνάζει ότι: Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήριο του Κυρίου και το ποτήριο των δαιμόνων· δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων.

«Αλλά ότι αυτά που θυσιάζουν τα έθνη, τα θυσιάζουν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό. Και δεν θέλω εσείς να γίνεστε κοινωνοί των δαιμονίων.» Αφού είπε ότι γίνονται κοινωνοί του θυσιαστηρίου, φοβούμενος μήπως φανεί ότι μιλάει σαν να έχουν κάποια δύναμη τα είδωλα και σαν να μπορούν να βλάψουν, δες πώς τα αναιρεί, λέγοντας σχεδόν τα εξής: Αυτά τα λέω, λέει, και σας αποτρέπω, όχι επειδή τα είδωλα μπορούν να βλάψουν καθόλου και έχουν κάποια δύναμη· διότι δεν είναι τίποτα· αλλά θέλω να τα περιφρονείτε, και γι' αυτόν τον λόγο, με μεγάλη σπουδή σας αποτρέπω από τέτοιες τροφές, επειδή δεν προσφέρονται στον Θεό. Γι' αυτό λέει: «Αυτά που θυσιάζουν τα έθνη, στα δαιμόνια τα θυσιάζουν, και όχι στον Θεό». «Δεν μπορείτε να πίνετε από το ποτήριο του Κυρίου και από το ποτήριο των δαιμονίων. Δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων.» Αφού χρησιμοποίησε τον παραινετικό λόγο, χρησιμοποιεί στη συνέχεια και τον αποφαντικό και αυθεντικό, και αρκείται μόνο στα ονόματα για την αποτροπή, λέγοντας ποτήριο του Κυρίου και ποτήριο των δαιμονίων. «Ή μήπως προκαλούμε τη ζηλοτυπία του Κυρίου; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» Δηλαδή, τον δοκιμάζουμε για να δούμε αν μπορεί να μας τιμωρήσει, και τον παροργίζουμε, πηγαίνοντας με το μέρος των εχθρών. Αυτό δε το είπε, υπενθυμίζοντάς τους την παλαιά ιστορία. Γι' αυτό και χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη, την οποία χρησιμοποίησε και ο Μωυσής προς τους Ιουδαίους, όταν τους ελέγχει για την ειδωλολατρία εκ προσώπου του Θεού. Διότι «αυτοί», λέει, «με προκάλεσαν σε ζηλοτυπία με αυτούς που δεν είναι θεοί». «

«Σήκω και αγίασε τον λαό για την αυριανή ημέρα· και εκείνος που θα υποδειχθεί από τον Κύριο, θα κατακαεί στη φωτιά, αυτός και όλα όσα του ανήκουν, επειδή παρέβη τη διαθήκη του Κυρίου και διέπραξε ανομία στον Ισραήλ. Και σηκώθηκε ο Ιησούς [του Ναυή] νωρίς το πρωί και είπε στον Αχάρ: Ανάγγειλέ μου τι έκανες. Και είπε ο Αχάρ: Είδα ανάμεσα στα λάφυρα ένα ωραίο πολύχρωμο ένδυμα, και διακόσια δίδραχμα αργυρίου, και μία χρυσή ράβδο βάρους πενήντα διδράχμων, και τα πήρα· και ορίστε, είναι κρυμμένα μέσα στη γη. Και λιθοβόλησαν αυτόν και όλους τους δικούς του». ΤΙΤΛΟΣ ΝΑ΄. — Περί των πραγμάτων που δεν αναμειγνύονται, και αυτών που δεν μπορούν να έχουν καμία κοινωνία μεταξύ τους. «Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι;» «Τι κοινωνία μπορεί να έχει ο λύκος με τον αμνό; Το ίδιο και ο αμαρτωλός με τον ευσεβή. Τι κοινωνία μπορεί να έχει η πήλινη χύτρα με τον λέβητα; Αν η πρώτη προσκρούσει, αυτή θα συντριβεί». «Δεν μπορείτε να μετέχετε σε τράπεζα Κυρίου και σε τράπεζα δαιμονίων. Ποια μετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ή ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει στον ναό του Θεού με τα είδωλα;» Δεν επιδέχεται καμία ανάμειξη η αντίθεση του ελεήμονος προς τον σκληρόκαρδο.

«Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό· εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν. Όπως με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας, και εγώ ζω εξαιτίας του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και εκείνος εξαιτίας μου. Αυτός είναι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό. Όχι όπως έφαγαν το μάννα και πέθαναν· εκείνος που τρώει αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα». «Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήρι του Κυρίου και το ποτήρι των δαιμόνων. Δεν μπορείτε να μετέχετε στο τραπέζι του Κυρίου και στο τραπέζι των δαιμόνων. Μήπως προκαλούμε τη ζηλοτυπία του Κυρίου; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο το οποίο και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, πήρε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε, και είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόβεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου».

Εάν όμως τόσο πολύ σκοτίστηκαν στους διαλογισμούς τους, και μωράνθηκε η ασύνετη καρδιά τους, και αμβλυωπούν απέναντι στις ακτίνες του ευαγγελικού κηρύγματος, και δεν έχουν τη δύναμη να κατανοήσουν τη διαφορά σε όσα απέχουν άπειρα μεταξύ τους και ξεπερνούν κάθε σύγκριση, επειδή δεν γνωρίζουν να κάνουν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και στο βέβηλο, ας ακούσουν τι διακηρύσσει προς αυτούς ο ιερουργός του Ευαγγελίου, υποδεικνύοντας το βαθύ σκοτάδι που καλύπτει τις ψυχές τους: Ότι εάν το Ευαγγέλιό μας είναι καλυμμένο, είναι καλυμμένο σε εκείνους που χάνονται· στους οποίους ο θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τις διάνοιες των απίστων, ώστε να μη λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός της δόξας του Ευαγγελίου του Χριστού· και επιπλέον, δεν θέλω να γίνεστε κοινωνοί των δαιμόνων· δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήριο του Κυρίου και το ποτήριο των δαιμόνων· δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμόνων.

Αλλά και για αυτά ο ίδιος Απόστολος διδάσκει με σαφήνεια στα σημεία όπου, γράφοντας προς τους Κορινθίους, τους αποτρέπει από το να τρώνε τα ειδωλόθυτα. Δεν αποδεικνύει το πώς ο άρτος γίνεται σώμα του Χριστού και το ποτήριο αίμα, θεωρώντας ότι αυτό δεν χρειάζεται καν απόδειξη, αλλά εκλαμβάνοντάς το εξ αρχής ως κοινώς ομολογούμενο από όλους, τους ρωτά αποφατικά για να τους συνετίσει, ως εξής: «Το ποτήριον της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος, τον οποίο κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού;». Έπειτα, προσθέτει, για να δείξει ότι από μια τέτοια ερώτηση δεν αποδέχεται την άρνηση αλλά την κατάφαση: «Επειδή ένας άρτος υπάρχει, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί· διότι όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύει ότι το να τρώει κανείς ειδωλόθυτα ισοδυναμεί με το να μετέχει σε τραπέζι δαιμόνων. Γι' αυτό και πάλι λέει: «Δεν μπορείτε να πίνετε ποτήριο του Κυρίου και ποτήριο δαιμόνων· δεν μπορείτε να μετέχετε σε τραπέζι Κυρίου και σε τραπέζι δαιμόνων». Προχωρώντας δε ακόμη περισσότερο, παρουσιάζει σαφέστατα και το από πού έλαβε αυτό που διατυπώνει τώρα ως κοινώς ομολογούμενο: ότι το έλαβε από τον Κύριο. Διότι λέει: «Εγώ παρέλαβα από τον Κύριο αυτό που και σας παρέδωσα, ότι δηλαδή ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα που παραδιδόταν, πήρε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και είπε: Λάβετε, φάγετε· τούτο είναι το σώμα μου, το οποίο κομματιάζεται για εσάς· τούτο να κάνετε σε ανάμνησή μου».

Γι' αυτό και ο θείος Λουκάς στο Ευαγγέλιο αναφέρει ότι πρώτα ευλογείται το ποτήριο του δεσποτικού αίματος και μετέχουν οι πιστοί, και έπειτα μεταλαμβάνουν τον άρτο. Ο θείος απόστολος, ωστόσο, την ευλογία του ποτηρίου άλλοτε την προτάσσει και άλλοτε την τοποθετεί μετά από αυτήν του δεσποτικού σώματος. Διότι λέει: «Το ποτήριο που ευλογούμε, δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού;», έπειτα: «τον άρτο που τεμαχίζουμε» και πάλι: «δεν μπορείτε να πίνετε ποτήριο Κυρίου και ποτήριο δαιμονίων, και δεν μπορείτε να μετέχετε σε τράπεζα Κυρίου». Αλλού δε, λέει: «Τη νύχτα που παραδιδόταν», λέγοντας για τον Δεσπότη, «έλαβε τον άρτο», και έπειτα στη συνέχεια κάνει λόγο και για το ποτήριο.

Σχετικά λοιπόν με τον της Δημητριάδος και τους μαθητές του που αποστάτησαν, για να γνωρίσεις το δέντρο από τους καρπούς και να ευχηθείς σε αυτούς μεν μετάνοια, σε εμένα δε τον άθλιο στήριξη απέναντι σε όσους με πολεμούν αόρατα και ορατά, ώστε να αξιωθώ να ακολουθήσω όλους τους σημερινούς ομολογητές του Χριστού· διότι ομολογητής είναι ο καθένας που αντιστέκεται. Σχετικά με τα άλλα δύο κεφάλαια, αυτή είναι η άποψή μου. Πρεσβύτερος που υπέγραψε την ασέβεια οφείλει να μετανοήσει και να κλάψει θερμά για να του συγχωρηθεί το ασέβημα, να μη λειτουργεί δε σε καμία περίπτωση, έστω και αν δεν μνημονεύει τον ασεβή, αλλά να απέχει από την ιερουργία, μέχρις ότου επιβλέψει ο Κύριος και δώσει καιρό για ορθόδοξη σύνοδο, στην οποία καθένας θα κριθεί επαξίως σύμφωνα με την κρίση του Θεού. Εγώ δε συμβουλεύω, εάν συμμετείχε στην ασεβή κοινωνία μεταλαμβάνοντας, να απέχει και από τα αγιάσματα για ένα ή δύο χρόνια· διότι είναι γραμμένο: δεν μπορείτε να πίνετε από το ποτήριο του Κυρίου και από το ποτήριο των δαιμονίων, δεν μπορείτε να μετέχετε στο τραπέζι του Κυρίου και στο τραπέζι των δαιμονίων. Το ίδιο ισχύει και για τις εκκλησίες· ποια συμφωνία έχει ο ναός του Θεού με τα είδωλα; Δεν πρέπει λοιπόν να εισερχόμαστε στα μαρτύρια των αιρετικών, όπως μας έχει προσταχθεί από την αγία σύνοδο, εκτός εάν ο ναός περιέλθει πλήρως στην εξουσία ορθοδόξου, ώστε να μη λειτουργείται πλέον από αιρετικό· διότι τότε ο ορθόδοξος πρέπει και να εισέρχεται και να λειτουργεί, χωρίς να αποτελούν κώλυμα όσα προηγήθηκαν.

Και ιδού, πρώτα επιχειρεί αυτήν τη δοκιμασία: αφού τέλεσε κάποια λαμπρή θυσία και ετοίμασε με αυτή την αφορμή ένα πολυτελές τραπέζι, διατάζει τον γενναίο Κινάμωνα να καθίσει και να συνεστιωθεί μαζί με τους υπόλοιπους άρχοντες. Εκείνος όμως, έχοντας διδαχθεί από τον Παύλο ή, για να πούμε το ορθότερο, επειδή θυμόταν καλά από πριν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ, ούτε είναι δυνατόν όσοι πιστεύουν στον Χριστό «να πίνουν ποτήριο Κυρίου και ποτήριο δαιμονίων», αρνήθηκε τη συνεστίαση.