Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:23

Διότι, ενώ το σώμα έχει οφθαλμούς για να βλέπει την κτίση και μέσω αυτής της παναρμόνιας διάταξης να γνωρίζει τον Δημιουργό· ενώ έχει και ακοή για να ακούει τα θεία λόγια και τους νόμους του Θεού· ενώ έχει και χέρια, τόσο για την εκτέλεση των αναγκαίων εργασιών όσο και για να εκτείνονται σε προσευχή προς τον Θεό· η ψυχή, έχοντας απομακρυνθεί από τη θεωρία των αγαθών και από την κίνησή της σύμφωνα με αυτά, πλέον πλανάται και κινείται προς τα αντίθετα. Έπειτα, βλέποντας την ικανότητά της, όπως προείπα, και κάνοντας κατάχρηση αυτής, σκέφτηκε ότι μπορεί να κινεί τα μέλη του σώματος και προς τα αντίθετα· και για τον λόγο αυτόν, αντί να βλέπει την κτίση, στρέφει τον οφθαλμό προς τις επιθυμίες, επιδεικνύοντας ότι έχει και αυτή τη δυνατότητα, και νομίζοντας ότι, εφόσον κινείται, διασώζει την αξία της και δεν αμαρτάνει κάνοντας ό,τι μπορεί. Αγνοεί όμως ότι δεν δημιουργήθηκε απλώς για να κινείται, αλλά για να κινείται προς εκείνα που πρέπει· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο άλλωστε και η αποστολική φωνή παραγγέλλει: «Όλα επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα».

Επειδή από τις πράξεις ή τα λόγια που μας απασχολούν, άλλα μεν έχουν οριστεί σαφώς από την εντολή του Θεού στην Αγία Γραφή, ενώ άλλα έχουν αποσιωπηθεί· ως προς τα γεγραμμένα, καμία απολύτως εξουσία δεν έχει δοθεί σε κανέναν, ούτε να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ούτε να παραλείψει κάτι από τα προσταγμένα, εφόσον ο Κύριος παρήγγειλε μία για πάντα και είπε: «Και να τηρήσεις τον λόγο τον οποίο σου παραγγέλλω σήμερα· δεν θα προσθέσεις σε αυτόν και δεν θα αφαιρέσεις από αυτόν». Διότι υπάρχει φοβερή αναμονή κρίσεως και ορμή πυρός που πρόκειται να καταβροχθίσει εκείνους που τολμούν κάτι τέτοιο· ως προς τα αποσιωπηθέντα, από την άλλη, ο απόστολος Παύλος μάς έθεσε τον κανόνα λέγοντας: «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα. Κανείς ας μην αναζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου». Επομένως, με κάθε τρόπο είναι αναγκαίο, είτε να υποτασσόμαστε στον Θεό σύμφωνα με την εντολή Του, είτε στους άλλους εξαιτίας της εντολής Του.

Διότι σου λέω πως πολλές φορές, την ώρα της προσευχής, καταφρονείς τη δική σου σωτηρία, όπως ακριβώς έπαθε και ο Ισραήλ. Διότι λέει η Γραφή: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος, λίπανε, πάχυνε, πλάτυνε· και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε». Εάν πάλι ζητάς να λάβεις κάποιο πράγμα, ούτε και αυτό να το ζητάς απόλυτα. Διότι λέω πως πολλές φορές εσύ, ως άνθρωπος, νομίζεις ότι αυτό σε συμφέρει, ενώ πολλές φορές δεν συμφέρει. Εάν όμως εγκαταλείψεις το θέλημά σου, και θελήσεις να πορευτείς σύμφωνα με το δικό Του θέλημα, θα είσαι άφοβος· διότι Αυτός, που προγνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, μας ποιμαίνει σύμφωνα με την επιείκειά Του. Επειδή εμείς δεν γνωρίζουμε εάν μας συμφέρουν αυτά που ζητούμε. Διότι πολλοί, αφού πέτυχαν την επιθυμία τους, αργότερα μετανόησαν· και πολλές φορές έπεσαν σε πολλά κακά, επειδή δεν αναζήτησαν με ακρίβεια εάν πρόκειται για θέλημα Θεού, αλλά, νομίζοντας ότι αυτό είναι καλό, και έχοντας εξαπατηθεί από τον διάβολο μέσω κάποιων δήθεν δικαιωμάτων, κινδύνευσαν σε μεγάλο βαθμό. Και σε πολλά τέτοια πράγματα πολλές φορές έρχεται η μεταμέλεια, εξαιτίας του ότι ακολουθεί κανείς τη δική του επιθυμία. Άκουγε δε τον Απόστολο που λέει: «διότι δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή μας» και «όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα».

Αρχή της πρώτης παραινέσεως. Εάν ζεις στην έρημο ολομόναχος, να ακολουθείς την άσκηση και την προκοπή των τέλειων αναχωρητών· εάν όμως διαβιείς σε κοινόβιο, να μην περιφρονείς τους κοινοβιακούς κανόνες. Διότι το καθένα από τα δύο, εάν τηρείται στο κάθε τάγμα με καθαρή συνείδηση, θα είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό. Ζώντας λοιπόν ολομόναχος, μην παραχαράσσεις τα καλά πρότυπα των αναχωρητών που έχουν προοδεύσει καλώς, αλλά να προσφέρεις τον εαυτό σου ως πρότυπο ωφέλειας σε όλους, εξετάζοντας πάντοτε το ρητό του Αποστόλου: «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα»· μήπως τυχόν, προφασιζόμενος δικαιώματα, σε παρασύρει ο Εχθρός από τη δική σου στάση. Ζώντας σε κοινόβιο, μην παρεκκλίνεις από τον αποστολικό και ένθεσμο κανόνα. Διότι τα παραπτώματα που φαίνονται μικρά, δεν προξενούν αμελητέα βλάβη. Καλό είναι λοιπόν, και πάρα πολύ καλό, να μην υψηλοφρονεί κανείς, ούτε πράττοντας τα έργα της φιλαυτίας να υποπέσει σε καταδίκη. Πρέπει επομένως να προσέρχεσαι στη σύναξη μαζί με τους ομόψυχους αδελφούς, στην αγρυπνία, στο εργόχειρο, στα διακονήματα, πράγμα το οποίο αποτελεί μέγιστο σημείο ταπεινοφροσύνης· ομοίως και στην τράπεζα, εκτός εάν υπάρχει σωματική ασθένεια, και να μην κυριεύεσαι από το ίδιον θέλημα, το οποίο είναι κενή έπαρση.

Γι' αυτό και σε άλλο σημείο γράφοντας έλεγε: «Ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας ας φροντίζει και το συμφέρον των άλλων»· και πάλι αλλού: «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα». Είδες την αποστολική σύνεση; Αν και μου επιτρέπεται, λέει, να πράξω κάτι, και αυτό δεν με βλάπτει καθόλου, εντούτοις, επειδή δεν συμβάλλει στην οικοδομή του πλησίον, δεν θα ανεχόμουν να το πράξω. Είδες ψυχή φιλόστοργη, και πώς πουθενά δεν αποβλέπει στο δικό της, αλλά με κάθε τρόπο δείχνει ότι αυτή είναι η μέγιστη αρετή, το να δείχνει δηλαδή πολλή πρόνοια για την οικοδομή των πλησίον; Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, ας προφυλασσόμαστε, σας παρακαλώ, και ας απέχουμε από όσα μπορούν να βλάψουν τον πλούτο της αρετής μας, και ας μην πράττουμε ποτέ κάτι που προξενεί κάποια βλάβη στον πλησίον. Διότι αυτό και το αμάρτημα επιτείνει, και μας προξενεί σφοδρότερη την κόλαση. Ας μην καταφρονούμε τον οποιονδήποτε, ούτε να λέμε εκείνα τα ψυχρά λόγια: «Τι με νοιάζει εμένα, αν ο τάδε σκανδαλίζεται;». Τι λες, πες μου; Τι σε νοιάζει; Ο Χριστός πρόσταξε να λάμπει τόσο πολύ η ζωή σου, ώστε όχι μόνο να θαυμάζεσαι από εκείνους που σε βλέπουν, αλλά να δοξολογείται και ο Δεσπότης σου, και εσύ, πράττοντας το αντίθετο και γινόμενος αιτία αντί για δοξολογίες να ακούγονται βλασφημίες εναντίον του, δεν δίνεις καμία σημασία; Και πώς είναι δυνατόν αυτό να προέρχεται από ευλαβή ψυχή, που γνωρίζει με ακρίβεια τους νόμους του Θεού;

Και γιατί, λέει, δεν τα έθεσε αυτά εξ αρχής, τα οποία περισσότερο από όλα θα τους είχαν αποτρέψει; Διότι έχει τη συνήθεια να τεκμηριώνει όσα θέλει με πολλά επιχειρήματα, να τοποθετεί τα πιο ισχυρά στο τέλος και να επικρατεί συντριπτικά. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, αρχίζοντας από τα υποδεέστερα, έφτασε στο αποκορύφωμα των κακών. Διότι με αυτόν τον τρόπο γινόταν και αυτό πιο εύκολα αποδεκτό, εφόσον η διάνοιά τους είχε προηγουμένως εξομαλυνθεί με τα προηγούμενα. «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα». «Κανείς ας μην επιζητεί το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου». Βλέπεις την άκρως ακριβή σύνεση; Επειδή, δηλαδή, ήταν αναμενόμενο να πουν ότι «Είμαι τέλειος και κύριος του εαυτού μου, και γεύομαι από αυτά που παρατίθενται χωρίς να βλάπτομαι καθόλου»· ναι, λέει, είσαι βεβαίως τέλειος και κύριος του εαυτού σου, αλλά μην εξετάζεις αυτό, παρά το εάν η πράξη προξενεί βλάβη, εάν προξενεί καταστροφή.

Διότι διατύπωσε και τα δύο λέγοντας: «Δεν συμφέρουν όλα, δεν οικοδομούν όλα», θέτοντας το πρώτο για τον εαυτό του και το δεύτερο για τον αδελφό. Επειδή το να πει: «Δεν συμφέρει», αποτελεί υπαινιγμό για τη δική του απώλεια· ενώ το να πει: «Δεν οικοδομεί», αφορά τον σκανδαλισμό του αδελφού. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Κανείς ας μην ζητάει το δικό του συμφέρον»· πράγμα που παντού και σε κάθε επιστολή του θεμελιώνει, όπως και στην προς Ρωμαίους, όταν λέει: «Διότι και ο Χριστός δεν έκανε το αρεστό στον εαυτό του»· και πάλι: «Καθώς κι εγώ γίνομαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον»· έτσι και εδώ πάλι· ωστόσο δεν το αναλύει διεξοδικά στο σημείο αυτό. Διότι, αφού στα προηγούμενα το θεμελίωσε εκτενώς και απέδειξε ότι πουθενά δεν ζητάει το δικό του, αλλά και στους Ιουδαίους έγινε ως Ιουδαίος, και στους ανόμους ως άνομος, και τη δική του ελευθερία και εξουσία δεν τη χρησιμοποίησε αυθαίρετα, αλλά για το συμφέρον όλων, γινόμενος υπηρέτης των πάντων· αρκέστηκε εδώ σε λίγα λόγια και περάτωσε το θέμα, παραπέμποντάς τους, μέσω αυτών των λίγων λέξεων, στην ανάμνηση όλων όσων είχε ήδη πει. Γνωρίζοντας λοιπόν και εμείς αυτά, αγαπητοί, ας μεριμνούμε για τους αδελφούς και ας διατηρούμε την ενότητά μας προς αυτούς.

«Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα. Κανείς ας μην επιζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου». Επειδή ήταν φυσικό να λένε αυτοί ότι, «Είμαι τέλειος, και κύριος του εαυτού μου, και χωρίς να βλάπτομαι καθόλου γεύομαι από αυτά που παρατίθενται», γι' αυτόν τον λόγο λέει: Ναι, είσαι τέλειος, και κύριος του εαυτού σου, αλλά μην εστιάζεις σε αυτό, αλλά στο αν αυτό που εκτιμάς επιφέρει βλάβη και καταστροφή. «Καθετί που πωλείται στο κρεοπωλείο να το τρώτε, χωρίς να εξετάζετε τίποτα για λόγους συνειδήσεως». Αφού είπε ότι είναι αδύνατον να πίνει κανείς το ποτήριο του Κυρίου και το ποτήριο των δαιμονίων, και αφού τους απομάκρυνε οριστικά από εκείνες τις τράπεζες, μέσα από ιουδαϊκά παραδείγματα, από ανθρώπινους συλλογισμούς, από τα φρικτά μυστήρια, από όσα τελούνται προς τιμήν των ειδώλων, και αφού τους ενέβαλε μεγάλο φόβο, προκειμένου να μην τους εξωθήσει πάλι με αυτόν τον φόβο σε κάποια άλλη κατάσταση, σαν να αναγκάζονταν δηλαδή να επιδείξουν περισσότερη σχολαστικότητα από την πρέπουσα, αφήνοντάς τους ελεύθερους από αυτήν την ανάγκη, λέει: Καθετί που πωλείται στο κρεοπωλείο να το τρώτε, χωρίς να εξετάζετε τίποτα. Διότι εάν, λέει, φας εν αγνοία σου και δεν δεις, δεν υπόκεισαι σε τιμωρία. Διότι η πράξη οφείλεται πλέον σε άγνοια, όχι σε λαιμαργία. Επειδή το να ερευνά κανείς τι ακριβώς είναι αυτό που παρατίθεται, είναι το ίδιο με το να δίνει αφορμές στη συνείδηση. «Διότι του Κυρίου είναι η γη, και το πλήρωμά της». Όχι των δαιμονίων. Και αν είναι του Κυρίου η γη, δικοί Του είναι και οι καρποί και τα άλογα ζώα.

Αν βέβαια όσα του επιτρέπονται, συμφέρουν και σε όλους, καλώς· αν όσα του επιτρέπεται να πράττει, οικοδομούν όλα την Εκκλησία του Χριστού· αν επιτάσσεται να ζητεί το δικό του και όχι το συμφέρον όλων· αν μόνο και μόνο για να υπερασπίζεται το δικό του μεγαλείο έχει εγκαθιδρυθεί σε εκείνον τον αποστολικό θρόνο· αν όλα όσα θελήσει ως πρώτος καταρτίζουν και δεν καθαιρούν, τότε πρέπει να γίνονται αποδεκτά από όλους και είναι άξια σεβασμού. «Αν όμως όλα μου επιτρέπονται, λέει κάπου το σκεύος της εκλογής, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα», και σε συνέχεια αυτών προσθέτει, «κανείς ας μη ζητεί το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του πλησίον»· και άλλοτε μεν λέει, για την εξουσία που μας έδωσε ο Κύριος, ότι είναι για οικοδομή και όχι για καθαίρεση· άλλοτε πάλι, «δεν έκανα χρήση, λέει, της εξουσίας, για να μη φέρουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού»· και άλλοτε, «έτσι ας μας λογαριάζει ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού»· και ότι «ως Κύριο μεν κηρύττουμε τον Χριστό, και τους εαυτούς μας δούλους σας διά τον Χριστό»· και άλλοτε, «αν η τροφή σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Ας μιμείται λοιπόν και αυτός τον απόστολο, και, ενώ έχει εξουσία, είτε ας μην την χρησιμοποιεί σε όσα δεν προάγουν το Ευαγγέλιο, είτε ας την χρησιμοποιεί μεν, πλην όμως για οικοδομή και όχι για καθαίρεση. Διότι, ως έχουν τώρα τα πράγματα, ποιο είναι το κέρδος που προκύπτει σε εκείνον από αυτήν την αδούλωτη ανωτερότητα;

ΚΑΝΩΝ ΚΒ'. Το να αναθέτει κανείς τα πάντα στον Θεό και να μην υποδουλώνεται στα δικά του θελήματα, αποτελεί σπουδαίο πράγμα. Διότι, είτε τρώτε είτε πίνετε, λέει ο θείος Απόστολος, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Ο Χριστός, λοιπόν, ο Θεός μας, στα Ευαγγέλιά Του έχει προστάξει να αποκόπτουμε τις αρχές των αμαρτημάτων. Διότι δεν τιμωρείται από Αυτόν μόνο η μοιχεία, αλλά έχει καταδικαστεί και η κίνηση του λογισμού προς την τέλεση της μοιχείας, καθώς λέει: Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του. Έχοντας, λοιπόν, διδαχθεί από αυτό, οφείλουμε να καθαιρούμε τους λογισμούς. Αν και όλα επιτρέπονται, δεν συμφέρουν όλα, όπως διδασκόμαστε από την αποστολική φωνή. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο σε κάθε άνθρωπο να τρώει για να ζει. Και για όσους διάγουν βίο έγγαμο, με παιδιά και κοσμική κατάσταση, το να τρώνε μαζί άνδρες και γυναίκες είναι ακατάκριτο, αρκεί μόνο να προσφέρουν ευχαριστία σε Εκείνον που χορηγεί την τροφή, και να μη γίνεται αυτό με θεατρικές επιτηδεύσεις ή σατανικά άσματα, κιθάρες και πορνικά λυγίσματα του σώματος. Στους ανθρώπους αυτούς επέρχεται η προφητική κατάρα που λέει τα εξής: «Αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με κιθάρα και ψαλτήρι, αλλά δεν προσβλέπουν στα έργα του Κυρίου και δεν κατανοούν τα έργα των χεριών Του.» Και αν ποτέ υπάρξουν τέτοιοι ανάμεσα στους Χριστιανούς, ας διορθωθούν. Ειδάλλως, ας ισχύσουν για αυτούς τα όσα έχουν κανονικώς θεσπιστεί από τους προκατόχους μας.

Αλλά μήπως, ενώ το ήθος και η σαφήνειά του διαπρέπουν έτσι αναμεμειγμένα με το μεγαλείο, του λείπει η ταχύτητα; Και ποιος από τη φύση του μπόρεσε να χρησιμοποιήσει μια τόσο καλά συγκερασμένη γοργότητα; «Ο Θεός είναι που δικαιώνει· ποιος θα κατακρίνει; Ο Χριστός είναι που πέθανε, ή μάλλον και αναστήθηκε»· «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα· όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα»· «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου ή ποια η ωφέλεια της περιτομής; Πολύ με κάθε τρόπο· πρώτα πρώτα διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού. Και τι έγινε αν κάποιοι απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο!»· και «Τι λοιπόν; Έχουμε κανένα πλεονέκτημα; Καθόλου»· και πάλι «Όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε, όταν μας διώκουν, υπομένουμε, όταν μας δυσφημούν, παρακαλούμε». Και γιατί να επιχειρήσει κανείς να μετρήσει τα πελάγη της θάλασσας με σταγόνες; Διότι είναι το ίδιο πράγμα το να υποβάλει κανείς εκείνα σε υπολογισμό σταγόνων με το να προσπαθεί να περιγράψει με λόγια τη σοφία του Παύλου. Επειδή, ούτε το καλλωπιστικό στοιχείο, αν και το παραβλέπει, δεν το προσπέρασε εντελώς, αλλά, αφού το απογύμνωσε από την εξωτερική προσθήκη με την οποία θα μπορούσε κάποιος να καλλωπιστεί, και το περιέβαλε με την έμφυτη χάρη, πράγμα που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να ελπίσει, το παρουσίασε έτσι ώστε να θαυμάζεται, ώστε αυτό το ίδιο να προβάλλεται στους συνετούς ως κανόνας και πρότυπο αληθινού κάλλους, απέχοντας πολύ από το επιτηδευμένο και τεχνητά κατασκευασμένο για να είναι ωραίο. Αλλά δεν υπάρχει τίποτα σαν το να ακούει κανείς τον ίδιο: «Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν;».