Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:24

Επειδή από τις πράξεις ή τα λόγια που μας απασχολούν, άλλα μεν έχουν οριστεί σαφώς από την εντολή του Θεού στην Αγία Γραφή, ενώ άλλα έχουν αποσιωπηθεί· ως προς τα γεγραμμένα, καμία απολύτως εξουσία δεν έχει δοθεί σε κανέναν, ούτε να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ούτε να παραλείψει κάτι από τα προσταγμένα, εφόσον ο Κύριος παρήγγειλε μία για πάντα και είπε: «Και να τηρήσεις τον λόγο τον οποίο σου παραγγέλλω σήμερα· δεν θα προσθέσεις σε αυτόν και δεν θα αφαιρέσεις από αυτόν». Διότι υπάρχει φοβερή αναμονή κρίσεως και ορμή πυρός που πρόκειται να καταβροχθίσει εκείνους που τολμούν κάτι τέτοιο· ως προς τα αποσιωπηθέντα, από την άλλη, ο απόστολος Παύλος μάς έθεσε τον κανόνα λέγοντας: «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα. Κανείς ας μην αναζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου». Επομένως, με κάθε τρόπο είναι αναγκαίο, είτε να υποτασσόμαστε στον Θεό σύμφωνα με την εντολή Του, είτε στους άλλους εξαιτίας της εντολής Του.

Αλλά και ο ίδιος ο Απόστολος, τηρώντας με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που παραγγέλλει στους άλλους, λέει: «Έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στους περιτμημένους». Εάν όμως κάποτε παραστεί ανάγκη, επειδή η αγάπη προς τον Θεό ή προς τον πλησίον καλεί στην αναπλήρωση αυτού που υπολείπεται, εκείνος που θα υπακούσει λαμβάνει τον μισθό της εκούσιας υπακοής. Και καλεί μεν η αγάπη προς τον Θεό και τον Χριστό Του στο να εκπληρώσουμε την εντολή του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Η δε αγάπη προς τον πλησίον καλεί, όταν εκείνος που έχει αναλάβει την προστασία έχει ανάγκη από βοήθεια, ή όταν η τάξη εκείνων που δέχονται φροντίδα έχει ανάγκη από κάποιον για να αναπληρώσει αυτό που λείπει, καθώς ο Απόστολος λέει: «Κανείς ας μη ζητά το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου»· διότι η κατά Χριστόν αγάπη δεν ζητά τα δικά της· και αλλού: «Να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον, καθώς άλλωστε και κάνετε». Επομένως, για οτιδήποτε έχει αποσταλεί κανείς, εάν δεν εκπληρώσει το κήρυγμα με έργο και με λόγο, είναι ένοχος για το αίμα εκείνων που δεν άκουσαν· και δεν έχει το δικαίωμα να πει τα ίδια με τον Απόστολο, ο οποίος διαβεβαίωνε τους πρεσβυτέρους της Εφέσου, λέγοντας ότι: «Είμαι καθαρός από σήμερα από το αίμα όλων σας. Διότι δεν απέφυγα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού».

Και γιατί, λέει, δεν τα έθεσε αυτά εξ αρχής, τα οποία περισσότερο από όλα θα τους είχαν αποτρέψει; Διότι έχει τη συνήθεια να τεκμηριώνει όσα θέλει με πολλά επιχειρήματα, να τοποθετεί τα πιο ισχυρά στο τέλος και να επικρατεί συντριπτικά. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, αρχίζοντας από τα υποδεέστερα, έφτασε στο αποκορύφωμα των κακών. Διότι με αυτόν τον τρόπο γινόταν και αυτό πιο εύκολα αποδεκτό, εφόσον η διάνοιά τους είχε προηγουμένως εξομαλυνθεί με τα προηγούμενα. «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα». «Κανείς ας μην επιζητεί το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου». Βλέπεις την άκρως ακριβή σύνεση; Επειδή, δηλαδή, ήταν αναμενόμενο να πουν ότι «Είμαι τέλειος και κύριος του εαυτού μου, και γεύομαι από αυτά που παρατίθενται χωρίς να βλάπτομαι καθόλου»· ναι, λέει, είσαι βεβαίως τέλειος και κύριος του εαυτού σου, αλλά μην εξετάζεις αυτό, παρά το εάν η πράξη προξενεί βλάβη, εάν προξενεί καταστροφή.

Διότι διατύπωσε και τα δύο λέγοντας: «Δεν συμφέρουν όλα, δεν οικοδομούν όλα», θέτοντας το πρώτο για τον εαυτό του και το δεύτερο για τον αδελφό. Επειδή το να πει: «Δεν συμφέρει», αποτελεί υπαινιγμό για τη δική του απώλεια· ενώ το να πει: «Δεν οικοδομεί», αφορά τον σκανδαλισμό του αδελφού. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Κανείς ας μην ζητάει το δικό του συμφέρον»· πράγμα που παντού και σε κάθε επιστολή του θεμελιώνει, όπως και στην προς Ρωμαίους, όταν λέει: «Διότι και ο Χριστός δεν έκανε το αρεστό στον εαυτό του»· και πάλι: «Καθώς κι εγώ γίνομαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον»· έτσι και εδώ πάλι· ωστόσο δεν το αναλύει διεξοδικά στο σημείο αυτό. Διότι, αφού στα προηγούμενα το θεμελίωσε εκτενώς και απέδειξε ότι πουθενά δεν ζητάει το δικό του, αλλά και στους Ιουδαίους έγινε ως Ιουδαίος, και στους ανόμους ως άνομος, και τη δική του ελευθερία και εξουσία δεν τη χρησιμοποίησε αυθαίρετα, αλλά για το συμφέρον όλων, γινόμενος υπηρέτης των πάντων· αρκέστηκε εδώ σε λίγα λόγια και περάτωσε το θέμα, παραπέμποντάς τους, μέσω αυτών των λίγων λέξεων, στην ανάμνηση όλων όσων είχε ήδη πει. Γνωρίζοντας λοιπόν και εμείς αυτά, αγαπητοί, ας μεριμνούμε για τους αδελφούς και ας διατηρούμε την ενότητά μας προς αυτούς.

Και ας μην αναζητά κανείς το δικό του συμφέρον, για να μπορέσει να βρει το πραγματικό του όφελος· και έχοντας κατανοήσει ότι ούτε η ακτημοσύνη, ούτε το μαρτύριο, ούτε τίποτε άλλο δεν θα μπορέσει να μας υπερασπιστεί, αν δεν έχουμε την υπέρτατη αγάπη, ας διαφυλάσσουμε αυτήν πάνω από όλα τα άλλα, ώστε μέσω αυτής να επιτύχουμε και τα υπόλοιπα, τόσο τα παρόντα όσο και τα υποσχεθέντα αγαθά. Τα οποία είθε να αξιωθούμε όλοι μας να τα επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πρέπει, λοιπόν, να φροντίζουμε όχι πώς θα τα κάνουμε πλούσια σε ασήμι, σε χρυσό και σε παρόμοια αγαθά, αλλά πώς θα γίνουν πλουσιότερα από όλους στην ευσέβεια, στη φιλοσοφία και στην απόκτηση της αρετής· ώστε να μην έχουν ανάγκη από πολλά και να μην είναι παρασυρμένα από τα βιωτικά πράγματα και τις νεανικές επιθυμίες. Και τις εισόδους και τις εξόδους τους πρέπει να τις εξετάζουμε με ακρίβεια, όπως και τις ενασχολήσεις και τις συναναστροφές τους, γνωρίζοντας ότι, εάν αυτά παραμεληθούν, δεν θα έχουμε καμία συγγνώμη ενώπιον του Θεού. Διότι, εάν μας ζητούνται ευθύνες για τη φροντίδα των άλλων (καθώς λέει η Γραφή: «Ας μη ζητά ο καθένας το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον του πλησίον»), πόσο μάλλον για τα παιδιά μας; Δεν το εγκατέστησα μαζί σου εξαρχής, λέει ο Θεός; Δεν σε κατέστησα σε αυτό δάσκαλο, προστάτη, κηδεμόνα και άρχοντα; Δεν έφερα και δεν έθεσα στα δικά σου χέρια ολόκληρη την εξουσία επάνω του; Όταν ήταν ακόμη τρυφερό, σε διέταξα να το διαπλάθεις και να το ρυθμίζεις. Ποια δικαιολογία θα μπορούσες να έχεις, εάν το παραβλέψεις όταν εκείνο αποσκιρτήσει; Διότι, τι θα μπορούσες να πεις; Ότι είναι ανυπότακτο και σκληρό; Αλλά αυτά έπρεπε να τα προβλέπεις εξαρχής, και όταν ήταν ακόμη υπάκουο και πολύ νέο, να το χαλιναγωγείς με αυστηρότητα, να το συνηθίζεις στα δέοντα, να το καθοδηγείς και να θεραπεύεις τα νοσήματα της ψυχής του. Όταν το έργο ήταν πιο εύκολο, τότε έπρεπε να εκκόψεις τα αγκάθια, τότε που, λόγω της πιο τρυφερής ηλικίας, ανασπώνταν ευκολότερα, και έτσι τα πάθη, μη έχοντας παραμεληθεί και αυξηθεί, δεν θα είχαν γίνει πλέον τόσο δυσκολοκατάβλητα.

Μη μου λες εκείνον τον λόγο που είναι γεμάτος από τόση αναλγησία: «Τι με μέλει; Φροντίζω τα δικά μου»· διότι τότε μάλιστα θα φροντίσεις τα δικά σου, όταν αναζητάς τα δικά σου μέσα στο συμφέρον του πλησίον. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Κανείς ας μην αναζητά το δικό του, αλλά το του άλλου». Για να βρεις, λέει, το δικό σου, αναζήτα το του άλλου. «Το στόμα σου επλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου, και εναντίον του υιού της μητέρας σου έθετες σκάνδαλο». Διότι, για να μην πει κάποιος: «Από φιλανθρωπία τα κάνω αυτά»· καταρχάς, τι είδους φιλανθρωπία θα ήταν αυτή, το να μην εμποδίζεις και να μη συγκρατείς αυτόν που πρόκειται να πέσει στο βάραθρο; Το να ικανοποιείς μια άδικη ηδονή; Το να αδιαφορείς βλέποντας κάποιον να πίνει δηλητηριώδες φάρμακο; Πλην όμως, ούτε αυτό δεν θα μπορέσεις να το πεις. Διότι το ότι αυτό δεν προέρχεται από φιλανθρωπία, αλλά από πνευματικό ύπνο, νωθρότητα και ραθυμία, φαίνεται από τούτο: πώς, ενώ αφήνεις ανενόχλητο αυτόν που αδικεί, κακολογείς τον αδελφό που δεν έχει διαπράξει καμία αδικία; Πώς επιβουλεύεσαι αυτόν που δεν έχει αδικήσει σε τίποτα, ούτε έχει σφάλει;

Διότι, όπως ακριβώς οι χήρες, περιστοιχίζοντας αυτήν, την παρουσίασαν ζωντανή από νεκρή, έτσι και εσένα τότε, αν σε περιστοιχίσουν εκείνοι που έχουν διασωθεί τώρα, θα σε κάνουν να απολαύσεις πολλή φιλανθρωπία και θα σε αρπάξουν από τη γέεννα του πυρός. Εάν δηλαδή, εκεί όπου υπάρχει δαπάνη χρημάτων, είναι τόσοι οι στέφανοι, τόσος ο μισθός, τόση η αμοιβή· εκεί όπου υπάρχει ωφέλεια ψυχής, πώς δεν θα είναι πολλά τα αγαθά για εμάς; Κανείς δεν μπορεί να επιτύχει το δικό του καλό, χωρίς τη σωτηρία του πλησίον. Γι' αυτό άλλωστε και ο Παύλος λέει: «Κανείς ας μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας ας ζητά το συμφέρον του άλλου», γνωρίζοντας ότι το δικό του συμφέρον βρίσκεται στο συμφέρον του πλησίον. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που αδικούν και πλεονεκτούν, όταν απέλθουν στην άλλη ζωή και δουν εκείνους που υπέστησαν αυτά (διότι οπωσδήποτε θα τους αντικρίσουν, και αυτό γίνεται φανερό από την παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου), δεν θα μπορέσουν ούτε το στόμα τους να ανοίξουν, ούτε να πουν κάτι και να απολογηθούν, αλλά, γεμάτοι από πολλή αισχύνη και κατάκριση, εξαιτίας της θέας εκείνων θα οδηγηθούν στην κόλαση· έτσι και όσοι διδάσκουν και νουθετούν, όταν δουν όσους διασώθηκαν από αυτούς να συνηγορούν υπέρ τους εκεί, θα γεμίσουν με πολλή παρρησία. Και ας μη μου πει κάποιος: «Τι κοινό έχω εγώ με εκείνον; Είναι ξένος και άγνωστος».

Διότι τότε προπάντων θα μεριμνήσεις για τα δικά σου, όταν αναζητάς τα δικά σου μέσα στο συμφέρον του πλησίον· όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: Κανείς ας μην αναζητά το δικό του, για να βρει το δικό του.

«Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα. Κανείς ας μην επιζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου». Επειδή ήταν φυσικό να λένε αυτοί ότι, «Είμαι τέλειος, και κύριος του εαυτού μου, και χωρίς να βλάπτομαι καθόλου γεύομαι από αυτά που παρατίθενται», γι' αυτόν τον λόγο λέει: Ναι, είσαι τέλειος, και κύριος του εαυτού σου, αλλά μην εστιάζεις σε αυτό, αλλά στο αν αυτό που εκτιμάς επιφέρει βλάβη και καταστροφή. «Καθετί που πωλείται στο κρεοπωλείο να το τρώτε, χωρίς να εξετάζετε τίποτα για λόγους συνειδήσεως». Αφού είπε ότι είναι αδύνατον να πίνει κανείς το ποτήριο του Κυρίου και το ποτήριο των δαιμονίων, και αφού τους απομάκρυνε οριστικά από εκείνες τις τράπεζες, μέσα από ιουδαϊκά παραδείγματα, από ανθρώπινους συλλογισμούς, από τα φρικτά μυστήρια, από όσα τελούνται προς τιμήν των ειδώλων, και αφού τους ενέβαλε μεγάλο φόβο, προκειμένου να μην τους εξωθήσει πάλι με αυτόν τον φόβο σε κάποια άλλη κατάσταση, σαν να αναγκάζονταν δηλαδή να επιδείξουν περισσότερη σχολαστικότητα από την πρέπουσα, αφήνοντάς τους ελεύθερους από αυτήν την ανάγκη, λέει: Καθετί που πωλείται στο κρεοπωλείο να το τρώτε, χωρίς να εξετάζετε τίποτα. Διότι εάν, λέει, φας εν αγνοία σου και δεν δεις, δεν υπόκεισαι σε τιμωρία. Διότι η πράξη οφείλεται πλέον σε άγνοια, όχι σε λαιμαργία. Επειδή το να ερευνά κανείς τι ακριβώς είναι αυτό που παρατίθεται, είναι το ίδιο με το να δίνει αφορμές στη συνείδηση. «Διότι του Κυρίου είναι η γη, και το πλήρωμά της». Όχι των δαιμονίων. Και αν είναι του Κυρίου η γη, δικοί Του είναι και οι καρποί και τα άλογα ζώα.

ΛΟΓΟΣ ΙΓ'. Για το ταπεινό φρόνημα και την προσοχή στους εύτακτους. Αδελφοί και Πατέρες, απέναντι στους πολέμους που ανάβουν εναντίον μας από εδώ και από εκεί, αυτό έχω να πω: Μας δόθηκε πράγματι σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του Σατανά, για να μην υπερηφανευόμαστε, για να μην επαιρόμαστε, για να μην αλαζονευόμαστε· αλλά μάλλον, παιδαγωγούμενοι, να ταπεινωνόμαστε και να καταφεύγουμε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, εφόσον δεν είναι δυνατόν να σωθούμε διαφορετικά. Όταν δε με κάθε επιμέλεια υποτάξουμε το ανυπότακτο φρόνημα, και γνωρίσουμε τους εαυτούς μας, ότι είμαστε καθ' όλα ταλαίπωροι, μη δυνάμενοι να κατορθώσουμε τίποτα δίχως τη βοήθεια του Θεού, με τη μεσιτεία εκείνου που μας καθοδηγεί, όποιος κι αν είναι αυτός, τότε θα συγκαταβεί μαζί μας στο καμίνι των παθών ένας άγγελος, όπως ακριβώς συνέβη σε αυτούς που ήταν με τον Αζαρία, και θα τινάξει μακριά τη φλόγα της επιθυμίας από την καρδιά, και θα ενσταλάξει στις ψυχές μας σαν πνοή δροσιάς που φυσάει ελαφρά, το δώρο της αγνείας. Γι' αυτόν τον λόγο, ας έχουμε ταπεινό φρόνημα· ας είναι στραμμένα κάτω τα βλέμματα, ας είναι υποχωρητικός ο λόγος, ας υποχωρούμε στις διαφωνίες, και θα είναι κοντά το έλεος του φιλανθρώπου Θεού. Κανείς να μην είναι άπιστος, κανείς δόλιος, κανείς διεστραμμένος· κανείς ας μην ευλογεί με τα χείλη ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από εμένα, όπως ακριβώς πράττει ο ιδιόρρυθμος και αυτός που στηρίζεται στη δική του σύνεση. Κανείς να μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου σύμφωνα με τον Απόστολο· κανείς ας μην περιπέσει στο πτώμα της θρασύτητας, μήπως και πέσει σε βάθη κακών και υποστεί αιώνιες τιμωρίες.

Κανείς ας μην είναι άπιστος, κανείς δόλιος, κανείς διεστραμμένος, κανείς ας μην ευλογεί με τα χείλη, «ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από εμένα», όπως ακριβώς είναι ο ιδιόρρυθμος και εκείνος που στηρίζεται στη δική του σύνεση. «Κανείς ας μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου», σύμφωνα με τον Απόστολο. Κανείς ας μην διαπεραστεί από το ολίσθημα της υπερβολικής οικειότητας και πέσει στα βάθη των κακών, και υποστεί αιώνιες τιμωρίες. Γίνετε ολότελα φωτεινοί, ολότελα ειλικρινείς, ολότελα γνήσιοι υιοί. Ως τέκνα, ως αδελφοί, ως συγκληρονόμοι ας πορευθούμε, μην αποδεχόμενοι τις μεταξύ μας βλάβες, ούτε τις νεανικές αταξίες, αλλά όπως σε όλα, έτσι και τώρα. Επειδή έχει φτάσει η εορτή του γενεθλίου του δεσπότη μας και προστάτη, του αγίου προφήτη, προδρόμου και βαπτιστού Ιωάννη, και πρόκειται ήδη από το απόγευμα να προσέλθουν οι προσκεκλημένοι πατέρες και αδελφοί, πρέπει να σας βρουν σε καλή τάξη, να σας δουν αγιασμένους και να σας αναγνωρίσουν ως άμεμπτους. Και πώς θα γίνει αυτό; Με το να παραμένει ο καθένας στη διακονία του, όπως του ανατέθηκε, και να είναι χρήσιμος, ρυθμίζοντας τον εαυτό του σε κάθε καλή πράξη, μιλώντας όπως αρμόζει, σιωπώντας εύστοχα, ψάλλοντας πρόθυμα και υπηρετώντας λαμβάνοντας δύναμη. Διότι προσέξτε, ώστε, συγκεντρωμένοι όλοι ανελλιπώς στην ψαλμωδία, να χοροστατήσουμε καλά, να συμψάλλουμε αρμονικά και να αναπέμψουμε τα θεοτερπή άσματα του Προδρόμου, και με λίγα λόγια να τα πράξουμε αυτά τόσο κατά τη λειτουργία της εκκλησίας, όσο και κατά τη διακονία της τράπεζας.