Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:29

Ερώτηση ΡΘ΄. Εάν πρέπει ο προεστώς να συνδιαλέγεται συνεχώς με την προεστώσα, και μάλιστα εάν κάποιοι από τους αδελφούς βλάπτονται εξαιτίας αυτού. Απόκριση. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Γιατί να κρίνεται η ελευθερία μου από άλλη συνείδηση;», είναι καλό να τον μιμηθούμε όταν λέει ότι: «Δεν κάναμε χρήση αυτής της εξουσίας, για να μην προκαλέσουμε κάποιο εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού». Και πρέπει, όσο είναι δυνατόν, να περιορίζουν τις συναντήσεις τους, ώστε να γίνονται σπανιότερες και να λήγουν ευκολότερα.

«Διότι γιατί», λέει, «η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;». Η εγκράτεια φανερώνει αυτόν που έχει συναποθάνει με τον Χριστό και έχει νεκρώσει τα επίγεια μέλη του. Αυτήν γνωρίζουμε ως μητέρα της σωφροσύνης, πρόξενο της υγείας, η οποία απομακρύνει αποτελεσματικά τα εμπόδια για την καρποφορία των αγαθών εν Χριστώ· εφόσον, σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου, οι μέριμνες αυτού του αιώνα, οι ηδονές του βίου και οι λοιπές επιθυμίες συμπνίγουν τον λόγο, και γίνεται άκαρπος. Αυτήν την αποφεύγουν και οι δαίμονες, αφού ο ίδιος ο Κύριος μας δίδαξε ότι τούτο το γένος δεν εξέρχεται παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.

Ας υπηρετούν δε και τις ανάγκες του σώματος κάποιοι άλλοι, και αυτοί κατόπιν δοκιμασίας, προχωρημένοι στην ηλικία και σεμνοί στο σχήμα και στο ήθος, ώστε να μην πλήξουν τη συνείδηση κανενός προκαλώντας κακή υποψία. Διότι, για ποιο λόγο η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;

Παραθέτει όλη την ιστορία που βρίσκεται στο βιβλίο των Αριθμών, διδάσκοντας ότι, αν και είχαν βαπτιστεί στη νεφέλη και στη θάλασσα, και είχαν αξιωθεί τις πνευματικές τροφές, επειδή συνέφαγαν με τους ειδωλολάτρες, έπεσαν. Και η φράση «σηκώθηκαν να παίξουν» χρησιμοποιείται αντί του να πορνεύσουν με τις γυναίκες των Μαδιανιτών. <Όταν μιλώ για συνείδηση, δεν εννοώ τη δική σου αλλά του άλλου.> Εξαιτίας, λοιπόν, της συνειδήσεως πρέπει να απέχει κανείς από όσα πρέπει να απέχει. Και όταν λέω συνείδηση δεν εννοώ τη δική του, διότι αυτή έχει επίγνωση, αλλά του άλλου, για να μην οικοδομηθεί εσφαλμένα, μιμούμενος από άγνοια εκείνο που δεν γνωρίζει, και γίνει καταφρονητής αντί για μεγαλόφρων.

Διότι το ψεύδος πάσχει εκ φύσεως από αδυναμία, αλλά συχνά στολίζεται με τεχνητούς ωραϊσμούς, ακριβώς όπως βέβαια και οι άσεμνες γυναίκες. Το θείο θυσιαστήριο όμως, που αποστράπτει από το κάλλος της αλήθειας, τι ανάγκη είχε από εξωτερικές βοήθειες, δηλαδή από μάταιους ωραϊσμούς; Διότι το θείο δεν είναι προσιτό μέσω κοσμικής τέρψης, ούτε με νου που είναι κατά κάποιο τρόπο χαλαρός και προσκολλάται στα σαρκικά, αλλά με νήφουσα διάνοια που βλέπει κυρίως προς τα άνω και στους ουρανούς. Εάν τυχόν υπήρχε γενικά κάποιο θείο θυσιαστήριο κάτω από δέντρα, που να έχει δημιουργηθεί κατά κάποιον τρόπο από μόνο του, το γεγονός αυτό δεν θα έβλαπτε καθόλου τον ασφαλή και γνήσιο προσκυνητή του Σωτήρα· επειδή όμως η πρακτική αυτή είναι εντελώς ελληνική (ειδωλολατρική), πρέπει να αποφεύγουμε τη μίμηση, καθώς και την παρόμοια συνήθεια, όπως ακριβώς, βέβαια, για τον πιστό και σταθερό νου προς την αληθινή γνώση, κανένα είδωλο δεν έχει υπόσταση στον κόσμο, αλλά ούτε και ειδωλόθυτο υπάρχει, ωστόσο δεν του επιτρέπεται να τρώει, όταν κάποιος άλλος του κάνει παρατήρηση εξαιτίας της συνείδησης των πιο αδύναμων: «Διότι γιατί να κρίνεται η δική μου ελευθερία από τη συνείδηση κάποιου άλλου; Εάν εγώ μετέχω με ευγνωμοσύνη, γιατί να δυσφημούμαι για κάτι για το οποίο εγώ ευχαριστώ τον Θεό;» Επομένως, το να αποστρεφόμαστε την ταύτιση των πράξεων με τους Έλληνες (ειδωλολάτρες), εννοώ τόσο ως προς τη θέση των θυσιαστηρίων όσο και στα έθη και τους τρόπους της θρησκείας, είναι κάτι που επιδοκιμάζεται από τον Θεό. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ.

Επομένως, η αγνεία επιτυγχάνεται μέσω της εγκράτειας, της πραότητας και της ησυχίας που βιώνεται εν αγάπη. Γι' αυτό πρέπει να απομακρυνόμαστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα, για να μη δώσουμε καμία αφορμή υποψίας σε εκείνους που μας παρατηρούν. Διότι λέει ο Απόστολος: να προνοείτε για το καλό ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων. Εάν όμως κάποιος είναι φιλόνεικος, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια, ούτε οι εκκλησίες του Θεού. Και άκουσε πάλι τον ίδιο να λέει: εσύ μεν καλά ευχαριστείς, όμως ο άλλος δεν οικοδομείται. Διότι, λέει, γιατί η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση; Επομένως, είναι αναγκαίο να αποδεχόμαστε την προτροπή των ανθρώπων που φοβούνται τον Κύριο, και να μην επιζητούμε να αρέσουμε στον εαυτό μας. Σύμφωνα με εκείνον που λέει: καθένας από εσάς ας αρέσει στον πλησίον του για την πνευματική του οικοδομή. Και πάλι: για να ντραπεί ο αντίπαλος, μη έχοντας να πει τίποτα το κακό. Διότι είπε ο Κύριος της δόξης: έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

Επομένως, πρέπει να τα εξετάζουμε όλα λεπτομερώς; Όχι, λέει· διότι δεν εννοούσα τη δική σου συνείδηση, αλλά τη συνείδηση εκείνου. Επειδή, προλαμβάνοντας, είπα: «Εξαιτίας εκείνου που το φανέρωσε»· και πάλι: «Συνείδηση δε εννοώ, όχι τη δική σου, αλλά του άλλου». Αλλά ίσως πει κάποιος: «Τους μεν αδελφούς δικαιολογημένα τους υπολογίζεις, και δεν μας αφήνεις να γευθούμε εξαιτίας τους, για να μην παρασυρθεί η συνείδησή τους, η οποία είναι ασθενής, στο να τρώνε τα ειδωλόθυτα· εάν όμως είναι κάποιος εθνικός, τι σε νοιάζει γι' αυτόν; Δεν έλεγες εσύ: "Τι δουλειά έχω εγώ να κρίνω τους έξω;" Για ποιο λόγο λοιπόν πάλι φροντίζεις γι' αυτούς;». Δεν φροντίζω γι' αυτόν, λέει, αλλά και σε αυτή την περίπτωση για σένα. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι, για ποιο λόγο η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;», ονομάζοντας ελευθερία το απεριόριστο και το ανεμπόδιστο· διότι αυτό είναι ελευθερία, η απαλλαγμένη από την ιουδαϊκή δουλεία κατάσταση. Και αυτό που λέει, σημαίνει το εξής: Ελεύθερο με έκανε ο Θεός και ανώτερο από κάθε βλάβη· αλλά ο εθνικός δεν ξέρει να κρίνει με βάση τη δική μου φιλοσοφία, ούτε κατανοεί τη γενναιοδωρία του Δεσπότη μου, αλλά θα καταδικάσει και θα πει μέσα του: «Παραμύθια είναι τα των Χριστιανών· απέχουν από τα είδωλα, αποφεύγουν τους δαίμονες, αλλά γεύονται από αυτά που προσφέρονται σε εκείνους· πολλή λαιμαργία υπάρχει ανάμεσά τους». Και τι μ' αυτό; λέει· ποια είναι η βλάβη για μας, αν εκείνος κρίνει εσφαλμένα; Πόσο καλύτερο, όμως, είναι να μην του δίνουμε καθόλου την αφορμή να κρίνει; Διότι, αν απέχεις, δεν πρόκειται να τα πει αυτά. Πώς, λέει, δεν θα τα πει;

«Και λέω συνείδηση, όχι τη δική μου, αλλά του άλλου.» Διότι προτρέπει να απέχουμε (από αυτά) όχι επειδή έχουν κάποια δύναμη, αλλά επειδή είναι βδελυρά. Επομένως, ούτε να τα αποφεύγεις με τη σκέψη ότι μπορούν να σε βλάψουν· διότι δεν έχουν καμία απολύτως ισχύ. Να συμμετέχεις αδιάφορα· διότι είναι τραπέζι εχθρών και ατιμασμένων. Γι' αυτό έλεγε: Εξαιτίας εκείνου που το φανέρωσε και για χάρη της συνείδησης, ώστε να μην υποστεί βλάβη. «Διότι, για ποιο λόγο η ελευθερία μου να κρίνεται από μια άλλη συνείδηση;» Ονομάζοντας ελευθερία το απεριόριστο και το ανεμπόδιστο.

Όλα αυτά μας έχουν λυπήσει, ω τιμιότατε, και μας εμποδίζουν, συγχώρεσέ με, στο εξής από την ανάμειξη και τη συναναστροφή μαζί σας, από το να παίρνουμε και να δίνουμε, και από οτιδήποτε άλλο φιλικό και συνηθισμένο· διότι γιατί, λέει, η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση; Και επειδή αρκετά δείξαμε συγκατάβαση στα προηγούμενα και, όπως μόνο ο Θεός γνωρίζει, με πολλή διάθεση και ευσπλαχνία, πρέπει τώρα και να οικοδομήσουμε και να μη ζημιωνόμαστε και από τις δύο πλευρές, ούτε προσλαμβάνοντας το ξένο ούτε εγκαταλείποντας παράλογα το δικό μας. Ο λόγος απευθύνεται σε όσους γνωρίζουν· κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους, όπως αποφάνθηκε η αλήθεια. Εσείς είστε κύριοι και δεσπότες και ηγούμενοι των δικών σας μονών και αποφάσεων, εμείς όμως είμαστε ταπεινοί και χωρίς καμία αξία, πεταμένοι κάπου εδώ εξαιτίας του διωγμού. Χαρίστε μας αυτή την ελευθερία και το να θρηνούμε για τα δικά μας αμαρτήματα. Και γνωρίζω βέβαια ότι η επιστολή αυτή είναι λυπηρή για την τιμιότητά σου όπως και για εμάς, αλλά δεν υπάρχει τίποτα πιο προτιμητέο από την αγάπη του Θεού, για την οποία και εμείς, μαζί με τους αγίους πατέρες μας, λόγω της ύβρεως κατά του Χριστού αρνηθήκαμε όσα αρνηθήκαμε και προτιμούμε αυτά που προβάλλουμε.

Επομένως, ο διωγμός δεν γίνεται για απώλεια, αλλά για σωτηρία, ούτε υπάρχει τόσο κατεπείγουσα ανάγκη να συγκατοικεί κανείς με γυναίκα, όπως τότε στους πατέρες οι περιστάσεις ανάγκασαν τον αοίδιμο Αθανάσιο να μείνει επτά χρόνια κοντά σε μια παρθένο ή τον τάδε και τον δείνα άγιο να εξυπηρετηθεί από γυναίκα. Αλλά τώρα, και οι πόλεις και οι περιοχές προσφέρουν την ελευθερία της φιλοξενίας χωρίς την ανάγκη συνύπαρξης με γυναίκες. Εσύ όμως, με το πρόσχημα δήθεν της ομολογίας και του διωγμού υπέρ του Χριστού, ενώ κινείσαι ενάντια στον Χριστό, δεν αντιλαμβάνεσαι το σφάλμα σου όταν συναναστρέφεσαι συχνά με γυναίκες, ίσως ψάλλοντας μαζί τους, ίσως ακόμη και τρώγοντας μαζί ή και συγκατοικώντας, καταβροχθίζοντας με το βλέμμα τη μορφή της συγκατοίκου και καταβροχθιζόμενος από αυτήν με τρόπο ολέθριο; Φύγετε σαν από φωτιά, και οι άνδρες από τις γυναίκες και οι γυναίκες από τους άνδρες, και αν παραστεί ανάγκη για κάποια επαφή, ας είναι τόση όση απαιτεί η ανάγκη και η χρεία, αποφεύγοντας παράλληλα να γίνετε αιτία σκανδάλου στους άλλους. Διότι, «γιατί η ελευθερία μου», λέει, «να κρίνεται από άλλη συνείδηση;» Και, «εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ μου, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου».

Αυτά, λοιπόν, έχουν έτσι. Επειδή όμως σας παραχωρήθηκε από τον μεγάλο βασιλέα ως τόπος διαμονής η νήσος της Χάλκης, λύπησε βαθύτατα όχι μόνο εμάς, αλλά και πολλούς από τους πατέρες, το γεγονός ότι μια ολόκληρη αδελφότητα, μαζί με τον ηγούμενό της, εκδιώχθηκε από την παλιά οικεία μονή της και τώρα περιφέρεται εδώ κι εκεί, και ότι δώσαμε αφορμή να ανοίξουν στόματα λόγω προηγούμενων δυσφημίσεων. Όμως, επειδή δώσατε εξηγήσεις μέσω του πνευματικού μας υιού Κλήμεντος, του ευλαβέστατου ηγουμένου, ότι έτσι κι έτσι έγινε η υπόθεση κατόπιν διαταγής της βασιλικής εξουσίας, απαλλαχθήκαμε από τη λύπη. Αυτό όμως σας παρακαλούμε, όσο είναι δυνατόν να προσπαθήσετε εντόνως, να απαλύνετε τον πόνο αυτών που αναχώρησαν, επειδή είναι γραμμένο: «μη δώσεις σε άνθρωπο αφορμή να σε καταραστεί», και, «γιατί», λέει, «η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;»

Ερώτηση. Σχετικά με τους αγίους που βρίσκονται εν σώματι, αν πρέπει να εισερχόμαστε στα κοιμητήριά τους και να προσευχόμαστε και να τους προσκυνούμε, όταν αυτά κατέχονται από μολυσμένους ιερείς. Απόκριση. Ο κανόνας δεν επιτρέπει, σύμφωνα με όσα έχουν προαναφερθεί, να εισέρχεται κανείς σε τέτοια κοιμητήρια (διότι είναι γραμμένο: γιατί η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;), εκτός εάν η είσοδος γίνει εξ ανάγκης και μόνο για τον ασπασμό του λειψάνου του αγίου.

Και προσέχετε να μην ξεπέσετε άκαιρα· ντρέπεστε, δηλαδή, κακώς ο ένας τον άλλον, και φοβάστε εκεί όπου δεν υπάρχει φόβος· και λυπείτε και τον Θεό και εμένα τον αμαρτωλό, μη θέλοντας, όπως λέτε, να στενοχωρήσετε τον αδελφό. Αλίμονο στην ευλάβειά σας! Αυτό είναι κάποια ελαφρότητα, και μισοθεΐα, και ιδιορρυθμία, και φιλοσαρκία· ακόμη κι αν είναι άγγελος, τολμώ να πω, μη δεχθείς τίποτα από αυτόν. Πολλές φορές λαμβάνετε οπωρικά ως ευλογία, ο καθένας ας τα τρώει· αν δε δεν τα θέλει λόγω ίσως ασθένειας ή για άλλον λόγο, είτε ας τα επιστρέψει στον κελλαρίτη, είτε, εάν θέλει να τα δώσει, ας ενημερώσει, και αυτό μπορεί να το κάνει ακατάκριτα. Δεν γνωρίζετε ότι από αυτά γεννάτε πονηρές φιλίες; Και ίσως δίνετε μερίδιο σε εκείνους με τους οποίους έχετε πορνικές σχέσεις· ή, ακόμη κι αν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν αναφύονται άραγε σκάνδαλα, και ψιθυρισμοί, και βαριές θλίψεις; Ώστε ο ένας να λαμβάνει και ο άλλος να βλέπει, και εξάπαντος ο δεύτερος να θεωρεί τον εαυτό του μισητό. Εάν πάλι λέτε ότι δεν τα δίνετε μπροστά σε άλλους, τότε υπάρχει ανάγκη να αναζητάτε χρόνους και τόπους· και έπειτα δημιουργείτε μυστικές φατρίες. Και τι λέει ο άγιος και μέγας Βασίλειος; Ότι τα νοήματα με τα μάτια και οι ψιθυρισμοί στο αυτί, δίνουν την εντύπωση στον πλησίον μιας σκευωρίας για κάποια πονηρή υπόθεση. Εφόσον λοιπόν κανένα καλό δεν γίνεται από αυτά, γιατί η ελευθερία μας να κρίνεται από άλλη συνείδηση;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΒ'. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΙΜΟΥΜΑΣΤΕ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ. Αδελφοί και πατέρες, πόσο καλό μάς έκανε η αποχώρησή μας από αυτό εδώ το μοναστήρι! «Διότι, γιατί η ελευθερία μας να κρίνεται από άλλη συνείδηση;» Και γιατί, εκτός του ότι δεν ωφελούμε σε τίποτα, να βλάπτουμε επιπλέον και τους εαυτούς μας; Κάναμε, λοιπόν, συγκατάβαση (οικονομία) όσο ήταν δυνατόν και το επέτρεπε ο καιρός. Τώρα όμως, επειδή, ενώ ο καιρός το καλούσε, δεν προτίμησαν τον διωγμό υπέρ του Χριστού, όπως και κάποιοι άλλοι, είναι αναγκαίο να ακούσουμε τον προφήτη που λέει: «Βγείτε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε τους», λέει ο Κύριος. Και αν κάποιοι άλλοι πράττουν διαφορετικά σε τέτοια ζητήματα, αυτοί θα δώσουν λόγο στον Κύριο την ημέρα της κρίσεως. Διότι, εμένα μου φαίνεται ότι το να συμπαρασύρεται κανείς με αυτούς είναι ίσο με το να αδιαφορεί απέναντι στους αιρετικούς. Βλέπετε δε ότι αυτός ο διαχωρισμός μάς απομακρύνει από τον κόσμο και μας οδηγεί προς θλίψη, προς στενοχώρια, προς πείνα, προς διωγμό, προς φυλακή, προς θάνατο. «Αλλά σε όλα αυτά οφείλουμε να υπερνικούμε χάρη στον Θεό που μας αγάπησε». Ο Οποίος, όταν δει μια ψυχή να Τον διψά, την ενδυναμώνει ώστε να μπορεί να υπομείνει τα παθήματα υπέρ Αυτού. Και αυτό το μαρτυρούν, μαζί με τους άλλους, και οι άγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες, των οποίων τη μνήμη τελέσαμε προσφάτως. Διότι δεν μπορούμε να πούμε ότι αυτοί είχαν διαφορετική φύση από αυτήν που έχουμε εμείς.