Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:32

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΗ΄ Εάν πρέπει μέσα στην αδελφότητα να αναθέτουμε κάποια φροντίδα σε αυτόν που κάποτε αμάρτησε, έπειτα από πολλή άσκηση· και εάν πρέπει, ποια να είναι αυτή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ενθυμούμενοι τον Απόστολο που λέει: «Απρόσκοπτοι να γίνεστε και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν», οφείλουμε να καταβάλλουμε πολλή φροντίδα, ώστε να μη προκαλέσουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού, και για να μη γίνουμε πρόσκομμα στους ασθενείς, ούτε βεβαίως να ενθαρρύνουμε κάποιους προς την κακία. Γι' αυτό, είναι αναγκαίο και σε τέτοιου είδους περιπτώσεις να εξετάζουμε και να δοκιμάζουμε ό,τι συντελεί στην οικοδομή της πίστεως και στην προκοπή κάθε αρετής εν Χριστώ.

Μη σκανδαλίζετε τον κόσμο, εσείς που έχετε συνεισάκτους. Διότι, μήπως η Γραφή δεν σου επέτρεψε να νυμφευθείς; Έχετε γίνει πρόσκομμα και στους Ιουδαίους, και στους Έλληνες, και στην Εκκλησία του Θεού. Ή μήπως επιχειρείτε να αντιταχθείτε στις άγιες Γραφές και να προκαλέσετε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; Μήπως είστε ισχυρότεροί του;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΓ΄. Ποιος είναι ο τρόπος της συνάντησης με τις αδελφές. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνος που απαρνήθηκε οριστικά τον γάμο, προφανώς θα έχει απαρνηθεί πολύ νωρίτερα τις μέριμνες, για τις οποίες λέει ο Απόστολος ότι μεριμνά ο έγγαμος, δηλαδή το πώς θα αρέσει στη γυναίκα του, και θα καθαρίσει τον εαυτό του εντελώς από κάθε μέριμνα που αποβλέπει στο να αρέσει σε γυναίκα, φοβούμενος την καταδίκη Εκείνου που είπε ότι: «Ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων». Ώστε δεν θα ανεχθεί να συναναστραφεί ούτε με άνδρα με σκοπό την αρέσκεια· ένεκα όμως της φροντίδας που, σύμφωνα με την εντολή του Θεού, οφείλει ο καθένας προς τον πλησίον του, θα προσέλθει σε συνάντηση μόνο όταν το απαιτεί η ανάγκη. Βεβαίως, δεν πρέπει να επιτρέπεται η συνάντηση απλώς και μόνο σε όσους το επιθυμούν, ούτε είναι κατάλληλος κάθε χρόνος και κάθε τόπος για αυτήν. Αλλά εάν πρόκειται, σύμφωνα με το πρόσταγμα του Αποστόλου, να μην γίνουμε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού, και να κάνουμε τα πάντα με ευσχημοσύνη και με τάξη, και τα πάντα προς οικοδομήν, είναι ανάγκη να ορίζονται με ευπρέπεια, έπειτα από επιλογή, και το πρόσωπο και ο χρόνος και η ανάγκη και ο τόπος. Μέσω όλων αυτών θα εκδιωχθεί και η παραμικρή σκιά πονηρής υποψίας, ενώ η απόδειξη της σεμνότητας και της σωφροσύνης θα φανερωθεί με κάθε τρόπο σε εκείνους που έχουν κριθεί δόκιμοι να βλέπουν ο ένας τον άλλον και να συσκέπτονται για όσα αρέσουν στον Θεό, τόσο ως προς τις σωματικές ανάγκες όσο και ως προς την επιμέλεια των ψυχών.

Πιο εκτεταμένα, βέβαια, τα εκθέσαμε στα πρώτα ερωτήματα, όπου και εξετάστηκαν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι συμπεριφορές εκείνων που σκανδαλίζονται. Γι' αυτό ο Απόστολος, αναφορικά με τα επιτρεπόμενα, λέει: «Είναι καλό το να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί»· και πάλι, ενώ αλλού λέει ότι «κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία», ωστόσο προσθέτει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Εάν, λοιπόν, για τα επιτρεπόμενα υπάρχει τέτοιο κρίμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τα απαγορευμένα; Γι' αυτό μας παιδαγωγεί με πιο καθολικό τρόπο, λέγοντας: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να αρέσω σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν».

Επομένως, οι αφηγήσεις θα διαφοροποιηθούν και θα οδηγηθούν προς το διαφορετικό, και δεν θα ταίριαζε να σκεφτεί κανείς για τον Υιό εκείνο που τυχόν θα θεωρούσε ορθό για τον Θεό και Πατέρα. Πώς, λοιπόν, το Ευαγγέλιο θα ήταν ένα και για τους δύο, και πώς θα έφτανε σε εμάς εντελώς απαράλλαχτο μέσα από τις ίδιες αφηγήσεις, εάν ο Υιός δεν είναι Θεός κατά φύση; Και δεν θα αποπλανούσε μάλλον αυτόν που κατηχείται στα μυστήρια, αντί να τον οδηγήσει στην επίγνωση της αλήθειας; Β. Αλήθεια. Α. Και πώς εκείνος που ιερουργεί το μυστήριο του Θεού, δηλαδή την πίστη σε Αυτόν, σε όσους δεν το έχουν ακόμη διδαχθεί, θα μπορούσε να ονομαστεί λειτουργός του Χριστού και να διακηρύσσει τον Χριστό, ενώ εργάζεται για τη δόξα του Θεού και αποκαλεί τον εαυτό του διάκονο του Θεού; «Διότι σε καθετί», λέει, «συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού». Και κάπου αλλού για κάποιους λέει: «Είναι διάκονοι του Χριστού; Παραφρονώντας το λέω, εγώ είμαι περισσότερο». Υπάρχει λοιπόν σε αυτά τα λόγια κάποιος λόγος που να διαχωρίζει τον Υιό από τον Θεό και Πατέρα, υποδεικνύοντας φυσική ανομοιότητα; Β. Δεν μπορώ να το αντιληφθώ. Α. Είναι παράλογο και για έναν άλλο λόγο το να μη θεωρείται ο Υιός Θεός κατά φύση, ενώ τα Ιερά Γράμματα διακηρύσσουν ότι η Εκκλησία ανήκει στον Θεό, αλλά ταυτόχρονα και στον Χριστό. Διότι ο θεσπέσιος Παύλος είπε σε κάποιους: «Να γίνεστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Και πάλι, διαβεβαίωσε ότι ο Υιός παρουσίασε την Εκκλησία στον εαυτό Του άσπιλη και χωρίς ρυτίδα.

Αγαπητέ, εάν εισαγάγεις κάποιον στο κελί σου, αγωνίσου να τον αποπέμψεις ασκανδάλιστο· δηλαδή, να μην κάνεις τίποτε χωρίς τον φόβο του Θεού, ώστε να μην γίνεις σε αυτόν παράδειγμα ανόσιου έργου. Διότι λέει ο Απόστολος: Να γίνεστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην εκκλησία του Θεού. Μοναχέ, να τιμάς τους πάντες όχι για αντάλλαγμα, αλλά για τον Κύριο. Χωρίς σήψη δεν αναπτύσσεται σκουλήκι και χωρίς επιμέλεια δεν εξαφανίζεται. Χωρίς αμέλεια δεν αναπτύσσεται η καταφρόνηση, και χωρίς επιμέλεια δεν θα εκριζωθεί. Να φοβάσαι δε τον Κύριο, και θα βρεις χάρη. Ας μην σε βρει ο Εχθρός, μοναχέ, να κάνεις κάτι έξω από τη μοναχική σου υπόσχεση, και ποτέ δεν θα σε πτοήσει ένας ανθρωπάρεσκος άνθρωπος. Φρόντισε να αρέσεις σε πολλούς, αλλά για τον Κύριο. Εκείνος δε που φοβάται τον Κύριο δεν θα σκοντάψει, διότι πορεύεται στο φως των εντολών Του.

Ή δεν ακούς τον μακάριο Παύλο που προτρέπει, με λαμπρή φωνή, και συμβουλεύει: «Να μην αποτελείτε πρόσκομμα»; Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι η παραγγελία του αφορά μόνο τους οικείους στην πίστη και εκείνους που είναι ταγμένοι μαζί μας, πρόσθεσε: «Και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες», και τότε συμπλήρωσε: «Και στην Εκκλησία του Θεού». Διότι τίποτα δεν λυμαίνεται και δεν βλάπτει τόσο τη δική μας θρησκεία, όσο το να δίνουμε κάποια αφορμή στους απίστους. Όταν λοιπόν δουν κάποιους ανάμεσά μας να διαλάμπουν στην αρετή και να επιδεικνύουν μεγάλη περιφρόνηση προς τα βιωτικά πράγματα, ορισμένοι μεν από αυτούς πνίγονται από τον φθόνο, άλλοι δε πολλές φορές φτάνουν στον θαυμασμό, εκπλησσόμενοι για το πώς, ενώ έχουν την ίδια φύση με αυτούς, δεν επιδιώκουν τα ίδια με αυτούς. Πράγματι, μόλις δουν να εκδηλώνεται κάποια μικρή αμέλεια, αμέσως ακονίζουν τη γλώσσα τους εναντίον όλων συλλήβδην, και εξαιτίας της αμέλειας του ενός εκφέρουν την ίδια καταδίκη για ολόκληρο το έθνος των Χριστιανών. Και δεν σταματούν καν μέχρι εδώ, αλλά αμέσως, εκστομίζοντας λόγια που στρέφονται εναντίον του ίδιου τους του κεφαλιού, εξαιτίας της αμέλειας των δούλων τολμούν να βλασφημούν και τον κοινό Δεσπότη, και νομίζουν ότι η αμέλεια των άλλων γίνεται για αυτούς παραπέτασμα της δικής τους πλάνης.

Να μη γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού. Δηλαδή, να μη δίνετε καμία λαβή σε κανέναν. Διότι και ο αδελφός σκανδαλίζεται, και ο Ιουδαίος ακόμη περισσότερο θα σε μισήσει και θα σε κατακρίνει, και ο Έλληνας παρομοίως θα σε περιγελάσει ως λαίμαργο και υποκριτή. Και δεν πρέπει να πληγώνουμε μόνο τους αδελφούς, αλλά, στο μέτρο του δυνατού, ούτε και εκείνους που βρίσκονται έξω. Διότι, εάν είμαστε φως και ζύμη και φωστήρες και αλάτι, πρέπει να φωτίζουμε και όχι να σκοτίζουμε· να συσφίγγουμε και όχι να παραλύουμε· να προσελκύουμε προς εμάς τους απίστους, όχι να τους τρέπουμε σε φυγή. Γιατί, λοιπόν, διώχνεις αυτούς που πρέπει να προσελκύσεις; Διότι και οι Έλληνες πλήττονται, όταν μας βλέπουν να παλινδρομούμε σε τέτοια πράγματα· επειδή δεν γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης μας, ούτε ότι η ψυχή έχει καταστεί ανώτερη από κάθε αισθητό μολυσμό. Και οι Ιουδαίοι, επίσης, αλλά και οι πιο αδύναμοι από τους αδελφούς θα πάθουν τα ίδια. Είδες πόσες αιτίες έθεσε, εξαιτίας των οποίων πρέπει να απέχουμε από τα ειδωλόθυτα; Λόγω του ανώφελου, λόγω του περιττού, λόγω της βλάβης του αδελφού, λόγω της βλασφημίας του Ιουδαίου, λόγω της κατηγορίας του Έλληνα, επειδή δεν πρέπει να ερχόμαστε σε κοινωνία με τους δαίμονες, επειδή η πράξη αυτή συνιστά ένα είδος ειδωλολατρίας.

Έπειτα, επειδή είπε, «Να μην γίνεστε πρόσκομμα», και τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και των Ιουδαίων, και ο λόγος αυτός ήταν βαρύς, δες πώς τον καθιστά ευπρόσδεκτο και ελαφρύ, προβάλλοντας τον εαυτό του ως παράδειγμα και λέγοντας: «Όπως κι εγώ στα πάντα ευαρεστώ τους πάντες, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά των πολλών, για να σωθούν. Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού».

Το ζήτημα των ειδωλοθύτων, πάλι, ενώ αμφισβητούνταν, αποτελούσε μέγιστο κακό· γι' αυτό και αποδεικνύει ότι είναι αμάρτημα και εξαίρει τη σοβαρότητά του στον λόγο του. Όταν δε το πράττει αυτό, δεν τους απομακρύνει απλώς από τα παραπτώματα, αλλά τους κατευθύνει προς τα εντελώς αντίθετα. Διότι δεν είπε απλώς ότι δεν πρέπει να πορνεύουν, αλλά ότι πρέπει να επιδεικνύουν και πολλή αγιοσύνη. Γι' αυτό προσέθεσε: «Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας». Και αφού είπε πάλι ότι δεν πρέπει κανείς να είναι σοφός κατά την κοσμική σοφία, δεν αρκείται σε αυτό, αλλά τον προτρέπει να γίνει και μωρός. Επίσης, ενώ συμβουλεύει να μη δικάζονται στα κοσμικά δικαστήρια ούτε να αδικούν, προχωρώντας καταργεί και αυτήν καθαυτήν την προσφυγή στα δικαστήρια, και συμβουλεύει όχι μόνο να μην αδικούν, αλλά και να δέχονται να αδικούνται. Και όταν αναλύει το θέμα των ειδωλοθύτων, δεν είπε ότι πρέπει να απέχουν μόνο από τα απαγορευμένα, αλλά και από τα επιτρεπόμενα, όταν αυτά γίνονται πρόξενοι σκανδάλου· και όχι μόνο να μην πληγώνουν τους αδελφούς, αλλά ούτε τους Έλληνες ούτε τους Ιουδαίους. «Να γίνεστε απρόσκοπτοι», λέει, «και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Αφού, λοιπόν, ολοκλήρωσε ολόκληρο τον λόγο του σχετικά με όλα αυτά, στη συνέχεια προχωρά πλέον και σε έτερο παράπτωμα.

Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων, αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, ειρηνεύοντας με όλους τους ανθρώπους. Αυτό σημαίνει το: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους»· όχι για να ζούμε με κενοδοξία, αλλά για να μην δίνουμε λαβή εναντίον μας σε όσους το επιθυμούν. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού». Πολύ ορθά μάλιστα το διευκρίνισε στη συνέχεια, λέγοντας: «Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς».

Διότι, όταν έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό μας συναναστρεφόμαστε με τους πονηρούς, ακόμη κι αν εμείς οι ίδιοι δεν βλαπτόμαστε, σκανδαλίζουμε τους άλλους. Αυτά τα λέγω και σε άνδρες και σε γυναίκες και σε παρθένους, αφήνοντας στη συνείδησή τους να γνωρίζει με ακρίβεια πόσα κακά γεννιούνται από αυτό. Διότι εγώ μεν δεν υποπτεύομαι τίποτε το πονηρό, ούτε ίσως και κάποιος άλλος από τους πιο τέλειους· ο απλοϊκότερος αδελφός όμως βλάπτεται εξαιτίας της δικής σου τελειότητας. Πρέπει όμως να προνοούμε και για τη δική του αδυναμία. Και αν αυτός δεν βλαφθεί, βλάπτεται όμως ο ειδωλολάτρης. Ο δε Παύλος παρήγγειλε να μην γινόμαστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού. Εγώ δεν υποπτεύομαι τίποτε το πονηρό για την παρθένο (διότι αγαπώ την παρθενία· και η αγάπη δεν διαλογίζεται το κακό)· εγώ είμαι σφοδρός εραστής αυτού του τρόπου ζωής, και ούτε μπορώ να σκεφτώ κάτι το άτοπο. Πώς όμως θα πείσουμε αυτούς που βρίσκονται έξω από την Εκκλησία; Διότι πρέπει να προνοούμε και για εκείνους. Έτσι λοιπόν ας ρυθμίζουμε τη ζωή μας, ώστε ούτε κανείς από τους απίστους να μπορεί να βρει δικαιολογημένη λαβή εναντίον μας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που επιδεικνύουν ορθό βίο δοξάζουν τον Θεό, έτσι και εκείνοι που ζουν με τον αντίθετο τρόπο, γίνονται αιτία να βλασφημείται.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, το κέρδος από αυτή την προθυμία και τον κίνδυνο της ραθυμίας (διότι είναι πολύ χειρότερο από τη δική μας απώλεια το να βλασφημείται ο Δεσπότης μας εξαιτίας μας), «ας μη γινόμαστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού»· επιδεικνύοντας βίο λαμπρότερο από τον ήλιο, ώστε, ακόμη και αν κάποιος θελήσει να μας κακολογήσει, να μη λυπούμαστε επειδή κακολογούμαστε, αλλά μόνο εάν κακολογούμαστε δικαίως. Διότι, αν μεν ζούμε μέσα στην πονηρία, έστω και αν δεν υπάρχει κανένας να μας κακολογεί, είμαστε οι πιο άθλιοι από όλους· αν όμως επιμελούμαστε την αρετή, έστω και αν όλη η οικουμένη μάς κακολογεί, τότε θα είμαστε οι πιο αξιοζήλευτοι από όλους, και θα προσελκύσουμε όλους όσοι προαιρούνται να σωθούν. Επειδή δεν θα δώσουν προσοχή στην κακολογία των πονηρών ανθρώπων, αλλά στην αρετή του βίου. Διότι η απόδειξη που δίνεται μέσω των έργων είναι πιο ηχηρή από κάθε σάλπιγγα, και ο καθαρός βίος είναι πιο φωτεινός και από το ίδιο το φως, έστω και αν είναι αμέτρητοι εκείνοι που τον συκοφαντούν.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που εφαρμόζει την αρετή δεν περιμένει τις αμοιβές μόνο για τους δικούς του κόπους, αλλά καρπώνεται τον μισθό και από την ωφέλεια των άλλων, παρακινώντας πολλούς σε ζήλο και μίμηση της δικής του αρετής, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εκείνοι που ακολουθούν την κακία υπέχουν μεγαλύτερες ευθύνες, επειδή γίνονται αφορμή ραθυμίας και για τους άλλους. Τι, λοιπόν, θα καταλογίσουμε στους νέους, όταν οι ηλικιωμένοι έχουν περιπέσει σε τόση ραθυμία και δεν ακούνε ούτε την αποστολική προτροπή που λέει: «Να γίνεσθε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην εκκλησία του Θεού»; Είδες την αποστολική ευσπλαχνία, τι είδους συμβουλή εισήγαγε, επειδή φοβόταν πάρα πολύ και έτρεμε για εκείνους που βλάπτονται από τη δική μας ραθυμία, και επειδή γνώριζε ότι δεν είναι μικρός ο κίνδυνος που περιμένει όσους επιτείνουν τη ραθυμία των άλλων; Γι' αυτό, όταν προέτρεπε άλλους να φροντίζουν για την αρετή σε όλα τα ζητήματα, έλεγε: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού.» Παρατήρησε, σε παρακαλώ, αυτήν την ακριβέστατη προτροπή. Όλα, λέει, όσα μεταχειρίζεσαι και πράττεις, ας έχουν ως ρίζα και προϋπόθεση αυτό το στοιχείο: το να συντελούν στη δόξα του Θεού· και τίποτα να μην γίνεται από εσένα που να μην έχει αυτήν την προϋπόθεση. «Είτε, λοιπόν, τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε κάτι άλλο, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού.» Και πώς είναι δυνατόν, ρωτάει κάποιος, να τρώει κανείς και να πίνει για τη δόξα του Θεού;

Αυτά δεν τα ανέφερα τώρα τυχαία ενώπιον της αγάπης σας, αλλά για να μάθετε πόση προσοχή μάς χρειάζεται, εάν θέλουμε να δείξουμε κάποια φροντίδα για τη σωτηρία μας, και πόσης καταδίκης είναι άξιοι εκείνοι που προτιμούν από την εδώ σύναξη και την πνευματική αυτή διδασκαλία τις εξωτερικές ασχολίες, τις ανώφελες και επιβλαβείς συναναστροφές, τις ιπποδρομίες και τα σατανικά και ολέθρια θέατρα, χωρίς να ακούν ούτε τον μακάριο Παύλο που λέει: «Να μη γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην εκκλησία του Θεού». Διότι ποια συγγνώμη απομένει σε τέτοιους ανθρώπους, και ποια δικαιολογία, όταν ο χριστιανός, που μετέχει στη διδασκαλία η οποία προσφέρεται εδώ και απολαμβάνει τα φρικτά και απόρρητα μυστήρια, συναναστρέφεται με τον Ιουδαίο και τον Έλληνα και χαίρεται με αυτά με τα οποία ευχαριστιούνται και εκείνοι; Πότε λοιπόν θα μπορέσουμε, πες μου, να οδηγήσουμε τον πλανεμένο στην αλήθεια και να τον ελκύσουμε στην ευσέβεια, όταν επιδεικνύει τόση ραθυμία;

Και πάλι, πρόσεξε τη σοφία του διδασκάλου· διότι, αφήνοντας κατά μέρος τον ασθενή, διορθώνει πρώτα τον ισχυρό. Επειδή αυτός ευθύνεται για την ασθένεια εκείνου, εφόσον έχει τη δύναμη να θεραπεύσει την αδυναμία, και όμως δεν το πράττει. Και γιατί μιλώ για τους ασθενείς αδελφούς; Διότι παραγγέλλει να παρέχεται αυτή η φροντίδα ακόμη και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες. «Απρόσκοπτοι», λέγει, «να γίνεσθε και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Χριστού». Επομένως, όσο πιο ισχυρό θεωρείς τον εαυτό σου, υποστηρίζοντας ότι δεν βλάπτεσαι καθόλου από αυτή τη συγκατοίκηση, τόσο περισσότερο καθιστάς τον εαυτό σου υπόχρεο να διασπάσει αυτόν τον δεσμό. Διότι, όσο πιο ισχυρός είσαι, τόσο πιο δίκαιο είναι να βαστάξεις τον ασθενέστερο. Αν, λοιπόν, είσαι ασθενής, απομακρύνου για το δικό σου καλό· αν πάλι είσαι ισχυρότερος, απομακρύνου για χάρη του ασθενούντος.

Διότι αυτό είναι ελευθερία, απαλλαγμένη από την ιουδαϊκή δουλεία. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Ο Θεός με έκανε ελεύθερο και ανώτερο από κάθε βλάβη, αλλά ο Έλληνας (εθνικός) δεν γνωρίζει να κρίνει σύμφωνα με τη δική μου φιλοσοφία, ούτε κατανοεί τη δωρεά του Δεσπότη μου· αντίθετα θα κατακρίνει και θα πει, ότι, ενώ φαίνεται να απέχουν από τα είδωλα, προσκολλούνται σε όσα προσφέρονται σε αυτά. «Εάν εγώ μετέχω με τη χάρη του Θεού, γιατί να βλασφημούμαι για εκείνο για το οποίο εγώ ευχαριστώ; Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν του Θεού.» Σε τι μετέχει με τη χάρη, αν όχι στις δωρεές του Θεού; Διότι η χάρη Του είναι τόσο μεγάλη, ώστε να καταστήσει την ψυχή αμόλυντη και ανώτερη από κάθε κηλίδα. «Να μη γίνεστε πρόσκομμα (απρόσκοπτοι) και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού.» Δηλαδή, να μην προκαλείτε καμία βλάβη σε κανέναν. Διότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε να πλήττουμε μόνο τους αδελφούς μας, αλλά ούτε και τους εκτός της Εκκλησίας. «Καθώς και εγώ προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού.» Επειδή τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και για τη βλάβη των Ιουδαίων, και τα λόγια αυτά ήταν βαριά, τα καθιστά ευπρόσδεκτα και ελαφριά, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του, και λέγοντας ότι επιζητεί το συμφέρον των άλλων. Διότι αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου Χριστιανού, και ο ακριβής ορισμός, και η ανώτατη κορυφή: το να ζητά κανείς το κοινό συμφέρον.

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

Και ο ασκητής είπε: Ανθρωπαρέσκεια είναι, όπως νομίζω, το να αρέσει κανείς στους ανθρώπους. Γνωρίζω ότι αυτή έχει στενή σχέση με τον χρηματισμό. Ο δε δικανικός, θαυμάζοντας τον λόγο αυτόν ως κάτι σπουδαίο, είπε: Πολύ εύστοχα μίλησες. Γιατί λοιπόν, ω ευλαβέστατε, κατακρίνεις άδικα το δίκαιο; Ή μήπως δεν σου φαίνεται δίκαιο το να μην αποδίδει ο καθένας στον εαυτό του την αξιολόγηση των δικών του έργων, αλλά να αναθέτει την κρίση για το καλό σε άλλους μάλλον παρά στον εαυτό του; Εγώ πάντως λέω ότι δεν μπορεί να ονομάζεται καθόλου αρετή αυτό που δεν αρέσει στους ανθρώπους και δεν λαμβάνει τον έπαινο από τον πλησίον, πράγμα που άκουσα και τη Γραφή να λέει: «Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον και όχι το δικό σου στόμα, ο ξένος και όχι τα δικά σου χείλη», και πάλι: «Ο καθένας από εσάς ας αρέσει στον πλησίον για το αγαθό προς οικοδομήν», και πάλι: «Να γίνεστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού.» Ποιος όμως μπορεί, όταν δεν αρέσει στους ανθρώπους, να είναι απρόσκοπτος; Γιατί λοιπόν εμβάθυνες τόσο πολύ κατακρίνοντας την ανθρωπαρέσκεια; Εάν όμως πρέπει, σύμφωνα με σένα, να αποδεχόμαστε αυτούς που δεν αρέσουν στους ανθρώπους μάλλον παρά αυτούς που αρέσουν, είναι καιρός να επαινέσεις τους ληστές και τους φονιάδες και τους άρπαγες και τους επίβουλους, επειδή δεν αρέσουν σε κανέναν από τους ανθρώπους.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας είναι επί λέξει ο λ' της εν Λαοδικεία Συνόδου Κανόνας, χωρίς μόνο το επιτίμιο· λέγει λοιπόν ότι δεν πρέπει οι εντός του βήματος ιερωμένοι, ή οι εντός του βήματος κληρικοί, ή οι μοναχοί και ασκητές, ή απλώς κάθε λαϊκός Χριστιανός να λούζεται στα λουτρά μαζί με τις γυναίκες· επειδή το άτοπο αυτό στα έθνη φαίνεται να είναι η πρώτη κατηγορία και το μεγαλύτερο σκάνδαλο εναντίον των Χριστιανών. «Ο δε Απόστολος προστάζει να είμαστε απρόσκοπτοι στους Ιουδαίους και τους Έλληνες, και στην Εκκλησία του Θεού». Και αν, όπως λέγει ο Ζωναράς γι' αυτό, το να συναντήσει κανείς μια γυναίκα απλώς στον δρόμο ή στο σπίτι ταράζει τον λογισμό, πώς δεν θα καταποντιστεί και δεν θα κινηθεί σε επιθυμία ο νους εκείνων των ανδρών που λούζονται μαζί με γυναίκες; Αλλά ούτε και τα ανδρόγυνα πρέπει να λούζονται μαζί, κατά τον Βαλσαμώνα, είτε δηλαδή σε λουτρό, είτε σε θάλασσα, είτε σε ποταμό· διότι εξουσιάζουν τα σώματά τους για παιδοποιία, και όχι για να ξεγυμνώνονται και να βλέπουν την ασχημοσύνη τους. Προσθέτει δε ο Κανόνας, ότι όποιος φανεί να κάνει αυτό, αν μεν είναι κληρικός ας καθαιρείται, αν δε είναι λαϊκός ας αφορίζεται.

Αλλά το πώς θα λάμψει το φως μπροστά στους ανθρώπους, ενώ αυτοί δεν κατανοούν τίποτα από όσα πράττονται στα κρυφά, έχει ήδη ειπωθεί, όμως ας εξηγηθεί μάλλον έτσι: διότι ο Πατέρας που βλέπει στα κρυφά, αυτός ο ίδιος δύναται να κάνει την αίγλη της εσωτερικής αστραπής να λάμψει στα φανερά. Εξάλλου, ο ενάρετος χαρακτηρίζεται με δύο τρόπους, και μάλιστα με δύο χρώματα ζωγραφίζεται το «καθ' ομοίωσιν» του Πλάστη, δηλαδή με την επιλογή των αρετών και με τη φυγή από την κακία. Η φυγή, λοιπόν, από την κακία λάμπει οπωσδήποτε μπροστά στους ανθρώπους, ακόμη και αν κάποιος συγκρατεί τη λάμψη της εσωτερικά όσο μπορεί· διότι το να μην έχει κανείς χέρι που κάνει κακό, να μην ρέπει προς την ύβρη, προς τα χρήματα, ούτε να έχει ακράτητη γλώσσα ως προς τη διαβολή, τους όρκους και τα παρόμοια, και γενικά σε όλα να μην παρέχει σε κανέναν καμία λαβή, αυτά και τα παρόμοια, ακόμη και αν δεν το επιθυμούμε καθόλου, εκπέμπουν λαμπρή αστραπή και μεγάλο φως στους ανθρώπους. Αυτό λέει και ο θείος Παύλος, διατυπώνοντας τους κανόνες της ιερωσύνης στον Τιμόθεο: «πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω»· αλλά και το «να γίνεστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και σε όλη την εκκλησία του Χριστού» το συνιστά και το κατορθώνει η φυγή από την κακία.

Καθένας, λέει ο απόστολος, ας παραμένει στην κλήση στην οποία κλήθηκε. Και πάλι αλλού, να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην εκκλησία του Θεού. Και αλλού πάλι ο ίδιος λέει για τον εαυτό του, δεν πρόκειται να φάω κρέας στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου. Και ο καθένας καθιστά τον εαυτό του αναγνωρίσιμο από το δικό του σχήμα, ο στρατιώτης από το ότι φέρει μάχαιρα, ο αστός από το ότι φοράει πανωφόρι. Και γενικά, σχεδόν καθένας από όσους βρίσκονται σε αξιώματα, τέχνες ή επαγγέλματα φέρει μαζί του τα εργαλεία που του αρμόζουν. Διότι ούτε ο ιατρός θα επέλεγε να κρατά ποιμαντική ράβδο, ούτε ο ποιμένας θα κρατούσε ιατρικό εργαλείο στο χέρι. Αν λοιπόν αυτά έχουν έτσι, πολύ περισσότερο στα πνευματικά και μέγιστα ζητήματα δεν πρέπει κανείς ούτε να ζει αντίθετα προς τα όσα αρμόζουν στην τάξη του, ούτε να αλλάζει σχήμα, ώστε να μην υποστεί την επικρεμάμενη κατάκριση από τον Κύριο, ως κάποιος που σκανδαλίζει τον κόσμο. Μακάρι να το αποφύγουμε αυτό, ω τριπόθητε, και μάλιστα εμείς που διαφέρουμε από τους πολλούς και κατά τη γνώση και κατά τον βαθμό. Επειδή αυστηρή κρίση επιφυλάσσεται για τους υπερέχοντες, ενώ ο ελάχιστος είναι άξιος συγγνώμης, όπως έχει γραφτεί. Και πάλι ο Κύριος λέει: σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, θα απαιτήσουν περισσότερα.

Να διάγετε, λοιπόν, τον βίο σας χωρίς να προκαλείτε σκάνδαλα, τέκνα μου, και να μη γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην εκκλησία του Θεού, καθώς είναι γεγραμμένο, έχοντας πάντα στον νου σας το αβέβαιο του θανάτου. Ήδη αναχώρησε από τη ζωή και ο αδελφός Σίλας, και πριν από αυτόν ο αββάς Θεόσωστος, αλλά και ο αδελφός Προκόπιος, και κανένας δεν πρόκειται να παραμείνει. Και μακάριος είναι εκείνος που γνωρίζει πώς να περάσει την παρούσα ζωή ακατάκριτα. Να προσεύχεστε για εμάς τους ταπεινούς, χωρίς να μας ξεχνάτε, ώστε να σωθούμε.

Γι' αυτό τον λόγο προτρέπουμε και παρακαλούμε θερμά, ωσάν η ίδια η μακαρία θυγατέρα σου να υψώνει φωνή μέσω ημών των ταπεινών, να παραμείνει το μοναστήρι «οι Λέοντες» να λειτουργεί ως γυναικείο και να προστατεύει τις θυγατέρες που άφησε πίσω της, οι οποίες λατρεύουν εν πνεύματι τον Θεό. Διότι αυτό, σε συνδυασμό με εκείνην και τη δική σου θεοσέβεια, αποτελεί μέγιστη δόξα και παραμένει ακατάκριτο για όσους παρατηρούν τα δικά μας. Όπως ακριβώς παραγγέλλει ο απόστολος, λέγοντας: «να είστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Επειδή, εάν δεν πράξεις έτσι, το μεν δράμα δεν θα σταματήσει, άπαξ και εκτραπεί από το πρέπον στο παρά φύση, εμείς δε δεν θα αποφύγουμε τη χλεύη, και θα πρόσθετα και την κατάκριση, επωμιζόμενοι το παράπτωμα.

Ακούμε να αναγινώσκεται η ιστορία του κατακλυσμού, και τον Κύριο στα ευαγγέλια να λέει: «Όπως ακριβώς στις ημέρες του Νώε έτρωγαν, έπιναν, παντρεύονταν, αγόραζαν, πουλούσαν», και ξαφνικά ήρθε ο κατακλυσμός· έτσι θα γίνει και κατά την παρουσία «του Υιού του ανθρώπου». Και ίσως απορούμε με τους ανθρώπους εκείνης της εποχής, πώς αντιμετώπιζαν τα πράγματα με τόση αναισθησία και δεν ήταν μάλλον έντρομοι και γεμάτοι φόβο. Ας προσέξουμε λοιπόν, μήπως αυτό για το οποίο τους κατηγορούμε, το πάθουμε και εμείς χωρίς να το καταλάβουμε. Τώρα πλέον δεν κατασκευάζεται η κιβωτός, η οποία χρειάστηκε εκατό χρόνια για να ολοκληρωθεί· αλλά κάθε ημέρα βλέπουμε έτοιμο τον τάφο, στον οποίο πρόκειται να εισέλθουμε. Ήδη κάθε ημέρα ο θάνατος ενεργεί, καθώς καθένας από τους αδελφούς μας φεύγει από τη ζωή. Τα τωρινά είναι μάλλον φοβερότερα από εκείνα· γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε. Και δεν λέω: να μην φάμε, να μην πιούμε, να μην ντυθούμε· δεν λέω αυτό· αλλά «είτε τρώμε είτε πίνουμε είτε κάνουμε κάτι, όλα να τα κάνουμε προς δόξαν Θεού, χωρίς να γινόμαστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού», όπως διδάσκει ο Απόστολος.

Πρόβατο που αποσπάται από το κοπάδι τι γίνεται; Δεν γίνεται βορά των θηρίων; Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με εκείνον που αποκόπτεται και απομονώνεται από την αδελφότητα. Αλλά ας μη γίνει ποτέ αυτό, αδελφοί, ποτέ· «Όλα ας γίνονται με ευπρέπεια και με τάξη»· όλα με ασφάλεια και με προσοχή· όλα σαν να βρισκόμαστε μπροστά στον Κύριο, ο οποίος επιβλέπει και τα κρυφά και τα φανερά μας, και τα όσα κάνουμε την ημέρα και τη νύχτα, και κάθε μας κίνηση, τόσο σωματική όσο και νοητή· ώστε έτσι να είμαστε «Απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Και ο μεν λόγος γι' αυτά είναι τόσος. Επειδή όμως η Σαρακοστή έφτασε στο τέλος της, ας δώσουμε δόξα στον Θεό που μας αξίωσε να την ολοκληρώσουμε, που μας δυνάμωσε στους αγώνες μας κατά τη διάρκειά της. Ιδού, ο κόπος πέρασε, αλλά ο μισθός μένει· το σώμα αδυνάτισε, αλλά το πνεύμα ενισχύθηκε. Και είθε να ενισχυθείτε και να αγιαστείτε ακόμα περισσότερο, «Και ολόκληρο το πνεύμα και η ψυχή και το σώμα σας ας διατηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.