Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:33

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΗ΄ Εάν πρέπει μέσα στην αδελφότητα να αναθέτουμε κάποια φροντίδα σε αυτόν που κάποτε αμάρτησε, έπειτα από πολλή άσκηση· και εάν πρέπει, ποια να είναι αυτή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ενθυμούμενοι τον Απόστολο που λέει: «Απρόσκοπτοι να γίνεστε και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν», οφείλουμε να καταβάλλουμε πολλή φροντίδα, ώστε να μη προκαλέσουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού, και για να μη γίνουμε πρόσκομμα στους ασθενείς, ούτε βεβαίως να ενθαρρύνουμε κάποιους προς την κακία. Γι' αυτό, είναι αναγκαίο και σε τέτοιου είδους περιπτώσεις να εξετάζουμε και να δοκιμάζουμε ό,τι συντελεί στην οικοδομή της πίστεως και στην προκοπή κάθε αρετής εν Χριστώ.

Στον Αμφιλόχιο, Επίσκοπο Ικονίου Επάξια της φροντίδας και της προθυμίας σου, την οποία πάντοτε εγώ επαινώ, μερίμνησες για τα ζητήματα της Εκκλησίας των Ισαύρων. Ότι βεβαίως θα ήταν απολύτως ωφελιμότερο να καταμεριστεί η μέριμνα σε περισσότερους επισκόπους, νομίζω ότι είναι προφανές από μόνο του και στον καθένα. Διότι ούτε τη δική σου σύνεση διέφυγε αυτό, αλλά, όπως έχουν τα πράγματα, πολύ σωστά το επεσήμανες και μας το γνωστοποίησες. Επειδή όμως δεν είναι εύκολο να βρεθούν άξιοι άνδρες, μήπως άραγε, ενώ επιθυμούμε να εξασφαλίσουμε το αξιόπιστο μέσω του μεγαλύτερου αριθμού και να πετύχουμε την ακριβέστερη διαποίμανση της Εκκλησίας του Θεού από περισσότερους, καταλήξουμε χωρίς να το καταλάβουμε, εξαιτίας της ακαταλληλότητας των εκλεγομένων, να ξεπέσουμε στην ευτέλεια, καλλιεργώντας έτσι την αδιαφορία στον λαό; Γνωρίζεις άλλωστε και ο ίδιος ότι, όποιοι και αν είναι οι προεστώτες, τέτοια συνηθίζουν, ως επί το πλείστον, να γίνονται και τα ήθη των ποιμαινομένων. Επομένως, ίσως είναι καλύτερο να αναδείξουμε ως προστάτη της πόλεως έναν δόκιμο άνδρα, εάν βεβαίως και αυτό είναι εύκολο, και να του αναθέσουμε υπό τη δική του ευθύνη την οικονομία των επιμέρους ζητημάτων, αρκεί να είναι δούλος του Θεού, εργάτης ακαταίσχυντος, που δεν επιζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, προκειμένου να σωθούν· ο οποίος, εάν διαπιστώσει ότι ο ίδιος δεν επαρκεί για αυτή τη φροντίδα, θα προσλάβει εργάτες στον θερισμό.

Αυτό όμως ολοφάνερα αντιμάχεται τον νόμο της αγάπης, τον οποίο εκπλήρωνε ο Απόστολος, μη ζητώντας το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν. Έπειτα, στην απομόνωση, δεν θα μπορέσει εύκολα ο καθένας να αναγνωρίσει το δικό του ελάττωμα, μη έχοντας εκείνον που θα τον ελέγξει και θα τον επανορθώσει με πραότητα και ευσπλαχνία. Διότι ο έλεγχος πολλές φορές μπορεί να γίνει ακόμη και από εχθρό, δημιουργώντας την επιθυμία της θεραπείας στον καλοπροαίρετο· η θεραπεία όμως του αμαρτήματος κατορθώνεται με την κατάλληλη γνώση από εκείνον που αγαπά ειλικρινά.

Πιο εκτεταμένα, βέβαια, τα εκθέσαμε στα πρώτα ερωτήματα, όπου και εξετάστηκαν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι συμπεριφορές εκείνων που σκανδαλίζονται. Γι' αυτό ο Απόστολος, αναφορικά με τα επιτρεπόμενα, λέει: «Είναι καλό το να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί»· και πάλι, ενώ αλλού λέει ότι «κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία», ωστόσο προσθέτει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Εάν, λοιπόν, για τα επιτρεπόμενα υπάρχει τέτοιο κρίμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τα απαγορευμένα; Γι' αυτό μας παιδαγωγεί με πιο καθολικό τρόπο, λέγοντας: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να αρέσω σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν».

Ο Δεσπότης έγινε δούλος αναλαμβάνοντας τη δική μας φύση, για να κάνει τους δούλους ελεύθερους. Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, για να ανεβάσει στον ουρανό αυτούς που έμεναν κάτω. «Έκλινε τους ουρανούς»· δεν είπε: εγκατέλειψε τους ουρανούς και κατέβηκε, αλλά «έκλινε», κάνοντάς σου ευκολότερη την άνοδο προς τους ουρανούς. Αυτόν μιμήθηκε κατά το δυνατόν και ο Παύλος, γι' αυτό και έλεγε: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Και πώς εσύ, ω μακάριε Παύλε, έγινες μιμητής του Χριστού; Πώς; «Επειδή πουθενά δεν ζητώ το δικό μου συμφέρον, αλλά των πολλών, για να σωθούν, και ενώ ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου στους πάντες». Τίποτα, λοιπόν, δεν είναι καλύτερο από αυτή τη δουλεία, διότι γίνεται αιτία ελευθερίας για τους άλλους.

Διότι διατύπωσε και τα δύο λέγοντας: «Δεν συμφέρουν όλα, δεν οικοδομούν όλα», θέτοντας το πρώτο για τον εαυτό του και το δεύτερο για τον αδελφό. Επειδή το να πει: «Δεν συμφέρει», αποτελεί υπαινιγμό για τη δική του απώλεια· ενώ το να πει: «Δεν οικοδομεί», αφορά τον σκανδαλισμό του αδελφού. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Κανείς ας μην ζητάει το δικό του συμφέρον»· πράγμα που παντού και σε κάθε επιστολή του θεμελιώνει, όπως και στην προς Ρωμαίους, όταν λέει: «Διότι και ο Χριστός δεν έκανε το αρεστό στον εαυτό του»· και πάλι: «Καθώς κι εγώ γίνομαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον»· έτσι και εδώ πάλι· ωστόσο δεν το αναλύει διεξοδικά στο σημείο αυτό. Διότι, αφού στα προηγούμενα το θεμελίωσε εκτενώς και απέδειξε ότι πουθενά δεν ζητάει το δικό του, αλλά και στους Ιουδαίους έγινε ως Ιουδαίος, και στους ανόμους ως άνομος, και τη δική του ελευθερία και εξουσία δεν τη χρησιμοποίησε αυθαίρετα, αλλά για το συμφέρον όλων, γινόμενος υπηρέτης των πάντων· αρκέστηκε εδώ σε λίγα λόγια και περάτωσε το θέμα, παραπέμποντάς τους, μέσω αυτών των λίγων λέξεων, στην ανάμνηση όλων όσων είχε ήδη πει. Γνωρίζοντας λοιπόν και εμείς αυτά, αγαπητοί, ας μεριμνούμε για τους αδελφούς και ας διατηρούμε την ενότητά μας προς αυτούς.

Έπειτα, επειδή είπε, «Να μην γίνεστε πρόσκομμα», και τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και των Ιουδαίων, και ο λόγος αυτός ήταν βαρύς, δες πώς τον καθιστά ευπρόσδεκτο και ελαφρύ, προβάλλοντας τον εαυτό του ως παράδειγμα και λέγοντας: «Όπως κι εγώ στα πάντα ευαρεστώ τους πάντες, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά των πολλών, για να σωθούν. Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού».

Γʹ. Αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου χριστιανισμού, αυτός είναι ο ακριβής όρος, αυτή είναι η ανώτατη κορυφή: το να επιζητεί κανείς το κοινό συμφέρον. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο ίδιος πρόσθεσε: «Όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Διότι τίποτα δεν μπορεί να κάνει κάποιον μιμητή του Χριστού τόσο πολύ, όσο το να φροντίζει τον πλησίον. Αλλά, ακόμη κι αν νηστέψεις, ακόμη κι αν κοιμηθείς κατάχαμα, ακόμη κι αν απαγχονίσεις τον εαυτό σου, εάν δεν προνοείς για τον πλησίον σου, δεν έκανες τίποτα το σπουδαίο, αλλά παραμένεις ακόμη μακριά από αυτήν την εικόνα, έστω κι αν τα κάνεις αυτά. Καίτοι εδώ βέβαια και από τη φύση της η πράξη είναι ωφέλιμη, το να απέχει δηλαδή κανείς από τα ειδωλόθυτα· εγώ όμως έπραξα και πολλά από τα ασύμφορα, λέει, όπως, για παράδειγμα, όταν έκανα περιτομή, όταν προσέφερα θυσία. Διότι αυτά, εάν κάποιος τα εξετάσει καθαυτά, και καταστρέφουν όσους τα πράττουν και τους κάνουν να εκπίπτουν από τη σωτηρία· αλλά όμως υπέμεινα και αυτά εξαιτίας του κέρδους που θα προέκυπτε από αυτά. Εδώ όμως δεν συμβαίνει τίποτα τέτοιο. Διότι εκεί, εάν δεν υπάρχει η ωφέλεια και ο σκοπός να γίνουν για χάρη των άλλων, τότε η πράξη γίνεται βλαβερή· εδώ όμως, ακόμη κι αν δεν υπάρχει κανείς που να σκανδαλίζεται, και πάλι οφείλει κανείς να απέχει από τα απαγορευμένα. Και δεν υπέμεινα μόνο τα βλαβερά, αλλά και τα επίπονα. «Διότι άλλες Εκκλησίες σύλησα», λέει, «παίρνοντας μισθό», και, ενώ μου επιτρεπόταν να τρώω και να μην εργάζομαι, δεν το επιδίωξα αυτό, αλλά προτίμησα να αφανιστώ από την πείνα, παρά να σκανδαλίσω κάποιον άλλον. Γι’ αυτό λέει: «Σε όλα αρέσω σε όλους». Είτε χρειαστεί να κάνω κάτι το παράνομο, είτε το επίπονο και επικίνδυνο, τα υπομένω όλα για το συμφέρον των άλλων.

Προσπαθώντας σε όλα να γίνομαι αρεστός σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν. Και αλλού λέει: Διότι και ο Χριστός δεν ευαρέστησε τον εαυτό Του, αλλά τους πολλούς. Και τίποτε δεν θα μπορούσε να αποτελεί σε τέτοιο βαθμό γνώρισμα και χαρακτηριστικό του πιστού και εκείνου που αγαπά τον Χριστό, όσο το να φροντίζει τους αδελφούς και να μεριμνά για τη σωτηρία τους.

Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, το μέγεθος αυτής της τόσο μεγάλης συγκατάβασης, ας Του αποδώσουμε την άξια τιμή και αμοιβή. Προς τον Θεό, βέβαια, καμία αμοιβή δεν θα μπορούσε να προσφερθεί από εμάς, παρά μόνον η σωτηρία η δική μας και των ψυχών μας, καθώς και η επιμέλεια για την αρετή, και η πρόνοια προς τους αδελφούς μας. Διότι τίποτε δεν θα μπορούσε να αποτελεί τόσο ισχυρό γνώρισμα και χαρακτηριστικό του πιστού και εκείνου που αγαπά τον Χριστό, όσο το να ενδιαφέρεται για τους αδελφούς και να μεριμνά για τη δική τους σωτηρία· επειδή και ο Χριστός δεν ευαρέστησε τον εαυτό Του, αλλά τους πολλούς. Έτσι και ο Παύλος λέει: «Δεν ζητώ το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν θέλησαν να τον αρπάξουν και να τον ανακηρύξουν βασιλιά, έφευγε μακριά, αποκρούοντας εντελώς και εκ προοιμίου αυτή την εντύπωση. Εκεί, όμως, το προς επίτευξη έργο ήταν αναγκαίο· γι' αυτό, με ωφέλιμο και εύκαιρο τρόπο, και αποβλέποντας σε μεγαλύτερο κατόρθωμα, αψήφησε τον σκανδαλισμό. Διότι ήταν πλέον η κατάλληλη στιγμή, εκείνους που επρόκειτο να ανέλθουν στην ύψιστη φιλοσοφία να μην τους εμποδίζει από συγκατάβαση προς τους Ιουδαίους, αλλά να τους αφήσει ελεύθερους, αφού πλέον ο καιρός τους καλούσε στην καθαρότητα της ψυχής, και να μην τους κρατά προσηλωμένους στην τήρηση των σωματικών διατάξεων, αλλά να τους επιτρέψει να απαλλαγούν από εκείνη την κατωτερότητα. Έτσι και ο Παύλος, και αψηφά εκείνους που σκανδαλίζονται, και δεν τους αψηφά, ακολουθώντας τον Διδάσκαλο, και λέει: «Σε όλα προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν». Αν, λοιπόν, ο Παύλος παραβλέπει το δικό του συμφέρον προκειμένου να εξασφαλίσει το συμφέρον των αδελφών, πόσης τιμωρίας δεν θα ήμασταν άξιοι εμείς, που δεν επιλέγουμε ούτε από τη δική μας βλάβη να απομακρυνθούμε για να εξασφαλίσουμε το συμφέρον των άλλων, αλλά ευχαρίστως, μαζί με τους εαυτούς μας, συμπαρασύρουμε στην απώλεια και άλλους, ενώ έχουμε τη δυνατότητα να διασώσουμε και τους εαυτούς μας και τους άλλους; Γι' αυτό, όταν βλέπει ότι το κέρδος είναι μεγάλο και υπέρτερο από τη βλάβη του σκανδάλου, περιφρονεί εκείνους που σκανδαλίζονται· όταν, όμως, δεν υπάρχει κανένα απολύτως κέρδος, αλλά το μόνο αποτέλεσμα είναι ο σκανδαλισμός, τότε προτιμά να κάνει και να υπομείνει τα πάντα, ώστε να μην επιτρέψει να συμβεί αυτό.

Διότι αυτό είναι ελευθερία, απαλλαγμένη από την ιουδαϊκή δουλεία. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Ο Θεός με έκανε ελεύθερο και ανώτερο από κάθε βλάβη, αλλά ο Έλληνας (εθνικός) δεν γνωρίζει να κρίνει σύμφωνα με τη δική μου φιλοσοφία, ούτε κατανοεί τη δωρεά του Δεσπότη μου· αντίθετα θα κατακρίνει και θα πει, ότι, ενώ φαίνεται να απέχουν από τα είδωλα, προσκολλούνται σε όσα προσφέρονται σε αυτά. «Εάν εγώ μετέχω με τη χάρη του Θεού, γιατί να βλασφημούμαι για εκείνο για το οποίο εγώ ευχαριστώ; Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν του Θεού.» Σε τι μετέχει με τη χάρη, αν όχι στις δωρεές του Θεού; Διότι η χάρη Του είναι τόσο μεγάλη, ώστε να καταστήσει την ψυχή αμόλυντη και ανώτερη από κάθε κηλίδα. «Να μη γίνεστε πρόσκομμα (απρόσκοπτοι) και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού.» Δηλαδή, να μην προκαλείτε καμία βλάβη σε κανέναν. Διότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε να πλήττουμε μόνο τους αδελφούς μας, αλλά ούτε και τους εκτός της Εκκλησίας. «Καθώς και εγώ προσπαθώ να είμαι αρεστός σε όλους για όλα, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ είμαι του Χριστού.» Επειδή τους κατέστησε υπεύθυνους και για τη βλάβη των Ελλήνων και για τη βλάβη των Ιουδαίων, και τα λόγια αυτά ήταν βαριά, τα καθιστά ευπρόσδεκτα και ελαφριά, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του, και λέγοντας ότι επιζητεί το συμφέρον των άλλων. Διότι αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου Χριστιανού, και ο ακριβής ορισμός, και η ανώτατη κορυφή: το να ζητά κανείς το κοινό συμφέρον.

Όχι εάν αυτό γίνεται προς τον Θεό ή προς κάποιον από τους πλησίον. Ώστε είναι δυνατόν να επιτιμήσει κανείς χωρίς εμπάθεια, και να ελέγξει χωρίς αμαρτία, και να κρίνει θεάρεστα αυτούς που σφάλλουν, όταν αυτά γίνονται μόνο από αγάπη για τον Θεό, για τη βοήθεια του πλησίον και για τη διόρθωση εκείνου που αμαρτάνει. Διότι υπάρχει έλεγχος, λέγω, που γίνεται από κακία και εκδικητικότητα, και υπάρχει άλλος, από φόβο Θεού και αλήθεια. Διότι, όταν η βλάβη του ενός επεκτείνεται στους πολλούς, τότε δεν πρέπει να μακροθυμούμε, ούτε να εφησυχάζουμε, ούτε να ζητούμε το δικό μας συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών για να σωθούν. Διότι από τη μεμονωμένη αρετή, η πολυμερής είναι ωφελιμότερη. Και λέγω ότι αυτό πρέπει να γίνεται απαθώς. Εάν όμως, επιτιμώντας κάποιον, παρασυρθείς σε οργή, τότε ικανοποιείς δικό σου πάθος. Και δεν είναι καλό να σώσεις μεν άλλους, ενώ τον εαυτό σου να τον καταστρέψεις. Όπως ακριβώς στην άφεση των αμαρτημάτων η αρχή προέρχεται από εμάς, έτσι και στην κρίση, τα μέτρα της καταδίκης καθορίζονται από εμάς. Διότι, σε ό,τι κρίνει κανείς τον άλλον, ενώ πράττει τα ίδια, κατακρίνει τον εαυτό του, και ελεεινά εκφέρει καταδικαστική απόφαση εναντίον του εαυτού του.

Όταν η βλάβη του ενός μεταδίδεται στους πολλούς, τότε δεν πρέπει να μακροθυμεί κανείς, ούτε να αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν, διότι η αρετή που αφορά πολλούς είναι ωφελιμότερη από τη μονομερή. Εάν κάποιος πέσει σε οποιαδήποτε αμαρτία και δεν λυπηθεί ανάλογα με το σφάλμα, εύκολα περιπλέκεται και πάλι στο ίδιο δίχτυ.

Και ο περίφημος Παύλος, αφού πολλές φορές παραδόθηκε και κινδύνευσε μέχρι θανάτου, και αφού αγωνίστηκε πολύ και καυχήθηκε για πολλούς διωγμούς και θλίψεις, στην ίδια πόλη και αυτός αποκεφαλίστηκε με ξίφος, καταλήγοντας σε εκείνα για τα οποία καυχήθηκε· όπως και ότι στη Δαμασκό τον κατέβασαν μέσα σε κοφίνι από το τείχος τη νύχτα, και ξέφυγε από τα χέρια εκείνου που ζητούσε να τον συλλάβει. Διότι ο πρωταρχικός τους σκοπός ήταν να ευαγγελίζονται και να διδάσκουν τον λόγο του Θεού, μέσα από τα οποία, στηρίζοντας τους αδελφούς για να παραμένουν σταθεροί στην πίστη, έλεγαν και τούτο: «Ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία του Θεού». Διότι δεν ζητούσαν το δικό τους συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν. Και θα είχαμε πολλά να πούμε γι' αυτούς σχετικά με αυτά, όσον αφορά το να πράττουν σύμφωνα με τον λόγο του Θεού, εάν, όπως λέει ο Απόστολος, δεν μας έλειπε ο χρόνος για να τα διηγηθούμε.

ΚΑΝΟΝΑΣ Ιʹ Επομένως δεν είναι εύλογο ούτε όσοι από τον κλήρο αυτομόλησαν, εξέπεσαν και έπειτα ξαναπάλεψαν, να παραμένουν πλέον στην ιερατική διακονία, εφόσον εγκατέλειψαν το ποίμνιο του Κυρίου και επέφεραν ψόγο στους εαυτούς τους, πράγμα το οποίο κανένας από τους Αποστόλους δεν έπραξε. Διότι και ο μακάριος Απόστολος Παύλος, που διήλθε πολλούς διωγμούς και επέδειξε πολλά άθλα αγώνων, μολονότι γνώριζε ότι είναι καλύτερο να αναχωρήσει από τη ζωή και να είναι με τον Χριστό, προσθέτει λέγοντας: «Το να παραμείνω όμως στη σάρκα είναι αναγκαιότερο για εσάς». Επειδή, αποβλέποντας όχι στο δικό του συμφέρον, αλλά στων πολλών, προκειμένου να σωθούν, θεώρησε αναγκαιότερο από τη δική του ανάπαυση το να παραμένει κοντά στους αδελφούς και να τους φροντίζει, αυτός ο οποίος επιθυμεί ο διδάσκαλος να γίνεται με τη διδασκαλία του υπόδειγμα για τους πιστούς. Επομένως, εκείνοι που παραδόθηκαν εκούσια στη φυλακή, αφού εξέπεσαν από τη διακονία και ξαναπάλεψαν, δείχνουν μεγάλη αναισθησία. Διότι πώς ζητούν αυτό που οι ίδιοι εγκατέλειψαν, ενώ θα μπορούσαν να είναι χρήσιμοι στους αδελφούς σε έναν τέτοιο καιρό; Όσο, λοιπόν, παρέμεναν χωρίς να πέσουν, υπήρχε συγγνώμη για την παράλογη πράξη τους. Όταν όμως έπεσαν, επειδή συμπεριφέρθηκαν με έπαρση και στιγμάτισαν τους εαυτούς τους, δεν μπορούν πλέον να ιερουργούν. Γι' αυτό, ας φροντίσουν καλύτερα με ταπεινοφροσύνη πώς θα ολοκληρώσουν την πορεία τους, παύοντας την κενοδοξία.

Όταν σταμάτησε τους ελέγχους, τότε, αφού απέβαλε τον μετασχηματισμό στο πρόσωπό του, τους προτρέπει ευθέως λέγοντας: «είτε τρώτε» και τα εξής. 1 Κορ 10,33 «Το συμφέρον των πολλών», λέει, «παρά το δικό μου». Επειδή μερικοί επιδιώκουν μεν το συμφέρον των πολλών, αλλά άλλοι για να κερδίσουν την εύνοιά τους προς δικό τους όφελος, άλλοι για να επαινεθούν από αυτούς, και άλλοι για να πετύχουν κάτι άλλο παρόμοιο, ο ίδιος δείχνει για ποιο λόγο φρόντισε να τους είναι αρεστός, και λέει ότι το έκανε για το δικό τους συμφέρον, και όχι απλώς συμφέρον, αλλά ακόμη πιο ξεκάθαρα, «για να σωθούν», λέει. 1 Κορ 11,3 Κεφαλή βέβαια δική μας των πιστών είναι ο Χριστός, καθώς έχουμε γίνει σύσσωμοι και συμμέτοχοί Του μέσω της κοινωνίας του σώματος και του αίματός Του· διότι χάρη σε Αυτόν όλοι μας, αποτελώντας «ένα σώμα», έχουμε κεφαλή Αυτόν. «Κεφαλή δε του Χριστού είναι ο Θεός» και Πατέρας, ως γεννήτορας και προβολέας και ομοούσιός Του. «Κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας», επειδή και αυτός είναι γεννήτοράς της και προβολέας της και είναι ομοούσιος με αυτήν. Συνεπής και αρμόζουσα είναι η αναλογία.