Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:9

Πλανάται, λοιπόν, ο νους των Ιουδαίων, καθώς βλέπει μόνο τα επίγεια· και αυτό ήταν άρα εκείνο που λεγόταν προφητικά για αυτούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και την πλάτη τους για πάντα κύρτωσε», ώστε, μην μπορώντας με κανέναν τρόπο να ανασηκωθούν προς τη γνώση των θείων μυστηρίων, να χαθούν κακήν κακώς εξαιτίας της δικής τους αφροσύνης και της υπερβολικής ακράτειάς τους στην απείθεια. Φέρνοντας δε στο μυαλό μας τα όσα αναφέρονται στα Μωσαϊκά συγγράμματα, θα διαπιστώσουμε ότι ο γογγυσμός ενάντια στα άριστα και στα αγαθά ενυπάρχει στους Ιουδαίους σαν μια πατρογονική κληρονομιά. Όμως το πράγμα καταλήγει σε πικρό τέλος, και αυτό το απέδειξε η πείρα τόσο στους παλαιούς, όσο και στους τωρινούς εξίσου. Γόγγυζαν εκείνοι στην έρημο, και ύψωναν αχάριστη κατακραυγή εναντίον του Θεού, αλλά «καταστρέφονταν από τα φίδια», όπως ακριβώς διακήρυξε και ο σοφός Παύλος. Γογγύζουν και τούτοι κατά του Χριστού, και υβρίζουν τον νομοθέτη και λυτρωτή με τόσο μακροχρόνιες απείθειες· αλλά θα δώσει εντολή «στον δράκοντα και θα τους δαγκώσει», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και θα προσφερθούν ως τροφή στο παμφάγο θηρίο, διότι η απείθεια καταλήγει εξάπαντος πάντοτε σε ένα εξαιρετικά σκληρό τέλος. <Και έλεγαν: Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο υιός του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα;

Αυτό ακριβώς έπραξαν και οι Ισραηλίτες καθώς διέσχιζαν εκείνη τη βαθιά έρημο. Διότι, ενώ ο Θεός τους κατέβαζε το μάννα, εκείνοι ενέδιδαν στη ροπή προς τα χειρότερα λέγοντας: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει, χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε ψωμί μέχρι χορτασμού.» Αλλά ο γογγυσμός τους εναντίον του Θεού κατέληξε σε όλεθρο για αυτούς, διότι εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος λέει: «Μην γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια.» Επομένως, με χαρωπό φρόνημα οφείλει αυτός που φροντίζει για κάθε κοσμιότητα και επιθυμεί τα εξαιρετικά ανδραγαθήματα, αφού αποβάλει τον λόγο του γογγυσμού, εάν δώσει τον άρτο σε αυτόν που πεινά και χορτάσει την ταπεινωμένη ψυχή, δηλαδή, εάν γίνει φιλεύσπλαχνος, φιλάγαθος και φιλάλληλος, πρόθυμος να μοιράζεται και κοινωνικός, αγαπώντας τον πλησίον του σαν τον εαυτό του, τότε θα ανατείλει στο σκοτάδι το φως του. Και πώς άραγε θα γίνει αυτό; Διότι, όπως από τη νύχτα γίνεται ημέρα, έτσι και μέσα μας, όταν αποβάλλεται το νοητό σκοτάδι, εισέρχεται στη θέση του το θείο φως, ώστε να φαίνεται πως βρισκόμαστε στο μεσημέρι, δηλαδή στην ακμή της λαμπρότητας. Επειδή ο ηλιακός δίσκος, όταν βρίσκεται στο μεσουράνημα, τότε ακριβώς στέλνει το πιο λαμπρό φως του σε όσους βρίσκονται στη γη. Έτσι λοιπόν ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά. Και αυτό, εκτός από τα άλλα, είναι μέγιστο. Διότι ποιο από τα αγαθά δεν κατέχουν εκείνοι που αξιώθηκαν κάτι τέτοιο;

Κάποτε ο λαός των Εβραίων στρατοπέδευε στην έρημο· και ο Μωυσής είχε κληθεί επάνω στο όρος Σινά, για να λάβει εκεί τον νόμο από τον Θεό. Αυτοί όμως, κάνοντας την απουσία του καθοδηγητή τους αφορμή για ασύνετη συμπεριφορά και αδιαφορώντας για την προηγούμενη ευταξία, στράφηκαν σε αλλόκοτες επιθυμίες. «Διότι κάθισε», λέει, «ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Και η διασκέδαση εδώ σημαίνει την πορνεία, η οποία συγκαλύπτεται με ευφημισμό από τη θεία Γραφή με το όνομα του παιχνιδιού. Και ποιο κακό βρήκε εξαιτίας αυτού εκείνους που πόρνευσαν, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ας μην πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». Και τι άλλο θλιβερό τούς συνέβη να πάθουν, όταν, θεωρώντας ως τίποτα την ουράνια τροφή του μάννα, θυμήθηκαν την τροφή της Αιγύπτου, λέγοντας: «Μακάρι να πεθαίναμε χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε μέχρι χορτασμού». Επομένως, νομίζω ότι και μέσα από αυτά σας έχει αποδειχθεί σαφώς το όφελος της νηστείας.

«Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Ούτε να εκπειράζουμε τον Χριστό», έως το σημείο που λέει «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, γράφτηκαν δε για εμάς» και τα εξής. 〈Ι〉 (〈ΙΗ〉). «Τι λέω λοιπόν; Ότι το ιερόθυτο είναι κάτι ή το ειδωλόθυτο είναι κάτι; Αλλά ότι αυτά που θυσιάζουν, στα δαιμόνια τα θυσιάζουν και όχι στον Θεό». Πρόσθεσε δε ο Μαρκίων το «ιερόθυτο». 〈ΙΑ〉 (〈ΙΘ〉). «Ο άνδρας δεν οφείλει να αφήνει μακριά μαλλιά, εφόσον υπάρχει ως δόξα και εικόνα του Θεού». 〈ΙΒ〉 (〈Κ〉). «Αλλά ο Θεός συγκέρασε το σώμα». 〈ΙΓ〉 (〈ΚΑ〉). Πεπλανημένα ο Μαρκίων 〈μετά το〉 «αλλά στην εκκλησία θέλω πέντε λόγια με τον νου μου να μιλήσω» πρόσθεσε «διά τον νόμον». 〈ΙΔ〉 (〈ΚΒ〉). «Στον νόμο είναι γραμμένο ότι με ετερόγλωσσους και με χείλη άλλα θα μιλήσω προς τον λαό αυτόν». 〈ΙΕ〉 (〈ΚΓ〉). «Οι γυναίκες στην εκκλησία ας σιωπούν· διότι δεν τους έχει επιτραπεί να μιλούν· αλλά ας υποτάσσονται, καθώς λέει και ο νόμος». 〈ΙΣΤ〉 (〈ΚΔ〉). Περί αναστάσεως νεκρών: «Σας γνωρίζω δε, αδελφοί, το ευαγγέλιο, το οποίο σας ευαγγελίστηκα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει εγερθεί, είναι μάταιο» και τα εξής. «Έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει εγερθεί την τρίτη ημέρα». «Όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος».

«ούτε να εκπειράζουμε τον Χριστό» μέχρι το σημείο που λέει «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, και γράφτηκαν για εμάς» και τα εξής. 〈θ'〉 〈και〉 〈ιζ'〉 〈Έλεγχος〉. Ω της πολλής φρενοβλάβειας! Ποιος, έχοντας μάτια, ενώ ανατέλλει ο ήλιος, θα αποπλανήσει τον εαυτό του μακριά από το φως; Διότι, εάν ο άγιος Απόστολος αποκαλεί πατέρες του εκείνους τους παλαιούς και λέει ότι πέρασαν κάτω από τη νεφέλη και μέσα από τη θάλασσα, και ότι υπήρξε πνευματική τροφή και πόμα, και ότι έφαγαν και ήπιαν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και βεβαιώνει ότι η πέτρα ήταν ο Χριστός, ποιος θα πειστεί από την ανοησία του Μαρκίωνα, ο οποίος σκοτίζει τον δικό του νου και αυτών που τον ακούν, όταν ισχυρίζεται ότι ο Χριστός είναι ξένος προς όσα έγιναν κατά τον Νόμο, ενώ αυτά ομολογούνται από τον Απόστολο εν αληθεία και όχι εν δοκήσει; Βεβαιώνει δε ο Απόστολος ότι ο Χριστός δεν ευαρεστήθηκε με τους περισσότερους, προφανώς εξαιτίας της παράνομης συμπεριφοράς τους. Και αν δεν ευαρεστήθηκε με εκείνους που έπραξαν παράνομα ως προς τον Νόμο, άρα αγανακτεί με τέτοιους ανθρώπους, καθότι ο Ίδιος έδωσε τον Νόμο, και διδάσκει ότι ο Νόμος είναι δικός Του, δόθηκε στον κατάλληλο καιρό και υπηρέτησε δικαίως τον σκοπό του μέχρι την ένσαρκη παρουσία Του. Διότι είναι πρέπον για έναν οικοδεσπότη να δίνει σε κάθε καιρό τις κατάλληλες διαταγές στους υπηρέτες του, όπως αρμόζει. Και αμέσως προσθέτει λέγοντας: «αυτά δε έγιναν τύποι για εμάς, ώστε να μην είμαστε επιθυμητές των κακών, όπως ακριβώς επιθύμησαν και εκείνοι».

«Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς έγιναν μερικοί από αυτούς»· χωρίς να βγάζει καταδικαστική απόφαση εναντίον όλων. Και από πού τα γνωρίζεις αυτά, ω Απόστολε; Προσθέτει λέγοντας: «όπως είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Επομένως, είναι αληθινή η Γραφή, από την οποία ο Απόστολος αντλεί τον έλεγχο κατά των ανόμων. Έπειτα πάλι λέει: «ούτε να εκπειράζουμε τον Κύριο». Ο δε Μαρκίων αντί για «Κύριο» έβαλε «Χριστό». Αλλά Κύριος και Χριστός είναι το ίδιο, έστω και αν δεν φαίνεται έτσι στον Μαρκίωνα, αφού έχει ήδη προταχθεί η ονομασία του Χριστού με το να πει: «η δε πέτρα ήταν ο Χριστός· και στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε». Και αναπτύσσοντας πάλι ο άγιος Απόστολος όλη την υπόθεση του κεφαλαίου λέει: «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία». Εάν, λοιπόν, τα όσα συνέβησαν τυπικώς σε εκείνους γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, εκείνος που έγραψε τα τότε γεγονότα για τη δική μας νουθεσία φρόντιζε για εκείνους τους οποίους και νουθετούσε, ώστε να μη γίνουμε εμείς επιθυμητές των κακών. Εκείνος όμως που δεν θέλει να είμαστε επιθυμητές των κακών, άρα είναι αγαθός και όχι κακός. Διότι αυτά στα οποία ο ίδιος υπάρχει, σε αυτά προτρέπει να βρισκόμαστε και εμείς, όντας ο ίδιος αγαθός και δίκαιος Θεός, ο Θεός εκείνων για τους οποίους γράφτηκαν αυτά προηγουμένως και εκείνων που νουθετούνται μετέπειτα, όντας κτίστης και δημιουργός των πάντων, νομοθέτης και δωρητής των Ευαγγελίων και καθοδηγητής των αποστόλων. 〈ι〉 〈καί〉 〈ιη〉 〈σχόλιον〉. «Τι λέγω λοιπόν;

Αντί αυτού, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: Ας επιστρέψουν την ημέρα, ας θορυβούν σαν σκυλιά, περιφερόμενοι και περιπλανώμενοι στην πόλη, για να μην καταλύσουν αχόρταγοι. Διασκορπισμένοι λοιπόν σε όλα τα έθνη, σαν πεινασμένα σκυλιά ζητούν να φάνε· μη βρίσκοντας όμως λογική τροφή, εκλείπουν. Κι αν κάποτε λάβουν τροφή από την απλή και μόνο ανάγνωση των θείων Γραφών, ωστόσο, επειδή δεν μεταλαμβάνουν τίποτα το στερεό ούτε γεύονται τον ζωοποιό άρτο, παραμένουν αχόρταγοι· και μη χορταίνοντας, καταγογγύζουν, όπως ακριβώς γόγγυσαν κάποτε στην έρημο. Διότι αυτό συνηθίζουν να κάνουν. Γι' αυτό ο Απόστολος λέει προς εμάς: «Μήτε να γογγύζετε, όπως ακριβώς γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια».

Ιʹ. Ο ίδιος ο Παύλος γνωρίζει να ονομάζει Χριστό τον Υιό του Θεού που προϋπάρχει της σάρκας, αποκαλώντας τον ταυτόχρονα πέτρα μέσα από όσα γράφει για εκείνους που έζησαν μαζί με τον Μωυσή στην έρημο, λέγοντας: «διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός», και επισφραγίζει το ίδιο λίγο πιο κάτω λέγοντας: «ούτε να πειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείραξαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». Και ακόμη περισσότερο βεβαιώνει το ίδιο λέγοντας: «Με την πίστη ο Μωυσής, όταν μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της θυγατέρας του Φαραώ, θεωρώντας τον ονειδισμό του Χριστού μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ακόμη δε πιο ξεκάθαρα αποδεικνύει αυτό σε όσα αναφέρει: «Αυτό το φρόνημα ας υπάρχει μεταξύ σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος». Αντιλαμβάνεσαι ότι πριν κενώσει τον εαυτό του και λάβει «μορφή δούλου», υπήρχε και προϋπήρχε και βρισκόταν «σε μορφή Θεού». Και ποιος ήταν αυτός; Κανένας άλλος από τον Ιησού Χριστό. Αυτός, λοιπόν, ο Ιησούς Χριστός ήταν ο Θεός Λόγος και πριν λάβει τη σάρκα.

Γι' αυτό, προσθέτει πάλι ο ίδιος απευθυνόμενος σε εμάς λέγοντας: ας μην είμαστε απειθείς, αδελφοί, ούτε να σκληρύνουμε τις καρδιές μας, όπως εκείνοι την ημέρα του πειρασμού στην έρημο. «Διότι με ποιους οργίστηκε;» λέει. «Όχι με εκείνους που αμάρτησαν, των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Σε ποιους ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, παρά μόνο σε αυτούς που απείθησαν; Και βλέπουμε ότι δεν μπόρεσαν να εισέλθουν». «Ούτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν μερικοί από αυτούς, και έπεσαν σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες· ούτε να πειράζουμε τον Χριστό, απιστώντας στις δικές του προς εμάς υποσχέσεις και απειθώντας στις εντολές και στα προστάγματά του, όπως ακριβώς κάποιοι από εκείνους τον πείρασαν, και θανατώθηκαν από τα φίδια· ούτε να γογγύζουμε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και θανατώθηκαν από τον εξολοθρευτή».

Και πώς μας ποιμαίνει; Με το ίδιο του το χέρι, δηλαδή, με την ανθρώπινη φύση του. Διότι με αυτήν έδειξε αυτό που είναι ίδιον του ποιμένα, το να δώσει τη ζωή του για το ποίμνιο. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά». «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Το ότι το «Σήμερα» δεν σημαίνει μία μόνο ημέρα, ούτε τον παρόντα αιώνα, μας το δίδαξε ο Παύλος γράφοντας προς τους Εβραίους. Λέει δηλαδή: «Να προτρέπετε ο ένας τον άλλον κάθε μέρα, όσο διαρκεί το σήμερα, για να μην σκληρυνθεί κανείς από σας από την απάτη της αμαρτίας». Εάν λοιπόν ακούσουμε τη φωνή του στον παρόντα αιώνα (διότι έχουμε ακούσει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου και με ακολουθούν»), ας μην σκληρύνουμε τις καρδιές μας, ούτε να μιμηθούμε τον λαό των Ιουδαίων, που στους προφήτες ονομάζεται οίκος αντιλογίας και λαός σκληρόκαρδος, ο οποίος πολλές φορές πείραξε και παραπίκρανε τον Θεό στην έρημο, εξαιρέτως δε όταν, αφού νίκησαν τον Χαναναίο, ενώ έπρεπε να ευχαριστούν, καταφέρονταν εναντίον του Θεού κατηγορώντας τον για την έξοδο από την Αίγυπτο. Τότε που έστειλε εναντίον τους θανατηφόρα φίδια, ώστε και ο Παύλος να λέει: «Ας μην εκπειράζουμε τον Κύριο, όπως ακριβώς κάποιοι από αυτούς τον εξέπειρασαν, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια».

Όσο για το ποιες ήταν οι συμφορές που έπληξαν τους λαούς, άκουσε τη Γραφή, που τις διηγείται σαν θρηνωδία: «Πείραξαν», λέει, «τον Θεό, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». «Γόγγυσαν», λέει, «και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή». «Πόρνευσαν», λέει, «και έπεσαν μέσα σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες». «Έστειλε», λέει, «ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος, και πέθαναν εβδομήντα χιλιάδες άνδρες». Τι να σου διηγούμαι τις προτάσεις που έκανε τότε ο Θεός προς τον βασιλιά; «Αυτά λέει ο Κύριος», αναφέρει: «Ζήτησε για τον εαυτό σου είτε τρία χρόνια πείνα στη γη, είτε τρεις μήνες να σε καταδιώκουν οι εχθροί σου, είτε τρεις ημέρες θανατικό στη γη σου». Εξιστορούν με τραγικότητα και οι συγγραφείς των Ελλήνων τις συμφορές των παλαιών χρόνων, τους αμέτρητους κατακλυσμούς, την υπερβολή των πυρκαγιών, τις πολυετείς πείνες, τον παλλαϊκό όλεθρο των σεισμών, τις εμφύλιες αιματοχυσίες, τα κύματα των αλλεπάλληλων πολέμων. Δεν υπήρχε τότε ειρήνη από τις συγκρούσεις μεταξύ ουρανού και γης, ούτε στους Έλληνες, ούτε στους βαρβάρους, ούτε στους Ιουδαίους. Διότι αναμενόταν ο Μεσίτης, ο οποίος θα ειρηνοποιούσε τα επουράνια και τα επίγεια· για τον οποίο ο Παύλος λέει: «Αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που σταμάτησε την έχθρα με τη σάρκα του». Πόσοι σήμερα είναι πιο ασελγείς από τους κατοίκους των Σοδόμων; Και όμως, ο αέρας δεν ξεχύνει φωτιά πάνω τους, όπως γινόταν άλλοτε.

Αυτό λοιπόν κάνει και ο Παύλος εδώ, αφενός υπενθυμίζοντάς τους εκείνη την αμαρτία, και αφετέρου διδάσκοντας ότι και αυτό το κακό από εκεί γεννήθηκε, από την τρυφή και τη γαστριμαργία. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ούτε να πορνεύουμε, καθώς πόρνευσαν μερικοί από αυτούς, και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες». Και γιατί δεν παραθέτει και την τιμωρία για την ειδωλολατρία; Είτε επειδή ήταν προφανής και σαφέστατη, είτε επειδή δεν επήλθε τότε τόσο μεγάλη καταστροφή, όσο στην περίπτωση του Βαλαάμ, όταν μυήθηκαν στον Βεελφεγώρ, επειδή οι Μαδιανίτισσες γυναίκες εμφανίστηκαν στο στρατόπεδο και τους παρέσυραν στην ασέλγεια σύμφωνα με τη συμβουλή του Βαλαάμ. Διότι, το ότι αυτή ήταν η πονηρή συμβουλή του Βαλαάμ, το δηλώνει ο Μωυσής μετέπειτα, λέγοντας τα εξής προς το τέλος του βιβλίου των Αριθμών: «Και τον Βαλαάμ, τον υιό του Βεώρ, τον φόνευσαν στον πόλεμο του Μαδιάμ μαζί με τους τραυματίες, και έφεραν τα λάφυρα». Και οργίστηκε ο Μωυσής, και είπε: «Γιατί αφήσατε ζωντανό κάθε θηλυκό; Διότι αυτές στάθηκαν σκάνδαλο για τους υιούς του Ισραήλ, σύμφωνα με τον λόγο του Βαλαάμ, με σκοπό να τους κάνουν να αποστατήσουν και να περιφρονήσουν τον λόγο του Κυρίου εξαιτίας του Φεγώρ». «Ούτε να εκπειράζουμε τον Χριστό, καθώς και μερικοί από αυτούς τον εξέπειρασαν, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια».

Αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός· διότι έπεσαν νεκροί στην έρημο. Αυτά δε έγιναν παραδείγματα για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως ακριβώς επιθύμησαν και εκείνοι· ούτε να γινόμαστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: «Κάθισε ο λαός να φάει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Μήτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς, και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες. Μήτε να εκπειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείραξαν κάποιοι από αυτούς, και θανατώθηκαν από τα φίδια. Μήτε να γογγύζουμε, όπως γόγγυσαν κάποιοι από αυτούς, και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή. Και φαίνεται μεν ότι τα λεγόμενα είναι σαφή, προκαλούν όμως μια όχι τυχαία απορία σε όσους τα προσέχουν. Διότι αξίζει πρώτα να ερευνήσουμε, για ποιο λόγο ο ίδιος μνημόνευσε τις παλαιές ιστορίες, και με ποια λογική αλληλουχία, ενώ συζητούσε περί ειδωλοθύτων, εισήλθε σε αυτή τη διήγηση, φέρνοντας στο μέσον τα όσα συνέβησαν στην έρημο. Διότι ο μακάριος εκείνος δεν ομιλεί απλώς, ούτε στην τύχη, αλλά με μεγάλη αλληλουχία και διατηρώντας παντού την ακριβή συμφωνία των όσων λέγει. Για ποιο λόγο, λοιπόν, και από πού προχώρησε σε αυτήν την ιστορία;

Διότι, επειδή ομιλούσε περί των μελλόντων, εννοώ για τη γέεννα, την κόλαση και την τιμωρία, αντλεί την απόδειξη περί αυτών από τα παρελθόντα, παρουσιάζοντας αυτούς τους ίδιους που τιμωρήθηκαν, εκείνους δηλαδή από τα φίδια και εκείνους από τον ολεθρευτή.

Αλλά ας μη σταματήσουμε μέχρι εδώ· ελάτε, ας φέρουμε στο μέσο και άλλους που τιμωρήθηκαν, ώστε με περισσότερες αποδείξεις να επιβεβαιωθούν τα λεγόμενα. Όλοι ακούτε για τον Φαραώ, τον βασιλιά των Αιγυπτίων· επομένως, γνωρίζετε και την τιμωρία που υπέστη, πώς δηλαδή μαζί με τα άρματα και τα άλογα, με όλο του το στρατόπεδο, καταποντίστηκε στην Ερυθρά θάλασσα. Για να μάθετε όμως και τις τιμωρίες των Ιουδαίων, ακούστε τον Παύλο που λέει: «Ούτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς, και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες· ούτε να γογγύζουμε, όπως γόγγυσαν κάποιοι από αυτούς, και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή· ούτε να πειράζουμε τον Κύριο, όπως τον πείρασαν κάποιοι από αυτούς, και θανατώθηκαν από τα φίδια». Εάν λοιπόν και εκείνοι έπαθαν τέτοια για όσα αμάρτησαν, εμείς τι δεν θα πάθουμε; Αλλά τώρα δεν παθαίνουμε κανένα δεινό, και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να φοβόμαστε περισσότερο. Διότι δεν φυλασσόμαστε για να μην τιμωρηθούμε, αλλά για να υποστούμε χειρότερη τιμωρία, εάν δεν μετανοήσουμε. Επειδή εκείνοι μεν δεν γνώριζαν τη γέεννα, και παραδίδονταν στις επίγειες τιμωρίες· εμείς όμως, όσα και αν αμαρτήσουμε, ακόμη και αν δεν πάθουμε τίποτα το οδυνηρό στον παρόντα βίο, θα τα υποστούμε όλα στον μέλλοντα. Διότι πώς θα ήταν λογικό, εκείνοι μεν, όντας πιο νηπιώδεις, να έχουν πάθει τέτοια, εμείς δε, που αξιωθήκαμε τελειότερες διδασκαλίες, και σφάλλουμε πολύ χειρότερα από εκείνους, να διαφύγουμε τις τιμωρίες;

Διότι διαφορετικά θα είχε αναβλύσει και πριν από αυτό, αλλά κάποια άλλη πνευματική πέτρα τα ενεργούσε όλα, δηλαδή ο Χριστός, ο οποίος ήταν παρών παντού και θαυματουργούσε τα πάντα. Γι' αυτό άλλωστε και είπε τη λέξη «ακολουθούσης» (που ακολουθούσε). «Αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός.» Και όμως όλοι χάθηκαν· αλλά για να μη φανεί ότι προφητεύει και για αυτούς πανωλεθρία, γι' αυτό είπε «στους περισσότερους». Επειδή οι πολλοί δεν πιστεύουν στα λόγια περί της γέεννας, καθώς δεν είναι παρόντα ούτε φαίνονται, μέσα από τα γεγονότα που έχουν ήδη συμβεί αποδεικνύει ότι ο Θεός τιμωρεί αυτούς που αμαρτάνουν, έστω κι αν είναι μυριάδες φορές αγαθός. «Διότι έπεσαν νεκροί στην έρημο.» Επισημαίνει έτσι την καταστροφή τους λόγω της απιστίας τους. «Αυτά δε έγιναν παραδείγματα (τύποι) για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως εκείνοι τα επιθύμησαν, ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως μερικοί από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο.» Για να μην πουν: Και τι μας αφορά εμάς η δική τους καταστροφή; Διότι αυτό καταγράφηκε για εμάς, ώστε να γίνουμε πιο σώφρονες μέσα από εκείνα τα παραδείγματα. «Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν· ούτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν μερικοί από αυτούς, και έπεσαν σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες.» Όπως ακριβώς εκείνοι, λέει, από την τρυφηλότητα κατέληξαν στην ειδωλολατρία, έτσι υπάρχει φόβος μήπως και εσείς εκπέσετε εξαιτίας αυτού. «Ούτε να εκπειράζουμε τον Κύριο, όπως ακριβώς τον εκπείρασαν και μερικοί από αυτούς, και εξοντώθηκαν από τα φίδια.»

«Ας μην πειράζουμε τον Κύριο, όπως τον πείραξαν κάποιοι από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια.» Εκείνοι που τολμούν να αντιλέγουν στον Θεό, λένε: Γιατί κατά την δημιουργία μας δεν διαθέτουμε το αναμάρτητο, ώστε ακόμη κι αν το θέλουμε να μην μπορούμε να αμαρτήσουμε; Διότι και εσύ τους υπηρέτες σου δεν τους θεωρείς αφοσιωμένους όταν τους έχεις δέσμιους, αλλά όταν τους βλέπεις να εκπληρώνουν εκούσια τα καθήκοντά τους απέναντί σου. Και για τον Θεό είναι αγαπητό όχι το εξαναγκασμένο, αλλά εκείνο που κατορθώνεται μέσω της αρετής. Η δε αρετή προέρχεται από την προαίρεση και όχι από την ανάγκη. Επομένως, εκείνος που μέμφεται τον Δημιουργό επειδή δεν μας κατασκεύασε εκ φύσεως αναμάρτητους, δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να προτιμά την άλογη φύση από τη λογική, και την ακίνητη και χωρίς ορμή από εκείνη που διαθέτει προαίρεση και ικανότητα προς δράση.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΕʹ. — Περί της δοκιμασίας προς τον Θεό, και ότι δεν πρέπει να εκπειράζουμε τον Θεό. «Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου.» «Συνέχισε ο Κύριος ο Θεός να μιλά στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από Κύριον τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα εκπειράσω τον Κύριο.» «Ας μην εκπειράζουμε τον Κύριο, όπως ακριβώς τον εκπείρασαν μερικοί από αυτούς, και θανατώθηκαν από τα φίδια.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΣΤʹ. — Περί του πλήθους και του δήμου της πόλεως. «Δεν θα ακολουθήσεις τους πολλούς στο κακό. Δεν θα συνταχθείς με τους πολλούς για να διαστρέψεις τη δικαιοσύνη.» «Δεν θα υπακούσεις σε παράνομο έθνος.» «Μην αμαρτάνεις απέναντι στο πλήθος της πόλεως, και μην υποβιβάζεις τον εαυτό σου μέσα στον όχλο.» «Τρία πράγματα φοβήθηκε η καρδιά μου: τη διαβολή της πόλεως, τη συνάθροιση του όχλου και την ψευδή κατηγορία, που είναι όλα πιο οδυνηρά και από τον θάνατο.» Συνηθίζουν τα πλήθη, έστω και αν προς το παρόν συγκρατήσουν την οργή τους, σαν τη φωτιά που φωλιάζει στην ύλη, ή σαν το ρεύμα που συγκρατείται με τη βία, αν βρουν την κατάλληλη ευκαιρία, να αναφλέγονται και να ξεσπούν ορμητικά.

Και ο λόγος γίνεται για εσάς· διότι αυτός που παλαιά ανέβλυσε νερό από ακρότομη πέτρα για τον Ισραήλ, τι θαυμαστό είναι αν αναβλύσει και από τη δική μου λίθινη καρδιά έναν σύντομο λόγο, τον οποίο αντλώντας ας ευχαριστούμε τον Κύριο, ο οποίος μας τρέφει, μας ποτίζει και υπομένει με μακροθυμία τη ζωή μας, σαν μέσα σε έρημο, σε αυτόν εδώ τον βίο. Αλλά επειδή θυμηθήκαμε την παλαιά ιστορία, ας ανασκοπήσουμε, αν νομίζετε καλό, αυτά που συνέβησαν τότε στους απειθείς, για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Όμως, στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός, διότι έπεσαν νεκροί στην έρημο. Και αυτά έγιναν παραδείγματα για εμάς, ώστε να μην επιθυμούμε τα κακά, όπως επιθύμησαν εκείνοι. Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Ούτε να πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες. Ούτε να πειράζουμε τον Χριστό, όπως τον πείρασαν κάποιοι από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια. Ούτε να γογγύζετε, όπως γόγγυσαν κάποιοι από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή». Ανασκοπώντας λοιπόν αυτά, αδελφοί, ας αποφύγουμε τα αίτια της οργής του Θεού· ας αποφύγουμε την κακή επιθυμία, ας αποφύγουμε τον γογγυσμό, ας αποφύγουμε το να πειράζουμε τον Χριστό. Και πώς συμβαίνει να τον πειράζουμε; Με το να υποπίπτουμε σε λογισμούς απιστίας και να λέμε: Άραγε θα μας είναι αρκετά τα αναγκαία; Άραγε θα αντέξουμε τον πόλεμο του εχθρού;

Εσείς οι ίδιοι, στα προηγούμενα χρόνια δεν υπομείνατε διωγμούς και αρπαγές; Κι όμως, βρήκατε αληθινές τις υποσχέσεις του Θεού. Από πού λοιπόν προέρχεται η κακία; Και προς τι αυτή η ματαιότητα; Αλλά, όπως φαίνεται, ξεχάσαμε τις ευεργεσίες του Θεού, όπως ο παλαιός Ισραήλ, και προκαλούμε «τον Χριστό, όπως ακριβώς τον προκάλεσαν μερικοί από αυτούς». Αλλά τι λέει γι' αυτούς; «Σαράντα χρόνια δυσαρεστήθηκα με εκείνη τη γενιά και είπα·»