Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:12

Εάν δε τα εκατό είναι όλα κτιστά και τίποτε δεν υπάρχει εκτός από τα εκατό παρά μόνο ο Θεός, τι το παράλογο λένε οι οπαδοί του Αρείου, εάν, συμπεριλαμβάνοντας και συγκαταλέγοντας τον Χριστό ως ένα μέσα στα εκατό, τον αποκάλεσαν έναν από όλα; Ο δε Γεώργιος, ο οποίος τώρα βρίσκεται στη Λαοδίκεια, όντας τότε πρεσβύτερος της Αλεξανδρείας και διαμένοντας στην Αντιόχεια, προς μεν τον επίσκοπο Αλέξανδρο έγραφε ότι: «Μην κατακρίνεις τους οπαδούς του Αρείου, εάν λένε: υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός του Θεού. Διότι και ο Ησαΐας έγινε γιος του Αμώς, και όμως ο μεν Αμώς υπήρχε πριν γεννηθεί ο Ησαΐας, ο δε Ησαΐας δεν υπήρχε προηγουμένως, αλλά γεννήθηκε αργότερα». Προς δε τους Αρειανούς έγραφε: «Γιατί κατακρίνετε τον πάπα Αλέξανδρο που λέει ότι ο Υιός προέρχεται εκ του Πατρός; Διότι και εσείς μην φοβηθείτε να πείτε ότι ο Υιός προέρχεται εκ του Θεού. Αν δηλαδή ο απόστολος έγραψε: "τα δε πάντα εκ του Θεού", και είναι φανερό ότι τα πάντα έχουν δημιουργηθεί εκ του μηδενός, και ο Υιός είναι κτίσμα και ένα από τα δημιουργήματα, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι και ο Υιός προέρχεται εκ του Θεού με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς λέγεται ότι τα πάντα προέρχονται εκ του Θεού». Από εκείνον, λοιπόν, έμαθαν όσοι ακολουθούν τα φρονήματα του Αρείου να χρησιμοποιούν υποκριτικά τη φράση "εκ του Θεού", και να λένε μεν τη φράση, να μην έχουν δε ορθό φρόνημα. Ο ίδιος δε ο Γεώργιος καθαιρέθηκε από τον Αλέξανδρο και για άλλους λόγους, αλλά και επειδή αποδείχθηκε ασεβής· διότι αυτός ήταν πρεσβύτερος, όπως προαναφέρθηκε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ Ότι η χρήση αυτών των συλλαβών δεν τηρείται σχολαστικά στην Αγία Γραφή. Εμείς δε ομολογούμε ότι και ο λόγος της αλήθειας έχει χρησιμοποιήσει σε πολλά σημεία αυτές τις εκφράσεις· δεν ισχυριζόμαστε όμως ότι η ελευθερία του Πνεύματος υποδουλώνεται οπωσδήποτε στη μικροπρέπεια της κοσμικής σοφίας, αλλά ότι, ανάλογα με την εκάστοτε περίσταση, εναλλάσσει τις εκφωνήσεις κατάλληλα προς τις ανάγκες. Διότι η έκφραση «εξ ου» δεν υποδηλώνει πάντοτε την ύλη, όπως νομίζουν εκείνοι· αλλά είναι πιο συνηθισμένο στην Αγία Γραφή να χρησιμοποιείται αυτή η έκφραση για το ανώτατο αίτιο. Όπως στο εξής: «Ένας Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα». Και πάλι: «Τα δε πάντα προέρχονται εκ του Θεού». Έχει βέβαια χρησιμοποιήσει και ο λόγος της αλήθειας αυτή τη λέξη πολλές φορές και για την ύλη, όπως όταν λέει: «Θα κατασκευάσεις την κιβωτό από άσηπτα ξύλα». Και: «Θα κατασκευάσεις τη λυχνία από καθαρό χρυσό». Και: «Ο πρώτος άνθρωπος από γη, χοϊκός». Και: «Από πηλό έχεις κατασκευαστεί εσύ, όπως κι εγώ». Αλλά αυτοί, για να παραστήσουν, όπως είπαμε, τη διαφορά της φύσεως, νομοθέτησαν ότι αυτή η λέξη αρμόζει μόνο στον Πατέρα. Έλαβαν μεν τις αρχές αυτής της σχολαστικής διάκρισης από τους έξωθεν, χωρίς όμως να υποταχθούν με ακρίβεια σε εκείνους στα πάντα· αλλά στον μεν Υιό, σύμφωνα με τη νομοθεσία εκείνων, απέδωσαν την ονομασία του οργάνου, στο δε Πνεύμα την ονομασία του τόπου. Διότι λένε «εν Πνεύματι»· και λένε «διά Υιού».

Και αλλού: «Όσα ενετείλατο ο Μωυσής στον Ισραήλ διά του προστάγματος του Κυρίου». Και πάλι: «Δεν γίνεται διά του Θεού η διασάφηση αυτών;» αναφέρει ο Ιωσήφ, συνομιλώντας για τα όνειρα με όσους βρίσκονταν στη φυλακή, λέγοντας σαφώς και αυτός «διά του Θεού» αντί του «εκ Θεού». Και αντιστρόφως, την πρόθεση «εκ» αντί της «διά», χρησιμοποίησε ο Παύλος, όπως όταν λέει: «Γενόμενος εκ γυναικός», αντί του «διά γυναικός». Διότι αυτό μας το διευκρίνισε σαφώς σε άλλο σημείο, λέγοντας ότι αρμόζει μεν στη γυναίκα να προέρχεται εκ του ανδρός, ενώ στον άνδρα να γεννιέται διά της γυναικός, εκεί όπου αναφέρει ότι: «Όπως ακριβώς η γυναίκα προέρχεται εκ του ανδρός, έτσι και ο άνδρας διά της γυναικός». Εντούτοις εδώ, αφενός μεν για να υποδείξει τη διαφορετική χρήση, αφετέρου δε για να διορθώσει παρεμπιπτόντως το σφάλμα ορισμένων που νομίζουν ότι το σώμα του Κυρίου είναι πνευματικό, και προκειμένου να αποδείξει ότι η θεοφόρος σάρκα συγκροτήθηκε εκ του ανθρωπίνου φυράματος, προτίμησε την πιο εμφατική λέξη —διότι το μεν «διά γυναικός» θα φανέρωνε ότι η έννοια της γεννήσεως έχει παροδικό χαρακτήρα, ενώ το «εκ της γυναικός» υποδηλώνει επαρκώς την κοινωνία της φύσεως αυτού που γεννιέται προς εκείνην που τον γέννησε—, χωρίς καθόλου να έρχεται σε αντίφαση με τον εαυτό του, αλλά δείχνοντας ότι οι λέξεις αυτές εύκολα εναλλάσσονται μεταξύ τους.

Ο θεσπέσιος Παύλος, βέβαια, χρησιμοποιεί πάλι μια άλλη επιδέξια μέθοδο. Διότι είπε αφενός ότι ο άνδρας έχει πλαστεί κατ' εικόνα και ομοίωση του Θεού. Αφετέρου, ότι το θήλυ έχει τεθεί κατά κάποιον τρόπο πίσω από τη δική του τιμή και δόξα, το ισχυρίστηκε σαφώς προσθέτοντας τα εξής: Διότι η γυναίκα, λέει, είναι δόξα του άνδρα. Επειδή δεν πλάστηκε ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα. Έπειτα, μετριάζοντας πολύ σωστά εκείνα για τα οποία ήταν φυσικό να λυπηθεί το γυναικείο φύλο, προσθέτει και λέει: Όμως, ούτε η γυναίκα υπάρχει χωρίς τον άνδρα, ούτε ο άνδρας χωρίς τη γυναίκα. Διότι ομολογουμένως η γυναίκα προήλθε από τον άνδρα, και αυτό είναι αληθές. Διαπιστώνεται όμως ότι δεν είναι αμέτοχη και στη γέννηση του άνδρα. Η δε φύση, συνενώνοντας και τους δύο σε ένα, τους έκανε να έχουν ανάγκη ο ένας τον άλλον, συνδέοντάς τους με θεία οικονομία προς την αγάπη. Το ότι δε ο Θεός είναι ο δημιουργός των συμπάντων, το επιβεβαιώνει λέγοντας: Τα δε πάντα προέρχονται από τον Θεό, διότι τα πάντα έχουν παραχθεί στην ύπαρξη μέσω του Χριστού.

Αλλά και από άλλη συνήθεια έχουν κυριευθεί οι ίδιοι τίμιοι αδελφοί μας, αυτοί που βρίσκονται στη Μεσοποταμία στα μοναστήρια ή στις λεγόμενες μάνδρες, οι οποίοι συνηθίζουν να αφήνουν γυναικεία μαλλιά και να φορούν επιδεικτικά σάκινα ενδύματα. Έπρεπε όμως τα τέκνα της αγίας παρθένου του Χριστού, της μητέρας μας Εκκλησίας, να είναι σεμνά, προσηλωμένα στο κελί τους, να λατρεύουν τον Θεό κρυφά, Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά και ανταποδίδει φανερά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και να συμπεριφέρονται με ευπρέπεια απέναντι στους έξω και να μην επιθυμούν να λάβουν την αμοιβή και τον έπαινο από εκείνους που τους βλέπουν. Διότι ο επιδεικτικός σάκος και τα άκοπα μαλλιά είναι ξένα προς την Καθολική Εκκλησία, ήδη από την εποχή του κηρύγματος των αποστόλων· διότι λέει: «ο άνδρας δεν πρέπει να αφήνει μακριά μαλλιά, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού». 7. Το δε χειρότερο και αντιφατικό είναι ότι το μεν γένι, που αποτελεί το γνώρισμα του άνδρα, το ξυρίζουν, ενώ τις τρίχες της κεφαλής πολλές φορές τις αφήνουν να μακραίνουν. Και σχετικά με το γένι λοιπόν, στις Διαταγές των Αποστόλων ο θείος λόγος και η διδασκαλία ορίζει να μην το φθείρουν, δηλαδή να μην κόβουν τις τρίχες του γενείου, ούτε να καλλωπίζονται με τρόπο που προσιδιάζει σε πόρνες, ούτε η συμπεριφορά τους να αποτελεί δείγμα υπερηφάνειας αντί για δικαιοσύνη. Διότι αυτό ταίριαζε μόνο στους Ναζηραίους, εξαιτίας του τυπικού τους.

Διότι, λέγει, μην εξετάζεις μόνο τα πρώτα, ούτε εκείνη τη δημιουργία· διότι αν αναζητήσεις τα μετέπειτα, ο καθένας είναι αίτιος του άλλου, ή μάλλον ούτε καν έτσι είναι ο ένας αίτιος του άλλου, αλλά ο Θεός είναι ο αίτιος των πάντων· γι' αυτό λέγει: Ούτε άνδρας υπάρχει χωρίς γυναίκα, ούτε γυναίκα χωρίς άνδρα εν Κυρίω. Διότι, όπως ακριβώς η γυναίκα προέρχεται από τον άνδρα, έτσι και ο άνδρας προέρχεται διά της γυναίκας. Δεν είπε.

Και πρώτον μεν, ότι κεφαλή δική μας είναι ο Χριστός, ενώ εμείς της γυναίκας. Δεύτερον, ότι εμείς είμαστε δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα δική μας. Τρίτον, ότι δεν προερχόμαστε εμείς από τη γυναίκα, αλλά εκείνη από εμάς. Τέταρτον, ότι δεν δημιουργηθήκαμε εμείς για τη γυναίκα, αλλά εκείνη για εμάς. Πέμπτον, εξαιτίας των αγγέλων που παρίστανται και συμπαραστέκονται σε αυτόν που προσεύχεται. «Πλην όμως εν Κυρίω ούτε γυναίκα υπάρχει χωρίς τον άνδρα, ούτε άνδρας χωρίς τη γυναίκα. Διότι, όπως η γυναίκα προέρχεται από τον άνδρα, έτσι και ο άνδρας γεννιέται μέσω της γυναίκας· τα πάντα όμως προέρχονται από τον Θεό. Κρίνετε από μόνοι σας. Είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ασκεπής; Ή μήπως και η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν μεν ο άνδρας έχει μακριά κόμη, αυτό αποτελεί ατιμία γι' αυτόν, ενώ εάν η γυναίκα έχει μακριά κόμη, αυτό είναι δόξα της; Διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα.» Επειδή απέδωσε μεγάλη υπεροχή στον άνδρα, λέγοντας ότι η γυναίκα προέρχεται από αυτόν και δημιουργήθηκε γι' αυτόν, προκειμένου να μην υπερηφανευτούν οι άνδρες περισσότερο από το πρέπον και να μην καταθλίψει εκείνες, πρόσθεσε αυτή τη διευθέτηση. «Εάν όμως κάποιος φαίνεται να είναι φιλόνεικος, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια.» Έκανε την επίπληξη μετρημένη, προκαλώντας μεγαλύτερη ντροπή, γεγονός που κατέστησε τον λόγο του βαρύτερο. «Ούτε και οι Εκκλησίες του Θεού.» Δείχνει ότι όσοι δεν υποχωρούν έρχονται σε σύγκρουση και εναντιώνονται σε ολόκληρη την οικουμένη. «Και δίνοντας αυτή την παραγγελία, δεν σας επαινώ.» Μεταβαίνει έπειτα σε άλλο παράπτωμα.