Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:14

Καθώς εγώ τα είχα πει αυτά και έσπευδα να προχωρήσω σε άλλες αποδείξεις, για να δείξω με βάση τη Γραφή ότι δεν είναι το ίδιο πράγμα η φύση και το πρόσωπο, με σταμάτησε πάλι από το χέρι ο ιερός Απόστολος, δίνοντάς μου την πρώτη του επιστολή προς Κορινθίους. Εκεί πάλι μας διδάσκει καθαρά ότι η φύση δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά την ίδια την αλήθεια των πραγμάτων. Καθώς μάλιστα ελέγχει κάποιες γυναίκες που προσεύχονταν με ακάλυπτο το κεφάλι, λέγει: «Κρίνετε μόνοι σας· είναι πρέπον η γυναίκα να προσεύχεται στον Θεό με ακάλυπτο το κεφάλι; Δεν σας διδάσκει ούτε η ίδια η φύση;» Δηλαδή, ούτε το ίδιο το πράγμα. Άρα, αν αντιστρέψουμε τη φράση και πούμε αντί για τη φύση: «Δεν σας διδάσκει ούτε η ίδια η υπόσταση;», έχει καθόλου νόημα ή συνοχή αυτό που λέγεται; Καθόλου. Επομένως, δεν είναι το ίδιο πράγμα η φύση, το πρόσωπο και η υπόσταση.

Το δε «όχι έτσι» συμβαίνει είτε παρά τον τόπο, είτε παρά τον χρόνο, είτε παρά το πρόσωπο, είτε παρά το πράγμα, είτε παρά το μέτρο, είτε παρά την τάξη, είτε παρά τη διάθεση. Ας δούμε δε πρώτα τον λόγο σχετικά με το παρά τον τόπο. Εφόσον, λοιπόν, ο Απόστολος χρησιμοποίησε αυτά που έχουν επικρατήσει από τη συνήθεια, για τη σαφέστερη παρουσίαση και βοήθεια των ακροατών σχετικά με όσα αρμόζουν στην ευσέβεια, λέγοντας: «Ή μήπως ούτε η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν μεν ο άνδρας έχει μακριά μαλλιά, είναι ατιμία για αυτόν, εάν δε η γυναίκα έχει μακριά μαλλιά, είναι δόξα για αυτήν;» και τα εξής· θα ήταν επόμενο και εμείς να χρησιμοποιήσουμε αυτά που έχουν επικρατήσει στη φύση για τα αναγκαία της παρούσας ζωής. Διότι, ενώ το να τρώει και να πίνει κανείς συντηρεί τη ζωή, ποιος από τους σώφρονες ανέχεται να τρώει και να πίνει μέσα στην αγορά; Ή ποιος ανέχεται να ρίξει τους σπόρους του πάνω σε πέτρες, προς ζημία και των ίδιων των σπόρων, αλλά και των προσδοκώμενων καρπών;

Διότι ακούω ότι κάποιος σκέφτεται κάτι το καινοφανές περί της αγίας Μαρίας της Αειπαρθένου και τολμά να προσάπτει σε αυτήν κάποια βλάσφημη υπόνοια, με αποτέλεσμα από κάθε άποψη η εποχή μας να μοιάζει με κακό φίδι και ιοβόλο θηρίο που φωλιάζει στο σκοτάδι και με τα δαγκώματά του τους πειράζει όλους, άλλον στο πρόσωπο, άλλον στη φτέρνα, άλλον στο χέρι, ώστε το δάγκωμα της απιστίας να μην αφήσει κανέναν ανέπαφο, αλλά και εκείνος που νομίζει ότι ξέφυγε από αυτό, να μην αποφύγει το δηλητήριο με άλλον τρόπο, και εκείνος που σε κάποιο άλλο θέμα έχει υγιή την πίστη, να προξενήσει στον εαυτό του βλάβη με κάποιον άλλον τρόπο. 6. Από πού προέρχεται αυτή η κακόνοια; Από πού τόση τόλμη; Το ίδιο το όνομα δεν μαρτυρεί, δεν σε πείθει, ω φιλόνικε; Ποιος ποτέ ή σε ποια γενεά τόλμησε να αναφέρει το όνομα της αγίας Μαρίας και, όταν ρωτήθηκε, δεν πρόσθεσε αμέσως το «Παρθένος»; Διότι από αυτά τα ίδια τα επίθετα των ονομάτων υποδεικνύονται και τα τεκμήρια της αρετής. Επειδή οι δίκαιοι έλαβαν αξιώματα ονομάτων, ο καθένας πρεπόντως και όπως του άρμοζε. Και στον μεν Αβραάμ προστέθηκε το «φίλος Θεού» και δεν θα καταργηθεί, στον δε Ιακώβ το να ονομάζεται Ισραήλ και δεν θα αλλοιωθεί, και στους αποστόλους το Βοανεργές, δηλαδή υιοί βροντής, και δεν θα εγκαταλειφθεί, και στην αγία Μαρία το «Παρθένος» και δεν θα μεταβληθεί· διότι η αγία παρέμεινε άχραντη. «Η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει;» Ω της καινοφανούς μανίας, ω των καινοφανών πραγμάτων.

Αλλά και από άλλη συνήθεια έχουν κυριευθεί οι ίδιοι τίμιοι αδελφοί μας, αυτοί που βρίσκονται στη Μεσοποταμία στα μοναστήρια ή στις λεγόμενες μάνδρες, οι οποίοι συνηθίζουν να αφήνουν γυναικεία μαλλιά και να φορούν επιδεικτικά σάκινα ενδύματα. Έπρεπε όμως τα τέκνα της αγίας παρθένου του Χριστού, της μητέρας μας Εκκλησίας, να είναι σεμνά, προσηλωμένα στο κελί τους, να λατρεύουν τον Θεό κρυφά, Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά και ανταποδίδει φανερά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και να συμπεριφέρονται με ευπρέπεια απέναντι στους έξω και να μην επιθυμούν να λάβουν την αμοιβή και τον έπαινο από εκείνους που τους βλέπουν. Διότι ο επιδεικτικός σάκος και τα άκοπα μαλλιά είναι ξένα προς την Καθολική Εκκλησία, ήδη από την εποχή του κηρύγματος των αποστόλων· διότι λέει: «ο άνδρας δεν πρέπει να αφήνει μακριά μαλλιά, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού». 7. Το δε χειρότερο και αντιφατικό είναι ότι το μεν γένι, που αποτελεί το γνώρισμα του άνδρα, το ξυρίζουν, ενώ τις τρίχες της κεφαλής πολλές φορές τις αφήνουν να μακραίνουν. Και σχετικά με το γένι λοιπόν, στις Διαταγές των Αποστόλων ο θείος λόγος και η διδασκαλία ορίζει να μην το φθείρουν, δηλαδή να μην κόβουν τις τρίχες του γενείου, ούτε να καλλωπίζονται με τρόπο που προσιδιάζει σε πόρνες, ούτε η συμπεριφορά τους να αποτελεί δείγμα υπερηφάνειας αντί για δικαιοσύνη. Διότι αυτό ταίριαζε μόνο στους Ναζηραίους, εξαιτίας του τυπικού τους.

Διότι οι παλαιοί καθοδηγούνταν τυπικά από αυτό που επρόκειτο να έλθει, φέροντας κόμη στο κεφάλι τους εξαιτίας της ευχής (του τάματος), έως ότου ήλθε η ευχή του κόσμου και εκπληρώθηκε· ως κεφαλή δε φανερώθηκε ο Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, και έγινε γνωστός στον κόσμο Εκείνος που υπάρχει πάντοτε και δεν ήταν γνωστός σε ολόκληρη την ανθρωπότητα παρά μόνο σε μερικούς που είχαν πιστέψει σε Αυτόν, ώστε, όταν γνωρίσουμε την κεφαλή, να μην «καταισχύνουμε την κεφαλή». Διότι δεν ομιλεί εξαιτίας της δικής του κεφαλής, αλλά από τη δική του [κεφαλή] η πράξη της χλεύης πλήττει τον Χριστό, όπως λέει ο απόστολος: «η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν ένας άνδρας φέρει κόμη, είναι ατιμία γι' αυτόν;» Αυτή όμως η ατιμία δεν είναι αξιέπαινη όπως εκείνη, <για την οποία ομιλεί η Γραφή> λέγοντας «αφού καταφρόνησε την αισχύνη». Διότι η αρετή δεν επιτελείται για τον Θεό, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι γίνεται για τον Θεό, αλλά αυτός ο τρόπος συμπεριφοράς οφείλεται σε φιλονικία, εφόσον ο νομικός τύπος έχει πλέον παρέλθει και η αλήθεια έχει έλθει. Λέει λοιπόν: «αν κάποιος θέλει να είναι φιλόνικος, εμείς τέτοια συνήθεια δεν έχουμε, ούτε οι εκκλησίες του Θεού». Απέκλεισε, επομένως, εκείνους που πράττουν και ενεργούν κατ' αυτόν τον τρόπο, και οι οποίοι διακατέχονται από πνεύμα φιλονικίας, τόσο από τον θεσμό των αποστόλων όσο και από την εκκλησία του Θεού.

Εάν λοιπόν είναι αισχρό το να είναι πάντοτε ξυρισμένη, είναι ολοφάνερο ότι και το να είναι ακάλυπτη αποτελεί πάντοτε όνειδος. δ΄. Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε πάλι λέγοντας, ότι: «Οφείλει η γυναίκα να έχει σύμβολο εξουσίας πάνω στο κεφάλι της εξαιτίας των αγγέλων». Αποδεικνύει έτσι ότι δεν πρέπει να είναι καλυμμένη μόνο την ώρα της προσευχής, αλλά συνεχώς. Προκειμένου όμως περί του άνδρα, δεν αναπτύσσει πλέον το ζήτημα του καλύμματος, αλλά αυτό της κόμης, ως εξής: διότι του απαγορεύει μεν να καλύπτεται μόνο τότε, όταν προσεύχεται, τον αποτρέπει δε από το να αφήνει μακριά μαλλιά πάντοτε. Για τον λόγο αυτό, όπως ακριβώς είπε για τη γυναίκα: «Εάν δεν κατακαλύπτεται, ας κουρευτεί», έτσι λέει και για τον άνδρα ότι: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό γι' αυτόν». Δεν είπε: «Εάν καλύπτεται», αλλά: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά». Γι' αυτό και αρχίζοντας έλεγε: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει, έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του». Δεν είπε: «Καλυμμένος», αλλά: «Έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του», δείχνοντας ότι ακόμη και αν προσεύχεται με γυμνό κεφάλι, αλλά έχει μακριά μαλλιά, είναι ίσος με τον καλυμμένο. Διότι, λέει, η κόμη έχει δοθεί αντί για κάλυμμα. «Εάν λοιπόν δεν καλύπτεται η γυναίκα, ας κουρευτεί· αλλά εάν είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας κατακαλύπτεται». Διότι στην αρχή βέβαια απαιτεί να μην έχει γυμνό το κεφάλι· προχωρώντας όμως υπονοεί ότι αυτό πρέπει να συμβαίνει συνεχώς, λέγοντας: «Διότι είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη», και αυτό μάλιστα με κάθε επιμέλεια και προσοχή. Διότι δεν είπε απλώς να καλύπτεται, αλλά να κατακαλύπτεται, ώστε να είναι επιμελώς σκεπασμένη από παντού.

Αυτό που κάνει πάντοτε, να προβάλλει δηλαδή κοινά επιχειρήματα, αυτό πράττει και εδώ, καταφεύγοντας στην κοινή συνήθεια και προκαλώντας σφοδρή ντροπή σε όσους περιμένουν να μάθουν από εκείνον αυτά τα οποία ήταν δυνατόν να διδαχθούν και από την κοινή συνήθεια. Διότι τα πράγματα αυτά δεν είναι άγνωστα ούτε καν στους βαρβάρους. Και πρόσεξε πώς παντού χρησιμοποιεί τις λέξεις με τρόπο ελεγκτικό: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, καταισχύνει την κεφαλή του»· και πάλι: «Εάν δε είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας καλύπτεται»· και εδώ πάλι: «Ο μεν άνδρας εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό για αυτόν· η γυναίκα όμως εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι δόξα για αυτήν, διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα». Και εάν, λέγει, τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα, για ποιον λόγο πρέπει να προσθέτει και άλλο κάλυμμα;

ΟΜΙΛΙΑ Λʹ. Διότι, όπως ακριβώς το σώμα είναι ένα και έχει πολλά μέλη, όλα δε τα μέλη του σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα, έτσι είναι και ο Χριστός. αʹ. Αφού τους παρηγόρησε λέγοντας ότι αυτό που δίνεται είναι χάρισμα, με το ότι λαμβάνουν τα πάντα από το ένα και το αυτό Πνεύμα, με το ότι δίνεται προς το συμφέρον, με το ότι η φανέρωση του Πνεύματος γίνεται και μέσω των κατώτερων χαρισμάτων, και αφού μαζί με αυτά τους αποστόμωσε με το ότι πρέπει να υποχωρούν στην εξουσία του Πνεύματος (διότι «Όλα αυτά», λέγει, «τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα, όπως θέλει», γι' αυτό και δεν επιτρέπεται η περιέργεια)· στη συνέχεια τους παρηγορεί και με ένα άλλο, κοινό παράδειγμα, και καταφεύγει στην ίδια τη φύση, πράγμα που συνηθίζει να κάνει. Διότι και όταν συζητούσε για την κόμη των ανδρών και των γυναικών, μετά τα άλλα τους δίδαξε και μέσα από αυτήν, λέγοντας: «Μήπως δεν σας διδάσκει ούτε η ίδια η φύση, ότι, αν μεν ο άνδρας αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ντροπή γι' αυτόν, ενώ αν η γυναίκα αφήνει μακριά μαλλιά, είναι δόξα γι' αυτήν;»

Και για ποιον λόγο άραγε τις έθεσε σε τόση υποταγή; Επειδή η γυναίκα είναι κάπως πιο αδύναμη, ευμετάβολη και επιπόλαιη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έθεσε τους άνδρες ως δασκάλους τους, ωφελώντας και τους δύο. Διότι εκείνες τις έκανε πιο κόσμιες, ενώ αυτούς τους κατέστησε πιο προσεκτικούς, εφόσον επρόκειτο να παραδώσουν στις γυναίκες με πολλή ακρίβεια όσα άκουσαν. Έπειτα, επειδή θεωρούσαν ότι αποκτούσαν καύχημα από το να ομιλούν δημόσια, στρέφει πάλι τον λόγο στο αντίθετο, λέγοντας: «Διότι είναι αισχρό για τη γυναίκα να ομιλεί μέσα στην εκκλησία». Πρώτα λοιπόν το τεκμηρίωσε αυτό από τον νόμο του Θεού, έπειτα από την κοινή λογική και τη συνήθεια, όπως ακριβώς έλεγε και όταν τους μιλούσε για την κόμη: «Ή ούτε η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει;». Και παντού θα μπορούσες να διαπιστώσεις ότι τέτοιος είναι ο τρόπος του, ώστε να συνετίζει όχι μόνο μέσα από τις θείες Γραφές, αλλά και από την κοινή συνήθεια. Επιπλέον, συνετίζει και με βάση όσα είναι κοινώς αποδεκτά και έχουν καθιερωθεί παντού, το οποίο παρέθεσε και εδώ λέγοντας: «Ή μήπως από εσάς προήλθε ο λόγος του Θεού, ή μόνο σε εσάς κατέληξε;».

Διότι είναι δυνατόν να είναι και μαύρα, χωρίς να παραβλάπτεται καθόλου η χρησιμότητά τους. Και τα μαλλιά μας υπάρχουν για αυτόν τον λόγο· έτσι λέει και ο Παύλος: «Διότι, εάν ο άνδρας έχει μακριά μαλλιά, τούτο είναι ατιμωτικό γι' αυτόν». Και ο αυχένας είναι όρθιος και έχει συμμετρικό μήκος· και όλα έχουν διαμορφωθεί πάνω μας με τόση ευπρέπεια, ώστε, εάν αφαιρέσεις έστω και κάτι μικρό από το σύνολο, καταστρέφεις το κάλλος, παρόλο που η χρησιμότητα παραμένει.

Και για εκείνον μεν τα μαλλιά του έγιναν αιτία της απώλειάς του, καθώς κρεμάστηκε από αυτά στη βελανιδιά, όπως διηγείται η ιστορία των Βασιλειών. Αλλά είναι θλιβερό το γεγονός ότι και σήμερα ορισμένοι, μιμούμενοι αυτόν, αφήνουν να αιωρούνται μακρύτατοι βόστρυχοι και πλόκαμοι, απλώνοντας τα έργα του γυναικωνίτη μέχρι την οσφύ τους με μαλθακότητα, υπερηφανευόμενοι μάταια στον δικό τους νου. Και δεν γνωρίζουν ότι μάλλον ατιμία επιφέρουν στον εαυτό τους, καθώς ο Απόστολος λέει: «Εάν ο άνδρας έχει μακριά μαλλιά, είναι ατιμία γι' αυτόν». Οι Έλληνες δε αναφέρεται στον Όμηρο ότι το έπρατταν αυτό· διότι λέει: «Αχαιοί με τα μακριά μαλλιά» (καρηκομόωντες Ἀχαιοί).

Γιατί του ετοιμάζεις μεγαλύτερη παγίδα; Γιατί τον κάνεις να προσκολλάται στα σωματικά; «Εάν ένας άνδρας», λέει, «αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ντροπή γι' αυτόν». Δεν το θέλει η φύση· δεν το επέτρεψε αυτό ο Θεός· η πράξη αυτή έχει απαγορευθεί· είναι έργο ειδωλολατρικής δεισιδαιμονίας. Πολλοί μάλιστα κρεμούν στα αυτιά τους χρυσά κοσμήματα. Μακάρι να μην τα απολάμβαναν αυτά ούτε τα κορίτσια, εσείς όμως φέρνετε αυτή τη διαφθορά και στους άνδρες.

Και πρώτον μεν, ότι κεφαλή δική μας είναι ο Χριστός, ενώ εμείς της γυναίκας. Δεύτερον, ότι εμείς είμαστε δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα δική μας. Τρίτον, ότι δεν προερχόμαστε εμείς από τη γυναίκα, αλλά εκείνη από εμάς. Τέταρτον, ότι δεν δημιουργηθήκαμε εμείς για τη γυναίκα, αλλά εκείνη για εμάς. Πέμπτον, εξαιτίας των αγγέλων που παρίστανται και συμπαραστέκονται σε αυτόν που προσεύχεται. «Πλην όμως εν Κυρίω ούτε γυναίκα υπάρχει χωρίς τον άνδρα, ούτε άνδρας χωρίς τη γυναίκα. Διότι, όπως η γυναίκα προέρχεται από τον άνδρα, έτσι και ο άνδρας γεννιέται μέσω της γυναίκας· τα πάντα όμως προέρχονται από τον Θεό. Κρίνετε από μόνοι σας. Είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ασκεπής; Ή μήπως και η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν μεν ο άνδρας έχει μακριά κόμη, αυτό αποτελεί ατιμία γι' αυτόν, ενώ εάν η γυναίκα έχει μακριά κόμη, αυτό είναι δόξα της; Διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα.» Επειδή απέδωσε μεγάλη υπεροχή στον άνδρα, λέγοντας ότι η γυναίκα προέρχεται από αυτόν και δημιουργήθηκε γι' αυτόν, προκειμένου να μην υπερηφανευτούν οι άνδρες περισσότερο από το πρέπον και να μην καταθλίψει εκείνες, πρόσθεσε αυτή τη διευθέτηση. «Εάν όμως κάποιος φαίνεται να είναι φιλόνεικος, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια.» Έκανε την επίπληξη μετρημένη, προκαλώντας μεγαλύτερη ντροπή, γεγονός που κατέστησε τον λόγο του βαρύτερο. «Ούτε και οι Εκκλησίες του Θεού.» Δείχνει ότι όσοι δεν υποχωρούν έρχονται σε σύγκρουση και εναντιώνονται σε ολόκληρη την οικουμένη. «Και δίνοντας αυτή την παραγγελία, δεν σας επαινώ.» Μεταβαίνει έπειτα σε άλλο παράπτωμα.

ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. — Περί γυναικών: ότι δεν πρέπει αυτές να προσεύχονται ακάλυπτες, ούτε να μιλούν, ούτε να διδάσκουν μέσα στην εκκλησία του Θεού. «Κρίνετε μόνοι σας: είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ακάλυπτη; Δεν σας διδάσκει η ίδια η φύση ότι, εάν μεν ο άνδρας αφήνει μακριά μαλλιά, είναι γι' αυτόν ατιμία, ενώ εάν η γυναίκα έχει μακριά μαλλιά, είναι γι' αυτήν δόξα; Διότι τα μαλλιά τής έχουν δοθεί αντί για κάλυμμα». «Ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης, όπως σε όλες τις εκκλησίες των αγίων. Οι γυναίκες μέσα στις εκκλησίες ας σιωπούν· διότι δεν τους επιτρέπεται να μιλούν, αλλά να υποτάσσονται, όπως λέει και ο νόμος. Εάν δε θέλουν να μάθουν κάτι, ας ρωτούν τους δικούς τους άνδρες στο σπίτι. Διότι είναι αισχρό για μια γυναίκα να μιλά στην εκκλησία». «Η γυναίκα ας μαθαίνει εν ησυχία, με κάθε υποταγή».

Συμφωνία. «Γι' αυτό και ο Θεός προστάζει στο Λευιτικό να μην κάνει κάποιος "σισόη" την κόμη της κεφαλής του, δηλαδή πλεξούδα, σύμφωνα με τον άδηλο ερμηνευτή. Επομένως, και όλοι κοινώς οι Απόστολοι στις Διαταγές (βιβλ. Α΄, κεφ. Γ΄) προστάζουν τους άνδρες να μην κτενίζονται υπερβολικά, ούτε να βάζουν μύρο στα μαλλιά τους, ούτε να τα χωρίζουν σε μία ή περισσότερες πλεξούδες, για να μην προσελκύουν με αυτά ερωτικά τις γυναίκες, αλλά να κόβουν τα μαλλιά τους. Αλλά βεβαίως και ο ίδιος ο Απόστολος Παύλος, αποβλέποντας σε αυτόν τον περίεργο καλλωπισμό των μαλλιών και θέλοντας να τον εμποδίσει, είπε ότι, αν ο άνδρας έχει μακριά μαλλιά, αυτό αποτελεί ατιμία για τον ίδιο, και για τον ίδιο σκοπό είπε και ο θείος Επιφάνιος ότι τα μακριά μαλλιά είναι πράγμα ξένο προς την Καθολική Εκκλησία.»