Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:15

Αντί για τον χρυσό στολισμό της κεφαλής, θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου. Όπως ακριβώς συνέβη με την περιττή φροντίδα των οσμών, όπου αναζητώντας τα παρά φύσιν έχαναν και τα κατά φύσιν (διότι, μη ανεχόμενες να αναπνέουν τον απλό αέρα, αλλά αρωματίζοντάς τον με μύρα και θυμιάματα, αργότερα δεν ανέπνεαν ούτε καν τον καθαρό αέρα, αλλά αέρα αναμεμειγμένο με σκόνη)· έτσι και εδώ, επειδή δεν αρκούνταν στον φυσικό στολισμό των τριχών (ο οποίος έχει δοθεί στις γυναίκες αντί για κάλυμμα), αλλά πλέκοντας τα μαλλιά τους με διάφορα πλέγματα καλλωπίζονταν με τρόπο φορτικό, στερήθηκαν και τον κατά φύσιν στολισμό τους και μεταβλήθηκαν στο πιο απωθητικό θέαμα με την αποβολή των τριχών, οι οποίες αποτελούν οικείο και φυσικό στολίδι που τους έχει περιβληθεί από την ίδια τη φύση. Διότι, αν είναι αισχρό για μια γυναίκα να κουρεύεται σύρριζα ή να ξυρίζεται, πόσο άραγε πιο αισχρό είναι να έχει φαλάκρα; (η οποία επιφέρει τη δυσμορφία προς πνευματικό όφελος εκείνων που διαχειρίστηκαν άσχημα την ομορφιά τους).

Το δε «όχι έτσι» συμβαίνει είτε παρά τον τόπο, είτε παρά τον χρόνο, είτε παρά το πρόσωπο, είτε παρά το πράγμα, είτε παρά το μέτρο, είτε παρά την τάξη, είτε παρά τη διάθεση. Ας δούμε δε πρώτα τον λόγο σχετικά με το παρά τον τόπο. Εφόσον, λοιπόν, ο Απόστολος χρησιμοποίησε αυτά που έχουν επικρατήσει από τη συνήθεια, για τη σαφέστερη παρουσίαση και βοήθεια των ακροατών σχετικά με όσα αρμόζουν στην ευσέβεια, λέγοντας: «Ή μήπως ούτε η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν μεν ο άνδρας έχει μακριά μαλλιά, είναι ατιμία για αυτόν, εάν δε η γυναίκα έχει μακριά μαλλιά, είναι δόξα για αυτήν;» και τα εξής· θα ήταν επόμενο και εμείς να χρησιμοποιήσουμε αυτά που έχουν επικρατήσει στη φύση για τα αναγκαία της παρούσας ζωής. Διότι, ενώ το να τρώει και να πίνει κανείς συντηρεί τη ζωή, ποιος από τους σώφρονες ανέχεται να τρώει και να πίνει μέσα στην αγορά; Ή ποιος ανέχεται να ρίξει τους σπόρους του πάνω σε πέτρες, προς ζημία και των ίδιων των σπόρων, αλλά και των προσδοκώμενων καρπών;

Διότι και αυτή πλάστηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, αλλά μέσω του άνδρα, ώστε να διαφέρει ελαφρώς ως προς τη φύση. Δεν θα αναφέρω ότι, από αιδώ, καλύπτει το σώμα, όσο είναι δυνατόν, και το στεφανώνει με την κόμη· διότι η υπερβολική παρρησία δεν είναι χωρίς συνέπειες για τις γυναίκες. Επομένως, πρέπει να καλύπτεται, λέει, εξαιτίας των αγγέλων, και είναι προφανές ότι εννοεί αυτούς που έχουν τοποθετηθεί από τον Θεό στις εκκλησίες. Όχι επειδή παθαίνουν κάτι όταν βλέπουν γυναίκες· διότι οι άνθρωποι, έχοντας αυτό το παχύ και χωματένιο σώμα, και ωθούμενοι από τις έμφυτες ηδονές προς τα αισχρότερα, θα μπορούσαν να υποστούν βλάβη, καθώς ερεθίζονται από την ομορφιά των γυναικών προς αυτά που δεν πρέπει. Όμως για τους αγίους αγγέλους, ποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ή να πει κάτι τέτοιο; Διότι είναι άγιοι και ανώτεροι από κάθε ρύπο, επειδή, όντας έξω από τη σάρκα, διαθέτουν σώματα λεπτά και νοητά, τα οποία ξεπερνούν τον ανθρώπινο νου· αλλά επειδή εκείνοι δυσανασχετούν υπερβολικά εάν κάποιος παραμελεί τον νόμο του πρέποντος. Και είναι πρέπον για τις γυναίκες να καλύπτονται· και μάρτυρας αυτού είναι η φύση· διότι η κόμη, λέει, της έχει δοθεί αντί για κάλυμμα. Ας τηρείται λοιπόν και ως προς αυτό το πρέπον, εξαιτίας εκείνων που γνωρίζουν καλύτερα από εμάς το θέλημα του Δημιουργού.

Ένα πολύ σαφές σημάδι μιας νόθας και κτηνώδους ζωής θα μπορούσε να είναι το κρίθινο αλεύρι· διότι είναι μάλλον πιο ταιριαστό στα ζώα, και δεν προσιδιάζει πολύ στον άνθρωπο, η ακράτεια στην επιθυμία και η θέληση να πορεύεται κανείς αχαλίνωτα σε άτοπες ηδονές. Γι' αυτόν τον λόγο, κρίθινο αλεύρι προσέφερε στον Θεό η γυναίκα που κατηγορούνταν για νόθα ζωή, χωρίς λιβάνι και λάδι, δηλαδή χωρίς ευωδία και ιλαρότητα· διότι είναι θυσία που υπενθυμίζει αμαρτία. Και όπου υπάρχει υπενθύμιση αμαρτίας, πώς ή από πού θα μπορούσε να προκύψει η ιλαρότητα; Διότι αυτός που κρίνεται δεν έχει ελπίδα στεφάνων, αλλά φόβο καταδίκης και πυρός. Και επιπλέον, η γυναίκα οδηγείται στον κριτή ασκεπής, δηλαδή όχι με τον συνηθισμένο και πρέποντα στολισμό της. Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο λόγος γι' αυτό; Διότι οι κατηγορίες αφορούν απρέπεια και το κατηγορητήριο βδελυρότητα. Να θυμάσαι δε ότι ο Παύλος, ως νομομαθής, δεν επιτρέπει σε ασκεπή γυναίκα να προσεύχεται στον Θεό, χρησιμοποιώντας τον νόμο της φύσης ως απόδειξη ότι πρέπει να είναι καλυμμένη: «Διότι η κόμη», λέει, «της έχει δοθεί αντί για κάλυμμα». Επομένως, η γυναίκα δεν βρισκόταν πλέον σε ευπρέπεια, αφού είχε διαβληθεί για απρέπεια. Ήταν δε ασκεπής και για έναν άλλο λόγο: διότι τα πάντα είναι γυμνά στα μάτια εκείνου που κρίνει, και κανείς απολύτως δεν θα μπορούσε να διαφύγει από εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς, και ο οποίος μέσω της φωνής του προφήτη λέει τα εξής: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως μπορεί κάτι να κρυφτεί από εμένα;»

Εάν λοιπόν είναι αισχρό το να είναι πάντοτε ξυρισμένη, είναι ολοφάνερο ότι και το να είναι ακάλυπτη αποτελεί πάντοτε όνειδος. δ΄. Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε πάλι λέγοντας, ότι: «Οφείλει η γυναίκα να έχει σύμβολο εξουσίας πάνω στο κεφάλι της εξαιτίας των αγγέλων». Αποδεικνύει έτσι ότι δεν πρέπει να είναι καλυμμένη μόνο την ώρα της προσευχής, αλλά συνεχώς. Προκειμένου όμως περί του άνδρα, δεν αναπτύσσει πλέον το ζήτημα του καλύμματος, αλλά αυτό της κόμης, ως εξής: διότι του απαγορεύει μεν να καλύπτεται μόνο τότε, όταν προσεύχεται, τον αποτρέπει δε από το να αφήνει μακριά μαλλιά πάντοτε. Για τον λόγο αυτό, όπως ακριβώς είπε για τη γυναίκα: «Εάν δεν κατακαλύπτεται, ας κουρευτεί», έτσι λέει και για τον άνδρα ότι: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό γι' αυτόν». Δεν είπε: «Εάν καλύπτεται», αλλά: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά». Γι' αυτό και αρχίζοντας έλεγε: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει, έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του». Δεν είπε: «Καλυμμένος», αλλά: «Έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του», δείχνοντας ότι ακόμη και αν προσεύχεται με γυμνό κεφάλι, αλλά έχει μακριά μαλλιά, είναι ίσος με τον καλυμμένο. Διότι, λέει, η κόμη έχει δοθεί αντί για κάλυμμα. «Εάν λοιπόν δεν καλύπτεται η γυναίκα, ας κουρευτεί· αλλά εάν είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας κατακαλύπτεται». Διότι στην αρχή βέβαια απαιτεί να μην έχει γυμνό το κεφάλι· προχωρώντας όμως υπονοεί ότι αυτό πρέπει να συμβαίνει συνεχώς, λέγοντας: «Διότι είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη», και αυτό μάλιστα με κάθε επιμέλεια και προσοχή. Διότι δεν είπε απλώς να καλύπτεται, αλλά να κατακαλύπτεται, ώστε να είναι επιμελώς σκεπασμένη από παντού.

Αυτό που κάνει πάντοτε, να προβάλλει δηλαδή κοινά επιχειρήματα, αυτό πράττει και εδώ, καταφεύγοντας στην κοινή συνήθεια και προκαλώντας σφοδρή ντροπή σε όσους περιμένουν να μάθουν από εκείνον αυτά τα οποία ήταν δυνατόν να διδαχθούν και από την κοινή συνήθεια. Διότι τα πράγματα αυτά δεν είναι άγνωστα ούτε καν στους βαρβάρους. Και πρόσεξε πώς παντού χρησιμοποιεί τις λέξεις με τρόπο ελεγκτικό: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, καταισχύνει την κεφαλή του»· και πάλι: «Εάν δε είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας καλύπτεται»· και εδώ πάλι: «Ο μεν άνδρας εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό για αυτόν· η γυναίκα όμως εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι δόξα για αυτήν, διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα». Και εάν, λέγει, τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα, για ποιον λόγο πρέπει να προσθέτει και άλλο κάλυμμα;

ΟΜΙΛΙΑ Λʹ. Διότι, όπως ακριβώς το σώμα είναι ένα και έχει πολλά μέλη, όλα δε τα μέλη του σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα, έτσι είναι και ο Χριστός. αʹ. Αφού τους παρηγόρησε λέγοντας ότι αυτό που δίνεται είναι χάρισμα, με το ότι λαμβάνουν τα πάντα από το ένα και το αυτό Πνεύμα, με το ότι δίνεται προς το συμφέρον, με το ότι η φανέρωση του Πνεύματος γίνεται και μέσω των κατώτερων χαρισμάτων, και αφού μαζί με αυτά τους αποστόμωσε με το ότι πρέπει να υποχωρούν στην εξουσία του Πνεύματος (διότι «Όλα αυτά», λέγει, «τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα, όπως θέλει», γι' αυτό και δεν επιτρέπεται η περιέργεια)· στη συνέχεια τους παρηγορεί και με ένα άλλο, κοινό παράδειγμα, και καταφεύγει στην ίδια τη φύση, πράγμα που συνηθίζει να κάνει. Διότι και όταν συζητούσε για την κόμη των ανδρών και των γυναικών, μετά τα άλλα τους δίδαξε και μέσα από αυτήν, λέγοντας: «Μήπως δεν σας διδάσκει ούτε η ίδια η φύση, ότι, αν μεν ο άνδρας αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ντροπή γι' αυτόν, ενώ αν η γυναίκα αφήνει μακριά μαλλιά, είναι δόξα γι' αυτήν;»

Και πρώτον μεν, ότι κεφαλή δική μας είναι ο Χριστός, ενώ εμείς της γυναίκας. Δεύτερον, ότι εμείς είμαστε δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα δική μας. Τρίτον, ότι δεν προερχόμαστε εμείς από τη γυναίκα, αλλά εκείνη από εμάς. Τέταρτον, ότι δεν δημιουργηθήκαμε εμείς για τη γυναίκα, αλλά εκείνη για εμάς. Πέμπτον, εξαιτίας των αγγέλων που παρίστανται και συμπαραστέκονται σε αυτόν που προσεύχεται. «Πλην όμως εν Κυρίω ούτε γυναίκα υπάρχει χωρίς τον άνδρα, ούτε άνδρας χωρίς τη γυναίκα. Διότι, όπως η γυναίκα προέρχεται από τον άνδρα, έτσι και ο άνδρας γεννιέται μέσω της γυναίκας· τα πάντα όμως προέρχονται από τον Θεό. Κρίνετε από μόνοι σας. Είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ασκεπής; Ή μήπως και η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν μεν ο άνδρας έχει μακριά κόμη, αυτό αποτελεί ατιμία γι' αυτόν, ενώ εάν η γυναίκα έχει μακριά κόμη, αυτό είναι δόξα της; Διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα.» Επειδή απέδωσε μεγάλη υπεροχή στον άνδρα, λέγοντας ότι η γυναίκα προέρχεται από αυτόν και δημιουργήθηκε γι' αυτόν, προκειμένου να μην υπερηφανευτούν οι άνδρες περισσότερο από το πρέπον και να μην καταθλίψει εκείνες, πρόσθεσε αυτή τη διευθέτηση. «Εάν όμως κάποιος φαίνεται να είναι φιλόνεικος, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια.» Έκανε την επίπληξη μετρημένη, προκαλώντας μεγαλύτερη ντροπή, γεγονός που κατέστησε τον λόγο του βαρύτερο. «Ούτε και οι Εκκλησίες του Θεού.» Δείχνει ότι όσοι δεν υποχωρούν έρχονται σε σύγκρουση και εναντιώνονται σε ολόκληρη την οικουμένη. «Και δίνοντας αυτή την παραγγελία, δεν σας επαινώ.» Μεταβαίνει έπειτα σε άλλο παράπτωμα.

ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. — Περί γυναικών: ότι δεν πρέπει αυτές να προσεύχονται ακάλυπτες, ούτε να μιλούν, ούτε να διδάσκουν μέσα στην εκκλησία του Θεού. «Κρίνετε μόνοι σας: είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ακάλυπτη; Δεν σας διδάσκει η ίδια η φύση ότι, εάν μεν ο άνδρας αφήνει μακριά μαλλιά, είναι γι' αυτόν ατιμία, ενώ εάν η γυναίκα έχει μακριά μαλλιά, είναι γι' αυτήν δόξα; Διότι τα μαλλιά τής έχουν δοθεί αντί για κάλυμμα». «Ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης, όπως σε όλες τις εκκλησίες των αγίων. Οι γυναίκες μέσα στις εκκλησίες ας σιωπούν· διότι δεν τους επιτρέπεται να μιλούν, αλλά να υποτάσσονται, όπως λέει και ο νόμος. Εάν δε θέλουν να μάθουν κάτι, ας ρωτούν τους δικούς τους άνδρες στο σπίτι. Διότι είναι αισχρό για μια γυναίκα να μιλά στην εκκλησία». «Η γυναίκα ας μαθαίνει εν ησυχία, με κάθε υποταγή».