Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:17

Παραγγέλλοντας δε αυτό, δεν σας επαινώ, διότι συνέρχεσθε όχι για το καλύτερο, αλλά για το χειρότερο. Είναι αναγκαίο να πούμε πρωτύτερα την αιτία και αυτής της κατηγορίας· διότι έτσι ο λόγος μας θα γίνει πάλι πιο ευκολονόητος. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Όπως ακριβώς στην περίπτωση των τριών χιλιάδων που πίστεψαν στην αρχή, όλοι γευμάτιζαν από κοινού και είχαν τα πάντα κοινά, έτσι γινόταν και την εποχή που ο Απόστολος έγραφε αυτά. Όχι βέβαια με την ίδια ακρίβεια, αλλά σαν μια απόρροια εκείνης της κοινωνίας που είχε εναπομείνει, η οποία έφτασε και στους μεταγενέστερους. Και επειδή συνέβαινε άλλοι να είναι φτωχοί και άλλοι πλούσιοι, δεν έθεταν μεν όλα τα υπάρχοντά τους στο μέσο, έκαναν όμως κοινά τραπέζια σε καθορισμένες ημέρες, όπως ήταν φυσικό. Και αφού ολοκληρωνόταν η λατρευτική σύναξη, μετά την κοινωνία των μυστηρίων, όλοι προσέρχονταν σε κοινή εστίαση· οι μεν πλούσιοι έφερναν τα φαγητά, οι δε φτωχοί που δεν είχαν τίποτα προσκαλούνταν από αυτούς, και όλοι γευμάτιζαν από κοινού. Αλλά αργότερα χάλασε και αυτό το έθιμο. Η αιτία δε αυτού ήταν ότι διασπάστηκαν και προσκολλούνταν άλλοι στους μεν και άλλοι στους δε, λέγοντας: «Εγώ ανήκω στον τάδε και εγώ στον τάδε». Αυτό ακριβώς διόρθωνε και στην αρχή της Επιστολής λέγοντας: «Διότι μου έγινε γνωστό για εσάς, αδελφοί μου, από τους οικείους της Χλόης, ότι υπάρχουν μεταξύ σας έριδες».

Αν όμως σε τούτο υπάρχει παρανομία, πολύ περισσότερο υπάρχει απέναντι σε εκείνους που υστερούν. Επειδή, λοιπόν, καταλύθηκε αυτή η συνήθεια, μια συνήθεια πάρα πολύ καλή και χρησιμότατη (διότι αποτελούσε και αφορμή αγάπης, και παρηγοριά της φτώχειας, και σωφρονισμό του πλούτου, και ξεκίνημα για την ύψιστη φιλοσοφία, και διδασκαλία ταπεινοφροσύνης)· επειδή, λοιπόν, είδε να καταστρέφονται τόσα αγαθά, δικαιολογημένα χρησιμοποίησε αυστηρό λόγο, λέγοντας τα εξής: «Παραγγέλλοντας όμως τούτο, δεν σας επαινώ». Διότι στην μεν προηγούμενη κατηγορία, επειδή ήταν πολλοί εκείνοι που τηρούσαν την τάξη, ξεκίνησε διαφορετικά, λέγοντας τα εξής: «Σας επαινώ, διότι με θυμάστε σε όλα»· εδώ όμως λέει το αντίθετο: «Παραγγέλλοντας όμως τούτο, δεν σας επαινώ». Γι' αυτόν τον λόγο, δεν το τοποθέτησε ούτε μετά την επιτίμηση εναντίον εκείνων που έτρωγαν τα ειδωλόθυτα· αλλά, επειδή εκείνο ήταν πιο τραχύ, παρενέβαλε ενδιάμεσα τον λόγο για την κόμη, ώστε, περνώντας από σφοδρές κατηγορίες πάλι σε άλλες επαχθείς, να μην φανεί πιο σκληρός, και τότε έρχεται πάλι στο πιο σφοδρό ζήτημα, και λέει: «Παραγγέλλοντας όμως τούτο, δεν σας επαινώ». Ποιο είναι αυτό; Αυτό που πρόκειται να πω τώρα. Τι σημαίνει η φράση: «Παραγγέλλοντας δεν σας επαινώ»;

Ο Οζίας όμως δεν άκουσε τίποτα από αυτά· γι' αυτό και αποθρασύνθηκε και υπέστη πτώση βαριά και αγιάτρευτη. Διότι δεν μας προκαλεί κάθε πτώση το ίδιο τραύμα, αλλά από τα αμαρτήματα άλλα υπόκεινται μόνο σε κατάκριση, ενώ άλλα επισύρουν βαρύτατη τιμωρία. Επιπλήττοντας, για παράδειγμα, ο Παύλος εκείνους που δεν περίμεναν τους αδελφούς τους στα κοινά δείπνα, έλεγε τα εξής: «Παραγγέλλοντας όμως αυτό, δεν σας επαινώ». Βλέπεις ότι το αμάρτημα φθάνει μέχρι την κατάκριση και το επιτίμιο έχει χαρακτήρα ψόγου. Δεν κάνει, όμως, το ίδιο όταν ομιλεί περί πορνείας. Αλλά πώς εκφράζεται; «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός». Διότι εδώ δεν υπάρχει ψόγος, ούτε κατάκριση, αλλά η βαρύτατη τιμωρία. Γνωρίζει και ο Σολομών τις διαφορές των αμαρτημάτων· συγκρίνοντας, λοιπόν, την κλοπή με τη μοιχεία, λέει περίπου τα εξής: «Δεν είναι παράξενο εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει· διότι κλέβει για να χορτάσει την πεινασμένη ψυχή του· ο μοιχός, όμως, από έλλειψη φρενών, προξενεί απώλεια στην ίδια του την ψυχή». Αμάρτημα, λέει, είναι και το ένα και το άλλο, αλλά το μεν πρώτο είναι μικρότερο, το δε δεύτερο μεγαλύτερο· διότι ο μεν πρώτος έχει ως δικαιολογία τη φτώχεια του, ενώ ο δεύτερος στερείται κάθε απολογίας.

Αυτό λοιπόν το έθος οι Κορίνθιοι, με την πάροδο του χρόνου, το διέφθειραν, και καθώς δειπνούσαν μόνοι τους οι πιο εύποροι, παραμελούσαν τους φτωχούς, και δεν περίμεναν όσους συχνά αργοπορούσαν, επειδή ήταν απασχολημένοι με τις βιοτικές ανάγκες, όπως συμβαίνει με τους φτωχούς, και καθυστερούσαν. Εξαιτίας αυτού συνέβαινε, όταν εκείνοι έρχονταν αργότερα, να αναχωρούν με ντροπή, αφού είχε πλέον σηκωθεί το τραπέζι, επειδή οι μεν είχαν προλάβει να φάνε, ενώ οι δε είχαν καθυστερήσει. Βλέποντας λοιπόν ο Παύλος να προέρχονται από αυτό το γεγονός πολλά κακά, άλλα που συνέβαιναν ήδη και άλλα που επρόκειτο να συμβούν (διότι γεννιόταν περιφρόνηση των φτωχών από τους πλουσίους και μεγαλύτερη αλαζονεία, ενώ στους φτωχούς προκαλούνταν απογοήτευση και απέχθεια προς τους πλουσίους, καθώς και όσα άλλα κακά ήταν φυσικό να γεννηθούν από αυτά), διορθώνει αυτή την πονηρή και πικρή συνήθεια. Και δες με πόση σύνεση και επιείκεια προχώρησε στη διόρθωση. Διότι, ξεκινώντας, λέει τα εξής: «Αυτό όμως που παραγγέλλω δεν το επαινώ, διότι συνέρχεστε όχι για το καλύτερο, αλλά για το χειρότερο». Τι σημαίνει όμως η φράση «Όχι για το καλύτερο»;

Οι πρόγονοί σας, λέει, και οι πατέρες σας πουλούσαν και τις περιουσίες τους και τα κτήματα και τα υπάρχοντά τους, και τα είχαν όλα κοινά, και είχαν πολλή αγάπη μεταξύ τους· εσείς όμως, ενώ οφείλατε να τους μιμηθείτε, όχι μόνο δεν πράξατε τίποτα τέτοιο, αλλά ακόμη και εκείνο το μοναδικό που είχατε, και αυτό το χάσατε, δηλαδή τα συμπόσια που τελούνταν κατά τη σύναξη· γι' αυτό λέει: Ότι δεν συνέρχεστε για το καλύτερο, αλλά για το χειρότερο.

Και δεν είπε: «Στερείτε αυτούς που δεν έχουν» ή «Δεν ελεείτε αυτούς που δεν έχουν», αλλά τι; «Ντροπιάζετε αυτούς που δεν έχουν». Με τρόπο που προκαλεί βαθύτατη ντροπή στηλίτευσε δραματικά την ασωτία τους. Διότι δεν νοιάζεται τόσο πολύ ο φτωχός, λέει, για την τροφή του, όσο για την προσβολή που υφίσταται. Δες πώς και για το ζήτημα αυτό απολογήθηκε με σεμνότητα, ενώ εκείνους τους επέπληξε σφοδρότερα. «Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ». Τι σημαίνει αυτό; Μετά την απόδειξη του ατοπήματος, η κατηγορία διατυπώνεται πιο ήπια, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, για να μη γίνουν περισσότερο αναίσχυντοι. Διότι, πριν αποδείξει ότι η πράξη τους είναι άτοπη, εξέδωσε ολοκληρωμένη την απόφαση, λέγοντας: «Και όταν σας παραγγέλλω αυτό, δεν σας επαινώ»· όταν όμως απέδειξε με ακρίβεια ότι είναι ένοχοι πολλών παραπτωμάτων, χρησιμοποίησε πιο ήπια επίκριση, αφήνοντας τη σφοδρότητα της κατηγορίας να εναποτίθεται στη λογική θεμελίωση και την απόδειξη των όσων ειπώθηκαν. Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τη μυστική τράπεζα, θέλοντας να τους φοβίσει περισσότερο.

Και πρώτον μεν, ότι κεφαλή δική μας είναι ο Χριστός, ενώ εμείς της γυναίκας. Δεύτερον, ότι εμείς είμαστε δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα δική μας. Τρίτον, ότι δεν προερχόμαστε εμείς από τη γυναίκα, αλλά εκείνη από εμάς. Τέταρτον, ότι δεν δημιουργηθήκαμε εμείς για τη γυναίκα, αλλά εκείνη για εμάς. Πέμπτον, εξαιτίας των αγγέλων που παρίστανται και συμπαραστέκονται σε αυτόν που προσεύχεται. «Πλην όμως εν Κυρίω ούτε γυναίκα υπάρχει χωρίς τον άνδρα, ούτε άνδρας χωρίς τη γυναίκα. Διότι, όπως η γυναίκα προέρχεται από τον άνδρα, έτσι και ο άνδρας γεννιέται μέσω της γυναίκας· τα πάντα όμως προέρχονται από τον Θεό. Κρίνετε από μόνοι σας. Είναι πρέπον να προσεύχεται η γυναίκα στον Θεό ασκεπής; Ή μήπως και η ίδια η φύση δεν σας διδάσκει ότι, εάν μεν ο άνδρας έχει μακριά κόμη, αυτό αποτελεί ατιμία γι' αυτόν, ενώ εάν η γυναίκα έχει μακριά κόμη, αυτό είναι δόξα της; Διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα.» Επειδή απέδωσε μεγάλη υπεροχή στον άνδρα, λέγοντας ότι η γυναίκα προέρχεται από αυτόν και δημιουργήθηκε γι' αυτόν, προκειμένου να μην υπερηφανευτούν οι άνδρες περισσότερο από το πρέπον και να μην καταθλίψει εκείνες, πρόσθεσε αυτή τη διευθέτηση. «Εάν όμως κάποιος φαίνεται να είναι φιλόνεικος, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια.» Έκανε την επίπληξη μετρημένη, προκαλώντας μεγαλύτερη ντροπή, γεγονός που κατέστησε τον λόγο του βαρύτερο. «Ούτε και οι Εκκλησίες του Θεού.» Δείχνει ότι όσοι δεν υποχωρούν έρχονται σε σύγκρουση και εναντιώνονται σε ολόκληρη την οικουμένη. «Και δίνοντας αυτή την παραγγελία, δεν σας επαινώ.» Μεταβαίνει έπειτα σε άλλο παράπτωμα.

Αυτό σημαίνει ότι, όταν συγκεντρώνονταν όλοι μαζί σε συνεστίαση, οι φτωχοί περιφρονούνταν από τους πλουσίους. Αυτή η συνήθεια υπήρχε μεν παλαιότερα, την εποχή των τριών και των πέντε χιλιάδων που πίστεψαν εξαρχής· δεν διέσωσε όμως την πιστή εφαρμογή της στους μεταγενέστερους, οι οποίοι τώρα εγκαλούνται. Επειδή, λοιπόν, διαλύθηκε αυτή η εξαιρετική συνήθεια (διότι αποτελούσε έκφραση αγάπης), χρησιμοποιεί αυστηρό λόγο, αναφωνώντας: «Δεν σας επιδοκιμάζω, επειδή με φέρατε στην ανάγκη να σας νουθετήσω· ούτε σας επαινώ, επειδή χρειαστήκατε δάσκαλο για αυτό το ζήτημα». «Διότι δεν συνέρχεσθε για το καλύτερο, αλλά για το χειρότερο· διότι πρώτα απ' όλα, όταν συνέρχεσθε στην Εκκλησία». Δηλαδή, δεν συνέρχεσθε για την αύξηση της αρετής. Ενώ δηλαδή έπρεπε να προοδεύσετε και να γίνει μεγαλύτερη η φιλοτιμία σας, εσείς και την ήδη επικρατούσα συνήθεια καταστήσατε άκυρη, και χρειαστήκατε παραγγελίες από εμένα, προκειμένου να επανέλθετε στην προηγούμενη τάξη. «Ακούω ότι υπάρχουν σχίσματα ανάμεσά σας». Για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά μόνο για χάρη των φτωχών, δεν εισέρχεται αμέσως στη συζήτηση περί των δείπνων, ώστε να μην καταστήσει την επίπληξή του ευκαταφρόνητη.