Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:22

ΕΡΩΤΗΣΗ 187 Αν πρέπει ο καθένας να δέχεται κάτι από τους κατά σάρκα συγγενείς του. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Είναι βεβαίως αναγκαίο οι συγγενείς να αποδίδουν τα οφειλόμενα σε εκείνους που προσέρχονται στον Κύριο και να μην παρακρατούν τίποτα, ώστε να μην υποπέσουν στο κρίμα της ιεροσυλίας. Το να δαπανώνται όμως αυτά μπροστά στα μάτια εκείνων στους οποίους θεωρούνταν ότι ανήκαν, πολλές φορές γίνεται για τους ίδιους αιτία υπερηφάνειας, και για τους φτωχούς που έχουν προσέλθει στον ίδιο βίο, αφορμή λύπης. Έτσι, συμβαίνει αυτό για το οποίο επικρίνονται οι Κορίνθιοι από τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Ντροπιάζετε αυτούς που δεν έχουν». Γι' αυτόν τον λόγο, σε εκείνον που έχει εμπιστευθεί τη φροντίδα των κατά τόπους Εκκλησιών, εάν είναι πιστός και ικανός να τα διαχειρίζεται συνετά, σε αυτόν ας προσφέρονται, κατά μίμηση εκείνων που αναφέρονται στις Πράξεις των Αποστόλων, οι οποίοι τα έφερναν και τα εναπέθεταν στα πόδια των αποστόλων.

Επιπροσθέτως, σύμφωνα με όσα ελέχθησαν από τον Απόστολο περί εκείνων που τρώνε και πίνουν τα δικά τους στην κοινή σύναξη, συμβαίνει το: «Καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν», και πολλά άλλα παρόμοια. Επειδή δε προκύπτουν τόσες πολλές αφορμές προς αμαρτία, είναι καλό να μη γίνονται δεκτά τέτοια πράγματα, αλλά να αφήνεται στον προεστώτα να κρίνει και από ποιους πρέπει να λαμβάνονται, και πώς πρέπει να γίνεται η διαχείρισή τους.

Ερώτηση 310. Εάν πρέπει να γίνεται η προσκομιδή σε κοινή οικία. Απόκριση. Όπως ακριβώς ο Λόγος δεν επιτρέπει να εισάγεται κανένα κοινό σκεύος στα άγια, έτσι δεν επιτρέπει ούτε τα άγια να τελούνται σε κοινή οικία, καθώς η Παλαιά Διαθήκη, με φανερή προσταγή του Θεού, δεν επιτρέπει να γίνεται τίποτα τέτοιο· ο δε Κύριος λέει: «Εδώ υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από το ιερό»· και ο Απόστολος λέει: «Μήπως δεν έχετε οικίες για να τρώτε και να πίνετε;».

Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Ως προς αυτό δεν σας επαινώ· διότι εγώ σας παρέδωσα αυτό το οποίο και παρέλαβα, και τα εξής. Από τα οποία διδασκόμαστε ούτε να τρώμε και να πίνουμε το κοινό δείπνο μέσα στην εκκλησία, ούτε να ατιμάζουμε το Κυριακό δείπνο σε ιδιωτική οικία, εκτός εάν, σε περίπτωση ανάγκης, επιλέξει κάποιος έναν καθαρότερο τόπο ή οίκο σε κατάλληλο χρόνο.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Διότι, όπως λέγεται ότι αγιάζουν τον Θεό εκείνοι που ζουν με ορθό τρόπο, έτσι θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι τον βεβηλώνουν όσοι επιτηδεύονται τον ακάθαρτο και άδοξο τρόπο ζωής. <Και δένοντας τα ιμάτιά τους με σχοινιά, έφτιαχναν παραπετάσματα δίπλα στο θυσιαστήριο, και έπιναν κρασί από συκοφαντίες στον οίκο του Θεού τους.> Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, διδάσκοντας ότι οι θείοι ναοί δεν πρέπει να λειτουργούν για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να δοξολογείται σε αυτούς ο Θεός των όλων και για να Του προσφέρεται η πρέπουσα προσκύνηση, επιτίμησε κάποτε τους εμπόρους των Ιουδαίων· διότι έφερναν μέσα στο ιερό πρόβατα, βόδια και περιστέρια· και μάλιστα, «αφού έφτιαξε φραγέλλιο από σχοινιά, τους έβγαλε όλους έξω από το ιερό λέγοντας: Είναι γραμμένο, Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής». Και η Αγία Γραφή σημείωσε πως «Οι μαθητές θυμήθηκαν ότι ήταν γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκό σου θα με καταφάει». Επέπληττε δε κάποιους και ο θεσπέσιος Παύλος, οι οποίοι συνήθιζαν να τολμούν τέτοια πράγματα· διότι γράφει ως εξής: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν;» Αποδεικνύεται λοιπόν παντού επιζήμιο το να τολμά κανείς να καταχράται τους θείους οίκους, σαν να ήταν κοινοί και σαν να ανήκαν ιδιαιτέρως στον καθένα. Διότι πώς θα διατηρούνταν πλέον ο οφειλόμενος στον Θεό σεβασμός, εάν ικανοποιούμε τις ηδονές της σάρκας μπροστά στα μάτια Του;

Διότι, αφού είπε: «Ακούω ότι υπάρχουν σχίσματα μεταξύ σας», δεν σταμάτησε σε αυτό, αλλά, για να δείξει για ποια σχίσματα μιλάει, προχωρώντας λέει: «Ο καθένας σπεύδει να φάει το δικό του δείπνο»· και πάλι: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού;». Είναι λοιπόν φανερό ότι μίλησε για αυτά τα πράγματα. Και αν τα ονομάζει αυτά σχίσματα, μην παραξενεύεσαι· διότι, όπως είπα, με αυτήν τη λέξη θέλει να τους επιπλήξει. Αν όμως τα σχίσματα αφορούσαν δόγματα, δεν θα τους μιλούσε τόσο ήπια. Άκουσε, λοιπόν, όταν λέει κάτι τέτοιο, πόσο σφοδρός είναι και πώς προφυλάσσει και επιτιμά· προφυλάσσει μεν, όπως όταν λέει: «Ακόμη και αν άγγελος σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· και επιτιμά, όπως όταν λέει: «Εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου, ξεπέσατε από τη χάρη». Και άλλοτε ονομάζει «σκύλους» αυτούς που διαφθείρουν, λέγοντας: «Προσέχετε τους σκύλους»· άλλοτε πάλι «ανθρώπους με καυτηριασμένη συνείδηση» και «αγγέλους του διαβόλου». Εδώ όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, αλλά μίλησε ήπια και συγκρατημένα. Τι σημαίνει όμως το: «Για να γίνουν φανεροί ανάμεσά σας οι δόκιμοι»; Για να λάμψουν περισσότερο. Αυτό που θέλει να πει είναι το εξής, ότι: Σε αυτούς που είναι αμετακίνητοι και σταθεροί, όχι μόνο δεν προκαλεί καμία βλάβη αυτό, αλλά μάλλον τους αναδεικνύει και τους παρουσιάζει πιο λαμπρούς. Διότι το «για να», δεν δηλώνει παντού την αιτιολογία, αλλά πολλές φορές και την έκβαση των πραγμάτων.

Πρώτον μεν, διότι ατιμάζουν το δείπνο τους· δεύτερον δε, διότι παραδίδονται στη λαιμαργία και μεθούν· και το χειρότερο, διότι αυτά συμβαίνουν ενώ οι φτωχοί πεινούν. Διότι, εκείνα τα οποία επρόκειτο να παρατεθούν προς κοινή χρήση σε όλους, τα έτρωγαν αυτοί μόνοι τους, καταλήγοντας και στην απληστία και στη μέθη. Γι' αυτό δεν είπε, «Άλλος μεν πεινά, άλλος δε χορταίνει», αλλά, «μεθά». Το καθένα από αυτά βέβαια είναι και από μόνο του άξιο κατηγορίας· διότι και το να μεθά κανείς, ακόμη και χωρίς να παραβλέπει τους φτωχούς, είναι έγκλημα, και το να παραβλέπει κανείς τους φτωχούς, χωρίς να μεθά, αποτελεί κατηγορία· όταν όμως αυτά συνυπάρχουν, αναλογίσου πόσο υπερβολική είναι η παρανομία. Έπειτα, αφού κατέδειξε την ατοπία, επιφέρει πλέον την επίπληξη με πολύ θυμό, λέγοντας: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή περιφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν;». Βλέπεις πώς μετέφερε το έγκλημα από την προσβολή εις βάρος των φτωχών, στην Εκκλησία, προκειμένου να καταστήσει τον λόγο του βαρύτερο; Ιδού λοιπόν και τέταρτη κατηγορία, όταν δεν υβρίζονται μόνο οι φτωχοί, αλλά και η Εκκλησία.

Ϛ΄. Φρίξατε ακούγοντας αυτά; Επομένως, πολύ περισσότερο πρέπει να φρίττετε όταν τα πράττετε. Εκείνο που είπε ο Παύλος για αυτούς που περιφρονούν τους φτωχούς και δειπνούν μόνοι τους: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή περιφρονείτε την εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν;», επιτρέψτε και σε μένα να το πω για όσους θορυβούν εδώ μέσα και πιάνονται σε συζητήσεις: Μήπως δεν έχετε σπίτια για να φλυαρείτε; Ή περιφρονείτε την εκκλησία του Θεού και διαφθείρετε και εκείνους που θέλουν να είναι σώφρονες και να ησυχάζουν; Αλλά μήπως είναι ευχάριστο και αγαπητό σε εμάς να συζητούμε με τους γνωστούς μας; Δεν το εμποδίζω αυτό, αλλά ας γίνεται στο σπίτι, στην αγορά, στα λουτρά· διότι η εκκλησία δεν είναι τόπος συζήτησης, αλλά διδασκαλίας.

«Μην βράζεις λοιπόν το άγιο κρέας», λέγει, «αναμειγνύοντάς το με καρυκεύματα, αλλά να τρώγεται μόνο «ψημένο στη φωτιά», πράγμα που υποδηλώνει τον έντονο ζήλο που είναι απαλλαγμένος από τη φιληδονία. Διότι «εκείνος που είναι φιλήδονος δεν είναι φιλόθεος», όπως λέγει ο Παύλος, και για εκείνους των οποίων «θεός τους είναι η κοιλιά», για αυτούς ο Θεός δεν είναι πραγματικός θεός· ούτε γίνονται αποδεκτοί από τον απόστολο εκείνοι που μετατρέπουν τη θεία Ευχαριστία σε πολυτελή συμπόσια, καθιστώντας την αγιαστική κοινωνία αφορμή για πολλή και ποικίλη βρώση και πόση. Προς αυτούς ο Παύλος λέγει: «Αυτό δεν σημαίνει ότι τρώτε το Κυριακό δείπνο· διότι την ώρα του φαγητού καθένας βιάζεται να φάει το δικό του δείπνο, και έτσι άλλος μεν πεινάει, άλλος δε μεθάει. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε αυτούς που δεν έχουν; Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ». Λέγει δε ότι εξαιτίας αυτής της απρόσεκτης χρήσης του αγίου βρώματος τούς συμβαίνουν οι δοκιμασίες, επειδή δεν προσέρχονται στο άγιο με άγιο τρόπο· «Γι' αυτό», λέγει, «υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί πεθαίνουν».

Και ορθώς είπε: «Όταν συνέρχεσθε επί το αυτό». Διότι, για ποιον λόγο συνέρχεσθε; λέγει· ποιο είναι το νόημα της σύναξης; Για ποιον λόγο η συγκέντρωση είναι κοινή, όταν η τράπεζα δεν γίνεται κοινή; Τα αγαθά που λάβαμε ανήκουν στον Δεσπότη· ας παρατίθενται, λοιπόν, ως κοινά στους συνδούλους μας. Μήπως δεν έχετε οικίες για να τρώτε και να πίνετε; Ή περιφρονείτε την εκκλησία του Θεού, λέγει, και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν; Εσύ μεν νομίζεις, λέγει, ότι υβρίζεις μόνο τον αδελφό, όμως στην ύβρι συμμετέχει και ο τόπος.

Και δεν είπε: «Στερείτε αυτούς που δεν έχουν» ή «Δεν ελεείτε αυτούς που δεν έχουν», αλλά τι; «Ντροπιάζετε αυτούς που δεν έχουν». Με τρόπο που προκαλεί βαθύτατη ντροπή στηλίτευσε δραματικά την ασωτία τους. Διότι δεν νοιάζεται τόσο πολύ ο φτωχός, λέει, για την τροφή του, όσο για την προσβολή που υφίσταται. Δες πώς και για το ζήτημα αυτό απολογήθηκε με σεμνότητα, ενώ εκείνους τους επέπληξε σφοδρότερα. «Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ». Τι σημαίνει αυτό; Μετά την απόδειξη του ατοπήματος, η κατηγορία διατυπώνεται πιο ήπια, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, για να μη γίνουν περισσότερο αναίσχυντοι. Διότι, πριν αποδείξει ότι η πράξη τους είναι άτοπη, εξέδωσε ολοκληρωμένη την απόφαση, λέγοντας: «Και όταν σας παραγγέλλω αυτό, δεν σας επαινώ»· όταν όμως απέδειξε με ακρίβεια ότι είναι ένοχοι πολλών παραπτωμάτων, χρησιμοποίησε πιο ήπια επίκριση, αφήνοντας τη σφοδρότητα της κατηγορίας να εναποτίθεται στη λογική θεμελίωση και την απόδειξη των όσων ειπώθηκαν. Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τη μυστική τράπεζα, θέλοντας να τους φοβίσει περισσότερο.

Το ότι πάλι δικάζονταν στα έξω δικαστήρια: Τολμάει κάποιος από εσάς, όταν έχει διαφορά με τον άλλον, να δικάζεται ενώπιον των απίστων; Το ότι επίσης έτρωγαν ειδωλόθυτα: Δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων. Και όσον αφορά το ότι δεν κάλυπταν το κεφάλι τους οι γυναίκες, αλλά αντίθετα το έκαναν οι άνδρες, άκουσε πώς τους επιπλήττει λέγοντας: Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταισχύνει το κεφάλι του· κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτο το κεφάλι, καταισχύνει το κεφάλι της. Και το ότι περιφρονούσαν τους φτωχούς, και αυτό το φανέρωσε λέγοντας: Άλλος μεν πεινάει, άλλος δε μεθάει· και πάλι: Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού, και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν;

Αφού μίλησε έτσι, προλαμβάνει και, αφού τους έπληξε ήπια, τους προσάπτει λαιμαργία, καθώς και το επόμενο που είναι επίσης επικριτικό, τη μέθη, τα οποία και τα δύο αποτελούν δείγματα αμετρίας. «Διότι δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού;» Πρόσεξε πώς μετέφερε την κατηγορία από την προσβολή των φτωχών στην Εκκλησία, για να καταστήσει τον λόγο του πιο βαρύ. «Και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν; Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ.» Αυτό το λέει, δείχνοντας ότι για τους φτωχούς δεν έχει τόση σημασία η έλλειψη της τροφής, όσο η προσβολή που υφίστανται. «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο που και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν έλαβε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκλασε και είπε: Λάβετε, φάγετε, αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη στο αίμα μου· αυτό να κάνετε, όσες φορές πίνετε, εις ανάμνησίν μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο τούτο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Ώστε, όποιος τρώει τον άρτο αυτόν, ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως,» Θέλοντας να τους προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ντροπή και από άλλη πλευρά, εξυφαίνει τον λόγο του ξεκινώντας από τα πιο σημαντικά ζητήματα.

Εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό και έδιωξε όλους όσους πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια. Και τους λέει: «Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή περιφρονείτε την Εκκλησία του Θεού; Να σας επαινέσω; Σε αυτά δεν σας επαινώ.» Σημείο ευσέβειας είναι το να διατηρεί κανείς συνεχή μνήμη των θειότερων τόπων, και το να εξιλεώνει τον Θεό με συχνές δεήσεις. Διότι ο Θεός επιθυμεί οι άνθρωποι να βρίσκουν ασφαλές αγκυροβόλιο στα λιμάνια των ιερών οίκων.