Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:26

Αλλ’ οι θείες Γραφές και ο Παύλος δεν νομοθετούν έτσι· άκουσέ τον, πράγματι, σε όλες τις θεόπνευστες επιστολές του, και θα διαπιστώσεις ότι τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, ενώ τον θάνατο του Χριστού δεν τον αποκαλεί κοίμηση, αλλά τον ονομάζει κυρίως θάνατο. Για εμάς, βέβαια, λέγει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους», και: «Δεν θα κοιμηθούμε όλοι», και: «Δεν θα προφθάσουμε τους κεκοιμημένους», και αμέτρητα άλλα παρόμοια· για τον Χριστό όμως λέγει ότι «πέθανε κατά τας Γραφάς», και ότι «τον θάνατό του καταγγέλλουμε», και ότι «θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα». Και γενικά, σε διάφορα σημεία, τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, για να δηλώσει την ανάσταση όλων μας σαν από ύπνο· ενώ τον θάνατο του Χριστού τον ονομάζει θάνατο, για να καταισχύνει τους αιρετικούς, που λέγουν ότι η σάρκωση και τα λοιπά ανθρώπινα του Χριστού έγιναν κατά φαντασίαν. Και αυτό δεν το είπε ο Παύλος, αλλά ο Χριστός που κατοικούσε μέσα του· αυτός ο ίδιος ονόμασε «θάνατο» τον δικό του θάνατο, αυτός που και μετά τον θάνατο και μετά την άφθαρτη ανάστασή του βεβαίωσε σε εμάς την αλήθεια της σαρκώσεως με τη βρώση και με τα ίχνη των ήλων, όπως έχει ήδη λεχθεί. Εάν λοιπόν ο Χριστός δείχνει στον εαυτό του τα δικά μας όχι μόνο όπως είναι σε εμάς, αλλά κάποτε και πτωχότερα από τα δικά μας, εκουσίως και για λόγους θείας οικονομίας, πώς είναι δυνατόν να πει κανείς ότι δεν ενήργησε πάνω στη γη απολύτως τίποτε από τα ανθρώπινα κατά φύσιν;

Καθώς ο μεν Ματθαίος γράφει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού του Δαβίδ, υιού του Αβραάμ»· ο δε Ιωάννης: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Αν λοιπόν επιθυμείτε να θεωρείτε τον Λόγο και Θεό και τον υιό του Δαβίδ με βάση τη διαίρεση, τότε κατά τη δική σας άποψη θα επρόκειτο για δύο. Αν όμως πιστεύετε, καθώς διδάσκεστε από τις θείες Γραφές, ότι ο Λόγος όντας Θεός έγινε υιός ανθρώπου, θα γνωρίσετε ότι ένας είναι ο Χριστός, Θεός και άνθρωπος ο Ίδιος, έτσι ώστε το διπλό κήρυγμα της επίγειας παρουσίας Του να καθιστά ευαπόδεικτη την πεποίθηση τόσο για το πάθος όσο και για την απάθεια. Όπως όταν λέει ο Απόστολος: «Άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του ως αντίλυτρο για εμάς, Αυτός που είναι υπεράνω όλων Θεός, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν». Και γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ»· και ο ίδιος πάλι: «Τον θάνατό Του καταγγέλλουμε, μέχρις ότου έλθει».

Εάν, λοιπόν, εξαιτίας της ομολογίας του ομοουσίου αναιρείτε το όνομα της σάρκας και το να ονομάζεται ο Χριστός άνθρωπος· τότε είτε δεν εξαγγέλλετε πλέον τον θάνατό του μέχρις ότου έλθει, αναιρώντας τις Γραφές· είτε, εξαγγέλλοντας τον θάνατο, κατά τη γνώμη σας, του ομοουσίου με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, χωρίς να ομολογείτε ότι ο Χριστός έπαθε κατά τη σάρκα, θα φτάσετε να λέτε ότι και η ίδια η θεότητα του Πατέρα και του αγίου Πνεύματος είναι δεκτική θανάτου· και έτσι έχετε γίνει πιο ασεβείς από όλους τους αιρετικούς. Διότι ο θάνατος της σάρκας υπήρξε θάνατος του ομοουσίου Λόγου. Επειδή ούτε ο Πατέρας φόρεσε σάρκα ούτε το άγιο Πνεύμα, όπως φαντάζονται οι ασεβείς οπαδοί του Ουαλεντίνου· αλλά ο Λόγος έγινε σάρκα. Γι' αυτό εμείς, ομολογώντας τον Χριστό ως Θεό και άνθρωπο, δεν τα λέμε αυτά με σκοπό τη διαίρεση, μη γένοιτο! Αλλά πάλι, σύμφωνα με τις Γραφές, ώστε, εφόσον το πάθος και ο θάνατος συνέβησαν και εξαγγέλλονται μέχρις ότου έλθει, αφενός να ομολογούμε το πάθος και τον θάνατο στη σάρκα του Λόγου, αφετέρου δε να πιστεύουμε ότι ο ίδιος ο Λόγος είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος. Γι' αυτό, αυτός είναι που έπαθε και δεν έπαθε· όντας κατά μεν τη θεϊκή φύση απαθής και άτρεπτος και αναλλοίωτος, έπαθε δε κατά τη σάρκα, όπως είπε ο Πέτρος, και θέλησε να γευθεί τον θάνατο· διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς· και πάλι: Διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων.

Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή. Αλλά υπάρχουν μερικοί από εσάς που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε εξ αρχής ποιοι είναι αυτοί που πιστεύουν, και ποιος είναι εκείνος που θα τον παραδώσει. Και έλεγε: «Γι' αυτό σας έχω πει, ότι κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου.» Και προς το τέλος: «Αφού έλαβε, λοιπόν, ο Ιησούς άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές, και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου το οποίο κλάται για εσάς· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Και αφού έλαβε το ποτήριο και ευχαρίστησε, τους το έδωσε λέγοντας: Πιείτε από αυτό όλοι· διότι αυτό είναι το αίμα μου της Καινής Διαθήκης, το οποίο εκχέεται για πολλούς προς άφεση αμαρτιών.» Και ο Απόστολος (αναφέρει): «Διότι όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε.» Τι σημαίνουν, λοιπόν, τα λόγια αυτά, και ποιο είναι το όφελος από αυτά;

Κεφάλαιο Γ΄. ΛΟΥΚΑΣ. Και αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τους έδωσε, λέγοντας: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο παραδίδεται για εσάς· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η Καινή Διαθήκη με το αίμα μου, το οποίο εκχέεται για εσάς. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι ο Κύριος Ιησούς, τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, έλαβε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόπτεται για εσάς· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η Καινή Διαθήκη με το αίμα μου. Αυτό να κάνετε, οσάκις πίνετε, σε ανάμνησή μου. Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, διακηρύττετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου εκείνος έλθει. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, έχοντας κρίνει τούτο, ότι, εάν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς, με σκοπό να γίνουν οι πολλοί ένα σώμα εν Χριστώ ...

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Και αφού έλαβε το ποτήριο και ευχαρίστησε, τους το έδωσε λέγοντας: «Πιείτε από αυτό όλοι· διότι αυτό είναι το αίμα μου της καινής διαθήκης, το οποίο χύνεται για πολλούς προς άφεση αμαρτιών. Αυτό να κάνετε στη δική μου ανάμνηση». Αυτά τα μαρτυρεί και ο Απόστολος, λέγοντας: «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο το οποίο και σας παρέδωσα, ότι δηλαδή ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα που παραδιδόταν, έλαβε άρτο, και αφού ευχαρίστησε τον έκοψε και είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόβεται για εσάς. Αυτό να κάνετε στη δική μου ανάμνηση. Παρομοίως έλαβε και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη με το δικό μου αίμα. Αυτό να κάνετε στη δική μου ανάμνηση. Διότι όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου αυτός έλθει». Τι ωφελούν λοιπόν τα λόγια αυτά; Ώστε, τρώγοντας και πίνοντας, να μνημονεύουμε πάντοτε αυτόν που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς, και έτσι να διδαχθούμε να φυλάττουμε απαραιτήτως ενώπιον του Θεού και του Χριστού του το δόγμα που παραδόθηκε από τον Απόστολο, όταν είπε: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, επειδή κρίναμε τούτο: ότι, εάν ένας πέθανε για όλους, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε για όλους, ώστε εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς».

«Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, διακηρύσσετε τον θάνατό μου και ομολογείτε την ανάστασή μου και την ανάληψή μου, μέχρις ότου έλθω.» Ο λαός λέγει: Αμήν, αμήν, αμήν. Τον θάνατό σου, Κύριε, κ.λπ.

Προστάζει δε να τρώγονται τα κρέατα αυτή τη νύχτα, δηλαδή κατά τον παρόντα αιώνα. Διότι έτσι τον ονόμαζε και ο Παύλος, λέγοντας: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε». Ονομάζοντας ρητά σε αυτά «ημέρα» τον μέλλοντα αιώνα, τον οποίο φωτίζει ο ίδιος ο Χριστός. Θα φάνε λοιπόν τα κρέατα κατά τον αιώνα τούτον, λέει. Διότι, όσο βρισκόμαστε σε αυτόν τον κόσμο, μέσω της αγίας σαρκός και του τιμίου αίματος, θα μεταλαμβάνουμε τον Χριστό με τρόπο πιο υλικό. Όταν όμως φτάσουμε στην ημέρα της δυνάμεώς Του, όπως είναι γραμμένο, και ανεβούμε στη λαμπρότητα των αγίων, θα αγιαστούμε πάλι με κάποιον άλλον τρόπο, όπως γνωρίζει ο διανομέας και χορηγός των μελλοντικών αγαθών. Εξάλλου, η μετάληψη της αγίας Του σαρκός, και παρομοίως η πόση του σωτηρίου αίματος, αποτελεί ομολογία του πάθους και του θανάτου του Χριστού, ο οποίος φανερώθηκε για εμάς κατά θεία οικονομία. Διότι έτσι λέει κάπου ο Ίδιος, όταν έθετε στους οικείους Του τους κανόνες σχετικά με το μυστήριο: «Διότι όσες φορές τρώτε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, εξαγγέλλετε τον δικό μου θάνατο».

Ο λαός λέγει: Πιστεύουμε. Ο ιερεύς λέγει: Διότι τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόσουν, * ο ίδιος παρέδιδες τον εαυτό σου, με τη δική σου εξουσία. Ο λαός λέγει: Πιστεύουμε. Ο ιερεύς λέγει: Αφού έλαβες άρτο στα άγια, άχραντα και αμώμητα χέρια σου, ατένισες προς τα άνω, προς τον δικό σου Πατέρα, τον Θεό μας και Θεό των όλων· ευχαρίστησες † ευλόγησες † αγίασες † τον έκοψες, τον μετέδωσες στους αγίους σου μαθητές και αποστόλους και είπες: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο για εσάς και για πολλούς κόβεται και μοιράζεται για άφεση αμαρτιών· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Ομοίως, μετά το δείπνο, αφού έλαβες το ποτήριο και το ανέμειξες από γέννημα αμπέλου και από νερό, ευχαρίστησες † ευλόγησες † αγίασες † το μετέδωσες στους αγίους σου μαθητές και αποστόλους και είπες: Πιείτε από αυτό όλοι· αυτό είναι το αίμα μου, το αίμα της καινής διαθήκης, το οποίο για εσάς και για πολλούς χύνεται για άφεση αμαρτιών· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, τον δικό μου θάνατο αναγγέλλετε και τη δική μου ανάσταση ομολογείτε, μέχρις ότου έλθω.

Διότι, πρόσεξε: Εκείνη την ώρα εξαγγέλλεται το φρικτό μυστήριο, ότι δηλαδή ο Θεός παρέδωσε τον εαυτό Του υπέρ της οικουμένης· και μαζί με το θαύμα εκείνο, βρίσκει την κατάλληλη ευκαιρία να Του υπενθυμίσει όσους έχουν αμαρτήσει. Διότι, όπως ακριβώς όταν τελούνται τα επινίκια των βασιλέων, τότε αφενός εγκωμιάζονται όσοι συμμετείχαν στη νίκη, αφετέρου ελευθερώνονται και όσοι βρίσκονται στα δεσμά χάριν της εορταστικής περίστασης· όταν όμως περάσει ο καιρός αυτός, όποιος δεν έτυχε της χάριτος δεν πρόκειται να απολαύσει πλέον τίποτα. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ, αυτή είναι η ώρα των επινικίων. Διότι λέγει: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτο τούτο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου».

Επειδή ο Θεός εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους· επειδή ο Θεός, ο μονογενής Υιός του Θεού, ήταν μαζί μας· αλλά αυτό ισχύει πάντοτε. Διότι λέγει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος»· γι' αυτό όλες τις ημέρες είναι δυνατόν να τελούμε τα Θεοφάνια. Τι θέλει να δηλώσει η εορτή του Πάσχα; Ποια είναι η υπόθεσή της; Τον θάνατο του Κυρίου διακηρύσσουμε τότε· και αυτό είναι το Πάσχα· αλλά ούτε αυτό το πράττουμε σε καθορισμένο μόνο χρόνο. Διότι ο Παύλος, θέλοντας να μας απαλλάξει από τον περιορισμό των καιρών, και δείχνοντας ότι είναι δυνατόν να επιτελούμε πάντοτε το Πάσχα, λέγει: «Διότι όσες φορές τρώγετε τον άρτον τούτον και πίνετε το ποτήριον τούτο, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε». Επειδή λοιπόν μπορούμε πάντοτε να καταγγέλλουμε τον θάνατο του Κυρίου, μπορούμε πάντοτε να επιτελούμε και το Πάσχα. Θέλετε να μάθετε ότι και η σημερινή εορτή μπορεί να εκπληρώνεται κάθε μέρα, ή μάλλον ότι υφίσταται κάθε μέρα; Ας δούμε ποια είναι η υπόθεση της παρούσας εορτής και για ποιον λόγο την τελούμε. Είναι ότι το Πνεύμα ήλθε προς εμάς· διότι, όπως ακριβώς ο μονογενής Υιός του Θεού βρίσκεται μαζί με τους πιστούς ανθρώπους, έτσι ακριβώς και το Πνεύμα του Θεού. Από πού είναι αυτό φανερό; Λέγει: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας».

Βλέπω πολλούς να μετέχουν στο σώμα του Χριστού απλώς και όπως τύχει, και περισσότερο από συνήθεια και τυπικότητα, παρά με λογισμό και διάνοια. Εάν φτάσει, λέει, ο καιρός της Αγίας Τεσσαρακοστής, όποιος και αν είναι κανείς, μετέχει στα μυστήρια· το ίδιο και εάν φτάσει η ημέρα των Επιφανίων. Καίτοι η χρονική περίοδος δεν αποτελεί τον λόγο της προσελεύσεως· διότι ούτε τα Επιφάνια, ούτε η Τεσσαρακοστή καθιστούν κάποιον άξιο να προσέλθει, αλλά η ειλικρίνεια και η καθαρότητα της ψυχής. Έχοντας αυτήν, να προσέρχεσαι πάντοτε· χωρίς αυτήν, ποτέ. Διότι, «όσες φορές», λέει, «το πράττετε αυτό, καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου»· δηλαδή, κάνετε ανάμνηση της σωτηρίας που έγινε για εσάς, της δικής μου ευεργεσίας. Αναλογίσου εκείνους που μετείχαν στην παλαιά θυσία, πόση ευλάβεια και προσοχή επεδείκνυαν. Διότι, τι δεν έπρατταν; Και τι δεν έκαναν; Πάντοτε καθαρίζονταν· εσύ όμως, ενώ προσέρχεσαι σε μια θυσία μπροστά στην οποία ακόμη και οι άγγελοι φρίττουν, εξαρτάς το ζήτημα από τις χρονικές περιόδους; Και πώς θα παραστείς στο βήμα του Χριστού, όταν τολμάς να πλησιάσεις το ίδιο Του το σώμα με μιαρά χέρια και χείλη; Και ενώ δεν θα επέλεγες να φιλήσεις έναν βασιλιά εάν το στόμα σου ανέδιδε δυσοσμία, τον Βασιλιά του ουρανού Τον καταφιλείς με ψυχή που δυσώδει; Το πράγμα αυτό είναι ύβρις. Πες μου, άραγε θα καταδεχόσουν να προσέλθεις στη θυσία με χέρια άπλυτα;

Επειδή, λοιπόν, αντί για αίμα άλογων ζώων εισήγαγε το δικό Του αίμα, για να μην ταραχθεί κάποιος ακούγοντάς το αυτό, υπενθύμισε εκείνη την παλαιά θυσία. Έπειτα, αφού μίλησε για εκείνο το δείπνο, συνδέει τα παρόντα με τα τότε, ώστε, σαν να βρίσκονταν σε εκείνη ακριβώς τη βραδιά, και σαν να ανακλίνονταν στο ίδιο εκείνο ανάκλιντρο, και σαν να ελάμβαναν αυτή τη θυσία από τον ίδιο τον Χριστό, να έχουν την ίδια διάθεση και τώρα, και λέει: Διότι όσες φορές τρώτε αυτόν τον άρτο και πίνετε αυτό το ποτήριο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός είπε και για τον άρτο και για το ποτήριο: Αυτό να το κάνετε σε ανάμνησή μου, αποκαλύπτοντάς μας την αιτία της δωρεάς του μυστηρίου, και λέγοντας ότι, μαζί με τις άλλες, και αυτή η αιτία είναι αρκετή για να μας παρακινήσει σε ευλάβεια· διότι, όταν αναλογιστείς τι υπέφερε ο Δεσπότης σου για εσένα, θα γίνεις πιο συνετός· έτσι και ο Παύλος εδώ λέει: Όσες φορές τρώτε, εξαγγέλλετε τον θάνατό Του. Και αυτό εδώ το δείπνο είναι το ίδιο με εκείνο. Έπειτα, δείχνοντας ότι αυτό παραμένει έως τη συντέλεια, λέει: Μέχρις ότου έλθει. Ώστε όποιος τρώει αυτόν τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Γιατί άραγε; Διότι το έχυσε, και κατέστησε την πράξη σφαγή, και όχι πλέον θυσία.

Διότι όσες φορές τρώγετε τον άρτο αυτόν, λέγει, ή πίνετε το ποτήριο αυτό, αναγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου.

Διότι λέγει: «Οσάκις τρώγετε τον άρτον τούτον, καταγγέλλετε τον θάνατον του Κυρίου». Ας μην προσερχόμαστε λοιπόν επιπόλαια, ούτε ας νομίζουμε ότι αυτά γίνονται τυχαία. Εξάλλου, μνημονεύουμε τους μάρτυρες, και τούτο προς επιβεβαίωση της πίστεως ότι ο Κύριος έχει πεθάνει· και τούτο είναι σημείο ότι ο θάνατος έχει θανατωθεί, ότι έχει καταστεί πλέον νεκρός. Γνωρίζοντας αυτά, ας επινοούμε όσες παρηγορίες μπορούμε για εκείνους που έχουν απέλθει από τη ζωή: αντί για δάκρυα, αντί για θρήνους, αντί για μνημεία, ας προσφέρουμε τις ελεημοσύνες, τις προσευχές, τις θείες προσφορές· ώστε και εκείνοι και εμείς να αξιωθούμε των υποσχεθέντων αγαθών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του μονογενούς Υιού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και συγχρόνως στο Άγιο Πνεύμα δόξα, κράτος, τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Δ΄. Για ποιο λόγο, λοιπόν, το έπραξε αυτό ο Χριστός τότε; Επειδή το παλαιό Πάσχα ήταν τύπος αυτού που επρόκειτο να συμβεί, έπρεπε δε η αλήθεια να επιστεγάσει τον τύπο, αφού πρώτα έδειξε τη σκιά, τότε εισήγαγε την αλήθεια στην τράπεζα. Αφού δε επήλθε η αλήθεια, η σκιά πλέον αποκρύπτεται και δεν έχει πια καμία θέση. Μην προβάλλεις, λοιπόν, αυτό το επιχείρημα, αλλά απόδειξέ μου εκείνο, ότι δηλαδή έτσι πρόσταξε να πράττουμε ο Χριστός. Διότι εγώ, αντιθέτως, αποδεικνύω ότι όχι μόνο δεν πρόσταξε να τηρούμε ημέρες, αλλά και μας απάλλαξε από αυτήν την ανάγκη. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει ο Παύλος· όταν δε αναφέρω τον Παύλο, εννοώ τον Χριστό, διότι Εκείνος είναι που κινεί την ψυχή του Παύλου. Τι λέει λοιπόν αυτός; «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και εποχές και έτη. Φοβάμαι για εσάς, μήπως μάταια κοπίασα για εσάς». Και πάλι: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου».

Λέγοντας δε «οσάκις» [όσες φορές], κατέστησε κύριο αυτόν που προσέρχεται, απαλλάσσοντάς τον από κάθε τήρηση ημερών. Διότι δεν είναι το ίδιο το Πάσχα και η Τεσσαρακοστή, αλλά άλλο είναι το Πάσχα και άλλο η Τεσσαρακοστή. Επειδή η μεν Τεσσαρακοστή λαμβάνει χώρα μία φορά τον χρόνο, το δε Πάσχα τρεις φορές την εβδομάδα· ορισμένες φορές και τέσσερις, ή μάλλον όσες φορές εμείς το θελήσουμε. Διότι Πάσχα δεν είναι η νηστεία, αλλά η προσφορά και η θυσία που τελείται σε κάθε σύναξη. Και ότι αυτό ισχύει, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Το Πάσχα μας θυσιάστηκε για χάρη μας, ο Χριστός»· και, «Όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε». Ώστε, όσες φορές προσέρχεσαι με καθαρή συνείδηση, επιτελείς Πάσχα, όχι όταν νηστεύεις, αλλά όταν μετέχεις στη θυσία εκείνη.

Διότι όσες φορές κι αν τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε. Πάσχα δε είναι το να καταγγέλλει κανείς τον θάνατο του Κυρίου. Επειδή και η προσφορά που γίνεται σήμερα, και αυτή που τελέστηκε χθες, και αυτή που γίνεται κάθε ημέρα, είναι όμοια και η ίδια με εκείνη που έγινε την ημέρα εκείνη του Σαββάτου, και σε τίποτα δεν είναι εκείνη πιο σεπτή από τούτη, ούτε τούτη πιο ευτελής από εκείνη, αλλά πρόκειται για μία και την αυτή προσφορά, εξίσου φρικτή και σωτήρια.

Τα δικά μας δεν είναι όπως τα ιουδαϊκά· δεν υποδουλώνομαι σε τόπο, δεν υπόκειμαι στην αναγκαιότητα των καιρών. «Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου». Ας εξαγγείλουμε και σήμερα τον θάνατο του Χριστού.

Αφού μίλησε έτσι, προλαμβάνει και, αφού τους έπληξε ήπια, τους προσάπτει λαιμαργία, καθώς και το επόμενο που είναι επίσης επικριτικό, τη μέθη, τα οποία και τα δύο αποτελούν δείγματα αμετρίας. «Διότι δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού;» Πρόσεξε πώς μετέφερε την κατηγορία από την προσβολή των φτωχών στην Εκκλησία, για να καταστήσει τον λόγο του πιο βαρύ. «Και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν; Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ.» Αυτό το λέει, δείχνοντας ότι για τους φτωχούς δεν έχει τόση σημασία η έλλειψη της τροφής, όσο η προσβολή που υφίστανται. «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο που και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν έλαβε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκλασε και είπε: Λάβετε, φάγετε, αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη στο αίμα μου· αυτό να κάνετε, όσες φορές πίνετε, εις ανάμνησίν μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο τούτο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Ώστε, όποιος τρώει τον άρτο αυτόν, ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως,» Θέλοντας να τους προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ντροπή και από άλλη πλευρά, εξυφαίνει τον λόγο του ξεκινώντας από τα πιο σημαντικά ζητήματα.

Ομοίως πήρε και το ποτήριο μετά το δείπνο, λέγοντας: «Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη με το αίμα μου· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Ώστε, όποιος τρώει τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος απέναντι στο σώμα του Κυρίου. Ας εξετάζει, λοιπόν, ο άνθρωπος τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Ο Μωυσής λέει: Θυσιάστε άμωμο αμνό από τα πρόβατα και το αίμα του χρίστε πάνω στις θύρες.

Είπε ο Χριστός: «Αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, τον θάνατο του Υιού του ανθρώπου καταγγέλλετε». Η μνήμη όμως του θανάτου είναι φθορά. Διότι ο θάνατος είναι φθορά, αλλά όχι διαφθορά....

Και αυτά τα πράττει για να δείξει, όπως ακριβώς είπα, ότι της αλήθειας αυτής και των πραγμάτων προηγήθηκαν προτύτερα κάποιοι τύποι και γραφές, και τα προσημείωσαν στους ανθρώπους· όπως ακριβώς ο ίδιος, πριν φέρει τον άρτο στο θυσιαστήριο και τον θυσιάσει, αποτυπώνει σε αυτόν τα της θυσίας· φανερώνοντας έπειτα ότι ο άρτος αυτός επείγεται να μεταβληθεί σε εκείνον τον αληθινό άρτο, τον εσταυρωμένο, τον τεθυσιασμένο. Πέρα από όλα αυτά όμως, επειδή «πρέπει να κηρύττουμε τον θάνατο του Κυρίου», προκειμένου να μην παραλείψει κανέναν τρόπο αναγγελίας και διήγησης, για τον οποίο θα χρειαζόμασταν αναρίθμητα στόματα, τον διηγείται και με λόγια και με πράξεις.

Διότι, γράφοντας στους Κορινθίους για το μυστήριο, και αφού διηγήθηκε ότι ο Κύριος είπε: «Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου», πρόσθεσε: «Διότι όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, τον θάνατό του καταγγέλλετε». Αυτό εξάλλου και ο ίδιος ο Κύριος το φανέρωσε κατά την παράδοση του μυστηρίου. Διότι λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου, αυτό το αίμα μου», δεν πρόσθεσε σε αυτά θαύματα, λέγοντας δηλαδή αυτό που ανέστησε νεκρούς ή αυτό που καθάρισε λεπρούς.

Επειδή, λοιπόν, ο Ίδιος είναι και ιερέας και θυσιαστήριο και θυσία, και αυτός που προσφέρει και μέσω του οποίου προσφέρει και αυτό που προσφέρει, τα διαχώρισε στα μυστήρια, δίνοντας το μεν στον άρτο της ευλογίας, τα δε στο μύρο. Διότι ο Σωτήρας είναι θυσιαστήριο και αυτός που τελεί τη θυσία λόγω του χρίσματος· επειδή και το θυσιαστήριο ανέκαθεν με αυτόν τον τρόπο καθιερωνόταν, δηλαδή χριόμενο, και για τους ιερείς το να είναι ιερείς σήμαινε το να είναι χρισμένοι. Είναι δε θυσία λόγω του σταυρού και του θανάτου Του, καθώς πέθανε υπέρ της δόξας του Θεού και Πατέρα· «διότι τον θάνατο εκείνο καταγγέλλουμε και τη σφαγή, όσες φορές», λέει, «τρώμε τον άρτο αυτό».

Μήπως δεν προέρχεται από τον ίδιο τον Θεό και Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, καθώς μας διδάσκουν τα ευαγγέλια; Από αυτόν αναμφίβολα. Και ποιος είναι ο λόγος της παραδόσεως; «Αυτό να κάνετε», λέγει, «σε ανάμνησή μου». Και ο θείος Παύλος: «διότι οσάκις τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου».

Διότι έπρεπε, εφόσον η αληθινή θυσία προσφέρθηκε μία φορά στο τέλος των αιώνων για τις αμαρτίες, δηλαδή αφού σφαγιάστηκε ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, να μην υπολείπονται πλέον, αλλά να έχουν παύσει εντελώς οι πολλές και τυπικές θυσίες που προσφέρονταν για τις αμαρτίες. Διότι είναι αδύνατον, όπως λέει και ο ίδιος ο απόστολος, το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες, αφού προσφέρθηκε μία φορά ο αμνός του Θεού· διότι με μία προσφορά έχει τελειοποιήσει, λέει, για πάντα αυτούς που αγιάζονται. Όπως λοιπόν είπε ότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες, με τον ίδιο τρόπο ανέφερε και το επόμενο, ότι «αν αμαρτάνουμε εκούσια μετά την επίγνωση της αλήθειας, δεν απομένει πλέον θυσία για τις αμαρτίες», και τα εξής. Διότι και η φρικτή τελετή του σώματος του Κυρίου που τελείται από εμάς δεν είναι προσφορά διαφόρων θυσιών, αλλά ανάμνηση της θυσίας που προσφέρθηκε μία φορά· διότι λέει «αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου» και «όσες φορές το κάνουμε αυτό, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλουμε». Αυτά λοιπόν αντέτεινε ο Ευλόγιος από την Αλεξάνδρεια για την ανατροπή της δοξασίας των Ναυατιανών.