Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:27

Το Σάββατο να μην νηστεύεις ολόκληρη την ημέρα· διότι είναι απρεπές να νηστεύεις όλη την ημέρα του Σαββάτου μέχρι τη δύση του ηλίου· επιτρέπεται όμως έως την έκτη ή την έβδομη ώρα· το δε περισσότερο αποτελεί ιουδαϊκή αίρεση. Και μία φορά το λέγω: ας μη δύει ο ήλιος το Σάββατο, παρά μόνο το Μέγα Σάββατο κατά τη νύχτα του Πάσχα. Η δε νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής και της Αγίας Τεσσαρακοστής είναι καθορισμένη έως την ενάτη ώρα· και εάν κάνεις κάτι περισσότερο σύμφωνα με τη δική σου προαίρεση, θα λάβεις τον μισθό σου. Όταν δε νηστεύεις και αναπαύεσαι, πρόσεχε να μην κυριευθείς από αλαζονεία και υπερηφάνεια· διότι η έπαρση είναι παγίδα του διαβόλου, εξαιτίας της οποίας έπεσε από τον ουρανό· παρομοίως δε μέσω αυτής καταβάλλει παγιδεύοντας τους ανθρώπους. Κανείς να μη σε πλανήσει ώστε να νηστεύεις την Κυριακή, ή σε δεσποτική εορτή καθόλου· ούτε να γονατίζεις· διότι αυτό δεν προβλέπεται από τον θεσμό της Εκκλησίας, όπως προείπαμε. Και πρόσεχε να μη σε πλανήσουν κάποιοι Μαρκιανιστές ή άλλη αίρεση ώστε να νηστεύεις το Σάββατο ή την Κυριακή. Μόνο να μην αμελείς τις συνάξεις, την ψαλμωδία, την ανάγνωση και τα άχραντα μυστήρια· διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. Να προετοιμάζεις τον εαυτό σου άξιο για την άχραντη κοινωνία του τιμίου σώματος και αίματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ώστε να μην τρως και πίνεις προς κατάκριμα.

Διότι πολλοί που προσκυνούν τον Κύριο και ζουν αναξίως αυτού, αγνοούν ότι καθίστανται υπεύθυνοι για τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι: «Όποιος τρώει τον άρτο και πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου», όπως μαρτυρεί ο Απόστολος. Έτσι: «Και εκείνος που μισεί τον αδελφό του δεν αγαπά τον Κύριο», αλλά, όπως οι Ιουδαίοι, έτσι και αυτός τον μίσησε. Εκείνος δε που εξουθενώνει τον φτωχό, ατιμάζει και αυτός τον Κύριο, όπως οι Ιουδαίοι· αυτό λέει ο Σολομών: «Εκείνος που εξουθενώνει τον φτωχό, ατιμάζει τον Δημιουργό του». Εκείνος που παραβλέπει τον φτωχό όταν πεινά, διψά και είναι γυμνός, είναι όμοιος με τους Ιουδαίους, οι οποίοι και έγδυσαν τον Κύριο και τον πότισαν με όξος και χολή. Και εκείνος που λαμβάνει δώρα εις βάρος αθώων δεν διαφέρει από εκείνον που πούλησε τον Κύριο, όπως ο Ιούδας· διότι και αυτός πουλά τη δικαιοσύνη, η οποία είναι ο Κύριος, όπως ακριβώς εκείνος πούλησε τον Χριστό. Και εκείνος που δεν αποδίδει δικαιοσύνη στο ορφανό και δεν δίνει το δίκαιο στη χήρα, είναι όμοιος με αυτούς που επιβουλεύτηκαν τον Κύριο και τον συκοφάντησαν. Και τέλος, ό,τι και αν πράξει κανείς στον πλησίον του, αυτά λογίζονται ότι γίνονται προς τον Κύριο, ο οποίος κατήλθε για χάρη μας και πέθανε για εμάς.

Α΄ Προς Κορινθίους. Επομένως, όποιος τρώει τον άρτο αυτόν ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος απέναντι στο σώμα και το αίμα του Κυρίου. Ας εξετάζει δε ο άνθρωπος τον εαυτό του, και με αυτόν τον τρόπο ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Ερώτηση Γ΄. Εάν είναι ακίνδυνο να τρώει το σώμα του Κυρίου και να πίνει το αίμα Του κάποιος που δεν έχει καθαριστεί από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος. Απόκριση. Εφόσον ο Θεός στον Νόμο έχει ορίσει την ανώτατη τιμωρία για εκείνον που θα τολμούσε να αγγίξει τα άγια ευρισκόμενος σε ακαθαρσία· διότι αυτά έχουν γραφτεί τυπικώς για εκείνους, αλλά για δική μας νουθεσία: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή, λέγοντας: Πες στον Ααρών και στους γιους του να απέχουν από τα άγια των υιών Ισραήλ, για να μην βεβηλώνουν το άγιο όνομά μου με όσα αυτοί αφιερώνουν σε εμένα. Εγώ είμαι ο Κύριος. Πες τους: Σε όλες τις γενεές σας, κάθε άνθρωπος από όλο το σπέρμα σας, ο οποίος θα προσέλθει στα άγια, όσα οι υιοί Ισραήλ αφιερώνουν στον Κύριο, φέροντας πάνω του ακαθαρσία, θα εξολοθρευτεί η ψυχή εκείνη από το πρόσωπό μου. Εγώ είμαι ο Κύριος». Εάν λοιπόν υφίσταται τέτοια απειλή εναντίον εκείνων που απλώς προσέρχονται σε όσα αγιάζονται από ανθρώπους, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνον που αποτολμά να προσεγγίσει ένα τόσο μεγάλο και τέτοιου είδους μυστήριο; Διότι, όσο εδώ υπάρχει κάτι ανώτερο από τον ναό, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου, τόσο πιο δεινό και φοβερό είναι να τολμά κανείς, έχοντας μολυσμό ψυχής, να αγγίξει το σώμα του Χριστού, παρά να αγγίξει κριάρια ή ταύρους, αφού ο Απόστολος λέει: «Ώστε όποιος τρώει τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου».

Παρουσιάζοντας δε το κρίμα ταυτόχρονα πιο σφοδρό και πιο φοβερό μέσω της επανάληψης, λέει: «Ας δοκιμάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κρίμα για τον εαυτό του, μη διακρίνοντας το σώμα του Κυρίου». Εάν δε εκείνος που βρέθηκε μόνο σε κατάσταση ακαθαρσίας (και το ιδίωμα της ακαθαρσίας το μαθαίνουμε τυπικά από τον νόμο) υφίσταται τόσο φοβερό κρίμα, πόσο μάλλον εκείνος που βρίσκεται στην αμαρτία και κατατολμά να προσέλθει στο σώμα του Κυρίου, δεν θα επισύρει επάνω του φρικτότερο κρίμα; Ας καθαριστούμε λοιπόν από κάθε μολυσμό (η δε διαφορά του μολυσμού από την ακαθαρσία είναι φανερή σε όσους έχουν ορθό φρόνημα) και έτσι ας προσερχόμαστε στα Άγια, ώστε να αποφύγουμε την καταδίκη εκείνων που θανάτωσαν τον Κύριο, διότι «όποιος τρώει τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου»· ας αποκτήσουμε δε αιώνια ζωή, καθώς υποσχέθηκε ο αψευδής Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, εάν τρώγοντας και πίνοντας μνημονεύουμε Αυτόν που πέθανε για εμάς, και τηρήσουμε την απόφαση του Αποστόλου που είπε: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, καθώς καταλήξαμε σε αυτήν την κρίση, ότι, εάν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς»· πράγμα το οποίο ακριβώς συμφωνήσαμε κατά το βάπτισμα.

Ο διάκονος λέγει: Προσευχηθείτε. Ο ιερέας λέγει: Ειρήνη σε όλους. Ευχή της κλάσεως, του αγίου Βασιλείου. Ο Θεός μας, ο Θεός της σωτηρίας, Εσύ δίδαξέ μας να σε ευχαριστούμε επάξια για τις ευεργεσίες σου, τις οποίες έκανες και κάνεις πάντοτε σε εμάς. Εσύ είσαι ο Θεός μας, που δέχθηκες τα δώρα αυτά· καθάρισέ μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, και δίδαξέ μας να επιτελούμε αγιωσύνη με τον φόβο σου, ώστε, υποδεχόμενοι τη μερίδα των αγιασμάτων σου με καθαρή τη μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, να ενωθούμε με το άγιο σώμα και αίμα του Χριστού σου, λαμβάνοντας αυτά επάξια. Ας έχουμε τον Χριστό να κατοικεί στις καρδιές μας, και ας γίνουμε ναός του Αγίου σου Πνεύματος. Ναι, Θεέ μας, και κανέναν από εμάς να μην κάνεις ένοχο αυτών των φρικτών σου μυστηρίων, ούτε ασθενή στην ψυχή και στο σώμα, εξαιτίας του να μεταλαμβάνει αυτά αναξίως. Αλλά δώσε μας μέχρι την τελευταία μας αναπνοή να υποδεχόμαστε επάξια την ελπίδα των αγιασμάτων σου, ως εφόδιο αιώνιας ζωής, ως ευπρόσδεκτη απολογία ενώπιον του φοβερού βήματος του Χριστού σου, ώστε να γίνουμε και εμείς, μαζί με τους αγίους που σε ευαρέστησαν από τους αιώνες, μέτοχοι των αιώνιων αγαθών σου, τα οποία ετοίμασας για όσους σε αγαπούν, Κύριε. Και αξίωσέ μας, Δέσποτα, με παρρησία, ακατάκριτα να τολμούμε να επικαλούμαστε Εσένα, τον επουράνιο Θεό Πατέρα, και να λέμε, κ.λπ.

Επομένως, ο λεπρός και αυτός που πάσχει από γονόρροια, δηλαδή αυτός που είναι παγιδευμένος στα έργα της νεκρότητας (και έργα νεκρότητας θα μπορούσαν να είναι τα πάθη της σάρκας), και αυτός που δεν έχει αδιάφθορη την εσωτερική καρποφορία, δηλαδή αυτήν που είναι νοητή και κρυμμένη, ας απομακρυνθεί, λέει, από τα άγια, μέχρι να καθαριστεί. Διότι, όπως είπε ο θεσπέσιος Παύλος: «Όποιος τρώει το σώμα του Κυρίου και πίνει το ποτήριό Του αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Ας δοκιμάζει δε», λέει, «ο άνθρωπος τον εαυτό του, και τότε ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ σωστά τα είπες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πρόσεξε λοιπόν, ω Παλλάδιε, την ακρίβεια του νόμου· διότι δεν στράφηκε μόνο εναντίον του λεπρού και αυτού που πάσχει από γονόρροια, αλλά συγκαταδικάζει μαζί με αυτούς και όποιον τυχόν αγγίξει τους ασθενείς, εννοώ δηλαδή τον λεπρό και αυτόν με τη γονόρροια. «Και αυτός που αγγίζει», λέει, «κάθε ακαθαρσία ψυχής, ή όποιος έχει εκσπερμάτωση, θα είναι ακάθαρτος». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και ποια ζημία θα μπορούσε να προκύψει για αυτούς που τους αγγίζουν από αυτό το γεγονός; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Καμία, σύμφωνα τουλάχιστον με την πρόχειρη ερμηνεία.

Διότι καθιστούν τους εαυτούς τους ενόχους, σύμφωνα με την αψευδή φωνή του Παύλου, για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο, στους μεν πρώτους δεν επιτίθεται ιδιαίτερα ο διάβολος, γνωρίζοντας ότι, παρόλο που σφάλλουν, έχοντας όμως επίγνωση, διατηρούν τον σεβασμό στα θεία. Στους δεύτερους όμως, οι οποίοι και αμαρτάνουν και δεν έχουν επίγνωση, ή ενώ έχουν επίγνωση, τα καταφρονούν, και τολμούν να προσεγγίσουν τα ιερά μυστήρια, επιτίθεται με ορμή, θεωρώντας εύλογα πως αυτό αποτελεί τεκμήριο πώρωσης και παντελούς διαφθοράς. Αυτό ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του προδότη. Διότι δεν εισήλθε σε αυτόν επειδή καταφρονούσε το Δεσποτικό σώμα, όπως νομίζεις, αλλά επειδή διέγνωσε την πονηρία του, ότι δηλαδή πλέον νοσεί ανίατα. Και επειδή είχε σκοπό να προδώσει, αλλά δεν παραιτήθηκε από το να μεταλάβει, τον κατέλαβε ολοκληρωτικά. Διότι αν τον έβλεπε να έχει ευλάβεια απέναντι στο θείο μυστήριο και να απέχει, ίσως να τον προσπερνούσε, θεωρώντας ότι ακόμη νήφει.

Επειδή, λοιπόν, αντί για αίμα άλογων ζώων εισήγαγε το δικό Του αίμα, για να μην ταραχθεί κάποιος ακούγοντάς το αυτό, υπενθύμισε εκείνη την παλαιά θυσία. Έπειτα, αφού μίλησε για εκείνο το δείπνο, συνδέει τα παρόντα με τα τότε, ώστε, σαν να βρίσκονταν σε εκείνη ακριβώς τη βραδιά, και σαν να ανακλίνονταν στο ίδιο εκείνο ανάκλιντρο, και σαν να ελάμβαναν αυτή τη θυσία από τον ίδιο τον Χριστό, να έχουν την ίδια διάθεση και τώρα, και λέει: Διότι όσες φορές τρώτε αυτόν τον άρτο και πίνετε αυτό το ποτήριο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός είπε και για τον άρτο και για το ποτήριο: Αυτό να το κάνετε σε ανάμνησή μου, αποκαλύπτοντάς μας την αιτία της δωρεάς του μυστηρίου, και λέγοντας ότι, μαζί με τις άλλες, και αυτή η αιτία είναι αρκετή για να μας παρακινήσει σε ευλάβεια· διότι, όταν αναλογιστείς τι υπέφερε ο Δεσπότης σου για εσένα, θα γίνεις πιο συνετός· έτσι και ο Παύλος εδώ λέει: Όσες φορές τρώτε, εξαγγέλλετε τον θάνατό Του. Και αυτό εδώ το δείπνο είναι το ίδιο με εκείνο. Έπειτα, δείχνοντας ότι αυτό παραμένει έως τη συντέλεια, λέει: Μέχρις ότου έλθει. Ώστε όποιος τρώει αυτόν τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Γιατί άραγε; Διότι το έχυσε, και κατέστησε την πράξη σφαγή, και όχι πλέον θυσία.

Διότι ένοχος θα είναι ο τοιούτος, λέγει, για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Επειδή έχουν μέσα τους τον τύραννο που δυσφορεί με τη βασιλεία του Χριστού, τον πιο άνομο από εκείνον τον Ηρώδη, τον μαμωνά. Διότι αυτός θέλει να κυριαρχεί και στέλνει τους δικούς του ανθρώπους, για να προσκυνήσουν μεν φαινομενικά, αλλά την ώρα της προσκυνήσεως να σφαγιάζουν. Ας φοβηθούμε, λοιπόν, μήπως τυχόν έχουμε την εμφάνιση ικετών και προσκυνητών, αλλά στα έργα επιδείξουμε τα αντίθετα.

Εγώ έχω ακούσει πολλούς δικούς μας ανθρώπους, όταν μάθαιναν ότι ένας δολοφόνος καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό από το δικαστήριο, να δυσανασχετούν και να λένε τα εξής λόγια: «Τριάντα φόνους διέπραξε αυτός ο μιαρός και βέβηλος, ή και πολύ περισσότερους, κι όμως υπέστη έναν μόνο θάνατο· και πού είναι το δίκαιο;». Επομένως, εσείς οι ίδιοι ομολογείτε ότι ένας μόνο θάνατος δεν αρκεί ως τιμωρία. Πώς, λοιπόν, τώρα εκφέρετε αντίθετη κρίση; Επειδή δεν δικάζετε άλλους, αλλά τους ίδιους τους εαυτούς σας. Τόσο μεγάλο εμπόδιο γίνεται η φιλαυτία, ώστε να μην αντιλαμβανόμαστε το δίκαιο. Γι' αυτό, όταν κρίνουμε τους άλλους, εξετάζουμε τα πάντα με αυστηρή ακρίβεια· όταν όμως δικάζουμε τον εαυτό μας, σκοτιζόμαστε· ενώ αν εξετάζαμε τα πράγματα για τον εαυτό μας όπως ακριβώς και για τους άλλους, θα εκφέραμε αμερόληπτη απόφαση. Διότι υπάρχουν και σε εμάς αμαρτήματα, άξια όχι για δύο και τρεις, αλλά για χιλιάδες θανάτους. Και για να παραλείψω τα άλλα, ας αναλογιστούμε όσοι από εμάς μετέχουμε στα μυστήρια αναξίως· διότι αυτοί είναι ένοχοι για το σώμα και το αίμα του Χριστού. Επομένως, όταν αναφέρεσαι στον δολοφόνο, να υπολογίζεις και τον εαυτό σου. Διότι εκείνος μεν φόνευσε άνθρωπο, εσύ όμως γίνεσαι υπεύθυνος για τη σφαγή του Δεσπότου· και εκείνος μεν χωρίς να έχει συμμετάσχει στα μυστήρια, ενώ εμείς απολαμβάνοντας την ιερή τράπεζα. Τι να πούμε, πάλι, για εκείνους που δαγκώνουν και κατασπαράζουν τους αδελφούς τους, χύνοντας άφθονο δηλητήριο; Ή για εκείνον που υφαρπάζει την τροφή των φτωχών;

ε΄. Γι' αυτό πρέπει από κάθε άποψη να βρισκόμαστε σε εγρήγορση· διότι δεν είναι μικρή η τιμωρία που περιμένει όσους μεταλαμβάνουν αναξίως. Αναλογίσου πόσο αγανακτείς εναντίον του προδότη, εναντίον εκείνων που Τον σταύρωσαν. Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως γίνεις και εσύ ένοχος του σώματος και του αίματος του Χριστού. Εκείνοι κατέσφαξαν το πανάγιο σώμα, εσύ όμως το υποδέχεσαι σε ρυπαρή ψυχή ύστερα από τόσες ευεργεσίες. Διότι δεν Του αρκούσε το ότι έγινε άνθρωπος, το ότι ραπίστηκε και σφαγιάστηκε, αλλά επιπλέον αναμειγνύει τον εαυτό Του με εμάς· και όχι μόνο μέσω της πίστης, αλλά και στην ίδια την πραγματικότητα μας καθιστά δικό Του σώμα.

Και για να μάθετε ότι άλλοι μεν κολάζονται εδώ, άλλοι δε εκεί, και άλλοι και εδώ και εκεί, ακούστε τι λέει ο Παύλος, κατηγορώντας εκείνους που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια· διότι, αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει και πίνει το σώμα και το αίμα του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Χριστού», πρόσθεσε αμέσως: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμούνται. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

γ΄. Ας εγγίσουμε, λοιπόν, τις θήκες εκείνες με πίστη, ας θερμάνουμε τη διάνοιά μας και ας κινήσουμε οδυρμούς. Πολλά και μεγάλα αμαρτήματα έχουμε διαπράξει· γι' αυτό έχουμε ανάγκη από πολλή θεραπεία και από σφοδρή εξομολόγηση. Οι άγιοι μάρτυρες έχυσαν αίμα, ας χύσουν και τα δικά σου μάτια δάκρυα· διότι μπορούν και τα δάκρυα να κατασβέσουν την πυρά των αμαρτημάτων. Εκείνοι καταξεσχίστηκαν στα πλευρά και έβλεπαν γύρω τους δήμιους να στέκονται· αυτό κάνε και εσύ στη συνείδησή σου: κάθισε τον λογισμό ως δικαστή επί του θρόνου της αδέκαστης διάνοιας, φέρε στο μέσον όλα τα αμαρτήματά σου, τοποθέτησε φοβερούς λογισμούς ελέγχου πάνω από τα σφάλματά σου, τιμώρησε τις άτοπες σκέψεις από τις οποίες προήλθαν τα αμαρτήματα, και ας καταξεσχιστούν αυτές με πολλή σφοδρότητα. Εάν εξασκηθούμε στο να δικάζουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τον εαυτό μας, θα αποφύγουμε και εκείνο το φοβερό κριτήριο. Διότι, για να πειστείς ότι όποιος κρίνει τώρα τον εαυτό του και απαιτεί από τον εαυτό του ακριβή λογοδοσία για όσα έχει αμαρτήσει, δεν θα τιμωρηθεί στο μέλλον, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν από τον Κύριο». Επειδή, όταν έλεγχε εκείνους που μετέχουν αναξίως στα μυστήρια, έλεγε τα εξής: «Εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: όπως ακριβώς αυτοί που σταύρωσαν τον Ιησού, λέει, έτσι και αυτοί που μετέχουν αναξίως στα μυστήρια θα τιμωρηθούν. Και ας μην κατακρίνουν κάποιοι τον λόγο αυτόν ως υπερβολικό.

Σας διαβάσαμε προηγουμένως τον νόμο του Παύλου σχετικά με τη συμμετοχή στα μυστήρια, ο οποίος απευθύνεται σε όλους τους μυημένους. Ο νόμος δε αυτός ήταν ο εξής (διότι τίποτα δεν εμποδίζει να τον διαβάσουμε ξανά και τώρα): «Ας εξετάζει δε καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». Γνωρίζουν οι μυημένοι τα λεγόμενα, και ποιος είναι ο άρτος και ποιο το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει, λέει, αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Αυτόν τον νόμο σας διαβάσαμε· εξηγήσαμε δε και το νόημα του ρητού. Είπαμε τι σημαίνει το «θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου», ότι δηλαδή θα υποστεί την ίδια ακριβώς καταδίκη και τιμωρία που θα υποστούν εκείνοι που σταύρωσαν τον Χριστό. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι οι σφαγείς, λέει, έγιναν ένοχοι για το αίμα, έτσι γίνονται και αυτοί που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια· διότι αυτό σημαίνει: «θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου». Φαινόταν να περιέχει πολλή υπερβολή αυτό που ειπώθηκε και να είναι ανυπόφορη η απειλή· γι' αυτό προσθέσαμε και έναν συλλογισμό, μέσα από ένα παράδειγμα, που έχει απόλυτη λογική αλληλουχία. Διότι, όπως ακριβώς είπα, είτε σκίσει κανείς τη βασιλική πορφύρα είτε τη μολύνει με βούρκο, εξίσου προσβάλλει τον βασιλιά που την έχει ενδυθεί. Έτσι λοιπόν και εδώ, τόσο εκείνοι που θανάτωσαν το δεσποτικό σώμα όσο και εκείνοι που το δέχονται με ακάθαρτη διάνοια, εξίσου υβρίζουν το βασιλικό ένδυμα.

Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη τη βαριά αμαρτία και καταδίκασε το κοινό γένος όλων των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε μόχθο. Η γυναίκα όμως, η οποία αμάρτησε βαρύτερα, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε η αμαρτία του Αδάμ, συγκρινόμενη με τη δική της, να μη θεωρείται καν αμαρτία —διότι, όπως λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση— αυτή, λοιπόν, που απατήθηκε και έπεσε σε παράβαση και ετοίμασε το δηλητηριώδες φάρμακο και για τον εαυτό της και για τον άνδρα της, καταδικάζεται σε μεγαλύτερη λύπη, η οποία είναι ικανή να την καταπονήσει περισσότερο και από τον ίδιο τον μόχθο. «Πολλαπλασιάζοντας», λέει, «θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πουθενά δεν γίνεται λόγος για κόπο, πουθενά για ιδρώτα, πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό και την τιμωρία που προέρχεται από αυτά, η οποία ισοδυναμεί με πόνους και αμέτρητους θανάτους, ή μάλλον είναι και κατά πολύ βαρύτερη. Και όμως, τι είναι χειρότερο από τον θάνατο; Αυτός δεν θεωρείται το κορύφωμα των ανθρώπινων κακών, το φοβερό και ανυπόφορο, που είναι άξιο για αμέτρητους θρήνους; Δεν όρισε ο Παύλος αυτόν ως τιμωρία για την πιο βαρύτατη παρανομία; Διότι για εκείνους που προσεγγίζουν αναξίως τα ιερά μυστήρια και συμμετέχουν στη φρικτή εκείνη τράπεζα, είπε ότι υφίστανται αυτή την τιμωρία, λέγοντας τα εξής: «Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί».

Αφού μίλησε έτσι, προλαμβάνει και, αφού τους έπληξε ήπια, τους προσάπτει λαιμαργία, καθώς και το επόμενο που είναι επίσης επικριτικό, τη μέθη, τα οποία και τα δύο αποτελούν δείγματα αμετρίας. «Διότι δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού;» Πρόσεξε πώς μετέφερε την κατηγορία από την προσβολή των φτωχών στην Εκκλησία, για να καταστήσει τον λόγο του πιο βαρύ. «Και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν; Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ.» Αυτό το λέει, δείχνοντας ότι για τους φτωχούς δεν έχει τόση σημασία η έλλειψη της τροφής, όσο η προσβολή που υφίστανται. «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο που και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν έλαβε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκλασε και είπε: Λάβετε, φάγετε, αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη στο αίμα μου· αυτό να κάνετε, όσες φορές πίνετε, εις ανάμνησίν μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο τούτο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Ώστε, όποιος τρώει τον άρτο αυτόν, ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως,» Θέλοντας να τους προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ντροπή και από άλλη πλευρά, εξυφαίνει τον λόγο του ξεκινώντας από τα πιο σημαντικά ζητήματα.

Επειδή και το ποτήριο της Παλαιάς Διαθήκης ήταν οι σπονδές. Διότι, μετά τη θυσία, αφού συγκέντρωναν το αίμα σε ποτήριο και φιάλη, έτσι τελούσαν τις σπονδές. Επειδή, λοιπόν, αντί για αίμα άλογου ζώου εισήγαγε το δικό Του αίμα, για να μην ταραχθεί κανείς ακούγοντάς το, υπενθύμισε εκείνη την Παλαιά Διαθήκη. «Θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου».

Είναι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, το οποίο εισέρχεται για τη σύσταση της ψυχής και του σώματός μας, χωρίς να αναλώνεται, χωρίς να φθείρεται, χωρίς να αποβάλλεται στον αφεδρώνα —μη γένοιτο—, αλλά χρησιμεύει για τη δική μας ουσία και συντήρηση, αποτελώντας προστασία από κάθε είδους βλάβη και μέσο καθαρμού από κάθε ρύπο —και αν τυχόν βρει κίβδηλο χρυσό, τον καθαρίζει διά της δοκιμαστικής φωτιάς—, ώστε να μην κατακριθούμε στο μέλλον μαζί με τον κόσμο. Διότι αποκαθαίρει από τις νόσους και από κάθε είδους συμφορές, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Διότι, αν κρίναμε μόνοι μας τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και αυτό είναι που λέει αλλού: «Ώστε εκείνος που μετέχει στο σώμα και στο αίμα του Κυρίου αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του». Αφού λοιπόν καθαριστούμε δι' αυτού, ενωνόμαστε με το σώμα του Κυρίου και με το Πνεύμα Του και γινόμαστε σώμα Χριστού.

Ομοίως πήρε και το ποτήριο μετά το δείπνο, λέγοντας: «Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη με το αίμα μου· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Ώστε, όποιος τρώει τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος απέναντι στο σώμα του Κυρίου. Ας εξετάζει, λοιπόν, ο άνθρωπος τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Ο Μωυσής λέει: Θυσιάστε άμωμο αμνό από τα πρόβατα και το αίμα του χρίστε πάνω στις θύρες.

Συμβουλή προς τον μετανοούντα για να δεχθεί και την αποχή της Κοινωνίας. «Τέκνον, Α'. Να γνωρίζεις ότι, αν θελήσεις να κοινωνήσεις όντας έτσι ανάξιος, θα γίνεις ένοχος του σώματος και του αίματος του Κυρίου, όπως λέει ο θείος Παύλος, και πρόκειται να κοινωνήσεις προς κατάκριση και κόλασή σου, γινόμενος δεύτερος Ιούδας και παρόμοιος με τους Εβραίους· διότι, όπως τότε οι Εβραίοι κέντησαν το σώμα του Κυρίου, όχι για να πιουν το αίμα Του, αλλά για να το χύσουν, όπως ερμηνεύει ο Χρυσορρήμων, έτσι και για σένα θα θεωρηθεί ότι εκχέεις το άχραντο αίμα του Κυρίου και όχι ότι το πίνεις, εξαιτίας της αναξιότητάς σου». «Β'. Να γνωρίζεις ότι ο θείος Νηστευτής, ο οποίος με τη διάκριση του Αγίου Πνεύματος όρισε τους Κανόνες του, σχεδόν σε κάθε Κανόνα λέει με μεγάλη ακρίβεια και σαφήνεια ότι όποιος δεν μπορεί να τηρήσει και τα δύο αυτά, και την ικανοποίηση που ορίζει και την αποχή της Κοινωνίας που ορίζεται από αυτόν για λίγα χρόνια, αυτός πρέπει να τηρεί τα πολλά χρόνια που όρισαν οι άλλοι θείοι Πατέρες. Επομένως, με αυτά που λέει, δεν επιτρέπει με κανέναν τρόπο να γίνει περαιτέρω συγκατάβαση». «Γ'.

Αλλά ποιος είναι αυτός που καταπατά τον Υιό του Θεού, και κατηγορείται για τα υπόλοιπα που αναφέρθηκαν; Είναι φανερό πως πρόκειται για εκείνον που μετέχει σε Αυτόν αναξίως, όπως ακριβώς λέει πάλι ο ίδιος απόστολος, όπου και προσδιορίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια την τιμωρία του παραβάτη, η οποία εδώ καταδείχθηκε μόνο μέσω σύγκρισης, λέγοντας: «όποιος τρώει τον άρτο αυτόν ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου». Και ποιος είναι εκείνος που μετέχει αναξίως; Δεν είναι πάντως εκείνος που δεν εξετάζει πρώτα τον εαυτό του και δεν κρίνει εάν είναι άξιος της μετοχής; Γι' αυτό λέει: «ας δοκιμάζει ο άνθρωπος τον εαυτό του και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». Αν λοιπόν αυτός που από μόνος του ολισθαίνει σε κάποιο από τα ανθρώπινα πάθη και προσέρχεται χωρίς διάκριση, λέγεται ότι, επειδή μετέχει αναξίως, καταπατά τον Υιό του Θεού και καθίσταται άξιος τόσο μεγάλης καταδίκης, τότε εκείνος που αμαρτάνει ως προς την ίδια την ιερουργία και εξυβρίζει άμεσα το ίδιο το Κυριακό σώμα με τη μεταβολή και μετάπλαση προς το υποδεέστερο –διότι από ευλάβεια διστάζω να πω κάτι χειρότερο– και συνεπώς αθετεί την παράδοση και καταπατά Εκείνον που την παρέδωσε, ποιας και πόσο μάλλον χειρότερης και μεγαλύτερης τιμωρίας και κατηγορίας θα ήταν άξιος;

Πώς πρέπει να νοηθεί το «όποιος τρώει τον άρτο τούτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου» και τα εξής; Η μετάληψη του δεσποτικού σώματος και αίματος, όντας μια νοερή τροφή που ενισχύει τις ψυχικές δυνάμεις, επειδή προσφέρεται στο ον που αποτελείται από ψυχή και σώμα, παρέχει και η ίδια μέσα σε σωματική ουσία την πνευματική χάρη και τον αγιασμό. Γι' αυτό, προχωρώντας διά του στόματος στους μυστικούς θαλάμους της φύσεως, διανέμεται σε όλο το ον και το καθαγιάζει ολόκληρο, και μάλιστα χορηγεί άφθονη την ενέργεια της χάριτος και του αγιασμού στην ίδια την ψυχή και τον νου.

Εκείνος όμως που δεν έχει προηγουμένως καθαρίσει τον εαυτό του από τους μολυσμούς και τα πάθη, όσα καταστρέφουν και μολύνουν την ψυχή και το σώμα, αλλά προσέρχεται με ρυπαρό βίο και ρυπαρό λογισμό για να μεταλάβει από τη μυστική και αθανατοποιό τράπεζα, αυτός δεν μετέχει στη χάρη (διότι ούτε ένα σάπιο δοχείο μπορεί να δεχθεί μύρο, ούτε ένα μαργαριτάρι αφήνεται στον βούρκο), αλλά υβρίζοντας και ατιμάζοντας εκείνο που είναι ανώτερο όχι μόνο από κάθε ύβρη αλλά και από κάθε τιμή, καθιστά τον εαυτό του άξιο αμείλικτης καταδίκης· διότι εξύβρισε το δεσποτικό σώμα, το οποίο προηγουμένως εξύβρισε η αναίδεια των Ιουδαίων, αναρτώντας το στον σταυρό. Γι' αυτό και εκείνος που πυρπολείται και ασθενεί για χάρη όσων σκανδαλίζονται στην πίστη και ασθενούν, θέλοντας να παραστήσει το μέγεθος του αμαρτήματος, δεν αρκέστηκε να πει μόνο μία φορά ότι ένας τέτοιος άνθρωπος είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου, αλλά και δεύτερη φορά μαρτύρησε ότι «εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως τον άρτο και το ποτήριο του Κυρίου, τρώει και πίνει την καταδίκη του». Και αυτό είναι που ο ίδιος, ο θεατής των αθεάτων και ρήτορας και δάσκαλος των αρρήτων ανέφερε, ότι είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου εκείνος που αποθρασύνεται να το τρώει και να το πίνει αναξίως.

το ίδιο το να μην πιστέψουν σε αυτόν)· από την άλλη όμως, ότι καταφρονήσαμε το δώρο, ότι υβρίσαμε τη χάρη, ότι εξουθενώσαμε τον ευεργέτη, επειδή μεταχειριστήκαμε ως κοινό τραπέζι τη μυστική τροφή, η οποία μας καθιστά σύσσωμους με το άχραντο σώμα του. Επομένως, αυτού του είδους οι άνθρωποι δεν επέδειξαν καθόλου καλύτερη διαγωγή από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τόλμησαν εκείνο το φρικτό και αδιανόητο έργο, κρεμώντας το ζωοποιό σώμα του Χριστού πάνω στο ξύλο και εκκενώνοντάς το από το αίμα με τη λόγχη. Γι' αυτό, εύλογα ο διδάσκαλος της οικουμένης αποφάνθηκε ότι τέτοιοι άνθρωποι είναι ένοχοι για το σώμα και το αίμα του Κυρίου.

Πρέπει δε να απέχεις από τα θεία και φρικτά δώρα, εννοώ από το άχραντο σώμα και αίμα του δεσπότη μας και Κυρίου Ιησού Χριστού του Θεού. Σε συμβουλεύω δε να απέχεις και από την ίδια την ευλογία Του, το λεγόμενο κατακλαστό (αντίδωρο), μέχρις ότου αποβάλεις αμετάκλητα τη διάθεσή σου για τα φαύλα έργα της αμαρτίας και έως ότου αποκτήσεις προαίρεση αναπότρεπτη από το αγαθό, η οποία θα τρέφει τέλειο μίσος προς την αμαρτία. Όταν δε δεις τον εαυτό σου να έχει φτάσει σε αυτή την κατάσταση, τότε να προσέλθεις, αδελφέ, με αδίστακτη πίστη, μεταλαμβάνοντας όχι απλό άρτο και οίνο, αλλά το σώμα και το αίμα του Θεού, και μάλιστα του ίδιου του Θεού. Και έτσι θα γίνεις κοινωνός της δόξας Του, και δι' αυτών θα λάβεις καθαρισμό και τέλεια άφεση των δικών σου αμαρτιών, και θα αποκτήσεις μέσα σου την αιώνια ζωή, και θα γίνεις υιός του φωτός και της ημέρας. Εάν όμως υποδεχθείς τον Χριστό χωρίς να έχεις γίνει προηγουμένως τέτοιος, τότε οι δαίμονες, φθονώντας σε και βλέποντάς σε να καταφρονείς τον Θεό και να προσέρχεσαι αναξίως, θα συρρεύσουν σφοδρά εναντίον σου, και, ανατρέποντάς σε ανελέητα, θα σε ρίξουν πάλι στον βούρκο της ακολασίας. Και τότε θα γίνεις, αντί για χριστιανός, χριστοκτόνος και θα καταδικαστείς μαζί με εκείνους που Τον σταύρωσαν, όπως λέει ο Παύλος: «Διότι εκείνος που τρώγει και πίνει αναξίως το σώμα και το αίμα του Κυρίου, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου».

Διότι έτσι ενώνονται με τον Θεό εκείνοι που τρώνε από αυτόν τον άρτο και πίνουν από αυτό το ποτήριο αξίως, με επίγνωση και θεωρία του μυστηρίου, με ευαίσθητη ψυχή και καρδιά. Αντίθετα, όσοι το πράττουν αυτό αναξίως είναι κενοί από τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, τρέφοντας μόνο το σώμα τους, και όχι την ψυχή τους.

Δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος για να ξεπλυθεί ή να καθαριστεί το λερωμένο μας σκεύος και η μολυσμένη κατοικία μας. Διότι εγώ τίποτε περισσότερο δεν έμαθα από τις θείες Γραφές, ούτε μπόρεσα να γνωρίσω από τον ίδιο μου τον εαυτό. Επειδή ακούμε καθημερινά τον Απόστολο να λέει: «Ας δοκιμάζει, λέει, ο καθένας τον εαυτό του και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως το σώμα του Κυρίου, τρώει και πίνει κατάκριμα για τον εαυτό του»· και πάλι: «Εκείνος δε που τρώει αναξίως το σώμα και το αίμα του Κυρίου, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Εάν λοιπόν εκείνος που δεν επιδεικνύει άξιους καρπούς μετανοίας ελέγχεται ως ανάξιος από ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, πώς, πες μου, μπορεί ποτέ κάποιος να καθαριστεί χωρίς δάκρυα και να μεταλάβει αξίως των μυστηρίων, όσο αυτό εξαρτάται από τον ίδιο; Διότι αυτά είναι ο πρώτος καρπός της μετανοίας, και, όπως ακριβώς η βδελυρή ρεύση του σώματος και η γεμάτη ηδονή μίξη της καρδιάς με κάθε πάθος προσφέρεται από εμάς σαν ένα είδος θυσίας στον διάβολο, έτσι πάλι τα δάκρυα που χύνονται από αυτήν την καρδιά προσφέρονται ως ευπρόσδεκτη θυσία στον Δεσπότη και ξεπλένουν το αίσχος εκείνης της εμπαθούς ηδονής. Αυτό ακριβώς δήλωνε και ο Δαβίδ όταν έλεγε: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει».

Διότι ήλθε ο Χριστός χαρίζοντας σε όσους πιστεύουν σε αυτόν την απαλλαγή και την εξάλειψη των αμαρτιών: την μεν απαλλαγή διά του βαπτίσματος, την δε εξάλειψη διά της τροφής και της πόσεώς του. Διότι λέγει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν», και εκείνος που μένει σε αυτόν φέρει καρπό, όχι φθορά. Επομένως, εκείνος που μετά το βάπτισμα και την κοινωνία του Χριστού δεν καρποφορεί, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά ως άκαρπο δέντρο. Διότι δεν αντιμετωπίζει φοβερή κατάκριση μόνο εκείνος που, ευρισκόμενος σε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, προσέρχεται αναξίως στα άγια —επειδή προσερχόμενος γίνεται ένοχος του σώματος και του αίματος του Κυρίου—, αλλά και εκείνος που τρώει και πίνει αργώς και ανωφελώς, με το να μη διατηρεί τη μνήμη του Χριστού που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς, καταργώντας έτσι ασυνείδητα και ανωφελώς ένα τόσο μεγάλο αγαθό. Και καθώς προσέρχεται με αγνωμοσύνη σε ένα τέτοιο μυστήριο, υφίσταται την κατάκριση της αργίας, δεδομένου ότι ο Κύριος δεν επέτρεψε να μείνουν ακατάκριτοι ούτε εκείνοι που ξεστομίζουν έναν αργό λόγο.