Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:28

Το Σάββατο να μην νηστεύεις ολόκληρη την ημέρα· διότι είναι απρεπές να νηστεύεις όλη την ημέρα του Σαββάτου μέχρι τη δύση του ηλίου· επιτρέπεται όμως έως την έκτη ή την έβδομη ώρα· το δε περισσότερο αποτελεί ιουδαϊκή αίρεση. Και μία φορά το λέγω: ας μη δύει ο ήλιος το Σάββατο, παρά μόνο το Μέγα Σάββατο κατά τη νύχτα του Πάσχα. Η δε νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής και της Αγίας Τεσσαρακοστής είναι καθορισμένη έως την ενάτη ώρα· και εάν κάνεις κάτι περισσότερο σύμφωνα με τη δική σου προαίρεση, θα λάβεις τον μισθό σου. Όταν δε νηστεύεις και αναπαύεσαι, πρόσεχε να μην κυριευθείς από αλαζονεία και υπερηφάνεια· διότι η έπαρση είναι παγίδα του διαβόλου, εξαιτίας της οποίας έπεσε από τον ουρανό· παρομοίως δε μέσω αυτής καταβάλλει παγιδεύοντας τους ανθρώπους. Κανείς να μη σε πλανήσει ώστε να νηστεύεις την Κυριακή, ή σε δεσποτική εορτή καθόλου· ούτε να γονατίζεις· διότι αυτό δεν προβλέπεται από τον θεσμό της Εκκλησίας, όπως προείπαμε. Και πρόσεχε να μη σε πλανήσουν κάποιοι Μαρκιανιστές ή άλλη αίρεση ώστε να νηστεύεις το Σάββατο ή την Κυριακή. Μόνο να μην αμελείς τις συνάξεις, την ψαλμωδία, την ανάγνωση και τα άχραντα μυστήρια· διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. Να προετοιμάζεις τον εαυτό σου άξιο για την άχραντη κοινωνία του τιμίου σώματος και αίματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ώστε να μην τρως και πίνεις προς κατάκριμα.

Α΄ Προς Κορινθίους. Επομένως, όποιος τρώει τον άρτο αυτόν ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος απέναντι στο σώμα και το αίμα του Κυρίου. Ας εξετάζει δε ο άνθρωπος τον εαυτό του, και με αυτόν τον τρόπο ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Παρουσιάζοντας δε το κρίμα ταυτόχρονα πιο σφοδρό και πιο φοβερό μέσω της επανάληψης, λέει: «Ας δοκιμάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κρίμα για τον εαυτό του, μη διακρίνοντας το σώμα του Κυρίου». Εάν δε εκείνος που βρέθηκε μόνο σε κατάσταση ακαθαρσίας (και το ιδίωμα της ακαθαρσίας το μαθαίνουμε τυπικά από τον νόμο) υφίσταται τόσο φοβερό κρίμα, πόσο μάλλον εκείνος που βρίσκεται στην αμαρτία και κατατολμά να προσέλθει στο σώμα του Κυρίου, δεν θα επισύρει επάνω του φρικτότερο κρίμα; Ας καθαριστούμε λοιπόν από κάθε μολυσμό (η δε διαφορά του μολυσμού από την ακαθαρσία είναι φανερή σε όσους έχουν ορθό φρόνημα) και έτσι ας προσερχόμαστε στα Άγια, ώστε να αποφύγουμε την καταδίκη εκείνων που θανάτωσαν τον Κύριο, διότι «όποιος τρώει τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου»· ας αποκτήσουμε δε αιώνια ζωή, καθώς υποσχέθηκε ο αψευδής Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, εάν τρώγοντας και πίνοντας μνημονεύουμε Αυτόν που πέθανε για εμάς, και τηρήσουμε την απόφαση του Αποστόλου που είπε: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, καθώς καταλήξαμε σε αυτήν την κρίση, ότι, εάν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς»· πράγμα το οποίο ακριβώς συμφωνήσαμε κατά το βάπτισμα.

Ο διάκονος λέγει: Προσευχηθείτε. Ο ιερέας λέγει: Ειρήνη σε όλους. Ευχή της κλάσεως, του αγίου Βασιλείου. Ο Θεός μας, ο Θεός της σωτηρίας, Εσύ δίδαξέ μας να σε ευχαριστούμε επάξια για τις ευεργεσίες σου, τις οποίες έκανες και κάνεις πάντοτε σε εμάς. Εσύ είσαι ο Θεός μας, που δέχθηκες τα δώρα αυτά· καθάρισέ μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, και δίδαξέ μας να επιτελούμε αγιωσύνη με τον φόβο σου, ώστε, υποδεχόμενοι τη μερίδα των αγιασμάτων σου με καθαρή τη μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, να ενωθούμε με το άγιο σώμα και αίμα του Χριστού σου, λαμβάνοντας αυτά επάξια. Ας έχουμε τον Χριστό να κατοικεί στις καρδιές μας, και ας γίνουμε ναός του Αγίου σου Πνεύματος. Ναι, Θεέ μας, και κανέναν από εμάς να μην κάνεις ένοχο αυτών των φρικτών σου μυστηρίων, ούτε ασθενή στην ψυχή και στο σώμα, εξαιτίας του να μεταλαμβάνει αυτά αναξίως. Αλλά δώσε μας μέχρι την τελευταία μας αναπνοή να υποδεχόμαστε επάξια την ελπίδα των αγιασμάτων σου, ως εφόδιο αιώνιας ζωής, ως ευπρόσδεκτη απολογία ενώπιον του φοβερού βήματος του Χριστού σου, ώστε να γίνουμε και εμείς, μαζί με τους αγίους που σε ευαρέστησαν από τους αιώνες, μέτοχοι των αιώνιων αγαθών σου, τα οποία ετοίμασας για όσους σε αγαπούν, Κύριε. Και αξίωσέ μας, Δέσποτα, με παρρησία, ακατάκριτα να τολμούμε να επικαλούμαστε Εσένα, τον επουράνιο Θεό Πατέρα, και να λέμε, κ.λπ.

Σε εκείνους όμως που ακόμη διψυχούν και ρέπουν προς την αποστασία, επιφυλάσσεται οργή και κατάκριση· διότι ποιο από τα δεινά δεν επισύρει η συμμετοχή τους στην πνευματική ευλογία; Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε και ο σοφός Παύλος: «Εκείνος που τρώει και πίνει το σώμα και το αίμα του Χριστού αναξίως, τρώει και πίνει κατάκριση για τον εαυτό του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Ας δοκιμάζει δε», λέγει, «ο άνθρωπος τον εαυτό του, και τότε ας τρώει από τον άρτο, και ας πίνει από το ποτήριο». Επομένως, λέγει, η μέθεξη των αγίων μυστηρίων θα είναι προς ευλογία σε εκείνους που είναι αληθινά εξαιρετικά φιλόθεοι. Και θα απαλλαγούν από την πνευματική χαύνωση, δηλαδή από την εύκολη ροπή προς την αδικία, η οποία οδηγεί στην ανανδρία· αλλά ούτε θα υπάρξει ανάμεσά τους, λέγει, άγονη ψυχή ούτε στείρα. Διότι είναι εξαιρετικά γόνιμη κάθε θεοφιλής και όσια ψυχή, και κατάφορτη από άγιους καρπούς, εννοώ δηλαδή και πάλι, από τα καυχήματα της αρετής. ΠΑΛΛ. Έτσι είναι. ΚΥΡ.

Επομένως, ο λεπρός και αυτός που πάσχει από γονόρροια, δηλαδή αυτός που είναι παγιδευμένος στα έργα της νεκρότητας (και έργα νεκρότητας θα μπορούσαν να είναι τα πάθη της σάρκας), και αυτός που δεν έχει αδιάφθορη την εσωτερική καρποφορία, δηλαδή αυτήν που είναι νοητή και κρυμμένη, ας απομακρυνθεί, λέει, από τα άγια, μέχρι να καθαριστεί. Διότι, όπως είπε ο θεσπέσιος Παύλος: «Όποιος τρώει το σώμα του Κυρίου και πίνει το ποτήριό Του αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Ας δοκιμάζει δε», λέει, «ο άνθρωπος τον εαυτό του, και τότε ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ σωστά τα είπες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πρόσεξε λοιπόν, ω Παλλάδιε, την ακρίβεια του νόμου· διότι δεν στράφηκε μόνο εναντίον του λεπρού και αυτού που πάσχει από γονόρροια, αλλά συγκαταδικάζει μαζί με αυτούς και όποιον τυχόν αγγίξει τους ασθενείς, εννοώ δηλαδή τον λεπρό και αυτόν με τη γονόρροια. «Και αυτός που αγγίζει», λέει, «κάθε ακαθαρσία ψυχής, ή όποιος έχει εκσπερμάτωση, θα είναι ακάθαρτος». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και ποια ζημία θα μπορούσε να προκύψει για αυτούς που τους αγγίζουν από αυτό το γεγονός; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Καμία, σύμφωνα τουλάχιστον με την πρόχειρη ερμηνεία.

Περί εορτών Μόνο να μην βρεθείς παντελώς άκαρπος· αλλά αποβλέποντας καθημερινά σε εκείνα τα αιώνια αγαθά και αναλογιζόμενοι την φοβερή ημέρα, με τον πόθο των αγαθών και τον φόβο των κολάσεων ας αποτρέψουμε τα πόδια μας από κάθε πονηρή οδό, όπως είναι γραμμένο· και με φόβο και τρόμο ας κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας· όντες ζέοντες στο πνεύμα, δουλεύοντας στον Κύριο, χαίροντας με την ελπίδα, υπομένοντας στη θλίψη, προσκαρτερώντας στην προσευχή, συνεισφέροντας στις ανάγκες των αγίων, επιδιώκοντας τη φιλοξενία. Μην απουσιάζετε από την εκκλησία το εσπέρας, το πρωί και το μεσημέρι, άνδρες και γυναίκες, πλούσιοι και πένητες, δούλοι και ελεύθεροι, πρεσβύτεροι και νέοι. Στη θεία λειτουργία να συντρέχετε με προθυμία, προσφέροντας στον Κύριο από τους κόπους των χεριών σας για την ευλογία του οίκου και όλων όσοι βρίσκονται σε αυτόν, και να στέκεστε με πολύ φόβο και τρόμο, χωρίς να συνομιλείτε με κανέναν, αλλά σαν Άγγελοι στους ουρανούς να δουλεύετε στον Κύριο με φόβο και να αγαλλιάσθε σε Αυτόν με τρόμο, δακρύζοντας, στενάζοντας, ικετεύοντας, παρακαλώντας από όλη σας την καρδιά και δεόμενοι, ώστε κανείς να μην βρεθεί ανάξιος της υποδοχής των θείων μυστηρίων· αλλά, όπως λέει ο απόστολος Παύλος, ας δοκιμάζει ο καθένας τον εαυτό του, για να μην του γίνει προς κατάκριση, και προς προσθήκη αμαρτίας. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, όπως είναι γραμμένο.

Γι' αυτό μου φαίνεται ότι προς τούτο αποβλέπει η θεία φωνή του Ευαγγελίου, ότι δηλαδή Εκείνο είναι στο οποίο τα πάντα συνίστανται, όντας το πιο αιώνιο από όσα συγκρατούνται σε αυτό, το οποίο υποδεικνύει τη δική του συντηρητική δύναμη όλων των όντων σαν μέσα από αίνιγμα και κάποιο κάτοπτρο μέσω του σχήματος του σταυρού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι πρέπει ο Υιός του Ανθρώπου όχι απλώς να πεθάνει, αλλά να σταυρωθεί, ώστε να γίνει ο σταυρός θεολόγος για τους πιο διορατικούς, ανακηρύσσοντας με το σχήμα του την παντοδύναμη εξουσία Εκείνου που φανερώθηκε πάνω σε αυτόν και ο Οποίος είναι τα πάντα εν πάσι. Ας μην παρασιωπήσουμε, αδελφοί, ούτε εκείνον τον ευσχήμονα βουλευτή, τον Ιωσήφ από την Αριμαθαία, ο οποίος, αφού έλαβε ως δώρο εκείνο το άχραντο και άγιο σώμα, του περιθέτει καθαρή σινδόνη και το εναποθέτει σε καθαρό μνημείο. Ας γίνει νόμος για εμάς το έργο εκείνου του ευσχήμονος βουλευτή, ώστε να σκεπτόμαστε και να πράττουμε και εμείς παρόμοια: όταν λαμβάνουμε εκείνο το δώρο του σώματος, να μην το υποδεχόμαστε με ρυπωμένη τη σινδόνη της συνειδήσεως, ούτε να το εναποθέτουμε στο μνημείο της καρδιάς που αναδίδει δυσωδία από νεκρά οστά και από κάθε ακαθαρσία, αλλά, καθώς λέει ο απόστολος, να δοκιμάζει ο καθένας τον εαυτό του, ώστε η χάρις να μη γίνει καταδίκη για εκείνον που δέχεται αναξίως τη χάρη.

Πρέπει δε, μέσα από όσα ειπώθηκαν, να κατανοήσουμε τη δύναμη του Λόγου, μέσω του οποίου τρέφεται η ψυχή, δεχόμενη την προερχόμενη από αυτόν χάρη ανάλογα με την ανάγκη της, σύμφωνα με το αίνιγμα του προφήτη, ο οποίος με τον τόπο χλόης και το ύδωρ αναπαύσεως υποδηλώνει την παρηγοριά που προέρχεται από τον Λόγο προς τους κοπιασμένους. Εάν δε κάποιος, αποβλέποντας στο μυστήριο, υποστήριζε ότι ο Κύριος κυρίως ονομάζεται πνευματική τροφή και πόση, ούτε αυτό είναι ξένο προς την κύρια σημασία του· διότι πράγματι η σάρκα Του είναι αληθινή τροφή και το αίμα Του είναι αληθινή πόση. Αλλά, σύμφωνα με την προαναφερθείσα έννοια, η μετοχή στον Λόγο είναι ελεύθερη σε όλους, ο οποίος γίνεται τροφή και πόση που προσφέρεται και λαμβάνεται αδιακρίτως από όσους τον επιζητούν· ενώ σύμφωνα με την άλλη έννοια, η μετοχή σε τέτοιου είδους τροφή και πόση δεν είναι πλέον ανεξέταστη και αδιάκριτη, καθόσον ο Απόστολος προσδιόρισε ακριβώς το εξής: «Ας δοκιμάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κρίμα για τον εαυτό του».

Γι' αυτό και ο μέγας Παύλος διαμαρτύρεται και παραγγέλλει λέγοντας, «ας δοκιμάζει ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο· διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κατάκριση για τον εαυτό του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου», δηλαδή επειδή δεν κατανοεί ότι το σώμα αυτό, όντας απαλλαγμένο από την αμαρτία, δεν θα ευαρεστηθεί να κατοικήσει σε ένα σώμα καταχρεωμένο στις αμαρτίες.

Δια του αίματός Του λάβαμε την άφεση των αμαρτιών. Ας εξετάζει λοιπόν ο άνθρωπος τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Τι σημαίνει, όμως, «ας εξετάζει κανείς τον εαυτό του»; Δηλαδή, ας αναλογίζεται τα γεγραμμένα και ας ερευνά τον εαυτό του, μήπως τυχόν είναι ανέτοιμος για την υποδοχή του σώματος και του αίματος του Κυρίου, και δεν ετοίμασε τον εαυτό του όπως ο Συμεών, όπως η προφήτιδα Άννα, και όπως ο Ιωσήφ με την καθαρή σινδόνη. Εάν ετοίμασες έτσι τον εαυτό σου, έχοντας θάρρος σε Αυτόν, προσέλθε με πίστη και φόβο ανακράζοντας και λέγοντας: Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος· και δεν θα κατακριθείς, εσύ που φρόντισες να καταστήσεις τον εαυτό σου άξιο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του. Προσέχετε, αδελφοί, μήπως κανείς ανταποδώσει κακό αντί για κακό. Ο ήλιος ας μη δύει πάνω στον θυμό σας. Προσέχετε πώς πορεύεστε. Βλέπεις πόσα αγαθά και ποια χαρά δέχεται αυτός που αγαπά τον Θεό και εξαιτίας Του συμμετέχει στη σύναξη; Άκουγε πάλι τον Ιωάννη που ανακράζει: Παιδιά μου, είναι η έσχατη ώρα, και ο αντίχριστος έρχεται· και τώρα έχουν ήδη εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι.

Γι' αυτό λέει ο Παύλος: «Ο καθένας ας εξετάζει τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». Δεν αποκάλυψε την πληγή, δεν έφερε την κατηγορία σε δημόσια θέα, δεν έστησε γύρω μάρτυρες για τα σφάλματα· αντίθετα, μέσα στη συνείδησή σου, χωρίς να είναι κανείς παρών παρά μόνο ο Θεός που βλέπει τα πάντα, να κάνεις την κρίση και την εξέταση των αμαρτημάτων σου, και αναλογιζόμενος ολόκληρη τη ζωή σου, φέρε τα αμαρτήματά σου στο κριτήριο του νου. Διόρθωσε τα σφάλματά σου, και έτσι, με καθαρή συνείδηση, να πλησιάζεις την ιερή τράπεζα και να μετέχεις στην αγία θυσία. Έχοντας αυτά κατά νου, και ενθυμούμενοι όσα έχουμε πει περί ακολασίας, και το πόση τιμωρία επιβάλλεται σε αυτούς που με επιπολαιότητα και ακολασία περιεργάζονται τα πρόσωπα των γυναικών, και έχοντας μπροστά στα μάτια μας τον φόβο και την αγάπη του Θεού πριν από τον φόβο της γέεννας, ας καθαρίζουμε τον εαυτό μας από παντού, και έτσι ας προσερχόμαστε στα ιερά μυστήρια, ώστε να απολαύσουμε αυτή τη σωτηρία όχι προς κρίμα και κατάκριση, αλλά προς σωτηρία και υγεία της ψυχής και προς διαρκή παρρησία, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι και όταν απευθυνόταν στους εγγάμους, και έτυχε να παρεμβληθεί ο λόγος για τους υπηρέτες, το ανέπτυξε με πολλή γενναιότητα και με διεξοδικότητα· και όταν έλεγε ότι δεν πρέπει να δικάζονται στα δικαστήρια, και τότε, περνώντας στη νουθεσία περί πλεονεξίας, μίλησε εκτενώς και για αυτό το ζήτημα. Αυτό ακριβώς έκανε και εδώ. Διότι, εφόσον χρειάστηκε κάποια στιγμή να κάνει μνεία των μυστηρίων, θεώρησε αναγκαίο να επεκταθεί στο θέμα· επειδή δεν ήταν ένα τυχαίο ζήτημα. Γι' αυτό και μίλησε για αυτό με τρόπο που προκαλεί πολύ δέος, θεμελιώνοντας το αποκορύφωμα των αγαθών, δηλαδή το να προσέρχεται κανείς σε αυτά με καθαρή συνείδηση. Γι' αυτό δεν αρκέστηκε μόνο στα όσα είπε προηγουμένως, αλλά προσθέτει και τα εξής λέγοντας: «Ας δοκιμάζει δε ο άνθρωπος τον εαυτό του»· το οποίο αναφέρει και στη δεύτερη Επιστολή: «Τους εαυτούς σας να ελέγχετε, τους εαυτούς σας να δοκιμάζετε»· όχι όπως κάνουμε εμείς τώρα, που προσερχόμαστε περισσότερο λόγω της εορταστικής περιόδου, παρά από εσωτερική προθυμία. Διότι δεν φροντίζουμε πώς θα προσέλθουμε προετοιμασμένοι, έχοντας καθαρίσει τον εαυτό μας από τα κακά και έχοντας γεμίσει με κατάνυξη, αλλά πώς θα προσέλθουμε κατά τις γιορτές, και όταν προσέρχονται όλοι.

Σας διαβάσαμε προηγουμένως τον νόμο του Παύλου σχετικά με τη συμμετοχή στα μυστήρια, ο οποίος απευθύνεται σε όλους τους μυημένους. Ο νόμος δε αυτός ήταν ο εξής (διότι τίποτα δεν εμποδίζει να τον διαβάσουμε ξανά και τώρα): «Ας εξετάζει δε καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». Γνωρίζουν οι μυημένοι τα λεγόμενα, και ποιος είναι ο άρτος και ποιο το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει, λέει, αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Αυτόν τον νόμο σας διαβάσαμε· εξηγήσαμε δε και το νόημα του ρητού. Είπαμε τι σημαίνει το «θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου», ότι δηλαδή θα υποστεί την ίδια ακριβώς καταδίκη και τιμωρία που θα υποστούν εκείνοι που σταύρωσαν τον Χριστό. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι οι σφαγείς, λέει, έγιναν ένοχοι για το αίμα, έτσι γίνονται και αυτοί που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια· διότι αυτό σημαίνει: «θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου». Φαινόταν να περιέχει πολλή υπερβολή αυτό που ειπώθηκε και να είναι ανυπόφορη η απειλή· γι' αυτό προσθέσαμε και έναν συλλογισμό, μέσα από ένα παράδειγμα, που έχει απόλυτη λογική αλληλουχία. Διότι, όπως ακριβώς είπα, είτε σκίσει κανείς τη βασιλική πορφύρα είτε τη μολύνει με βούρκο, εξίσου προσβάλλει τον βασιλιά που την έχει ενδυθεί. Έτσι λοιπόν και εδώ, τόσο εκείνοι που θανάτωσαν το δεσποτικό σώμα όσο και εκείνοι που το δέχονται με ακάθαρτη διάνοια, εξίσου υβρίζουν το βασιλικό ένδυμα.

Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη τη βαριά αμαρτία και καταδίκασε το κοινό γένος όλων των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε μόχθο. Η γυναίκα όμως, η οποία αμάρτησε βαρύτερα, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε η αμαρτία του Αδάμ, συγκρινόμενη με τη δική της, να μη θεωρείται καν αμαρτία —διότι, όπως λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση— αυτή, λοιπόν, που απατήθηκε και έπεσε σε παράβαση και ετοίμασε το δηλητηριώδες φάρμακο και για τον εαυτό της και για τον άνδρα της, καταδικάζεται σε μεγαλύτερη λύπη, η οποία είναι ικανή να την καταπονήσει περισσότερο και από τον ίδιο τον μόχθο. «Πολλαπλασιάζοντας», λέει, «θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πουθενά δεν γίνεται λόγος για κόπο, πουθενά για ιδρώτα, πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό και την τιμωρία που προέρχεται από αυτά, η οποία ισοδυναμεί με πόνους και αμέτρητους θανάτους, ή μάλλον είναι και κατά πολύ βαρύτερη. Και όμως, τι είναι χειρότερο από τον θάνατο; Αυτός δεν θεωρείται το κορύφωμα των ανθρώπινων κακών, το φοβερό και ανυπόφορο, που είναι άξιο για αμέτρητους θρήνους; Δεν όρισε ο Παύλος αυτόν ως τιμωρία για την πιο βαρύτατη παρανομία; Διότι για εκείνους που προσεγγίζουν αναξίως τα ιερά μυστήρια και συμμετέχουν στη φρικτή εκείνη τράπεζα, είπε ότι υφίστανται αυτή την τιμωρία, λέγοντας τα εξής: «Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί».

Διότι όντως είναι μόχθος, μόχθος και πολλή και αόρατη η πικρία, και μάλιστα σε όσους έχουν αμελή διάθεση, μέχρις ότου κάνουμε τον νου μας, που μοιάζει με σκύλο που αγαπά τα σφαγεία και τη βρωμιά, να αγαπά την αγνότητα και την πνευματική εγρήγορση, μέσω της απλότητας, της βαθιάς αοργησίας και της επιμέλειας. Όμως, ας έχουμε θάρρος εμείς οι εμπαθείς και αδύναμοι, προσφέροντας με αδίστακτη πίστη την ασθένειά μας και την ψυχική μας αδυναμία στο δεξί χέρι του Χριστού, και εξομολογούμενοι· και οπωσδήποτε θα λάβουμε τη δική Του βοήθεια, ακόμη και πέρα από τη δική μας αξία, κατεβάζοντας όμως τον εαυτό μας συνεχώς στον βυθό της ταπεινοφροσύνης. Ας γνωρίζουν όλοι όσοι προσέρχονται σε τούτον τον καλό αγώνα, τον σκληρό και στενό, αλλά και ελαφρύ, ότι έχουν έρθει για να πηδήξουν στη φωτιά, εφόσον βέβαια περιμένουν να κατοικήσει μέσα τους το άυλο πυρ. Ας δοκιμάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και τότε ας τρώει από τον άρτο του με τα πικρά χόρτα, και ας πίνει από το ποτήρι του με τα δάκρυα, ώστε να μη στρατεύεται προς δική του καταδίκη. Εάν δεν σώζεται ο καθένας που βαπτίζεται, το τι ακολουθεί θα το αποσιωπήσω· όλα θα τα απαρνηθούν, όλα θα τα καταφρονήσουν, όλα θα τα περιγελάσουν, όλα θα τα αποτινάξουν όσοι προσέρχονται, για να θέσουν ένα καλό θεμέλιο. Καλό θεμέλιο, με τρεις δομές και τρεις στύλους, είναι η ακακία, η νηστεία, η σωφροσύνη. Όλα τα νήπια εν Χριστώ ας αρχίζουν με αυτά, λαμβάνοντας ως παράδειγμα τα φυσικά νήπια.

Για ποιον λόγο; Διότι και αυτός έχυσε το αίμα, όπως ακριβώς εκείνοι που τον λόγχισαν, όχι για να πιουν, αλλά για να το χύσουν. «Ας εξετάζει λοιπόν ο άνθρωπος τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του». Αυτή είναι η συνήθεια του Παύλου, όχι μόνο να πραγματεύεται εκείνα τα οποία έχει θέσει ως κύριο θέμα του, αλλά ακόμη κι αν παρεμβληθεί κάποιο ζήτημα στη συζήτηση, να το αναλύει και αυτό με πολλή επιμέλεια· και μάλιστα όταν πρόκειται για θέματα εξαιρετικά αναγκαία και επείγοντα.

Είναι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, το οποίο εισέρχεται για τη σύσταση της ψυχής και του σώματός μας, χωρίς να αναλώνεται, χωρίς να φθείρεται, χωρίς να αποβάλλεται στον αφεδρώνα —μη γένοιτο—, αλλά χρησιμεύει για τη δική μας ουσία και συντήρηση, αποτελώντας προστασία από κάθε είδους βλάβη και μέσο καθαρμού από κάθε ρύπο —και αν τυχόν βρει κίβδηλο χρυσό, τον καθαρίζει διά της δοκιμαστικής φωτιάς—, ώστε να μην κατακριθούμε στο μέλλον μαζί με τον κόσμο. Διότι αποκαθαίρει από τις νόσους και από κάθε είδους συμφορές, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Διότι, αν κρίναμε μόνοι μας τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και αυτό είναι που λέει αλλού: «Ώστε εκείνος που μετέχει στο σώμα και στο αίμα του Κυρίου αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του». Αφού λοιπόν καθαριστούμε δι' αυτού, ενωνόμαστε με το σώμα του Κυρίου και με το Πνεύμα Του και γινόμαστε σώμα Χριστού.

Ομοίως πήρε και το ποτήριο μετά το δείπνο, λέγοντας: «Αυτό το ποτήριο είναι η καινή διαθήκη με το αίμα μου· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Διότι, όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο, εξαγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου έλθει. Ώστε, όποιος τρώει τον άρτο ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος απέναντι στο σώμα του Κυρίου. Ας εξετάζει, λοιπόν, ο άνθρωπος τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Ο Μωυσής λέει: Θυσιάστε άμωμο αμνό από τα πρόβατα και το αίμα του χρίστε πάνω στις θύρες.

Του ιδίου περί των θείων και φρικτών μυστηρίων. Εκείνος που μετέχει στα θεία και πανάχραντα μυστήρια του σώματος του Χριστού, οφείλει να διάγει τον βίο του μέσα σε αγιότητα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο και ο ιερουργός αναφωνεί από το ιερό βήμα: «Τα άγια τοις αγίοις», και όχι βεβαίως για τους βέβηλους, ώστε να μην τους λογαριαστεί ως κατάκριμα, όπως ορίζει ο Παύλος: αλλά πρώτα, λέει, ας δοκιμάζει ο άνθρωπος τον εαυτό του και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο.

Αυτό λοιπόν που για τον θείο πατέρα Νόννο έγινε πρόξενος ζωής εν χάριτι, αυτό για εκείνους τους παλαιούς ιερείς έγινε τότε πρόξενος θανάτου. Και δεν συνέβησαν αυτά μόνο τότε από την ανάλογη προς τον καθένα θεωρία αυτού του φυτού, αλλά και τώρα συμβαίνει καθημερινά στον καθένα από αυτούς που είτε με πνευματική άσκηση είτε χωρίς άσκηση επιχειρούν τη θεωρία ενός τέτοιου φυτού· όχι επειδή το φυτό έχει τέτοια φύση —μη γένοιτο, διότι δεν φυτεύτηκε κακώς, ως κάτι κακό, αφού κανένα κακό δεν εποίησε ο Θεός, ούτε απαγορεύτηκε από φθόνο— αλλά επειδή απαιτεί καθαρά τα αισθητήρια για την κατανόηση και την ενατένισή του, όπως ακριβώς και για το δεσποτικό σώμα και αίμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού λέει ο απόστολος: «Ας δοκιμάζει πρώτα κανείς τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από αυτόν τον άρτο και ας πίνει από αυτό το ποτήριο· διότι όποιος τρώει ή πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κατάκριμα για τον εαυτό του. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί κοιμούνται.» Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο, για τους μεν θεολόγους πατέρες, επειδή ήταν καθαροί και ενεργούνταν μέσω του Αγίου Πνεύματος, η θεωρία των ανθρώπινων πραγμάτων και των ιδιωμάτων της θείας φύσης υπήρξε καλή και άπταιστη, ασφαλής και σωτήρια, καθώς είχαν γυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής τους προς τη θεία θεωρία.

Προσθέτουμε δε και τούτο εδώ, ότι εκτός από τις άλλες συκοφαντίες, προσάπτουν εναντίον μας και αυτήν οι φιλολοίδοροι αδελφοί, δηλαδή ότι εμείς μεταφέρουμε μέσα στο καμηλαύκιό μας Αρτοφόριο με Άγιο Άρτο, και περπατώντας στον δρόμο, σε όποιο μέρος θελήσουμε, καθόμαστε και μεταλαμβάνουμε. Αυτές τις προφανείς συκοφαντίες εμείς, όταν τις ακούσαμε για πρώτη φορά, τις γελάσαμε, ή μάλλον περιγελάσαμε τη μισαδελφία τους· επειδή εμείς έχουμε κάθε ελευθερία, και οσάκις εξετάσουμε τον εαυτό μας, σύμφωνα με τον Απόστολο, προετοιμαζόμαστε και πηγαίνουμε σε Ναό του Θεού και μεταλαμβάνουμε από τον Ιερέα. Και ποια είναι η ανάγκη να μεταφέρουμε Άγιο Αρτοφόριο; Όμως ας χορτάσουν οι μισάδελφοι από τις εναντίον μας συκοφαντίες· κοντά βρίσκεται ο Κριτής, στον οποίο θα λογοδοτήσουν για όσα μηχανεύονται εναντίον μας, πλάθοντας ανύπαρκτα πράγματα.

Αλλά ποιος είναι αυτός που καταπατά τον Υιό του Θεού, και κατηγορείται για τα υπόλοιπα που αναφέρθηκαν; Είναι φανερό πως πρόκειται για εκείνον που μετέχει σε Αυτόν αναξίως, όπως ακριβώς λέει πάλι ο ίδιος απόστολος, όπου και προσδιορίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια την τιμωρία του παραβάτη, η οποία εδώ καταδείχθηκε μόνο μέσω σύγκρισης, λέγοντας: «όποιος τρώει τον άρτο αυτόν ή πίνει το ποτήριο του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου». Και ποιος είναι εκείνος που μετέχει αναξίως; Δεν είναι πάντως εκείνος που δεν εξετάζει πρώτα τον εαυτό του και δεν κρίνει εάν είναι άξιος της μετοχής; Γι' αυτό λέει: «ας δοκιμάζει ο άνθρωπος τον εαυτό του και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο». Αν λοιπόν αυτός που από μόνος του ολισθαίνει σε κάποιο από τα ανθρώπινα πάθη και προσέρχεται χωρίς διάκριση, λέγεται ότι, επειδή μετέχει αναξίως, καταπατά τον Υιό του Θεού και καθίσταται άξιος τόσο μεγάλης καταδίκης, τότε εκείνος που αμαρτάνει ως προς την ίδια την ιερουργία και εξυβρίζει άμεσα το ίδιο το Κυριακό σώμα με τη μεταβολή και μετάπλαση προς το υποδεέστερο –διότι από ευλάβεια διστάζω να πω κάτι χειρότερο– και συνεπώς αθετεί την παράδοση και καταπατά Εκείνον που την παρέδωσε, ποιας και πόσο μάλλον χειρότερης και μεγαλύτερης τιμωρίας και κατηγορίας θα ήταν άξιος;

Πρέπει δε να απέχεις από τα θεία και φρικτά δώρα, εννοώ από το άχραντο σώμα και αίμα του δεσπότη μας και Κυρίου Ιησού Χριστού του Θεού. Σε συμβουλεύω δε να απέχεις και από την ίδια την ευλογία Του, το λεγόμενο κατακλαστό (αντίδωρο), μέχρις ότου αποβάλεις αμετάκλητα τη διάθεσή σου για τα φαύλα έργα της αμαρτίας και έως ότου αποκτήσεις προαίρεση αναπότρεπτη από το αγαθό, η οποία θα τρέφει τέλειο μίσος προς την αμαρτία. Όταν δε δεις τον εαυτό σου να έχει φτάσει σε αυτή την κατάσταση, τότε να προσέλθεις, αδελφέ, με αδίστακτη πίστη, μεταλαμβάνοντας όχι απλό άρτο και οίνο, αλλά το σώμα και το αίμα του Θεού, και μάλιστα του ίδιου του Θεού. Και έτσι θα γίνεις κοινωνός της δόξας Του, και δι' αυτών θα λάβεις καθαρισμό και τέλεια άφεση των δικών σου αμαρτιών, και θα αποκτήσεις μέσα σου την αιώνια ζωή, και θα γίνεις υιός του φωτός και της ημέρας. Εάν όμως υποδεχθείς τον Χριστό χωρίς να έχεις γίνει προηγουμένως τέτοιος, τότε οι δαίμονες, φθονώντας σε και βλέποντάς σε να καταφρονείς τον Θεό και να προσέρχεσαι αναξίως, θα συρρεύσουν σφοδρά εναντίον σου, και, ανατρέποντάς σε ανελέητα, θα σε ρίξουν πάλι στον βούρκο της ακολασίας. Και τότε θα γίνεις, αντί για χριστιανός, χριστοκτόνος και θα καταδικαστείς μαζί με εκείνους που Τον σταύρωσαν, όπως λέει ο Παύλος: «Διότι εκείνος που τρώγει και πίνει αναξίως το σώμα και το αίμα του Κυρίου, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου».

Διότι έτσι ενώνονται με τον Θεό εκείνοι που τρώνε από αυτόν τον άρτο και πίνουν από αυτό το ποτήριο αξίως, με επίγνωση και θεωρία του μυστηρίου, με ευαίσθητη ψυχή και καρδιά. Αντίθετα, όσοι το πράττουν αυτό αναξίως είναι κενοί από τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, τρέφοντας μόνο το σώμα τους, και όχι την ψυχή τους.

Δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος για να ξεπλυθεί ή να καθαριστεί το λερωμένο μας σκεύος και η μολυσμένη κατοικία μας. Διότι εγώ τίποτε περισσότερο δεν έμαθα από τις θείες Γραφές, ούτε μπόρεσα να γνωρίσω από τον ίδιο μου τον εαυτό. Επειδή ακούμε καθημερινά τον Απόστολο να λέει: «Ας δοκιμάζει, λέει, ο καθένας τον εαυτό του και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως το σώμα του Κυρίου, τρώει και πίνει κατάκριμα για τον εαυτό του»· και πάλι: «Εκείνος δε που τρώει αναξίως το σώμα και το αίμα του Κυρίου, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Εάν λοιπόν εκείνος που δεν επιδεικνύει άξιους καρπούς μετανοίας ελέγχεται ως ανάξιος από ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, πώς, πες μου, μπορεί ποτέ κάποιος να καθαριστεί χωρίς δάκρυα και να μεταλάβει αξίως των μυστηρίων, όσο αυτό εξαρτάται από τον ίδιο; Διότι αυτά είναι ο πρώτος καρπός της μετανοίας, και, όπως ακριβώς η βδελυρή ρεύση του σώματος και η γεμάτη ηδονή μίξη της καρδιάς με κάθε πάθος προσφέρεται από εμάς σαν ένα είδος θυσίας στον διάβολο, έτσι πάλι τα δάκρυα που χύνονται από αυτήν την καρδιά προσφέρονται ως ευπρόσδεκτη θυσία στον Δεσπότη και ξεπλένουν το αίσχος εκείνης της εμπαθούς ηδονής. Αυτό ακριβώς δήλωνε και ο Δαβίδ όταν έλεγε: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει».

Αυτός λοιπόν που μολύνει τη σάρκα δεν είναι μέλος του Χριστού, αυτός που μνησικακεί δεν είναι μέλος του Χριστού, αυτός που κυριεύεται από κάποιο άλλο πάθος δεν είναι μέλος του Χριστού, ούτε βέβαια είναι άξιος να μετέχει στα Άγια· διότι λέει ο Απόστολος: «Ας εξετάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο· διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει καταδίκη για τον εαυτό του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί κοιμώνται· διότι, αν κρίναμε αυστηρά τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Ώστε ας αγιαζόμαστε και ας καθαριζόμαστε, για να ονομαζόμαστε επάξια μέλη του Χριστού και να μετέχουμε στα Άγια. Εάν δε συμβαίνει ακόμη να ανάβει μέσα μας από απροσεξία κάποια πονηρή επιθυμία ή οργή ή φθόνος ή μίσος ή κάτι άλλο από όσα μισεί ο Θεός, δεν είναι παράξενο· αλλά πρέπει να επανερχόμαστε το ταχύτερο πάλι στην προηγούμενη καλή κατάσταση και να θεραπευόμαστε και να μην επιμένουμε στην κακία· διότι η επιμονή σε αυτήν επιφέρει αναπόφευκτη την καταδίκη. Ή μήπως και ο θάνατος δεν επέρχεται αιφνιδίως; Να, χθες επισκεφθήκαμε τον ασθενούντα επίσκοπο και τον βρήκαμε σε δεινή κατάσταση, ολότελα εξαντλημένο από τον πυρετό, γεμάτο αμηχανία από την αθυμία, να κοιτάζει από εδώ και από εκεί, και να μη βρίσκει πουθενά βοήθεια, παρά μόνο τη συνείδησή του, είτε καλή είναι αυτή είτε κακή.

Μεγάλη δύναμη έχουν τα δάκρυα, η κατάνυξη, και προ πάντων και μετά από όλα η μετάληψη των αγιασμάτων, για την οποία, δεν ξέρω πώς, βλέποντάς σας να αδιαφορείτε, απορώ πάρα πολύ, καθώς, αν μεν είναι Κυριακή, προσέρχεστε στα μυστήρια· αν όμως γίνει σύναξη κάποια άλλη μέρα, δεν προσέρχεστε καθόλου. Αν και στο μοναστήρι κάθε μέρα ήταν δυνατόν να κοινωνεί όποιος το επιθυμούσε, τώρα όμως αυτό γίνεται σπανιότερα και δεν υπάρχει πουθενά προσέλευση. Και αυτά τα λέω, όχι επειδή επιθυμώ να προσέρχεστε απλώς και όπως τύχει· διότι είναι γραμμένο: «Ας δοκιμάζει ο άνθρωπος τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο· διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κατάκριση για τον εαυτό του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Δεν λέω λοιπόν αυτό, μη γένοιτο· αλλά για να καθαρίζουμε, όσο είναι δυνατόν, τους εαυτούς μας με την επιθυμία της κοινωνίας, και να γινόμαστε άξιοι της δωρεάς· διότι ο προκείμενος άρτος είναι μετοχή στη ζωή. Διότι λέει ο Κύριος: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό· εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος που εγώ θα δώσω, είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου». Και πάλι: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Είδες ανέκφραστη και άπειρη δωρεά; Όχι μόνο πέθανε για εμάς, αλλά και προσέφερε τον εαυτό Του σε εμάς ως εστίαση. Τι είναι πιο αποδεικτικό από αυτό για την κραταιά αγάπη;