Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:30

Πώς όμως και στον Εζεκία και στους Νινευίτες, όταν το ζήτησαν, ο Θεός τούς πρόσθεσε ζωή; Απόκριση: Η πηγή της σοφίας, το μεγάλο δοχείο της γνώσεως, ο απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Κορινθίους αναφέρει: «Διότι εκείνος που τρώει τον άρτο και πίνει το αίμα του Κυρίου αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του· και γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Προσέξτε με μεγάλη ακρίβεια. Επειδή κοινωνείτε αναξίως, λέει, πεθαίνετε οι πολλοί. Επομένως, εάν κοινωνούσαν αξίως, δεν θα πέθαιναν τότε. Και πού, λοιπόν, αναζητούμε το όριο της ζωής που προβάλλεται από πολλούς από εμάς; Και πάλι, προς τον Ελιφάζ τον Θαιμανίτη λέει ο Θεός: «Αμάρτησες εσύ και οι δύο φίλοι σου, και εάν δεν ήταν ο δούλος μου ο Ιώβ, θα σας είχα εξολοθρεύσει». Επομένως, χάρη στην αρετή του Ιώβ ενώπιον του Θεού δεν πέθαναν, και όχι επειδή δεν είχε συμπληρωθεί το όριο της ζωής τους. Εάν όμως, όπως νομίζουν μερικοί, οι ημέρες του ανθρώπου είναι σταθερά προκαθορισμένες και ορισμένες, τότε κανένας που πρόκειται να πεθάνει μέσα σε ανομίες ας μην προστρέχει σε αγίους άνδρες για να ζητήσει από τον Θεό τη ζωή και την επιστροφή του· κανένας ας μην ικετεύει τον Θεό για τη ζωή των παιδιών του. Διότι το όριο είναι όριο, και σύμφωνα με αυτούς είναι αδύνατον να υπάρξει σε αυτό καμία προσθήκη.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και εισήλθε ο Ιησούς στο ιερό του Θεού, και έδιωξε όλους όσοι πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α'. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε εκείνους που δεν έχουν; Εάν, λοιπόν, κάποιος πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, ώστε να μη συγκεντρώνεστε προς κατάκριση.

Διότι δεν οφείλονται όλες οι ασθένειες στη φύση μας, ούτε προέρχονται σε εμάς από κακή διατροφή ή από κάποιες άλλες σωματικές αιτίες, για τις οποίες βλέπουμε ότι ορισμένες φορές χρησιμεύει η ιατρική. Διότι πολλές φορές οι ασθένειες αποτελούν και μάστιγες των αμαρτημάτων, οι οποίες επιβάλλονται για να μας οδηγήσουν σε επιστροφή στον Θεό. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί»· και, «εξαιτίας αυτού υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Διότι, εάν ανακρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Αυτοί λοιπόν οφείλουν να παραμένουν ήσυχοι και, αφήνοντας τις ιατρικές μεθόδους, πρέπει να υπομένουν όσα τους επιβάλλονται, όταν αναγνωρίζουμε τα σφάλματά μας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα απέναντί Του»· και να αποδεικνύουν τη διόρθωσή τους με το να παράγουν καρπούς άξιους της μετανοίας, και να θυμούνται τον Κύριο που είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Άλλοτε πάλι αυτό συμβαίνει και κατόπιν αιτήματος του πονηρού, όταν ο φιλάνθρωπος Δεσπότης συγκαταβαίνει να τον βάλει στον αγώνα απέναντι σε έναν μεγάλο αγωνιστή, καταρρίπτοντας έτσι την αλαζονεία του μέσω της άκρας υπομονής των δούλων Του· πράγμα το οποίο έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη στην περίπτωση του Ιώβ.

Ο διάκονος λέγει: Προσευχηθείτε. Ο ιερέας λέγει: Ειρήνη σε όλους. Ευχή της κλάσεως, του αγίου Βασιλείου. Ο Θεός μας, ο Θεός της σωτηρίας, Εσύ δίδαξέ μας να σε ευχαριστούμε επάξια για τις ευεργεσίες σου, τις οποίες έκανες και κάνεις πάντοτε σε εμάς. Εσύ είσαι ο Θεός μας, που δέχθηκες τα δώρα αυτά· καθάρισέ μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, και δίδαξέ μας να επιτελούμε αγιωσύνη με τον φόβο σου, ώστε, υποδεχόμενοι τη μερίδα των αγιασμάτων σου με καθαρή τη μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, να ενωθούμε με το άγιο σώμα και αίμα του Χριστού σου, λαμβάνοντας αυτά επάξια. Ας έχουμε τον Χριστό να κατοικεί στις καρδιές μας, και ας γίνουμε ναός του Αγίου σου Πνεύματος. Ναι, Θεέ μας, και κανέναν από εμάς να μην κάνεις ένοχο αυτών των φρικτών σου μυστηρίων, ούτε ασθενή στην ψυχή και στο σώμα, εξαιτίας του να μεταλαμβάνει αυτά αναξίως. Αλλά δώσε μας μέχρι την τελευταία μας αναπνοή να υποδεχόμαστε επάξια την ελπίδα των αγιασμάτων σου, ως εφόδιο αιώνιας ζωής, ως ευπρόσδεκτη απολογία ενώπιον του φοβερού βήματος του Χριστού σου, ώστε να γίνουμε και εμείς, μαζί με τους αγίους που σε ευαρέστησαν από τους αιώνες, μέτοχοι των αιώνιων αγαθών σου, τα οποία ετοίμασας για όσους σε αγαπούν, Κύριε. Και αξίωσέ μας, Δέσποτα, με παρρησία, ακατάκριτα να τολμούμε να επικαλούμαστε Εσένα, τον επουράνιο Θεό Πατέρα, και να λέμε, κ.λπ.

Ότι δε πολλές φορές δεχόμαστε πλήγματα όταν σφάλλουμε και λυπούμε τον Θεό, το επιμαρτυρεί διακηρύσσοντας ο σοφότατος Παύλος: «Γι' αυτό ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται· διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Κρινόμενοι δε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». <Έφυγε ο άνθρωπος και είπε στους Ιουδαίους ότι ο Ιησούς είναι αυτός που τον έκανε καλά.> Αναγγέλλει τον Ιησού στους Ιουδαίους, όχι για να πιαστούν ως ασεβείς τολμώντας να πράξουν κάτι φοβερό εναντίον Του, αλλά για να γνωρίσουν, αν ήθελαν και αυτοί να θεραπευτούν, τον αξιοθαύμαστο ιατρό. Διότι, πρόσεξε πως αυτός ήταν ο σκοπός του. Επειδή δεν προσέρχεται σαν κάποιος από αυτούς που αγαπούν τις κατηγορίες αναγγέλλοντας ότι ο Ιησούς είναι αυτός που του έδωσε εντολή να περπατήσει το Σάββατο, αλλά ότι είναι εκείνος που τον έκανε καλά. Αυτό δεν έδειχνε πως έκανε κάτι άλλο, παρά μόνο ότι τους υποδείκνυε τον ιατρό. <Και γι' αυτό οι Ιουδαίοι καταδίωκαν τον Ιησού και ζητούσαν να τον σκοτώσουν, επειδή τα έκανε αυτά το Σάββατο. Ο δε Ιησούς τους αποκρίθηκε.> Ο λόγος δεν παρέχει σε αυτά μια απλή εξήγηση της παράνοιας των Ιουδαίων. Διότι ο Ευαγγελιστής δεν καταδεικνύει μόνο ότι Τον καταδιώκουν, αλλά και για ποιους λόγους δεν ντρέπονται να το πράττουν αυτό, επισημαίνοντας πάλι με μεγάλη έμφαση: «Επειδή τα έκανε αυτά το Σάββατο».

Άραγε, θα πει κάποιος, ο Κύριος διδάσκει ως δόγμα και τώρα σε εμάς λέγοντας αυτά, ότι δηλαδή γι' αυτόν και μόνο τον λόγο υποφέρουν τα σώματα των ανθρώπων, για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτά; Αλλά καθόλου δεν μου φαίνεται έτσι, μάλλον είναι εντελώς παράλογο να σκέφτεται και να φρονεί κανείς με αυτόν τον τρόπο· διότι δεν λέει τέτοια πράγματα δογματίζοντας, όπως ίσως θα νομίσει κανείς. Διότι το ότι έχει συμβεί σε κάποιους να πλήττονται εξαιτίας αμαρτιών, το έχουμε μάθει πολλές φορές από τις ιερές Γραφές. Ο Παύλος, για παράδειγμα, γράφει σαφώς σε εκείνους που τολμούν να προσέρχονται στο θείο θυσιαστήριο σαν με άνιπτα πόδια, και να αγγίζουν τη μυστική ευλογία με βέβηλο και ανόσιο χέρι: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Ώστε, σε εκείνους που αρρώστησαν και πέθαναν, μερικές φορές η πάθηση επέρχεται ως θεία οργή. Αλλά και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν απάλλαξε τον παραλυτικό από τη μακροχρόνια νόσο και παραδόξως τον ανέδειξε υγιή, είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Λέει δηλαδή αυτά, επειδή ήταν ενδεχόμενο και πιθανό να βρεθεί σε χειρότερη κατάσταση εξαιτίας της αμαρτίας του, εάν δεν πρόσεχε, εφόσον είχε ήδη διαφύγει τον κίνδυνο και είχε σωθεί μία φορά με τη δική Του χάρη.

Καθώς λοιπόν ο καιρός φέρνει σε όσους έχουν τη συνήθεια να εργάζονται φιλότιμα την εκπλήρωση των επιθυμιών τους, ας φύγει μακριά η ραθυμία, και ας θεωρηθεί άξια κάθε επαίνου η αγρυπνία και η υπομονή. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα κατορθώσουν να μετάσχουν πλούσια σε κάθε έπαινο. Επομένως, επειδή «το πάσχα μας εθυσιάσθη, ο Χριστός», καθώς μας διαβεβαιώνει και ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, «ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και ας επιτελέσουμε αγιοσύνη με φόβο Θεού», για να μην αγγίξουμε τα ιερά με άπλυτα χέρια και, ατιμάζοντας με αμέλεια το θείο Του μυστήριο, επισύρουμε πάνω στα ίδια μας τα κεφάλια την τιμωρία που ταιριάζει στους ανόσιους. Διότι τέτοια επιστολή στέλνει και ο θεσπέσιος Παύλος σε όσους έχουν τη συνήθεια να το πράττουν αυτό: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά κρινόμενοι, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επομένως, συλλέγοντας από τις Ιερές Γραφές όσα συντελούν σε αυτό, ώστε να δείξουμε με ποιον τρόπο πρέπει να εορτάζουμε άγια και πανάγια, για να προσέλθουμε έπειτα στην πνευματική μετάληψη του Σωτήρα όλων μας Χριστού, εμπρός λοιπόν, εμπρός ας τα αναφέρουμε.

Συμβουλεύει δε ωφέλιμα ότι πρέπει να πλένονται εκείνοι που επιθυμούν να εισέλθουν στα Άγια των αγίων, και οι επιμελητές των ιερών έργων, για να μην πεθάνουν. Διότι είναι πράγμα επισφαλές και αληθινά επιζήμιο, το να πλησιάζουν τον Θεό όσοι δεν έχουν καθαριστεί. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφός Παύλος μάς παραγγέλλει, εάν επιθυμούμε να μεταλάβουμε τη μυστική ευλογία, να εξετάζουμε τον εαυτό μας, και έτσι λοιπόν να προσερχόμαστε. Το ότι δε η αμέλεια σε αυτά τα ζητήματα είναι πράγμα γεμάτο κινδύνους, το αποκαλύπτει λέγοντας: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κατακρινόμασταν».

Βλέπετε σαφώς ότι όχι μόνο ο θάνατος, αλλά και τα νοσήματα και οι αρρώστιες του σώματος είχαν την αρχή τους από την αμαρτία; Αυτό μας το δείχνει και ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, ο οποίος, όταν επρόκειτο να θεραπεύσει τον παράλυτο στην Καπερναούμ που τον κατέβαζαν τέσσερις μπροστά του, του λέει: «τέκνο, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», βγάζοντας από πριν, τρόπον τινά, το κεντρί και αποβάλλοντας την αιτία της νόσου, και τότε επιφέροντας τη θεραπεία. Προς εκείνον δε που βρισκόταν κατάκοιτος στην Ιερουσαλήμ κοντά στην προβατική κολυμβήθρα, του λέει μετά τη θεραπεία: «ιδού, έχεις γίνει υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Αυτό γνωρίζοντας και ο Παύλος, ότι δηλαδή τα περισσότερα από τα νοσήματα προέρχονται από την αμαρτία, αφού είπε για εκείνον που προσέρχεται αναξίως στη μυστική τράπεζα, ότι τρώει και πίνει την καταδίκη του, έπειτα λέει: «γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί». Αλλά και οι φθορές της θνητής φύσεως, από τις οποίες προέρχεται κάθε νόσημα, είχαν οπωσδήποτε την αρχή τους από την αμαρτία. Είναι δε σπάνιοι εκείνοι που πάσχουν για τη δόξα του Θεού, όπως ο εκ γενετής τυφλός που θεραπεύθηκε από τον Κύριο.

Για το ότι, λοιπόν, τα πταίσματα όσων δοκιμάζονται εδώ εξαλείφονται, αδιάσειστος μάρτυρας είναι ο θεόπνευστος Παύλος, ο οποίος λέει για όσους μετέλαβαν αναξίως τα Μυστήρια: «Γι’ αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί· διότι, αν κρίναμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όσα ειπώθηκαν προς τον πλούσιο που κατακαιγόταν εκφράζουν την ίδια έννοια: «Απόλαβες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου, και ομοίως ο Λάζαρος τα κακά», δηλαδή: Αν έχεις πράξει κάτι καλό, έλαβες ήδη την ανταμοιβή σου, ζώντας μέσα στην τρυφή και χωρίς να δοκιμάσεις καμία μεταβολή της τύχης· αν πάλι και εκείνος είχε διαπράξει κάποιο παράπτωμα, έλαβε ήδη την ανταπόδοσή του, καθώς αναλώθηκε μέσα στην απαρηγόρητη φτώχεια.

Δʹ. Ας μην ταραζόμαστε, λοιπόν, και κανείς, βλέποντας τους πονηρούς να ευημερούν, ας μην ταράζεται. Δεν γίνεται εδώ η ανταπόδοση, ούτε της πονηρίας ούτε της αρετής· κι αν πάλι κάπου γίνεται ανταπόδοση και της πονηρίας και της αρετής, δεν είναι ανάλογη με την αξία, αλλά γίνεται απλώς σαν μια πρόγευση της κρίσεως, ώστε εκείνοι που δυσπιστούν για την ανάσταση, έστω και με αυτά να σωφρονίζονται εδώ. Όταν λοιπόν δούμε κάποιον πονηρό να πλουτίζει, ας μην απογοητευόμαστε· όταν δούμε κάποιον αγαθό να υποφέρει, ας μην ταραζόμαστε· διότι εκεί [στην άλλη ζωή] βρίσκονται οι στέφανοι, εκεί και οι κολάσεις. Εξάλλου, δεν συμβαίνει ούτε ο κακός να είναι απολύτως κακός, αλλά έχει και αυτός κάποια καλά, ούτε ο αγαθός να είναι απολύτως αγαθός, αλλά έχει και κάποια αμαρτήματα. Όταν λοιπόν ευημερεί ο πονηρός, να γνωρίζεις ότι αυτό αποβαίνει εις βάρος του· διότι απολαμβάνει εδώ, προκειμένου να λάβει εδώ την ανταμοιβή για εκείνα τα λίγα καλά [που έπραξε], ώστε εκεί πλέον να τιμωρηθεί ολοκληρωτικά. Και μακάριος προπαντός είναι εκείνος που τιμωρείται εδώ, ώστε, αφού αποβάλει όλα του τα αμαρτήματα, να αναχωρήσει δόκιμος και καθαρός, και απαλλαγμένος από ευθύνες. Και διδάσκοντάς μας αυτό ο Παύλος, λέει: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται [πεθαίνουν]»· και πάλι: «Παραδώστε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα εκείνη την ημέρα».

Και αυτό το φανερώνει ο Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Γι’ αυτό ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και έχουν κοιμηθεί αρκετοί». Και πώς, λέει, συμβαίνει αυτό, όταν προσερχόμαστε μία φορά τον χρόνο; Διότι αυτό ακριβώς είναι το φοβερό, ότι δεν καθορίζεις την αξία της προσέλευσης με την καθαρότητα της διάνοιας, αλλά με το χρονικό διάστημα, και θεωρείς ότι αυτό είναι ευλάβεια, το να μην προσέρχεσαι πολλές φορές, αγνοώντας ότι η ανάξια προσέλευση, έστω και αν συμβεί μία φορά, προκαλεί μολυσμό· ενώ η άξια, έστω και αν γίνεται πολλές φορές, σώζει. Δεν αποτελεί θράσος η συχνή προσέλευση, αλλά η ανάξια, ακόμη και αν κάποιος προσέλθει μόνο μία φορά σε ολόκληρη τη ζωή του. Εμείς όμως βρισκόμαστε σε τέτοια ανόητη και άθλια κατάσταση, ώστε, ενώ διαπράττουμε αμέτρητα κακά καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, δεν φροντίζουμε καθόλου να τα αποβάλουμε, νομίζουμε δε ότι αρκεί το να μην αποτολμούμε συνεχώς και να μην ορμούμε υβριστικά στο σώμα του Χριστού, χωρίς να σκεπτόμαστε ότι και εκείνοι που σταύρωσαν τον Χριστό, μία φορά τον σταύρωσαν. Μήπως, λοιπόν, επειδή έγινε μία φορά, είναι μικρότερο το αμάρτημα; Και ο Ιούδας μία φορά τον πρόδωσε. Τι λοιπόν; Μήπως αυτό τον έσωσε; Γιατί, επομένως, προσεγγίζουμε το πράγμα με βάση τον χρόνο; Ο χρόνος της προσέλευσης ας είναι για εμάς η καθαρή συνείδηση. Δεν έχει τίποτα περισσότερο το μυστήριο που τελείται το Πάσχα από αυτό που τελείται τώρα· ένα και το αυτό είναι, η ίδια χάρη του Πνεύματος υπάρχει· πάντοτε είναι Πάσχα. Το γνωρίζετε οι μυημένοι αυτό που λέω. Και την Παρασκευή, και το Σάββατο, και την Κυριακή, και σε ημέρα μνήμης μαρτύρων, η ίδια θυσία επιτελείται.

«Μην βράζεις λοιπόν το άγιο κρέας», λέγει, «αναμειγνύοντάς το με καρυκεύματα, αλλά να τρώγεται μόνο «ψημένο στη φωτιά», πράγμα που υποδηλώνει τον έντονο ζήλο που είναι απαλλαγμένος από τη φιληδονία. Διότι «εκείνος που είναι φιλήδονος δεν είναι φιλόθεος», όπως λέγει ο Παύλος, και για εκείνους των οποίων «θεός τους είναι η κοιλιά», για αυτούς ο Θεός δεν είναι πραγματικός θεός· ούτε γίνονται αποδεκτοί από τον απόστολο εκείνοι που μετατρέπουν τη θεία Ευχαριστία σε πολυτελή συμπόσια, καθιστώντας την αγιαστική κοινωνία αφορμή για πολλή και ποικίλη βρώση και πόση. Προς αυτούς ο Παύλος λέγει: «Αυτό δεν σημαίνει ότι τρώτε το Κυριακό δείπνο· διότι την ώρα του φαγητού καθένας βιάζεται να φάει το δικό του δείπνο, και έτσι άλλος μεν πεινάει, άλλος δε μεθάει. Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την εκκλησία του Θεού και ντροπιάζετε αυτούς που δεν έχουν; Τι να σας πω; Να σας επαινέσω; Σε αυτό δεν σας επαινώ». Λέγει δε ότι εξαιτίας αυτής της απρόσεκτης χρήσης του αγίου βρώματος τούς συμβαίνουν οι δοκιμασίες, επειδή δεν προσέρχονται στο άγιο με άγιο τρόπο· «Γι' αυτό», λέγει, «υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί πεθαίνουν».

γ΄. Και τον Παύλο μπορεί να ακούσει κανείς να λέει τούτο, ότι πολλές φορές το πλήθος των αμαρτιών προκάλεσε πρόωρους θανάτους. Διότι «γι' αυτό», λέει, «υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Το ότι όμως οι φτωχοί που διατρέφονται δεν επιτρέπουν να συμβεί τίποτα τέτοιο, αλλά, ακόμη και αν συμβεί κάτι απροσδόκητο, επιφέρουν την ταχύτατη διόρθωσή του, μάθε το από την κοπέλα στην Ιόππη. Διότι, όταν αυτή κειτόταν κάποτε νεκρή, την περιστοίχισαν οι φτωχοί που τρέφονταν από εκείνη και με τα δάκρυά τους την ανέστησαν και την επανέφεραν στη ζωή. Τόσο πολύ πιο ωφέλιμη είναι η προσευχή των χηρών και των φτωχών από κάθε γέλιο και χορό. Διότι εδώ η τέρψη διαρκεί μία ημέρα, ενώ εκεί το κέρδος είναι διηνεκές. Αναλογίσου πόσο σπουδαίο πράγμα είναι να εισέρχεται η νύφη στην οικία του νυμφίου έχοντας λάβει τόσες πολλές ευλογίες στο κεφάλι της.

Γι' αυτό και στον πλούσιο έλεγε ο Αβραάμ, ότι ο Λάζαρος έλαβε τα κακά στη ζωή του, και εδώ παρηγορείται. Και ο Παύλος στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους έγραφε: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και αυτόν που είχε πορνεύσει, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον παρέδωσε σε όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του· δείχνοντας έτσι ότι ο παρών πειρασμός κατεργάζεται τη σωτηρία, και ότι οι κίνδυνοι, για όσους τους υπομένουν με ευχαριστία, αποτελούν το μέγιστο μέσο κάθαρσης της ψυχής. Ότι, λοιπόν, οι πιστοί υφίσταντο θλίψεις και υπέφεραν μύρια δεινά, τόσο οι μαθητές όσο και οι διδάσκαλοι, και δεν μπορούσαν ούτε για λίγο να ανασάνουν, όντας περικυκλωμένοι από παντού από ποικίλους και κάθε λογής πολέμους, ο λόγος το απέδειξε επαρκώς, και στους φιλόπονους είναι δυνατόν να σταχυολογήσουν από τις θείες Γραφές ακόμη περισσότερα από όσα έχουν ειπωθεί.

Και ο Παύλος επίσης λέει: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς»· επειδή αμάρταναν, μετέχοντας στα μυστήρια χωρίς καθαρή συνείδηση. Ακόμη και αυτόν που είχε πορνεύσει τον παραδίδει σε ασθένεια του σώματος, επιβάλλοντας αυτήν την τιμωρία για τα αμαρτήματά του. Βεβαίως, αυτό δεν αποτελεί πάντοτε επιτίμιο για αμαρτήματα, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου το γεγονός γίνεται αφορμή για στεφάνους, όπως στην περίπτωση του Λαζάρου και του Ιώβ. Και δεν προκαλούνταν από τα αμαρτήματα μόνο ασθένειες, αλλά και άλλες σωματικές βλάβες, όπως η λέπρα του Οζία εξαιτίας της αναίδειας του φρονήματός του, και όπως το χέρι του βασιλέως Ιεροβοάμ, το οποίο υπέστη ξηρότητα εξαιτίας της έπαρσης και της αλαζονείας του. Αλλά και η γλώσσα του Ζαχαρία δεν παιδαγωγήθηκε για άλλη αιτία, παρά εξαιτίας της αμαρτίας της ψυχής του. Επειδή, λοιπόν, και στους Ιουδαίους η σωματική ευεξία, η ακμή και η καύχηση για αυτά τα πλεονεκτήματα γίνονταν αφορμή έπαρσης, υπέσκαψε τη ρίζα της αλαζονείας, νουθετώντας τους, κάνοντάς τους καλύτερους και προσφέροντάς τους μεγαλύτερα αγαθά από εκείνα που τους αφαιρούσε. Διότι ποια βλάβη υπάρχει στο να ασθενεί το σώμα, όταν μέσα από αυτό παιδαγωγείται η ψυχή;

Και για να μάθετε ότι άλλοι μεν κολάζονται εδώ, άλλοι δε εκεί, και άλλοι και εδώ και εκεί, ακούστε τι λέει ο Παύλος, κατηγορώντας εκείνους που κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια· διότι, αφού είπε ότι «Εκείνος που τρώει και πίνει το σώμα και το αίμα του Κυρίου αναξίως, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Χριστού», πρόσθεσε αμέσως: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμούνται. Διότι, εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Αλλά ας μην βιαζόμαστε, αλλά ας προχωρήσουμε με τάξη στη διήγηση της παραβολής. «Επειδή όμως δεν είχε να αποδώσει τα οφειλόμενα», λέει. Τι σημαίνει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει»; Πάλι αποτελεί επίταση της αγνωμοσύνης· διότι όταν λέει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει», δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά ότι ήταν έρημος από πνευματικά κατορθώματα και δεν είχε κανένα αγαθό έργο, ώστε να του υπολογιστεί για την απαλλαγή από τα αμαρτήματά του· διότι υπολογίζονται, υπολογίζονται οπωσδήποτε σε εμάς τα αγαθά κατορθώματα για την απαλλαγή των αμαρτημάτων, όπως ακριβώς και η πίστη για δικαίωση. Διότι «σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη». Και τι να πω για πίστη και κατορθώματα, τη στιγμή που ακόμη και οι θλίψεις υπολογίζονται σε εμάς για την εξάλειψη των αμαρτημάτων; Και αυτό βέβαια το φανερώνει ο Χριστός μέσα από την παραβολή του Λαζάρου, παρουσιάζοντας τον Αβραάμ να λέει προς τον πλούσιο, ότι ο Λάζαρος έλαβε κατά τη ζωή του τα δεινά, και γι' αυτό εδώ τώρα παρηγορείται. Το φανερώνει δε και ο Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους σχετικά με εκείνον που είχε πορνεύσει, λέγοντας τα εξής: «Παραδώστε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». Και παρηγορώντας κάποιους άλλους που είχαν αμαρτήσει, έλεγε τα εξής: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

ΣΤ΄. Αυτό δήλωσε και ο Παύλος· διότι, ελέγχοντας τους Κορινθίους για κάποια αμαρτία, λέει: «Γι' αυτό πολλοί μεταξύ σας είναι ασθενείς και άρρωστοι»· γι' αυτό και ο Χριστός προηγουμένως εξαλείφει την αιτία των κακών, και λέγοντας: «Έχε θάρρος, τέκνο, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», ανορθώνει το φρόνημά του και διεγείρει την καταβεβλημένη του ψυχή· διότι ο λόγος γινόταν έργο και, εισερχόμενος στη συνείδηση, άγγιζε την ίδια την ψυχή και απέβαλλε κάθε αγωνία. Επειδή τίποτα δεν προκαλεί τόση ευφροσύνη και δεν προσφέρει τόσο θάρρος, όσο το να μην κατηγορεί κανείς τον εαυτό του για τίποτα.

Η΄. Έχοντας λοιπόν αυτά στον νου σου, πάψε να κατηγορείς τον Δεσπότη, κατανοώντας ότι ο Θεός δεν αφήνει έναν τέτοιον άνθρωπο να υποφέρει επειδή τον εγκαταλείπει, αλλά επειδή επιθυμεί να τον στεφανώσει και να τον αναδείξει λαμπρότερο. Αν πάλι δεις κάποιον αμαρτωλό να τιμωρείται, θυμήσου τον παραλυτικό που βρισκόταν τριάντα οκτώ χρόνια στο κρεβάτι του. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι και εκείνος παραδόθηκε τότε σε εκείνη την ασθένεια εξαιτίας των αμαρτιών του, άκουσε τον Χριστό που λέει: «Ιδού, έχεις γίνει καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Διότι, όταν τιμωρούμαστε, είτε εξοφλούμε τις ποινές των αμαρτημάτων μας, είτε λαμβάνουμε αφορμή για στεφάνια δόξας, αν υποφέρουμε ενώ ζούμε με ενάρετα έργα. Επομένως, είτε ζούμε εν δικαιοσύνη είτε εν αμαρτία, η παιδαγωγική τιμωρία μάς είναι χρήσιμη, καθώς άλλοτε μας κάνει πιο λαμπρούς και άλλοτε μας καθιστά πιο συνετούς, ελαφρύνοντας για εμάς τη μέλλουσα τιμωρία. Για να κατανοήσεις, μάλιστα, ότι όποιος τιμωρείται εδώ και το υπομένει με ευγνωμοσύνη είναι δυνατόν να τύχει ηπιότερης τιμωρίας εκεί, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Εάν όμως κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι δε από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Βασιλικό ένδυμα είναι το δεσποτικό σώμα. Τη βασιλική πορφύρα, όμως, και εκείνος που την έσκισε και εκείνος που τη μόλυνε με ακάθαρτα χέρια, το ίδιο την εξύβρισαν· γι' αυτό και τιμωρούνται το ίδιο. Το ίδιο συμβαίνει και με το σώμα του Χριστού. Οι μεν Ιουδαίοι το έσκισαν με τα καρφιά πάνω στον σταυρό, εσύ όμως το μολύνεις ζώντας μέσα στις αμαρτίες, με ακάθαρτη γλώσσα και διάνοια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος επισείει εναντίον σου την ίδια τιμωρία, και προσθέτει λέγοντας: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Έπειτα, δείχνοντας ότι εκείνοι που ζητούν ευθύνες από τον εαυτό τους για τα αμαρτήματά τους εδώ στη γη, δικάζοντας οι ίδιοι τα σφάλματά τους και μην πέφτοντας πλέον στα ίδια, θα μπορέσουν να διασώσουν τον εαυτό τους από την επερχόμενη εκείνη, φοβερή και αδυσώπητη καταδίκη, πρόσθεσε λέγοντας: «Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην καταδικαστούμε μαζί με τον κόσμο».

Διότι το ότι, μαζί με τη λύπη, και ο θάνατος αναιρεί την αμαρτία, είναι φανερό και από τους μάρτυρες, είναι φανερό και από όσα είπε ο Παύλος προς αυτούς που αμαρτάνουν, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται»· επειδή αμαρτάνετε, λέει, πεθαίνετε, ώστε με τον θάνατο να εξαλειφθούν τα αμαρτήματα. Πρόσθεσε λοιπόν λέγοντας: «Διότι αν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όπως ακριβώς το σκουλήκι γεννιέται από το ξύλο και κατατρώει το ξύλο, και ο σκόρος κατατρώει το μαλλί, έχοντας από αυτό την προέλευσή του, έτσι η λύπη και ο θάνατος γεννήθηκαν από την αμαρτία και κατέφαγαν την αμαρτία. Ας μη φοβόμαστε λοιπόν τον θάνατο, αλλά ας φοβόμαστε μόνο την αμαρτία, και μόνο για εκείνη ας θλιβόμαστε. Και τα λέω αυτά, όχι επειδή προσδοκώ κάτι κακό —μη γένοιτο—, αλλά επειδή θέλω εσείς, έχοντας αυτόν τον φόβο, να διακατέχεστε πάντοτε από αυτή τη διάθεση και να εκπληρώνετε τον νόμο του Χριστού με τα έργα σας· «Διότι εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει», λέει, «δεν είναι άξιός μου». Αυτό όμως το έλεγε όχι για να βαστάζουμε ένα ξύλο στους ώμους μας, αλλά για να έχουμε πάντοτε τον θάνατο μπροστά στα μάτια μας, όπως ακριβώς και ο Παύλος πέθαινε καθημερινά, περιγελούσε το τέλος της ζωής και περιφρονούσε τον παρόντα βίο.

Και ο Παύλος λέει: Παραδώστε τον τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα. Και γράφοντας στους Κορινθίους έλεγε: Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο.

Και όμως, τι είναι χειρότερο από τον θάνατο; Δεν θεωρείται αυτό το αποκορύφωμα των ανθρώπινων κακών, το φοβερό και αφόρητο, που είναι άξιο αναρίθμητων θρήνων; Δεν είπε ο Παύλος ότι αυτή είναι η τιμωρία για τη βαρύτερη παράβαση; Διότι για εκείνους που προσεγγίζουν αναξίως τα ιερά μυστήρια και μετέχουν σε εκείνη τη φρικτή τράπεζα, είπε ότι πληρώνουν αυτήν την ποινή, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί πεθαίνουν». Μήπως και όλοι οι νομοθέτες δεν καταδικάζουν σε αυτήν την ποινή εκείνους που διαπράττουν τα πιο ανίατα εγκλήματα; Και ο Θεός, επίσης, δεν επέβαλε αυτήν ως την έσχατη τιμωρία στον Νόμο για όσους διαπράττουν μεγάλα αμαρτήματα; Δεν ήταν εξαιτίας του φόβου αυτού που εκείνος ο πατριάρχης, ο οποίος νίκησε ακόμη και την ίδια τη φύση, καταδέχτηκε να παραδώσει τη γυναίκα του στις βαρβαρικές ηδυπάθειες και στην αιγυπτιακή τυραννία, και ο ίδιος σκηνοθέτησε το δράμα της προσβολής και παρακαλούσε τη γυναίκα του να υποκριθεί μαζί του σε αυτήν τη σκληρή τραγωδία; Και ούτε καν ντρέπεται να ομολογήσει την αιτία μιας τέτοιας σκηνοθεσίας: «Διότι θα συμβεί», λέει, «όταν σε δουν να λάμπεις έτσι στην ακμή της ηλικίας σου και να κυριαρχείς με το κάλλος του προσώπου σου, να με σκοτώσουν, ενώ εσένα να σε κρατήσουν. Πες, λοιπόν, ότι είσαι αδελφή μου, για να μου φερθούν καλά εξαιτίας σου και να σωθεί η ζωή μου χάρη σε σένα». Είδες φόβο; Είδες τρόμο να συγκλονίζει εκείνη την υψηλή και φιλοσοφημένη ψυχή; Είδες τον αδάμαντα να λυγίζει από την αγωνία;

Ότι αυτοί που αμαρτάνουν και δεν τιμωρούνται δεν πρέπει να παίρνουν θάρρος, αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει μάλλον να φοβούνται. Επομένως, όταν αμαρτάνουμε υπέρμετρα και δεν παθαίνουμε κανένα κακό, ας μην παίρνουμε θάρρος, αλλά γι' αυτό ακριβώς ας φοβόμαστε περισσότερο. Διότι, έστω και αν δεν κριθούμε εδώ από τον Θεό, εκεί θα κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Και αυτή πάλι δεν είναι δική μου απόφαση, αλλά του Χριστού, ο Οποίος ομιλεί μέσω του Παύλου. Διότι, απευθυνόμενος σε αυτούς που μεταλαμβάνουν αναξίως τα μυστήρια, λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, εάν εξετάζαμε τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Υπάρχουν βέβαια εκείνοι που έχουν ανάγκη μόνο από την εδώ τιμωρία, όταν τα αμαρτήματά τους είναι περιορισμένα και, αφού τιμωρηθούν, δεν επιστρέφουν πάλι στα προηγούμενα, μιμούμενοι τον σκύλο που γυρίζει στο ίδιο του το ξέρασμα. Υπάρχουν όμως και αυτοί που, λόγω της υπερβολικής τους κακίας, εκτίουν την ποινή τους και εδώ και εκεί· ενώ άλλοι θα υποστούν την τιμωρία μόνο εκεί, επειδή διέπραξαν τα χειρότερα από όλα τα αμαρτήματα, και δεν αξιώθηκαν να μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι, λέει, «μαζί με τους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν», καθώς φυλάσσονται για να τιμωρηθούν μαζί με τους δαίμονες. «Φύγετε», λέει, «από εμένα, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη τη βαριά αμαρτία και καταδίκασε το κοινό γένος όλων των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε μόχθο. Η γυναίκα όμως, η οποία αμάρτησε βαρύτερα, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε η αμαρτία του Αδάμ, συγκρινόμενη με τη δική της, να μη θεωρείται καν αμαρτία —διότι, όπως λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση— αυτή, λοιπόν, που απατήθηκε και έπεσε σε παράβαση και ετοίμασε το δηλητηριώδες φάρμακο και για τον εαυτό της και για τον άνδρα της, καταδικάζεται σε μεγαλύτερη λύπη, η οποία είναι ικανή να την καταπονήσει περισσότερο και από τον ίδιο τον μόχθο. «Πολλαπλασιάζοντας», λέει, «θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πουθενά δεν γίνεται λόγος για κόπο, πουθενά για ιδρώτα, πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό και την τιμωρία που προέρχεται από αυτά, η οποία ισοδυναμεί με πόνους και αμέτρητους θανάτους, ή μάλλον είναι και κατά πολύ βαρύτερη. Και όμως, τι είναι χειρότερο από τον θάνατο; Αυτός δεν θεωρείται το κορύφωμα των ανθρώπινων κακών, το φοβερό και ανυπόφορο, που είναι άξιο για αμέτρητους θρήνους; Δεν όρισε ο Παύλος αυτόν ως τιμωρία για την πιο βαρύτατη παρανομία; Διότι για εκείνους που προσεγγίζουν αναξίως τα ιερά μυστήρια και συμμετέχουν στη φρικτή εκείνη τράπεζα, είπε ότι υφίστανται αυτή την τιμωρία, λέγοντας τα εξής: «Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί».

Και για τούτο θα μπορούσε κανείς να προσκομίσει μαρτυρίες από τις θείες Γραφές. Διότι ο μεν Χριστός, συνομιλώντας με τους μαθητές και διηγούμενος τα σχετικά με τον Λάζαρο, αναφέρει ότι ο Αβραάμ, όταν ικετεύθηκε από τον πλούσιο να στάξει με την άκρη του δακτύλου του λίγο νερό στη φλεγόμενη γλώσσα του, του είπε: Τέκνο, θυμήσου ότι εσύ απήλαυσες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος τα κακά· τώρα όμως αυτός παρηγορείται εδώ, ενώ εσύ οδυνάσαι. Ο δε Παύλος (και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τα προστάγματα του Χριστού, διότι Αυτός κινούσε εκείνη τη μακάρια ψυχή), γράφοντας κάποτε στους Κορινθίους σχετικά με αυτόν που είχε πορνεύσει, δίνει την εντολή να παραδοθεί ο άνθρωπος αυτός στον σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Και μιλώντας πάλι στους ίδιους για όσους κοινωνούν αναξίως τα μυστήρια, λέει: Γι' αυτόν τον λόγο, υπάρχουν πολλοί ανάμεσά σας ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται.

Επειδή, λοιπόν, χρειάστηκε να κάνει μνεία των μυστηρίων, θεώρησε αναγκαίο να αναπτύξει διεξοδικά το θέμα. Διότι δεν επρόκειτο για κάποιο τυχαίο ζήτημα. Γι' αυτό και, αφού μίλησε εκτενώς περί αυτού, θεμελιώνει το σημαντικότερο των αγαθών, το να προσέρχεται δηλαδή κανείς σε αυτά με αγαθή συνείδηση. «Χωρίς να διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Γι' αυτό τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται». Δηλαδή, χωρίς να εξετάζει, χωρίς να κατανοεί το μέγεθος των προκειμένων δώρων. «Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν».

Το αισθητό ύδωρ και ο άρτος τρέφουν με τρόπο αισθητό, δεν παρέχουν όμως την αιώνια ζωή. Ο Χριστός όμως λέγει: εκείνος που με τρώγει, δηλαδή αξίως, θα ζήσει εξαιτίας μου, διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Διότι έτσι, Κύριε, και εμείς προσερχόμενοι και πιστεύοντας ομολογούμε. Εκείνος δε ο οποίος, από ντροπή προς τους ανθρώπους, μετέχει στο κυριακό σώμα αναξίως, ας ακούσει τον Παύλο να λέγει ότι μετέχει προς καταδίκη του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου, και για τον λόγο αυτόν υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και πεθαίνουν αρκετοί, δηλαδή ασθενούν και πεθαίνουν πολλοί, εξαιτίας του ότι μεταλαμβάνουν αναξίως και δεν διακρίνουν το σώμα του Κυρίου.

Αυτό λοιπόν που για τον θείο πατέρα Νόννο έγινε πρόξενος ζωής εν χάριτι, αυτό για εκείνους τους παλαιούς ιερείς έγινε τότε πρόξενος θανάτου. Και δεν συνέβησαν αυτά μόνο τότε από την ανάλογη προς τον καθένα θεωρία αυτού του φυτού, αλλά και τώρα συμβαίνει καθημερινά στον καθένα από αυτούς που είτε με πνευματική άσκηση είτε χωρίς άσκηση επιχειρούν τη θεωρία ενός τέτοιου φυτού· όχι επειδή το φυτό έχει τέτοια φύση —μη γένοιτο, διότι δεν φυτεύτηκε κακώς, ως κάτι κακό, αφού κανένα κακό δεν εποίησε ο Θεός, ούτε απαγορεύτηκε από φθόνο— αλλά επειδή απαιτεί καθαρά τα αισθητήρια για την κατανόηση και την ενατένισή του, όπως ακριβώς και για το δεσποτικό σώμα και αίμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού λέει ο απόστολος: «Ας δοκιμάζει πρώτα κανείς τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από αυτόν τον άρτο και ας πίνει από αυτό το ποτήριο· διότι όποιος τρώει ή πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κατάκριμα για τον εαυτό του. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί κοιμούνται.» Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο, για τους μεν θεολόγους πατέρες, επειδή ήταν καθαροί και ενεργούνταν μέσω του Αγίου Πνεύματος, η θεωρία των ανθρώπινων πραγμάτων και των ιδιωμάτων της θείας φύσης υπήρξε καλή και άπταιστη, ασφαλής και σωτήρια, καθώς είχαν γυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής τους προς τη θεία θεωρία.

Πυρ είναι η θεία μετάληψη και επιτελεί δύο ενέργειες: άλλους μεν φωτίζει, άλλους δε καταφλέγει. Όπως ακριβώς και εκείνη η κάμινος της Βαβυλώνας, τους μεν καθαρούς και αγίους Τρεις Παίδες δρόσισε, τους δε ασεβείς Χαλδαίους κατέκαψε. Έτσι και τα Άγια Μυστήρια, όσους μεν τα μεταλαμβάνουν αξίως τους δροσίζουν, τους φωτίζουν, τους αγιάζουν, τους καθιστούν άξιους της αιώνιας ζωής και τους ενώνουν με τον ίδιο τον Χριστό. Όσους δε τα μεταλαμβάνουν αναξίως τους καταφλέγουν και τους προξενούν ασθένειες και θάνατο, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «γι' αυτό τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί κοιμούνται», δηλαδή πεθαίνουν, επειδή μεταλαμβάνουν αναξίως. Μετέλαβε και ο βέβηλος και μολυσμένος Ιούδας, αλλά σε τίποτα δεν τον ωφέλησε· μάλιστα η μετάδοση του έγινε προς μεγαλύτερη κατάκριση, γι' αυτό και, αφού αναχώρησε, απαγχονίστηκε.

Όπως κάποιος που έχει πληγές στο σώμα, πηγαίνει και τις δείχνει στον γιατρό, και παίρνει από αυτόν την παραγγελία να βάλει το τάδε έμπλαστρο σε αυτές, και επιπλέον να μην πιει κρασί, ούτε να φάει το τάδε φαγητό, επειδή οι πληγές του δεν θα γιατρευτούν· έτσι και εσύ, αδελφέ μου, είχες νοητές πληγές στην ψυχή σου, τις αμαρτίες· πήγες και τις έδειξες στον Πνευματικό, δηλαδή τις εξομολογήθηκες· ο Πνευματικός σε διόρισε να βάλεις έμπλαστρο σε αυτές, τον κανόνα της νηστείας, της ξηροφαγίας, των γονυκλισιών, της ελεημοσύνης και της προσευχής. Επιπλέον σου παρήγγειλε να μην πιεις και να μην φας το τάδε φαγητό, δηλαδή να μην κοινωνήσεις τα θεία Μυστήρια. Λοιπόν, αν εσύ τον παρακούσεις και φας, τι γίνεται; Οι πληγές σου και οι αμαρτίες σου δεν γιατρεύονται, αλλά μάλλον γίνονται χειρότερες και μεγαλύτερες. Τι λέω ότι δεν γιατρεύονται; Ακολουθεί ακόμη και θάνατος ψυχικός και σωματικός για εσένα, όπως λέει ο θείος Παύλος: «Γι' αυτό ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν»· δηλαδή, επειδή μερικοί μεταλαμβάνουν αναξίως, γίνονται άρρωστοι και ασθενείς, και αρκετοί από αυτούς πεθαίνουν. Σύμφωνα δε με τον Παύλο λέγει και ο μαθητής του, ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης: «

Μετά από αυτά όμως θα εξέλθουν από εκεί με πολλή περιουσία· εσύ όμως θα αναχωρήσεις προς τον πατέρα σου, έχοντας φθάσει σε βαθιά γεράματα· και στην τέταρτη γενιά θα επιστρέψουν εδώ· διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων. Έτσι λοιπόν και ο Πέτρος, ο οποίος πρώτος αξιώθηκε τον θείο μακαρισμό και του εμπιστεύθηκαν τα κλειδιά της βασιλείας ως ανταμοιβή για την ομολογία του, αλλά βέβαια και ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, παρέδωσε ότι όχι μόνο θάνατοι, αλλά και ασθένειες μας επιφέρονται σύμφωνα με τη θεία κρίση ή πρόγνωση, όπως είναι φανερό από όσα έγραψε στους Κορινθίους: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, αν ανακρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επιπλέον αυτών και ο Προφήτης λέει: «Δεν υπάρχει συμφορά σε πόλη, την οποία να μην προκάλεσε ο Κύριος»· και κάποιος άλλος πάλι:

Και τούτο πρέπει απαραιτήτως να το επισημάνουμε, ότι οι ασθένειες πολλές φορές επιφέρονται και από τον Θεό και όχι πάντοτε από σωματικές αιτίες, είτε για να επιπλήξει όσους σφάλλουν (όπως συνέβη στον Ασά, τον βασιλιά της Ιουδαίας, ο οποίος σε γεροντική ηλικία έπαθε ασθένεια στα πόδια, οπότε και λέγεται ότι παρόργισε τον Κύριο επειδή δεν αναζήτησε Αυτόν, αλλά αναζήτησε τους ιατρούς, όπως είναι γραμμένο) είτε για να οικονομήσει τη μελλοντική σωτηρία μέσω της παρούσας κακοπάθειας και να λύσει με αυτόν τον τρόπο την ενοχή των αμαρτημάτων. Καθώς είπε στους Κορινθίους ο απόστολος: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, αν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Κρινόμενοι όμως από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επομένως, θεωρούμε ότι τα άλλα μας συμβαίνουν ποικιλοτρόπως και με πολλούς τρόπους, για διάφορες αιτίες και λόγους, όμως για τους θανάτους που επέρχονται στους ανθρώπους δεν πρέπει να νομίζουμε κάτι άλλο, παρά σύμφωνα με τον λόγο του σοφότατου Βασιλείου: «όταν συμπληρωθούν τα όρια της ζωής, τα οποία από την αρχή για τον καθένα καθόρισε η δίκαιη κρίση του Θεού, ο Οποίος προνοεί από μακριά για το συμφέρον του καθενός μας».

Ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη δεν γνωρίζει άλλο όριο, εκτός από εκείνο που τίθεται εκ προθέσεως για την παράβαση της αμαρτίας («την ώρα που θα φάτε, θα πεθάνετε»). Αν όμως το ευαγγέλιο κηρύττει κάποιο όριο, δεν μπορώ να το πω. Ένα μόνο ακρότατο όριο γνωρίζω από τα λόγια του Χριστού: διότι, όταν ρωτήθηκε από τους Φαρισαίους σχετικά με κάποιους Γαλιλαίους, των οποίων το αίμα ο Πιλάτος ανέμειξε με τις θυσίες τους, και για εκείνους που τους σκότωσε ο πύργος στον Σιλωάμ όταν έπεσε, εάν ήταν οι πιο αμαρτωλοί από όλους, είπε: «όχι», και προσθέτει όχι μόνο το «εάν δεν μετανοήσετε» και τα εξής, αλλά και με το παράδειγμα της συκιάς καθορίζει το όριο λέγοντας: «κόψε την· γιατί να αχρηστεύει και τον τόπο;» Παρομοίως και ο θείος απόστολος προσθέτει για όσους συμμετέχουν αναξίως στα άχραντα μυστήρια, όπως εγώ, ορίζοντας: «για τον λόγο αυτόν ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί».

Αυτός λοιπόν που μολύνει τη σάρκα δεν είναι μέλος του Χριστού, αυτός που μνησικακεί δεν είναι μέλος του Χριστού, αυτός που κυριεύεται από κάποιο άλλο πάθος δεν είναι μέλος του Χριστού, ούτε βέβαια είναι άξιος να μετέχει στα Άγια· διότι λέει ο Απόστολος: «Ας εξετάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο· διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει καταδίκη για τον εαυτό του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί κοιμώνται· διότι, αν κρίναμε αυστηρά τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Ώστε ας αγιαζόμαστε και ας καθαριζόμαστε, για να ονομαζόμαστε επάξια μέλη του Χριστού και να μετέχουμε στα Άγια. Εάν δε συμβαίνει ακόμη να ανάβει μέσα μας από απροσεξία κάποια πονηρή επιθυμία ή οργή ή φθόνος ή μίσος ή κάτι άλλο από όσα μισεί ο Θεός, δεν είναι παράξενο· αλλά πρέπει να επανερχόμαστε το ταχύτερο πάλι στην προηγούμενη καλή κατάσταση και να θεραπευόμαστε και να μην επιμένουμε στην κακία· διότι η επιμονή σε αυτήν επιφέρει αναπόφευκτη την καταδίκη. Ή μήπως και ο θάνατος δεν επέρχεται αιφνιδίως; Να, χθες επισκεφθήκαμε τον ασθενούντα επίσκοπο και τον βρήκαμε σε δεινή κατάσταση, ολότελα εξαντλημένο από τον πυρετό, γεμάτο αμηχανία από την αθυμία, να κοιτάζει από εδώ και από εκεί, και να μη βρίσκει πουθενά βοήθεια, παρά μόνο τη συνείδησή του, είτε καλή είναι αυτή είτε κακή.

Προς τον αδελφό του βασιλιά, κύριο Αδριανό. Άγιε μου αυθέντη, με το γράμμα που στάλθηκε πρόσφατα στη μεγαλειότητά σου, περιέγραφα δραματικά μια ζοφερή συγκέντρωση νεφών γύρω μου και, δυσφορώντας γι' αυτήν, σχεδόν με δάκρυα έγραψα την επιστολή. Τώρα όμως είδα και την πτώση χαλαζιού να συντρίβει ελεεινά τα υπάρχοντά μας και δεν ξέρω πώς να θρηνήσω επάξια τη συμφορά. Διότι ακόμη και η ίδια η δύναμη της γλώσσας μου συντρίφτηκε, καθώς ούσα πιο απροστάτευτη, εκτέθηκε σαν στόχος στις βολές. Εντούτοις, ένα μόνο μπορώ να πω, ότι η αλήθεια έχει εντελώς νικηθεί από το ψέμα και η συκοφαντία, στεφανωμένη σε βάρος της δικαιοσύνης, παρελαύνει λαμπρότατα πάνω στο πορφυρό της άρμα. Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά μας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται. Εμένα, λοιπόν, ω γη και ήλιε, εμένα η σκηνή της τωρινής ζωής με παρουσιάζει να εμπαίζομαι από δύο Βουλγάρους. Ο δε Οιδίποδας πού είναι και τα ξακουστά αινίγματα; Αλλά εσύ, ο μαθητής, ο φίλος και ο σύμμαχος της αλήθειας, βοήθησέ την που κινδυνεύει, με όποιον τρόπο μπορείς. Και αυτό θα γίνει, αν ευαρεστηθείς να μιλήσεις υπέρ αυτής στα αυτιά του βασιλιά και αδελφού σου.