Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:4

Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Αυτός ήταν γνήσιος μαθητής του Αποστόλου, ο οποίος είπε: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι, καταισχύνει το κεφάλι του», και «Ο άνδρας βέβαια δεν οφείλει να καλύπτεται, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού». Απέφευγε τους όρκους εκείνη η καθαρή ψυχή που ήταν άξια της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος, αρκούμενη στο ναι και στο όχι εξαιτίας του προστάγματος του Κυρίου που είπε: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου». Δεν ανεχόταν εκείνος να αποκαλέσει τον αδελφό του ανόητο, διότι φοβόταν την απειλή του Κυρίου. Θυμός και οργή και πικρία δεν εκπορεύονταν από εκείνο το στόμα. Μισούσε τη λοιδορία, ως κάτι που δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών.

Κεφάλαιο Ζ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Θέλω δε να γνωρίζετε ότι η κεφαλή κάθε άνδρα είναι ο Χριστός· κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας· και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός. Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, καταισχύνει την κεφαλή του.

Πιστεύουμε δε ότι ο Λόγος που γεννήθηκε από αυτόν είναι αγένητος, ως προερχόμενος από τον αγένητο Πατέρα. Λέμε δε ότι ονομάστηκε κεφαλή κάθε άνδρα, αφενός ως αρχέτυπο, όπως είπα, και επειδή φανερώθηκε ως άνθρωπος στους έσχατους καιρούς του αιώνα, και ως ομόφυλος με τους ανθρώπους, τουλάχιστον ως προς το ανθρώπινο, έγινε «κεφαλή στην εκκλησία, η οποία είναι το σώμα του»· διότι αυτός έχει τα πρωτεία σε όλα, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. <«Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, καταισχύνει την κεφαλή του κ.λπ.»>. Βλέπεις πώς καθιστά τον νόμο της φύσης ρυθμιστή και κριτή αυτού που αρμόζει στον καθένα; Διότι στους μεν άνδρες η παρρησία είναι το πιο πρέπον, στη δε γυναίκα το να καλύπτεται είναι στολίδι· επομένως, το άσχημο της εικόνας θα ήταν ύβρις προς το αρχέτυπο, και πολύ δικαιολογημένα· διότι αν ο άνδρας είναι εικόνα και δόξα του Θεού, αφού έτσι έχει πλαστεί σύμφωνα με τις γραφές, ας διασώζει για τον Θεό την πρέπουσα παρρησία, έχοντας ασκεπή την κεφαλή του, και χωρίς η φύση να τον επιτιμά στο ότι πρέπει να την αποκαλύπτει. Διότι το θείο είναι ελεύθερο και πέρα από κάθε ψεγάδι, πλουτίζοντας με τη δική του δόξα και όντας αξιοθαύμαστο. Και αν η γυναίκα είναι καθ' ομοίωση του άνδρα, και εικόνα της εικόνας, και δόξα της δόξας, και της νομοθετεί η φύση το να έχει μακριά μαλλιά, γιατί αυτό που υστερεί σε χάρη να φιλονικεί με το πρώτο;

Επομένως, όποιος παραβαίνει την τάξη, τα συγχέει όλα, προδίδει τα δώρα του Θεού και ρίχνει κατά γης την τιμή που του δόθηκε άνωθεν, και αυτό δεν αφορά μόνο τον άνδρα, αλλά και τη γυναίκα. Διότι και για εκείνην αποτελεί μέγιστη τιμή το να διατηρεί την οικεία της τάξη, όπως ακριβώς αποτελεί αίσχος το να στασιάζει. Γι' αυτόν τον λόγο το έθεσε και για τους δύο, λέγοντας τα εξής: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταντροπιάζει το κεφάλι του· κάθε δε γυναίκα που προσεύχεται ή προφητεύει με ασκεπές το κεφάλι της, καταντροπιάζει το κεφάλι της». Επειδή υπήρχαν, όπως προείπα, και άνδρες και γυναίκες που προφήτευαν, και γυναίκες που κατείχαν αυτό το χάρισμα τότε, όπως οι θυγατέρες του Φιλίππου, καθώς και άλλες πριν από αυτές και μετά από αυτές· για τις οποίες εξάλλου και ο προφήτης έλεγε παλαιότερα: «Θα προφητεύσουν οι υιοί σας, και οι θυγατέρες σας θα δουν οράματα». Τον άνδρα, λοιπόν, δεν τον αναγκάζει να είναι πάντοτε ασκεπής, παρά μόνο όταν προσεύχεται· διότι, όπως λέει, «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταντροπιάζει το κεφάλι του»· αντίθετα, τη γυναίκα την προστάζει να είναι διαρκώς καλυμμένη. Γι' αυτό, αφού είπε: «Κάθε γυναίκα που προσεύχεται ή προφητεύει με ασκεπές το κεφάλι της, καταντροπιάζει το κεφάλι της», δεν σταμάτησε μόνο μέχρις εδώ, αλλά προχώρησε λέγοντας: «Επειδή είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη».

Εάν λοιπόν είναι αισχρό το να είναι πάντοτε ξυρισμένη, είναι ολοφάνερο ότι και το να είναι ακάλυπτη αποτελεί πάντοτε όνειδος. δ΄. Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε πάλι λέγοντας, ότι: «Οφείλει η γυναίκα να έχει σύμβολο εξουσίας πάνω στο κεφάλι της εξαιτίας των αγγέλων». Αποδεικνύει έτσι ότι δεν πρέπει να είναι καλυμμένη μόνο την ώρα της προσευχής, αλλά συνεχώς. Προκειμένου όμως περί του άνδρα, δεν αναπτύσσει πλέον το ζήτημα του καλύμματος, αλλά αυτό της κόμης, ως εξής: διότι του απαγορεύει μεν να καλύπτεται μόνο τότε, όταν προσεύχεται, τον αποτρέπει δε από το να αφήνει μακριά μαλλιά πάντοτε. Για τον λόγο αυτό, όπως ακριβώς είπε για τη γυναίκα: «Εάν δεν κατακαλύπτεται, ας κουρευτεί», έτσι λέει και για τον άνδρα ότι: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό γι' αυτόν». Δεν είπε: «Εάν καλύπτεται», αλλά: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά». Γι' αυτό και αρχίζοντας έλεγε: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει, έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του». Δεν είπε: «Καλυμμένος», αλλά: «Έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του», δείχνοντας ότι ακόμη και αν προσεύχεται με γυμνό κεφάλι, αλλά έχει μακριά μαλλιά, είναι ίσος με τον καλυμμένο. Διότι, λέει, η κόμη έχει δοθεί αντί για κάλυμμα. «Εάν λοιπόν δεν καλύπτεται η γυναίκα, ας κουρευτεί· αλλά εάν είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας κατακαλύπτεται». Διότι στην αρχή βέβαια απαιτεί να μην έχει γυμνό το κεφάλι· προχωρώντας όμως υπονοεί ότι αυτό πρέπει να συμβαίνει συνεχώς, λέγοντας: «Διότι είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη», και αυτό μάλιστα με κάθε επιμέλεια και προσοχή. Διότι δεν είπε απλώς να καλύπτεται, αλλά να κατακαλύπτεται, ώστε να είναι επιμελώς σκεπασμένη από παντού.

Αυτό που κάνει πάντοτε, να προβάλλει δηλαδή κοινά επιχειρήματα, αυτό πράττει και εδώ, καταφεύγοντας στην κοινή συνήθεια και προκαλώντας σφοδρή ντροπή σε όσους περιμένουν να μάθουν από εκείνον αυτά τα οποία ήταν δυνατόν να διδαχθούν και από την κοινή συνήθεια. Διότι τα πράγματα αυτά δεν είναι άγνωστα ούτε καν στους βαρβάρους. Και πρόσεξε πώς παντού χρησιμοποιεί τις λέξεις με τρόπο ελεγκτικό: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, καταισχύνει την κεφαλή του»· και πάλι: «Εάν δε είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας καλύπτεται»· και εδώ πάλι: «Ο μεν άνδρας εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό για αυτόν· η γυναίκα όμως εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι δόξα για αυτήν, διότι η κόμη τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα». Και εάν, λέγει, τής έχει δοθεί αντί για κάλυμμα, για ποιον λόγο πρέπει να προσθέτει και άλλο κάλυμμα;

Το ότι πάλι δικάζονταν στα έξω δικαστήρια: Τολμάει κάποιος από εσάς, όταν έχει διαφορά με τον άλλον, να δικάζεται ενώπιον των απίστων; Το ότι επίσης έτρωγαν ειδωλόθυτα: Δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων. Και όσον αφορά το ότι δεν κάλυπταν το κεφάλι τους οι γυναίκες, αλλά αντίθετα το έκαναν οι άνδρες, άκουσε πώς τους επιπλήττει λέγοντας: Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταισχύνει το κεφάλι του· κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτο το κεφάλι, καταισχύνει το κεφάλι της. Και το ότι περιφρονούσαν τους φτωχούς, και αυτό το φανέρωσε λέγοντας: Άλλος μεν πεινάει, άλλος δε μεθάει· και πάλι: Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού, και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν;

Και τίποτε δεν μπορεί να πραγματοποιήσει σε τέτοιο βαθμό τη μίμηση του Χριστού, όσο η φροντίδα για τον πλησίον. Γι' αυτό πρόσθεσε το, «Γίνεσθε μιμητές μου». «Σας επαινώ δε, αδελφοί, διότι με θυμάστε σε όλα, και κρατάτε τις παραδόσεις ακριβώς όπως σας τις παρέδωσα. Θέλω δε να γνωρίζετε ότι η κεφαλή κάθε άνδρα είναι ο Χριστός· κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας· κεφαλή δε του Χριστού είναι ο Θεός». Αφού ολοκλήρωσε τα περί των ειδωλοθύτων, μεταβαίνει σε άλλο θέμα, στο να μην προσεύχονται ή να προφητεύουν οι γυναίκες ασκεπείς, και στο να μην αφήνουν μακριά μαλλιά οι άνδρες. Είχε ήδη δώσει παραινέσεις και γι' αυτά, γι' αυτό και λέει ότι τον θυμούνται, αν και δεν είχαν δεχθεί όλοι την παραίνεση. «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταισχύνει το κεφάλι του». Έχουν δοθεί σύμβολα στον άνδρα και στη γυναίκα, και μάλιστα πολλά άλλα· στον μεν άνδρα της εξουσίας, στη δε γυναίκα της υποταγής. Μαζί με εκείνα είναι και τούτο, το να καλύπτεται μεν αυτή, αυτός δε να έχει ακάλυπτη την κεφαλή. Εάν λοιπόν αυτά είναι σύμβολα, και οι δύο αμαρτάνουν όταν συγχέουν την ευταξία, και παραβαίνουν την διαταγή του Θεού και τα δικά τους όρια· και ο μεν άνδρας, επειδή καταπίπτει στη δική της ευτέλεια· η δε γυναίκα, επειδή επαναστατεί ενάντια στον άνδρα δια του σχήματός της. «

ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΕ΄ Τι σημαίνει το: «Θέλω να γνωρίζετε ότι η κεφαλή κάθε άνδρα είναι ο Χριστός, κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας, και κεφαλή του Χριστού ο Θεός, και κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή, καταισχύνει την κεφαλή του· κάθε γυναίκα δε που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτη την κεφαλή, καταισχύνει την κεφαλή της· διότι είναι ένα και το αυτό με το να είναι ξυρισμένη»; Και τι σημαίνει πάλι το: «Γι' αυτό οφείλει η γυναίκα να έχει εξουσία επί της κεφαλής της εξαιτίας των αγγέλων»;

Επομένως, σύμφωνα με μία ερμηνευτική προσέγγιση, προχωρώντας με τον λόγο της πνευματικής αναγωγής, λέμε ότι άνδρας είναι ο πρακτικός νους, ο οποίος έχει ως κεφαλή τον λόγο της πίστεως. Αποβλέποντας προς αυτόν όπως προς τον Χριστό, ο νους συγκροτεί μέσω της πράξεως τον οικείο του βίο, ο οποίος είναι οικοδομημένος με τις χάριτες των εντολών, και δεν καταισχύνει την κεφαλή του, δηλαδή την πίστη, με κανένα από τα εξωτερικά υλικά επικαλύμματα, ακριβώς επειδή δεν θέτει τίποτε από τα πρόσκαιρα και φθαρτά υπεράνω της πίστεως. Γυναίκα αυτού του νου λέμε ότι είναι η ίδια η έξη της πράξεως, η οποία στολίζεται σαν με πλούσια κόμη και καλύπτεται από πολλούς και διάφορους πρακτικούς λογισμούς και ήθη, ή μάλλον έχει τον ίδιο τον νου, ως δική της κεφαλή, καλυμμένον χάρη στην πυκνότητα και την ευπρέπεια αυτών των λογισμών και των τρόπων. Τέλος, λέμε ότι ο Χριστός είναι η ενυπόστατη πίστη, της οποίας κεφαλή είναι σαφώς ο Θεός, προς τον οποίο οδηγεί ο λόγος της πίστεως, υποδεικνύοντας σε αυτόν που ανέρχεται πνευματικά τον Θεό, μέσα στον οποίο υπάρχει κατά φύση.

Και κάθε νους που γίνεται εραστής της μυστικής θεολογίας, όταν προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, δηλαδή όταν εμβαθύνει στις άδυτες θεωρίες με υπέρβαση της γνώσης ή όταν διδάσκει και μυσταγωγεί άλλους στη θεολογία, εάν διατηρήσει οποιαδήποτε μορφή νόησης, ενώ μυσταγωγείται ή μυσταγωγεί στον υπεράνω πάσης νόησης Λόγο, καταισχύνει την κεφαλή του, διότι υποτάσσει τον απλό και επέκεινα κάθε νόησης [Λόγο] σε κάποιο από τα όντα και τα γνωριζόμενα, ενώ οφείλει, γυμνός από κάθε έννοια και γνώση, να βλέπει δίχως οφθαλμούς τον αληθινό Θεό Λόγο, γνωρίζοντας σαφώς ότι προκειμένου περί του Θεού αληθεύουν περισσότερο οι υπεροχικές στερήσεις, οι οποίες φανερώνουν κατά κάποιον τρόπο τη θεία θέση μέσω της παντελούς αφαίρεσης των όντων. Και κάθε γυναίκα, δηλαδή η διάνοια ενός τέτοιου νου, όταν προσεύχεται ή προφητεύει με ασκεπή την κεφαλή, δηλαδή αποδεσμευμένη από τη νοερή δύναμη που συγκεντρώνεται πάνω της με πολλά μυστικά θεωρήματα, καταισχύνει την κεφαλή της, αποβάλλοντας τη θεία και απόρρητη γνώση, η οποία, ως κεφαλή, καλύπτει τον νου.

Κάθε άνδρας, λοιπόν, δηλαδή ο πρακτικός ή ο φυσικός ή ο θεολογικός νους, όταν προσεύχεται ή προφητεύει, δηλαδή όταν διδάσκεται ή διδάσκει, ας έχει ακάλυπτη την κεφαλή, τον Χριστό: ο μεν πρακτικός, με το να μην προκρίνει τίποτα περισσότερο από την πίστη και την αρετή· ο δε φυσικός, με το να μη θεωρεί κανέναν άλλο ανώτερο από τον πρωταρχικό Λόγο· και ο θεολογικός, με το να μη σχηματοποιεί καθόλου Εκείνον που βρίσκεται υπεράνω νοήσεως και γνώσεως μέσω των εννοιών που προέρχονται από τα όντα. Και κάθε γυναίκα, δηλαδή η έξη του πρακτικού ή η αίσθηση του φυσικού ή η σοφή διάνοια του θεολογικού νου, ας καλύπτει την κεφαλή της: η μεν πρακτική έξη, έχοντας επικείμενη τη διάκριση του λόγου περί των πρακτέων και των μη πρακτέων· η δε αίσθηση, (έχοντας) την επιστημονική δύναμη του λόγου επί των ορωμένων· και η διάνοια, (έχοντας) την παντελώς αναπόδεικτη γνώση αυτών που υπερβαίνουν τη νόηση. Διότι κάθε έξη ή αίσθηση ή διάνοια, η οποία δεν καλύπτεται σύμφωνα με τον τρόπο που αποδόθηκε, σε τίποτα δεν διαφέρει από την ξυρισμένη, δηλαδή από εκείνην που δεν διαθέτει κανέναν λόγο αρετής ή θεοσέβειας ή μυστικής γνώσης και θείας αγάπης.

Γι' αυτό, αδελφοί μου, προσέξτε τον θεόσδοτο λόγο μου. «Γείρετε το αυτί σας» στα λόγια της χάριτος του Θεού, και θα υπενθυμίσουμε, θα εξερευνήσουμε και θα ψηλαφήσουμε το νόημα της κουράς μας και των υποσχέσεών μας. Πρέπει, μάλιστα, για μεγαλύτερη σαφήνεια, να καταγράψουμε μερικά από αυτά με τη μορφή ερώτησης και απάντησης. —Γιατί αυτός που κείρεται μοναχός στέκεται ασκεπής, άζωστος και ανυπόδητος; —Οι Πατέρες δεν τα όρισαν αυτά απλώς και άσκοπα, αλλά ακολουθώντας τις αποστολικές παραδόσεις. Διότι, λέει, δεν πρέπει «ο άνδρας όταν προσεύχεται να έχει κάλυμμα στο κεφάλι του»· διότι «καταισχύνει το κεφάλι του»· επειδή κεφαλή του άνδρα είναι ο Χριστός.

Ο δάσκαλος της οικουμένης διατάζει τους άνδρες να έχουν τα κεφάλια τους ακάλυπτα όταν προφητεύουν και προσεύχονται, ενώ τις γυναίκες να τα έχουν καλυμμένα, και παραθέτει δύο αιτίες για τις οποίες παραγγέλλει αυτό. Ο άνδρας, λέει, κουρεύει το κεφάλι του και ξυρίζεται, ενώ για τη γυναίκα κανένα από αυτά τα δύο δεν επιτρέπεται. Έτσι, λοιπόν, εάν και ο άνδρας έχει ακάλυπτο το κεφάλι του, ωστόσο η γυναίκα δεν πρέπει να το τολμά αυτό. Διότι ο μεν άνδρας, για να μην το ντροπιάσει, το διατηρεί ακάλυπτο (καθώς δεν έχει λογική να αφαιρεί την κόμη που του δίνει η φύση και να επινοεί εξωτερικό κάλυμμα), ενώ για τη γυναίκα το κάλυμμα είναι χρέος. Επειδή ντροπιάζει το κεφάλι της, ακριβώς όπως αν ήταν ξυρισμένη και κουρεμένη, έτσι και όταν δεν καλύπτεται. Διότι, αν και το ένα κάλυμμα το προσφέρει η φύση, ενώ το άλλο η σώφρων αιδώς, εντούτοις και τα δύο είναι καλύμματα της κεφαλής. Και όπως ακριβώς η ξυρισμένη γυναίκα απέβαλε το φυσικό κάλυμμα, έτσι και η ακάλυπτη αφαίρεσε το ένδυμα της σώφρονος αιδούς, και εξαιτίας αυτού καθίσταται ίδια με την ξυρισμένη. Αυτή είναι, λοιπόν, μία αιτία για το ότι η γυναίκα πρέπει να καλύπτεται, ενώ ο άνδρας όχι. Ή μάλλον, αν κάποιος εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια, θα πει ότι αυτά δεν αποτελούν απόδοση αιτίας, αλλά ανατροπή και αναίρεση εκείνων που επιχειρούν να επικρίνουν τη νομοθεσία και απαιτούν να πράττουν οι γυναίκες τα ίδια με τους άνδρες και σε αυτά τα θέματα εξαιτίας της κοινής ανθρώπινης φύσης. Αλλά είτε πρόκειται για αιτία είτε για έλεγχο όσων επικρίνουν, αυτό θα ήταν το νόημα.