Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:5

Κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτη την κεφαλή, καταισχύνει την κεφαλή της, και τα εξής.

Προχωρώντας με τάξη, μεταφέρει στη συνέχεια το εγκώμιο της ομορφιάς στις τρίχες και λέει: «Το τρίχωμά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που φάνηκαν από το Γαλαάδ». Πρέπει όμως να κατανοήσουμε πρώτα τη φύση της τρίχας, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίσουμε τον έπαινο τον οποίο, μέσω των τριχών, χαρίζει ο λόγος στη νύμφη. Επομένως, οι τρίχες έχουν ονομαστεί δόξα της γυναίκας από τον Παύλο, ο οποίος λέει ότι η κόμη έχει δοθεί στη γυναίκα αντί για κάλυμμα. Αναφέρει δε ότι η αιδώς και η σωφροσύνη είναι το πρέπον κάλυμμα για τις γυναίκες, γράφοντας τα εξής λόγια: «Όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, να στολίζουν τον εαυτό τους με αιδώ και σωφροσύνη», ώστε μέσω αυτών να κατανοείται, με τη σοφία του Παύλου, ότι οι τρίχες της κεφαλής, τις οποίες φέρει ως κόμη η γυναίκα, είναι η αιδώς και η σωφροσύνη. Διότι δεν πρέπει να αποδίδεται καμία άλλη δόξα στην ψυχή που επαγγέλλεται τη θεοσέβεια παρά μόνο η αιδώς και η σωφροσύνη, την οποία ονόμασε κόμη, και όταν η ψυχή δεν την έχει, «καταισχύνει την κεφαλή της», όπως λέει ο απόστολος. Αν λοιπόν ο Παύλος φιλοσόφησε αυτά περί των τριχών, θα πρέπει να εφαρμόσουμε τα νοήματα του αποστόλου στον έπαινο της Εκκλησίας κατά τον λόγο περί του τριχώματος, σύμφωνα με το προκείμενο χωρίο που λέει: «Το τρίχωμά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που φάνηκαν από το Γαλαάδ»· διότι μέσω αυτών ο λόγος εγκωμιάζει την ενάρετη πολιτεία.

Επομένως, όποιος παραβαίνει την τάξη, τα συγχέει όλα, προδίδει τα δώρα του Θεού και ρίχνει κατά γης την τιμή που του δόθηκε άνωθεν, και αυτό δεν αφορά μόνο τον άνδρα, αλλά και τη γυναίκα. Διότι και για εκείνην αποτελεί μέγιστη τιμή το να διατηρεί την οικεία της τάξη, όπως ακριβώς αποτελεί αίσχος το να στασιάζει. Γι' αυτόν τον λόγο το έθεσε και για τους δύο, λέγοντας τα εξής: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταντροπιάζει το κεφάλι του· κάθε δε γυναίκα που προσεύχεται ή προφητεύει με ασκεπές το κεφάλι της, καταντροπιάζει το κεφάλι της». Επειδή υπήρχαν, όπως προείπα, και άνδρες και γυναίκες που προφήτευαν, και γυναίκες που κατείχαν αυτό το χάρισμα τότε, όπως οι θυγατέρες του Φιλίππου, καθώς και άλλες πριν από αυτές και μετά από αυτές· για τις οποίες εξάλλου και ο προφήτης έλεγε παλαιότερα: «Θα προφητεύσουν οι υιοί σας, και οι θυγατέρες σας θα δουν οράματα». Τον άνδρα, λοιπόν, δεν τον αναγκάζει να είναι πάντοτε ασκεπής, παρά μόνο όταν προσεύχεται· διότι, όπως λέει, «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταντροπιάζει το κεφάλι του»· αντίθετα, τη γυναίκα την προστάζει να είναι διαρκώς καλυμμένη. Γι' αυτό, αφού είπε: «Κάθε γυναίκα που προσεύχεται ή προφητεύει με ασκεπές το κεφάλι της, καταντροπιάζει το κεφάλι της», δεν σταμάτησε μόνο μέχρις εδώ, αλλά προχώρησε λέγοντας: «Επειδή είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη».

Εάν λοιπόν είναι αισχρό το να είναι πάντοτε ξυρισμένη, είναι ολοφάνερο ότι και το να είναι ακάλυπτη αποτελεί πάντοτε όνειδος. δ΄. Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό, αλλά πρόσθεσε πάλι λέγοντας, ότι: «Οφείλει η γυναίκα να έχει σύμβολο εξουσίας πάνω στο κεφάλι της εξαιτίας των αγγέλων». Αποδεικνύει έτσι ότι δεν πρέπει να είναι καλυμμένη μόνο την ώρα της προσευχής, αλλά συνεχώς. Προκειμένου όμως περί του άνδρα, δεν αναπτύσσει πλέον το ζήτημα του καλύμματος, αλλά αυτό της κόμης, ως εξής: διότι του απαγορεύει μεν να καλύπτεται μόνο τότε, όταν προσεύχεται, τον αποτρέπει δε από το να αφήνει μακριά μαλλιά πάντοτε. Για τον λόγο αυτό, όπως ακριβώς είπε για τη γυναίκα: «Εάν δεν κατακαλύπτεται, ας κουρευτεί», έτσι λέει και για τον άνδρα ότι: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά, είναι ατιμωτικό γι' αυτόν». Δεν είπε: «Εάν καλύπτεται», αλλά: «Εάν αφήνει μακριά μαλλιά». Γι' αυτό και αρχίζοντας έλεγε: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει, έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του». Δεν είπε: «Καλυμμένος», αλλά: «Έχοντας κάτι πάνω στο κεφάλι του», δείχνοντας ότι ακόμη και αν προσεύχεται με γυμνό κεφάλι, αλλά έχει μακριά μαλλιά, είναι ίσος με τον καλυμμένο. Διότι, λέει, η κόμη έχει δοθεί αντί για κάλυμμα. «Εάν λοιπόν δεν καλύπτεται η γυναίκα, ας κουρευτεί· αλλά εάν είναι αισχρό για τη γυναίκα να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας κατακαλύπτεται». Διότι στην αρχή βέβαια απαιτεί να μην έχει γυμνό το κεφάλι· προχωρώντας όμως υπονοεί ότι αυτό πρέπει να συμβαίνει συνεχώς, λέγοντας: «Διότι είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη», και αυτό μάλιστα με κάθε επιμέλεια και προσοχή. Διότι δεν είπε απλώς να καλύπτεται, αλλά να κατακαλύπτεται, ώστε να είναι επιμελώς σκεπασμένη από παντού.

Και δεν προέρχεται μόνο από αυτό η ντροπή της, αλλά και από την πλεονεξία (την υπέρβαση των ορίων). Λαμβάνοντας, λοιπόν, υπόψη αυτό που είναι ομολογουμένως αισχρό και λέγοντας: «Αν είναι αισχρό για τη γυναίκα να κόβει τα μαλλιά της ή να ξυρίζεται», προσθέτει στη συνέχεια το δικό του συμπέρασμα λέγοντας: «Ας κατακαλύπτεται». Και δεν είπε: «Ας αφήνει μακριά μαλλιά», αλλά: «Ας κατακαλύπτεται», νομοθετώντας ότι και τα δύο αυτά είναι ένα και το αυτό πράγμα, και αποδεικνύοντάς τα και με τους δύο τρόπους, δηλαδή τόσο από τα καθιερωμένα όσο και από τα αντίθετά τους. Διότι λέει ότι το κάλυμμα και η κόμη είναι ένα πράγμα· και εκείνη που είναι ξυρισμένη και εκείνη που έχει ακάλυπτη την κεφαλή, είναι πάλι το ίδιο. Επειδή, λέει, είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη. Αν, όμως, πει κάποιος: «Και πώς είναι το ίδιο, εφόσον η μεν μία έχει το κάλυμμα της φύσεως, ενώ η άλλη, η ξυρισμένη, δεν έχει ούτε αυτό;», θα απαντήσουμε ότι με την προαίρεσή της απέρριψε και εκείνο, αφήνοντας γυμνή την κεφαλή της. Και αν δεν είναι γυμνή από τρίχες, αυτό οφείλεται στη φύση και όχι στην ίδια. Επομένως, όπως η ξυρισμένη έχει γυμνή την κεφαλή, το ίδιο συμβαίνει και με εκείνη. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε επέτρεψε στη φύση να την σκεπάζει, ώστε μαθαίνοντας από αυτήν, να κατακαλύπτεται. Έπειτα παραθέτει και την αιτία, όπως έχω πει πολλές φορές, συνομιλώντας σαν με ελεύθερους ανθρώπους. Ποια είναι, λοιπόν, η αιτία; Διότι ο άνδρας μεν δεν οφείλει να κατακαλύπτεται, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού. Αυτή πάλι είναι μία άλλη αιτία· διότι δεν οφείλει να έχει ακάλυπτη την κεφαλή του μόνο επειδή έχει κεφαλή τον Χριστό, λέει, αλλά και επειδή είναι άρχων της γυναίκας.

Το ότι πάλι δικάζονταν στα έξω δικαστήρια: Τολμάει κάποιος από εσάς, όταν έχει διαφορά με τον άλλον, να δικάζεται ενώπιον των απίστων; Το ότι επίσης έτρωγαν ειδωλόθυτα: Δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων. Και όσον αφορά το ότι δεν κάλυπταν το κεφάλι τους οι γυναίκες, αλλά αντίθετα το έκαναν οι άνδρες, άκουσε πώς τους επιπλήττει λέγοντας: Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του, καταισχύνει το κεφάλι του· κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτο το κεφάλι, καταισχύνει το κεφάλι της. Και το ότι περιφρονούσαν τους φτωχούς, και αυτό το φανέρωσε λέγοντας: Άλλος μεν πεινάει, άλλος δε μεθάει· και πάλι: Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού, και καταισχύνετε αυτούς που δεν έχουν;

«Κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτη την κεφαλή της, καταντροπιάζει την κεφαλή της· διότι είναι ένα και το αυτό με το να είναι ξυρισμένη. Διότι, εάν η γυναίκα δεν καλύπτεται, ας κουρευτεί. Και αν είναι αισχρό για τη γυναίκα το να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας καλύπτεται». Διότι υπήρχαν γυναίκες που είχαν αυτό το χάρισμα, όπως οι θυγατέρες του Φιλίππου, και άλλες πριν από αυτές και μετά από αυτές, για τις οποίες υπήρχε και προφητεία που έλεγε: «Και θα προφητεύσουν οι υιοί σας, και οι θυγατέρες σας θα δουν οράματα». «Ο άνδρας βεβαίως δεν οφείλει να καλύπτει την κεφαλή του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού. Η γυναίκα όμως είναι δόξα του άνδρα· διότι ο άνδρας δεν προέρχεται από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα· επειδή δεν πλάστηκε ο άνδρας για χάρη της γυναίκας, αλλά η γυναίκα για χάρη του άνδρα». Υπάρχει πάλι και άλλη αιτία που εμποδίζει τον άνδρα να καλύπτεται, και ποια είναι αυτή, παρά το ότι αυτός είναι άρχοντας της γυναίκας;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΕ΄ Τι σημαίνει το: «Θέλω να γνωρίζετε ότι η κεφαλή κάθε άνδρα είναι ο Χριστός, κεφαλή δε της γυναίκας είναι ο άνδρας, και κεφαλή του Χριστού ο Θεός, και κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή, καταισχύνει την κεφαλή του· κάθε γυναίκα δε που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτη την κεφαλή, καταισχύνει την κεφαλή της· διότι είναι ένα και το αυτό με το να είναι ξυρισμένη»; Και τι σημαίνει πάλι το: «Γι' αυτό οφείλει η γυναίκα να έχει εξουσία επί της κεφαλής της εξαιτίας των αγγέλων»;

Και κάθε νους που γίνεται εραστής της μυστικής θεολογίας, όταν προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, δηλαδή όταν εμβαθύνει στις άδυτες θεωρίες με υπέρβαση της γνώσης ή όταν διδάσκει και μυσταγωγεί άλλους στη θεολογία, εάν διατηρήσει οποιαδήποτε μορφή νόησης, ενώ μυσταγωγείται ή μυσταγωγεί στον υπεράνω πάσης νόησης Λόγο, καταισχύνει την κεφαλή του, διότι υποτάσσει τον απλό και επέκεινα κάθε νόησης [Λόγο] σε κάποιο από τα όντα και τα γνωριζόμενα, ενώ οφείλει, γυμνός από κάθε έννοια και γνώση, να βλέπει δίχως οφθαλμούς τον αληθινό Θεό Λόγο, γνωρίζοντας σαφώς ότι προκειμένου περί του Θεού αληθεύουν περισσότερο οι υπεροχικές στερήσεις, οι οποίες φανερώνουν κατά κάποιον τρόπο τη θεία θέση μέσω της παντελούς αφαίρεσης των όντων. Και κάθε γυναίκα, δηλαδή η διάνοια ενός τέτοιου νου, όταν προσεύχεται ή προφητεύει με ασκεπή την κεφαλή, δηλαδή αποδεσμευμένη από τη νοερή δύναμη που συγκεντρώνεται πάνω της με πολλά μυστικά θεωρήματα, καταισχύνει την κεφαλή της, αποβάλλοντας τη θεία και απόρρητη γνώση, η οποία, ως κεφαλή, καλύπτει τον νου.

Κάθε άνδρας, λοιπόν, δηλαδή ο πρακτικός ή ο φυσικός ή ο θεολογικός νους, όταν προσεύχεται ή προφητεύει, δηλαδή όταν διδάσκεται ή διδάσκει, ας έχει ακάλυπτη την κεφαλή, τον Χριστό: ο μεν πρακτικός, με το να μην προκρίνει τίποτα περισσότερο από την πίστη και την αρετή· ο δε φυσικός, με το να μη θεωρεί κανέναν άλλο ανώτερο από τον πρωταρχικό Λόγο· και ο θεολογικός, με το να μη σχηματοποιεί καθόλου Εκείνον που βρίσκεται υπεράνω νοήσεως και γνώσεως μέσω των εννοιών που προέρχονται από τα όντα. Και κάθε γυναίκα, δηλαδή η έξη του πρακτικού ή η αίσθηση του φυσικού ή η σοφή διάνοια του θεολογικού νου, ας καλύπτει την κεφαλή της: η μεν πρακτική έξη, έχοντας επικείμενη τη διάκριση του λόγου περί των πρακτέων και των μη πρακτέων· η δε αίσθηση, (έχοντας) την επιστημονική δύναμη του λόγου επί των ορωμένων· και η διάνοια, (έχοντας) την παντελώς αναπόδεικτη γνώση αυτών που υπερβαίνουν τη νόηση. Διότι κάθε έξη ή αίσθηση ή διάνοια, η οποία δεν καλύπτεται σύμφωνα με τον τρόπο που αποδόθηκε, σε τίποτα δεν διαφέρει από την ξυρισμένη, δηλαδή από εκείνην που δεν διαθέτει κανέναν λόγο αρετής ή θεοσέβειας ή μυστικής γνώσης και θείας αγάπης.

Αν εκλάβεις τη φράση «κάθε άνδρα» ότι αναφέρεται και στους απίστους, αυτό ισχύει μόνο σύμφωνα με τον λόγο της δημιουργίας. Διότι, αφού επέτρεψε στον άνθρωπο να εξουσιάζει τα άλλα δημιουργήματα, τον άφησε να παραμένει μόνο υπό τη δική Του εξουσία και κυριαρχία, χωρίς να του ορίσει άλλον δεσπότη και εξουσιαστή. 1 Κορ 11,5 «Διότι είναι ένα και το αυτό», όσον αφορά την επιλογή του να ζει κανείς άτακτα και ανυπότακτα. 1 Κορ 11,7-10 Διότι προς δόξαν Θεού οφείλει να υποτάσσεται ο άνδρας στον Θεό, και προς δόξαν του άνδρα η γυναίκα στον άνδρα. Τι σημαίνει όμως «προς δόξαν»; Να πράττει όσα αρέσουν στον Θεό με υπακοή, εκούσια και με χαρά. Το ίδιο και η γυναίκα, όσα αρέσουν στον άνδρα. Όπως αυτός που ενεργεί με βία, ακούσια και με δυσφορία δεν υποτάσσεται προς δόξαν Θεού, παρομοίως ούτε η γυναίκα προς δόξαν του άνδρα. Επομένως, πρέπει ο άνδρας να προσέρχεται στον Θεό πρόθυμα χωρίς κάλυμμα, και η γυναίκα ομοίως με κάλυμμα. «Δόξα Θεού» είναι το πολυτιμότερο στοιχείο της αρχής και της εξουσίας Του. Διότι μέσω αυτού του ανθρώπου, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πλάσμα στον κόσμο, έχει δοξαστεί, και έχει φανερωθεί το ασύγκριτο μεγαλείο της χρηστότητας και της φιλανθρωπίας Του.

Ο δάσκαλος της οικουμένης διατάζει τους άνδρες να έχουν τα κεφάλια τους ακάλυπτα όταν προφητεύουν και προσεύχονται, ενώ τις γυναίκες να τα έχουν καλυμμένα, και παραθέτει δύο αιτίες για τις οποίες παραγγέλλει αυτό. Ο άνδρας, λέει, κουρεύει το κεφάλι του και ξυρίζεται, ενώ για τη γυναίκα κανένα από αυτά τα δύο δεν επιτρέπεται. Έτσι, λοιπόν, εάν και ο άνδρας έχει ακάλυπτο το κεφάλι του, ωστόσο η γυναίκα δεν πρέπει να το τολμά αυτό. Διότι ο μεν άνδρας, για να μην το ντροπιάσει, το διατηρεί ακάλυπτο (καθώς δεν έχει λογική να αφαιρεί την κόμη που του δίνει η φύση και να επινοεί εξωτερικό κάλυμμα), ενώ για τη γυναίκα το κάλυμμα είναι χρέος. Επειδή ντροπιάζει το κεφάλι της, ακριβώς όπως αν ήταν ξυρισμένη και κουρεμένη, έτσι και όταν δεν καλύπτεται. Διότι, αν και το ένα κάλυμμα το προσφέρει η φύση, ενώ το άλλο η σώφρων αιδώς, εντούτοις και τα δύο είναι καλύμματα της κεφαλής. Και όπως ακριβώς η ξυρισμένη γυναίκα απέβαλε το φυσικό κάλυμμα, έτσι και η ακάλυπτη αφαίρεσε το ένδυμα της σώφρονος αιδούς, και εξαιτίας αυτού καθίσταται ίδια με την ξυρισμένη. Αυτή είναι, λοιπόν, μία αιτία για το ότι η γυναίκα πρέπει να καλύπτεται, ενώ ο άνδρας όχι. Ή μάλλον, αν κάποιος εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια, θα πει ότι αυτά δεν αποτελούν απόδοση αιτίας, αλλά ανατροπή και αναίρεση εκείνων που επιχειρούν να επικρίνουν τη νομοθεσία και απαιτούν να πράττουν οι γυναίκες τα ίδια με τους άνδρες και σε αυτά τα θέματα εξαιτίας της κοινής ανθρώπινης φύσης. Αλλά είτε πρόκειται για αιτία είτε για έλεγχο όσων επικρίνουν, αυτό θα ήταν το νόημα.

Διότι και ο Μωυσής, όταν ανέβηκε στο όρος, νήστεψε σαράντα ημέρες· ανέβηκε άνθρωπος, κατέβηκε φέροντας τον Θεό. Και ιδού, βλέπουμε σε εμάς, ότι σε λίγες ημέρες, εάν το σώμα δεν υποστηριχθεί με τροφές, φθείρεται. Και αυτός, έχοντας νηστέψει σαράντα ημέρες, κατέβηκε περισσότερο από όλους ενδυναμωμένος· διότι τρεφόταν από τον Θεό και το σώμα του συντηρούνταν με άλλη, επουράνια τροφή· διότι ο λόγος του Θεού γινόταν σε αυτόν τροφή και είχε δόξα στο πρόσωπό του. Αυτό που συνέβη ήταν τύπος. Διότι εκείνη η δόξα τώρα λάμπει εσωτερικά στις καρδιές των Χριστιανών· διότι τα σώματα, όταν αναστηθούν κατά την ανάσταση, σκεπάζονται με άλλο, θεϊκό ένδυμα και τρέφονται με επουράνια τροφή. Ερώτηση: Τι σημαίνει «γυναίκα που προσεύχεται με ασκεπή κεφαλή»; Απόκριση: Επειδή την εποχή των αποστόλων άφηναν ελεύθερα τα μαλλιά τους αντί για κάλυμμα, για τον λόγο αυτό ο Κύριος και οι απόστολοι ήλθαν στην κτίση και την σωφρόνισαν. Πλην όμως η γυναίκα αποτελεί τύπο της Εκκλησίας. Και όπως ακριβώς, ως προς το φαινόμενο, εκείνη την εποχή εκείνες είχαν λυμένα τα μαλλιά αντί για κάλυμμα, έτσι και η Εκκλησία ντύνει και περιβάλλει τα τέκνα της με ενδύματα θεϊκά και δεδοξασμένα. Και στην παλαιά εκκλησία του Ισραήλ, μία ήταν η συναγωγή και σκεπαζόταν από το Πνεύμα, και αντί για δόξα ήταν περιβεβλημένοι το Πνεύμα, έστω και αν οι ίδιοι δεν συμπορεύθηκαν.