Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:7

Και σχετικά με τη συγγραφή της φράσης «εκ της ουσίας», αυτή ήταν η αφορμή. Όταν, πάλι, οι επίσκοποι ρωτούσαν αυτούς που θεωρούνταν λόγιοι, αν αποδέχονται ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, αλλά δύναμη, η μοναδική σοφία του Πατρός, αιώνια εικόνα, απαράλλακτη σε όλα με τον Πατέρα, και αληθινός Θεός, έγιναν αντιληπτοί οι οπαδοί του Ευσεβίου να κάνουν νοήματα μεταξύ τους, εννοώντας: «Αυτά ισχύουν και για εμάς· διότι και εμείς ονομαζόμαστε "εικόνα και δόξα Θεού", και για εμάς έχει ειπωθεί: "διότι εμείς οι ζωντανοί πάντοτε", και υπάρχουν πολλές δυνάμεις: "και εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου". Η κάμπια και η ακρίδα ονομάζονται "δύναμη μεγάλη", και "ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός μας ο Θεός του Ιακώβ". Εξάλλου, το ότι είμαστε οικείοι του Θεού δεν το έχουμε απλώς έτσι, αλλά επειδή μας ονόμασε αδελφούς του. Αν, πάλι, ονομάζουν τον Υιό αληθινό Θεό, δεν μας ενοχλεί· διότι, από τη στιγμή που έγινε, είναι αληθινός». Αυτή ήταν η διεφθαρμένη αντίληψη των Αρειανών. Αλλά και εδώ οι επίσκοποι, αφού διαπίστωσαν τη δολιότητά τους, συγκέντρωσαν από τις Γραφές το απαύγασμα, την πηγή, τον ποταμό, και τον χαρακτήρα σε σχέση με την υπόσταση, καθώς και το «στο φως σου θα δούμε φως» και το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και τελικά έγραψαν πιο ξεκάθαρα και συνοπτικά ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα· διότι όλα όσα προαναφέρθηκαν αυτήν τη σημασία έχουν.

Διότι δεν πλάστηκε, λέει η Γραφή, ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα. Άραγε λοιπόν, όπως ακριβώς ο μεν άνδρας αποτελεί εικόνα και δόξα του Θεού, η δε γυναίκα είναι δόξα του άνδρα, έτσι και εμείς γίναμε εικόνα του Θεού και δημιουργηθήκαμε για τη δόξα Του, ενώ ο Υιός είναι δική μας εικόνα και ήρθε στην ύπαρξη για τη δική μας δόξα; Και εμείς μεν δημιουργηθήκαμε για να υπάρχουμε· ο δε Λόγος του Θεού, σύμφωνα με τις απόψεις σας, δεν δημιουργήθηκε για να υπάρχει, αλλά για τη δική μας ανάγκη, ως όργανο· έτσι ώστε να μη λαμβάνουμε εμείς την υπόστασή μας από αυτόν, αλλά να υφίσταται αυτός εξαιτίας της δικής μας ανάγκης;

Διότι, αν και πλαστήκαμε «κατ’ εικόνα» και ονομαστήκαμε «εικόνα και δόξα Θεού», έχουμε αυτή τη χάρη της κλήσεως όχι πάλι εξαιτίας του εαυτού μας, αλλά εξαιτίας της εικόνας και της αληθινής δόξας του Θεού που ενοίκησε μέσα μας, η οποία είναι ο Λόγος Του, ο οποίος αργότερα έγινε σάρκα για χάρη μας.

Πρώτον μεν, διότι φαίνεται μάλλον ότι ο ίδιος ο Υιός ήρθε στην ύπαρξη για εμάς και όχι εμείς για εκείνον· διότι δεν πλαστήκαμε εμείς για εκείνον, αλλά εκείνος δημιουργήθηκε για εμάς, ώστε αυτός να οφείλει χάρη σε εμάς περισσότερο παρά εμείς σε αυτόν, ακριβώς όπως και η γυναίκα στον άνδρα. Διότι «δεν πλάστηκε», λέει η Γραφή, «ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα». Άραγε λοιπόν, όπως ακριβώς «ο μεν άνδρας είναι εικόνα και δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα είναι δόξα του άνδρα», έτσι και εμείς γίναμε εικόνα του Θεού και για τη δόξα Του, ενώ ο Υιός είναι δική μας εικόνα και υπήρξε για τη δική μας δόξα; Και εμείς μεν ήρθαμε στην ύπαρξη για να υπάρχουμε, ενώ ο Λόγος του Θεού, σύμφωνα με εσάς, δεν δημιουργήθηκε για να υπάρχει, αλλά φτιάχτηκε για τη δική μας ανάγκη ως όργανο, ώστε να μην προερχόμαστε εμείς από αυτόν, αλλά αυτός να υφίσταται εξαιτίας της δικής μας ανάγκης. Και πώς δεν ξεπερνούν κάθε παραφροσύνη όσοι έστω και απλώς τα σκέφτονται αυτά; Διότι, εάν ο Λόγος δημιουργήθηκε για εμάς, δεν είναι καν ανώτερός μας ενώπιον του Θεού. Διότι δεν βουλεύεται ο Θεός για εμάς έχοντας εκείνον μέσα Του, αλλά βουλεύεται για τον δικό Του Λόγο, όπως ισχυρίζονται εκείνοι, έχοντας εμάς μέσα Του. Εάν όμως συμβαίνει αυτό, τότε ίσως ο Πατέρας δεν ήθελε καν καθόλου τον Υιό· διότι δεν τον έκτισε επειδή τον ήθελε, αλλά, επειδή ήθελε εμάς, τον δημιούργησε για χάρη μας· διότι τον επινόησε μετά από εμάς· έτσι ώστε, σύμφωνα με τους ασεβείς, να καθίσταται πλέον περιττός ο Υιός, ο οποίος έγινε ως όργανο, εφόσον δημιουργήθηκαν πια εκείνα για τα οποία και είχε κτιστεί.

Ανόμοιος. Πού είναι γραμμένο ότι ο Υιός είναι εικόνα της υποστάσεως; Ορθ. Τον χαρακτήρα της υποστάσεως δεν τον εννοώ ως τίποτα άλλο παρά ως εικόνα της υποστάσεως. Ανόμ. Διότι δεν έχει γραφτεί ότι ο άνδρας είναι εικόνα και δόξα του Θεού; Ορθ. Αλλά όχι χαρακτήρας της υποστάσεως.

Όταν δε οι επίσκοποι έλεγαν πάλι ότι έπρεπε να γραφεί πως ο Λόγος είναι αληθινή δύναμη και εικόνα του Πατρός, όμοιος και απαράλλακτος σε όλα με τον Πατέρα, άτρεπτος, και ότι συνυπάρχει πάντοτε αδιαίρετα σε Αυτόν —διότι ποτέ δεν υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε, αλλά ο Λόγος υπήρχε πάντοτε, αιώνια μαζί με τον Πατέρα ως απαύγασμα φωτός—, οι οπαδοί του Ευσεβίου το ανέχονταν, μη τολμώντας να φέρουν αντίρρηση εξαιτίας της ντροπής που αισθάνονταν για τα όσα τους είχαν ελεγχθεί. Συνελήφθησαν όμως πάλι να ψιθυρίζουν μεταξύ τους και να κάνουν νοήματα με τα μάτια, υποδεικνύοντας ότι και το «όμοιος» και το «πάντοτε» και το όνομα της «δυνάμεως» και το «εν αυτώ» είναι πάλι κοινά γνωρίσματα ανάμεσα σε εμάς και στον Υιό, και ότι καθόλου δεν τους δυσαρεστεί να συμφωνήσουν με αυτά. Για μεν το «όμοιος», διότι και για εμάς έχει γραφτεί: «ο άνθρωπος είναι εικόνα και δόξα Θεού»· για δε το «πάντοτε», διότι έχει γραφτεί: «διότι πάντοτε εμείς οι ζωντανοί»· για το «εν αυτώ», διότι «μέσα σε Αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε»· και για το «άτρεπτον», διότι έχει γραφτεί: «τίποτε δεν θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού»· και περί της «δυνάμεως», διότι και η κάμπη και ο βρούχος ονομάζονται δύναμη, και μάλιστα μεγάλη δύναμη, ενώ πολλές φορές έχει γραφτεί και για τον λαό, όπως: «εξήλθε όλη η δύναμη του Κυρίου από τη γη της Αιγύπτου», και υπάρχουν βεβαίως και άλλες ουράνιες δυνάμεις: «διότι ο Κύριος», λέει, «των δυνάμεων είναι μαζί μας· υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ».

Αυτός που είναι εικόνα και δόξα του Θεού, αυτός που έχει ως κεφαλή του τον Χριστό, ταπεινώθηκε κάτω από το είδωλο· και μάλιστα άνδρας. Αυτό είναι το χειρότερο της συμφοράς. Διότι, εάν επρόκειτο για παιδί ή εάν επρόκειτο για γυναίκα, θα υπήρχε κάποια συγγνώμη, στο μεν λόγω της ηλικίας, στη δε λόγω της κατά φύσιν αδυναμίας. Τώρα όμως ταπεινώθηκε άνδρας, πράγμα που υπερβαίνει κάθε υπερβολή αισχύνης.

Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Αυτός ήταν γνήσιος μαθητής του Αποστόλου, ο οποίος είπε: «Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένο το κεφάλι, καταισχύνει το κεφάλι του», και «Ο άνδρας βέβαια δεν οφείλει να καλύπτεται, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού». Απέφευγε τους όρκους εκείνη η καθαρή ψυχή που ήταν άξια της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος, αρκούμενη στο ναι και στο όχι εξαιτίας του προστάγματος του Κυρίου που είπε: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου». Δεν ανεχόταν εκείνος να αποκαλέσει τον αδελφό του ανόητο, διότι φοβόταν την απειλή του Κυρίου. Θυμός και οργή και πικρία δεν εκπορεύονταν από εκείνο το στόμα. Μισούσε τη λοιδορία, ως κάτι που δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών.

Πιστεύουμε δε ότι ο Λόγος που γεννήθηκε από αυτόν είναι αγένητος, ως προερχόμενος από τον αγένητο Πατέρα. Λέμε δε ότι ονομάστηκε κεφαλή κάθε άνδρα, αφενός ως αρχέτυπο, όπως είπα, και επειδή φανερώθηκε ως άνθρωπος στους έσχατους καιρούς του αιώνα, και ως ομόφυλος με τους ανθρώπους, τουλάχιστον ως προς το ανθρώπινο, έγινε «κεφαλή στην εκκλησία, η οποία είναι το σώμα του»· διότι αυτός έχει τα πρωτεία σε όλα, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. <«Κάθε άνδρας που προσεύχεται ή προφητεύει έχοντας καλυμμένη την κεφαλή του, καταισχύνει την κεφαλή του κ.λπ.»>. Βλέπεις πώς καθιστά τον νόμο της φύσης ρυθμιστή και κριτή αυτού που αρμόζει στον καθένα; Διότι στους μεν άνδρες η παρρησία είναι το πιο πρέπον, στη δε γυναίκα το να καλύπτεται είναι στολίδι· επομένως, το άσχημο της εικόνας θα ήταν ύβρις προς το αρχέτυπο, και πολύ δικαιολογημένα· διότι αν ο άνδρας είναι εικόνα και δόξα του Θεού, αφού έτσι έχει πλαστεί σύμφωνα με τις γραφές, ας διασώζει για τον Θεό την πρέπουσα παρρησία, έχοντας ασκεπή την κεφαλή του, και χωρίς η φύση να τον επιτιμά στο ότι πρέπει να την αποκαλύπτει. Διότι το θείο είναι ελεύθερο και πέρα από κάθε ψεγάδι, πλουτίζοντας με τη δική του δόξα και όντας αξιοθαύμαστο. Και αν η γυναίκα είναι καθ' ομοίωση του άνδρα, και εικόνα της εικόνας, και δόξα της δόξας, και της νομοθετεί η φύση το να έχει μακριά μαλλιά, γιατί αυτό που υστερεί σε χάρη να φιλονικεί με το πρώτο;

Ο θεσπέσιος Παύλος, βέβαια, χρησιμοποιεί πάλι μια άλλη επιδέξια μέθοδο. Διότι είπε αφενός ότι ο άνδρας έχει πλαστεί κατ' εικόνα και ομοίωση του Θεού. Αφετέρου, ότι το θήλυ έχει τεθεί κατά κάποιον τρόπο πίσω από τη δική του τιμή και δόξα, το ισχυρίστηκε σαφώς προσθέτοντας τα εξής: Διότι η γυναίκα, λέει, είναι δόξα του άνδρα. Επειδή δεν πλάστηκε ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα. Έπειτα, μετριάζοντας πολύ σωστά εκείνα για τα οποία ήταν φυσικό να λυπηθεί το γυναικείο φύλο, προσθέτει και λέει: Όμως, ούτε η γυναίκα υπάρχει χωρίς τον άνδρα, ούτε ο άνδρας χωρίς τη γυναίκα. Διότι ομολογουμένως η γυναίκα προήλθε από τον άνδρα, και αυτό είναι αληθές. Διαπιστώνεται όμως ότι δεν είναι αμέτοχη και στη γέννηση του άνδρα. Η δε φύση, συνενώνοντας και τους δύο σε ένα, τους έκανε να έχουν ανάγκη ο ένας τον άλλον, συνδέοντάς τους με θεία οικονομία προς την αγάπη. Το ότι δε ο Θεός είναι ο δημιουργός των συμπάντων, το επιβεβαιώνει λέγοντας: Τα δε πάντα προέρχονται από τον Θεό, διότι τα πάντα έχουν παραχθεί στην ύπαρξη μέσω του Χριστού.

Ματθ. 1, 2 Γι' αυτόν τον λόγο παραθέτει τα ονόματα της γενεαλογίας προερχόμενα από τους άνδρες, επειδή «η γυναίκα είναι δόξα του άνδρα», αποτελώντας επακόλουθο και όχι αρχή του άνδρα.

ΑΛΛΟ, και οξύ. Αν λένε ότι γι' αυτό έχει κτιστεί ο Υιός, για να μας δημιουργήσει ο Θεός μέσω αυτού, ας δουν σε πόση ασέβεια θα καταλήξει γι' αυτούς ο λόγος. Διότι φαίνεται ότι αυτός έχει γίνει για εμάς, και όχι εμείς για αυτόν. Και εμείς μεν είμαστε δημιούργημα, αυτός δε όργανο δημιουργίας. Επομένως, ας μας οφείλει και αυτός ευγνωμοσύνη· διότι υπήρξε εξαιτίας μας. Και θα είναι και δική μας δόξα, όπως ακριβώς και η γυναίκα του άνδρα· «Διότι η γυναίκα, λέει, είναι δόξα του άνδρα»· και παραθέτει δίπλα την αιτία, λέγοντας: «Διότι δεν πλάστηκε ο άνδρας για τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα για τον άνδρα.» Αν λοιπόν για εμάς έχει γίνει ο Υιός, και όχι εμείς για αυτόν, θα είμαστε οπωσδήποτε τελειότεροί του, όπως ακριβώς και ο Αδάμ από τη γυναίκα που έγινε για αυτόν. Αλλά αυτό είναι άτοπο· άρα δεν είναι κτίσμα ο Υιός, ούτε έχει γίνει για εμάς· αλλά, υπάρχοντας από τη φύση του Θεός, όπως ο Πατέρας, με τη δική του δύναμη έφερε και εμάς στην ύπαρξη.

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος, θέτοντας εξαιρετικά ωφέλιμους κανόνες στις Εκκλησίες, και καθορίζοντας πώς πρέπει να βρισκόμαστε μέσα σε αυτές, και να παρουσιαζόμαστε στον Θεό που είναι πάνω από όλα, λέει: «Ο άνδρας βέβαια δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού». Έπειτα ισχυρίστηκε ότι η γυναίκα είναι δόξα του άνδρα. Το για ποιον λόγο, είναι αναγκαίο να το εξετάσουμε και για τα δύο. Ας τεθεί λοιπόν πρώτα υπό εξέταση αυτό που ειπώθηκε για τον άνδρα, και ας ερευνήσουμε πώς ακριβώς είναι εικόνα και δόξα του Θεού.

Αλλά και από άλλη συνήθεια έχουν κυριευθεί οι ίδιοι τίμιοι αδελφοί μας, αυτοί που βρίσκονται στη Μεσοποταμία στα μοναστήρια ή στις λεγόμενες μάνδρες, οι οποίοι συνηθίζουν να αφήνουν γυναικεία μαλλιά και να φορούν επιδεικτικά σάκινα ενδύματα. Έπρεπε όμως τα τέκνα της αγίας παρθένου του Χριστού, της μητέρας μας Εκκλησίας, να είναι σεμνά, προσηλωμένα στο κελί τους, να λατρεύουν τον Θεό κρυφά, Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά και ανταποδίδει φανερά, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και να συμπεριφέρονται με ευπρέπεια απέναντι στους έξω και να μην επιθυμούν να λάβουν την αμοιβή και τον έπαινο από εκείνους που τους βλέπουν. Διότι ο επιδεικτικός σάκος και τα άκοπα μαλλιά είναι ξένα προς την Καθολική Εκκλησία, ήδη από την εποχή του κηρύγματος των αποστόλων· διότι λέει: «ο άνδρας δεν πρέπει να αφήνει μακριά μαλλιά, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού». 7. Το δε χειρότερο και αντιφατικό είναι ότι το μεν γένι, που αποτελεί το γνώρισμα του άνδρα, το ξυρίζουν, ενώ τις τρίχες της κεφαλής πολλές φορές τις αφήνουν να μακραίνουν. Και σχετικά με το γένι λοιπόν, στις Διαταγές των Αποστόλων ο θείος λόγος και η διδασκαλία ορίζει να μην το φθείρουν, δηλαδή να μην κόβουν τις τρίχες του γενείου, ούτε να καλλωπίζονται με τρόπο που προσιδιάζει σε πόρνες, ούτε η συμπεριφορά τους να αποτελεί δείγμα υπερηφάνειας αντί για δικαιοσύνη. Διότι αυτό ταίριαζε μόνο στους Ναζηραίους, εξαιτίας του τυπικού τους.

Διότι ο άνθρωπος είναι εικόνα εξουσίας και βασιλείας, όχι ουσίας· εάν δε πράττει ορθά, και της αρετής. Διότι, μολονότι ορίζουμε ότι η νοερή ψυχή είναι αθάνατη, εντούτοις δεν είναι ομοούσια με εκείνη τη θειότατη και άναρχη φύση, αλλά απέχει τόσο, όσο είναι φυσικό το κτίσμα από τον Κτίσαντα. Διότι αν η ψυχή είναι κατ' εικόνα, προφανώς είναι και αυτή της γυναίκας. Γιατί λοιπόν άραγε είπε ο Παύλος: «Ο μεν άνδρας δεν οφείλει να κατακαλύπτει την κεφαλή, εφόσον υπάρχει εικόνα και δόξα του Θεού· η δε γυναίκα είναι δόξα του ανδρός;» Εφόσον δηλαδή η ψυχή της γυναίκας είναι αθάνατη και άφθαρτη, όπως ακριβώς και του ανδρός, γιατί άραγε με κάποιον διαχωρισμό το εξέφρασε αυτό ο Παύλος; Εάν όμως σε αυτά αντιτείνουν, οπλίζοντας τον Μωυσή έναντι του Παύλου, το: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα ημετέρα και καθ' ομοίωσιν», είναι βεβαίως δυνατόν να πούμε ότι αυτό που έχει ειπωθεί είναι στον ενικό και δεν έχει ειπωθεί και για τους δύο, όμως δεν θα το πούμε. Εάν δε προβάλουν τη συνέχεια, το «και ας άρχουν», αυτό που έχει ειπωθεί θα είναι υπέρ ημών.

Η Μαρία αλείφει με μύρο, η Μάρθα διακονεί, και εκείνος που αναστήθηκε από τους νεκρούς συνδειπνεί με τον Κύριο. Διότι είναι αξιότιμο το γένος των ανδρών, επειδή ο άνδρας δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα του Θεού, ενώ η γυναίκα από την εικόνα του άνδρα, δοξάζοντας μεν τον άνδρα, αλλά χωρίς να εικονίζει τον Χριστό. Και ποιος είναι μάρτυρας σε αυτά, ώστε να μην υποστούμε καμία μομφή; Άκουσε τον Παύλο που βροντοφωνάζει: «Διότι ο μεν άνδρας δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού· η γυναίκα όμως είναι δόξα του άνδρα». Η γυναίκα, λοιπόν, είναι δόξα του δικού της άνδρα· διότι δεν είναι δόξα των ξένων, όχι εξαιτίας της αρχαίας μάταιης συμβουλής, αλλά εξαιτίας της μεταγενέστερης γνήσιας τεκνογονίας. Διότι αυτή η γνήσια τεκνογονία απάλλαξε τη γυναίκα από την κατάρα. Και ποιος είναι μάρτυρας σε αυτά;

Διότι άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο μεν άνδρας δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού· η δε γυναίκα είναι δόξα του άνδρα». Διότι αυτός μεν εξουσιάζει, αυτή δε είναι υποταγμένη, καθώς και ο Θεός από την αρχή τής λέει: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Επειδή λοιπόν έλαβε την ιδιότητα της εικόνας με βάση την έννοια της εξουσίας και όχι με βάση τη μορφή, και ο άνδρας εξουσιάζει τα πάντα, ενώ η γυναίκα είναι υποταγμένη, γι' αυτό λέει ο Παύλος για τον άνδρα ότι είναι εικόνα και δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα είναι δόξα του άνδρα. Εάν όμως μιλούσε για τη μορφή, δεν θα έκανε αυτόν τον διαχωρισμό· διότι ο ίδιος τύπος υπάρχει και στον άνδρα και στη γυναίκα.

Και δεν προέρχεται μόνο από αυτό η ντροπή της, αλλά και από την πλεονεξία (την υπέρβαση των ορίων). Λαμβάνοντας, λοιπόν, υπόψη αυτό που είναι ομολογουμένως αισχρό και λέγοντας: «Αν είναι αισχρό για τη γυναίκα να κόβει τα μαλλιά της ή να ξυρίζεται», προσθέτει στη συνέχεια το δικό του συμπέρασμα λέγοντας: «Ας κατακαλύπτεται». Και δεν είπε: «Ας αφήνει μακριά μαλλιά», αλλά: «Ας κατακαλύπτεται», νομοθετώντας ότι και τα δύο αυτά είναι ένα και το αυτό πράγμα, και αποδεικνύοντάς τα και με τους δύο τρόπους, δηλαδή τόσο από τα καθιερωμένα όσο και από τα αντίθετά τους. Διότι λέει ότι το κάλυμμα και η κόμη είναι ένα πράγμα· και εκείνη που είναι ξυρισμένη και εκείνη που έχει ακάλυπτη την κεφαλή, είναι πάλι το ίδιο. Επειδή, λέει, είναι ένα και το αυτό με την ξυρισμένη. Αν, όμως, πει κάποιος: «Και πώς είναι το ίδιο, εφόσον η μεν μία έχει το κάλυμμα της φύσεως, ενώ η άλλη, η ξυρισμένη, δεν έχει ούτε αυτό;», θα απαντήσουμε ότι με την προαίρεσή της απέρριψε και εκείνο, αφήνοντας γυμνή την κεφαλή της. Και αν δεν είναι γυμνή από τρίχες, αυτό οφείλεται στη φύση και όχι στην ίδια. Επομένως, όπως η ξυρισμένη έχει γυμνή την κεφαλή, το ίδιο συμβαίνει και με εκείνη. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε επέτρεψε στη φύση να την σκεπάζει, ώστε μαθαίνοντας από αυτήν, να κατακαλύπτεται. Έπειτα παραθέτει και την αιτία, όπως έχω πει πολλές φορές, συνομιλώντας σαν με ελεύθερους ανθρώπους. Ποια είναι, λοιπόν, η αιτία; Διότι ο άνδρας μεν δεν οφείλει να κατακαλύπτεται, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού. Αυτή πάλι είναι μία άλλη αιτία· διότι δεν οφείλει να έχει ακάλυπτη την κεφαλή του μόνο επειδή έχει κεφαλή τον Χριστό, λέει, αλλά και επειδή είναι άρχων της γυναίκας.

Διότι ο άρχοντας που προσέρχεται στον βασιλιά πρέπει να φέρει το σύμβολο της εξουσίας του. Όπως λοιπόν κανένας από τους άρχοντες δεν θα τολμούσε να εμφανιστεί χωρίς τη ζώνη και τη χλαμύδα ενώπιον εκείνου που φέρει το διάδημα, έτσι ούτε και εσύ να προσεύχεσαι στον Θεό χωρίς τα σύμβολα της εξουσίας, δηλαδή το να μην καλύπτεσαι, ώστε να μην προσβάλεις και τον εαυτό σου και Εκείνον που σε τίμησε. Το ίδιο δε θα μπορούσε να πει κανείς και για τη γυναίκα· διότι και για εκείνη αποτελεί προσβολή το να μη φέρει τα σύμβολα της υποταγής. Η γυναίκα δε, είναι δόξα του άνδρα. Επομένως, η εξουσία του άνδρα είναι φυσική. Έπειτα, αφού αποφάνθηκε, προβάλλει πάλι και άλλους συλλογισμούς και αιτίες, ανάγοντάς σε στην αρχική δημιουργία, και λέγοντας τα εξής: «Διότι δεν προήλθε ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα». Εάν δε το να προέρχεται κανείς από κάποιον αποτελεί δόξα εκείνου από τον οποίο προέρχεται, πολύ περισσότερο αποτελεί δόξα το να του είναι όμοιος.

Ανήμεροι. Από εκεί προέρχεται η ωμότητα, από εκεί η απανθρωπιά, όταν κάποιος είναι φιλάργυρος, όταν είναι φίλαυτος, όταν είναι αχάριστος, όταν είναι λάγνος. Αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς. — Προδότες της φιλίας· προπετείς, δηλαδή, μην έχοντας τίποτα το σταθερό. Τυφλωμένοι από υπεροψία· γεμάτοι αλαζονεία. Φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· έχοντας τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της. Και γράφοντας προς τους Ρωμαίους, λέει κάπως έτσι: «Έχοντας τη μορφή της γνώσεως και της αλήθειας μέσα στον νόμο». Αλλά εκεί μεν το αναφέρει επαινώντας το· εδώ όμως, σε σύγκριση με όλα τα ελαττώματα, αποδεικνύει ότι αυτό το αμάρτημα είναι το βαρύτερο. Γιατί άραγε; Επειδή δεν το χρησιμοποίησε με την ίδια ακριβώς σημασία. Διότι, όπως τη λέξη «εικόνα» πολλές φορές τη χρησιμοποιεί με την έννοια της ομοιώσεως, ενώ πολλές φορές για κάτι το άψυχο και τιποτένιο· όπως για παράδειγμα λέει και ο ίδιος γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Διότι ο μεν άνδρας δεν οφείλει να κατακαλύπτει την κεφαλή του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού»· ενώ ο Προφήτης λέει: «Πράγματι, σαν σε εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος»· και το λιοντάρι η Γραφή πότε μεν το εκλαμβάνει για να δηλώσει το βασιλικό μεγαλείο: «Κοιμήθηκε», λέει, «σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος λιονταριού· ποιος θα τον εγείρει;»· πότε δε για να δηλώσει την αρπακτικότητα: «Σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται»· έτσι ακριβώς κάνουμε και εμείς το ίδιο.

Αληθώς είναι κατάλληλη ευκαιρία τώρα να αναφωνήσουμε: Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Πόσοι όχι μόνο κατέρριψαν τις εικόνες του Θεού, αλλά και τις καταπάτησαν; Διότι, όταν πνίγεις τον οφειλέτη, όταν τον γδύνεις, όταν τον σέρνεις, καταπατάς την εικόνα του Θεού. Άκουσε λοιπόν τον Παύλο που λέει ότι ο άνθρωπος δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, καθώς είναι εικόνα και δόξα του Θεού. Και πάλι, άκουσε τον ίδιο τον Θεό που λέει: «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας». Εάν δε ισχυριστείς ότι ο άνθρωπος δεν είναι της ίδιας ουσίας με τον Θεό, τι σημασία έχει αυτό; Διότι ούτε ο χαλκός του ανδριάντα ήταν της ίδιας ουσίας με τον βασιλιά, και όμως τιμωρήθηκαν όσοι τόλμησαν να τον προσβάλουν. Ώστε το ίδιο ισχύει και με τους ανθρώπους· έστω και αν οι άνθρωποι δεν είναι της ίδιας ουσίας με τον Θεό —όπως βεβαίως και δεν είναι— εντούτοις ονομάστηκαν εικόνα Του, και εξαιτίας αυτής της προσωνυμίας θα έπρεπε να απολαμβάνουν τιμή. Εσύ όμως, για χάρη λίγου χρυσίου, καταπατάς, πνίγεις, σέρνεις, και δεν έχεις υποστεί ακόμη καμία τιμωρία μέχρι σήμερα.

«Κάθε γυναίκα όμως που προσεύχεται ή προφητεύει με ακάλυπτη την κεφαλή της, καταντροπιάζει την κεφαλή της· διότι είναι ένα και το αυτό με το να είναι ξυρισμένη. Διότι, εάν η γυναίκα δεν καλύπτεται, ας κουρευτεί. Και αν είναι αισχρό για τη γυναίκα το να κουρεύεται ή να ξυρίζεται, ας καλύπτεται». Διότι υπήρχαν γυναίκες που είχαν αυτό το χάρισμα, όπως οι θυγατέρες του Φιλίππου, και άλλες πριν από αυτές και μετά από αυτές, για τις οποίες υπήρχε και προφητεία που έλεγε: «Και θα προφητεύσουν οι υιοί σας, και οι θυγατέρες σας θα δουν οράματα». «Ο άνδρας βεβαίως δεν οφείλει να καλύπτει την κεφαλή του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού. Η γυναίκα όμως είναι δόξα του άνδρα· διότι ο άνδρας δεν προέρχεται από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα· επειδή δεν πλάστηκε ο άνδρας για χάρη της γυναίκας, αλλά η γυναίκα για χάρη του άνδρα». Υπάρχει πάλι και άλλη αιτία που εμποδίζει τον άνδρα να καλύπτεται, και ποια είναι αυτή, παρά το ότι αυτός είναι άρχοντας της γυναίκας;

Αν εκλάβεις τη φράση «κάθε άνδρα» ότι αναφέρεται και στους απίστους, αυτό ισχύει μόνο σύμφωνα με τον λόγο της δημιουργίας. Διότι, αφού επέτρεψε στον άνθρωπο να εξουσιάζει τα άλλα δημιουργήματα, τον άφησε να παραμένει μόνο υπό τη δική Του εξουσία και κυριαρχία, χωρίς να του ορίσει άλλον δεσπότη και εξουσιαστή. 1 Κορ 11,5 «Διότι είναι ένα και το αυτό», όσον αφορά την επιλογή του να ζει κανείς άτακτα και ανυπότακτα. 1 Κορ 11,7-10 Διότι προς δόξαν Θεού οφείλει να υποτάσσεται ο άνδρας στον Θεό, και προς δόξαν του άνδρα η γυναίκα στον άνδρα. Τι σημαίνει όμως «προς δόξαν»; Να πράττει όσα αρέσουν στον Θεό με υπακοή, εκούσια και με χαρά. Το ίδιο και η γυναίκα, όσα αρέσουν στον άνδρα. Όπως αυτός που ενεργεί με βία, ακούσια και με δυσφορία δεν υποτάσσεται προς δόξαν Θεού, παρομοίως ούτε η γυναίκα προς δόξαν του άνδρα. Επομένως, πρέπει ο άνδρας να προσέρχεται στον Θεό πρόθυμα χωρίς κάλυμμα, και η γυναίκα ομοίως με κάλυμμα. «Δόξα Θεού» είναι το πολυτιμότερο στοιχείο της αρχής και της εξουσίας Του. Διότι μέσω αυτού του ανθρώπου, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πλάσμα στον κόσμο, έχει δοξαστεί, και έχει φανερωθεί το ασύγκριτο μεγαλείο της χρηστότητας και της φιλανθρωπίας Του.

Ομοίως «δόξα του άνδρα είναι η γυναίκα»· διότι από την κυριαρχία και την εξουσία του αυτή είναι το πιο πολύτιμο, μέσω της οποίας, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο το οποίο εξουσιάζει, μπορεί αυτός να σεμνύνεται και να δοξάζεται. «Οφείλει», λέει, «η γυναίκα να έχει εξουσία πάνω στο κεφάλι της», δηλαδή την εξουσία και την κυριότητα του άνδρα, στην οποία υποτάσσεται, οφείλει να τη φέρει και να την επιδεικνύει πάνω στο ίδιο της το κεφάλι. Και αυτό πώς επιτυγχάνεται; Με το να φέρει κάλυμμα. Γι' αυτό και το ίδιο το κάλυμμα δικαιολογημένα θα μπορούσε να ονομαστεί «εξουσία», καθώς αποτελεί ένδειξη και παράσταση της εξουσίας και της κυριότητας του άνδρα. Η δε φράση «εξαιτίας των αγγέλων» νομίζω ότι υποδηλώνει το εξής: επειδή ακριβώς αναφέρει ως αιτία του ότι η γυναίκα θεωρείται υποταγμένη στον άνδρα το ότι δεν πλάστηκε ο άνδρας για χάρη της γυναίκας, αλλά το αντίστροφο, και για τον λόγο αυτό πρέπει αυτή να φέρει το κάλυμμα, ομολογώντας την εξουσία του άνδρα επάνω της.

Ως δεύτερη αιτία θέτει την εξής: η γυναίκα, λέει, από τη φύση της τελεί υπό την εξουσία του άνδρα. Διότι από αυτόν έλαβε αρχικά τις σωματικές αρχές της δημιουργίας της, και μολονότι ο άνδρας εξουσιάζει και πολλά άλλα, το πιο ένδοξο και πολύτιμο μέρος της εξουσίας και της αρχηγίας του είναι η γυναίκα· διότι αυτό εννοεί λέγοντας: «η δε γυναίκα είναι δόξα του άνδρα». Επειδή, λοιπόν, το πιο ένδοξο και λαμπρό στοιχείο της εξουσίας του άνδρα είναι η γυναίκα, αυτή οφείλει να πράττει όσα τον τιμούν ως αρχή· και θα το έπραττε αυτό φέροντας την εξουσία του στο κεφάλι της και επιδεικνύοντας την υποταγή της με το να καλύπτει μεν το δικό της κεφάλι, να θεωρεί δε εκείνον ως κεφαλή της και να αναθέτει σε εκείνον ολόκληρο τον εαυτό της αναφέροντάς τον ως κεφαλή. Διότι θα ήταν αναίσχυντο και αχάριστο να μην τον αναγνωρίζει ως αρχή και αίτιο της υπάρξεώς της και να μην του αποδίδει την τιμή που αρμόζει στην αρχή. Ακόμη και αν δεν υπολόγιζε τίποτε άλλο από τα πολλά που συντρέχουν, ούτε ντρεπόταν κάποιους ανθρώπους με το να απορρίπτει την εξουσία του και την υποταγή σε αυτόν, τουλάχιστον όμως, λέει, τους αγγέλους, οι οποίοι είναι επόπτες και μάρτυρες της δημιουργίας της από τον άνδρα και της προόδου της, δίκαιο θα ήταν να τους σέβεται και να τους ντρέπεται, και για τον λόγο αυτό να υποτάσσεται στον άνδρα και να φέρει ως σύμβολο της υποταγής της το κάλυμμα στο κεφάλι. Διότι αυτό ακριβώς δήλωσε λέγοντας: «γι' αυτό τον λόγο η γυναίκα οφείλει να έχει εξουσία στο κεφάλι της εξαιτίας των αγγέλων».

Αλλά ναι, θα μπορούσε να πει κάποιος, γιατί ο άνδρας, ενώ έχει κεφαλή του τον Χριστό και αποτελεί το πιο ένδοξο μέρος της εξουσίας Του (διότι είναι εικόνα και δόξα του Θεού, λέει, όπως ακριβώς και η γυναίκα ονομάζεται δική του), δεν καλύπτει και αυτός την κεφαλή του; Σε αυτόν πρέπει να απαντήσουμε ότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο δεν οφείλει να την καλύπτει, ώστε, με το να άρχει και να εξουσιάζει και όχι να τελεί υπό την εξουσία άλλων, να φανεί ότι εικονίζει τον κοινό Δεσπότη, γεγονός που αποδεικνύεται από το να έχει ακάλυπτη την κεφαλή. Διότι, το ότι ο Θεός άρχει και κυριεύει, όντας κεφαλή του άνδρα, και όχι μόνο αυτού αλλά και των συμπάντων, δεν επιδέχεται καμία αμφιβολία, γι' αυτό δεν υπάρχει καμία ανάγκη συμβόλων που να υποδεικνύουν υποταγή· διότι σε όλους είναι ομολογημένη η εξουσία Του επί των πάντων και η δεσποτική κυριαρχία Του. Το ότι όμως η γυναίκα πρέπει να τάσσεται υπό την εξουσία του άνδρα, ούτε είναι εξίσου φανερό σε όλους, και ταιριάζει κυρίως στην ίδια να το γνωρίζει και να το επιδεικνύει μέσω των συμβόλων. Διότι μερικές, αν και φέρουν τα σύμβολα, επαναστατούν εναντίον πολλών, και εγκαταλείποντας τη δική τους τάξη, γέμισαν με θορύβους και ταραχές όχι μόνο τα σπίτια, αλλά και τις πόλεις· αν λοιπόν δεν υπήρχε αυτό και δεν τους είχε προσταχθεί να τηρούν την υποταγή, τι θα είχε συμβεί;

Έτσι πάλι και ο άνθρωπος βασιλεύει και κρίνει κατά μίμηση του Θεού των όλων· αλλά ο μεν χρειάζεται και μάρτυρες και κατηγόρους και αμέτρητα άλλα κατά την κρίση, ενώ ο δε κανέναν· διότι γνωρίζει τα πάντα πριν καν γίνουν. Έτσι και ο άνθρωπος ονομάστηκε θεός, επειδή ονομάστηκε και εικόνα του Θεού· διότι και ο Παύλος λέει: «Ο άνδρας δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού». Αλλά πάλι, ο μεν Θεός είναι και ως προς τη φύση αυτό ακριβώς που ονομάζεται, ενώ ο άνθρωπος, ως εικόνα, έχει μόνο το όνομα.

Διότι λέει, τι είδους άραγε κατά τη γνώμη σου θα είναι το σχήμα που ανασταίνεται, εάν βέβαια αυτό το ανθρωποειδές σχήμα, επειδή θεωρείται άχρηστο κατά τον ίδιο, εξαφανιστεί; Το οποίο είναι το πιο ωραίο από όλα τα σχήματα που συνθέτουν ζωντανούς οργανισμούς· το οποίο και το θείο χρησιμοποιεί ως εικόνα, όπως ακριβώς δηλώνει και ο σοφότατος Παύλος: «Ο άνδρας βέβαια δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού». Σύμφωνα με αυτό το σχήμα διαμορφώθηκαν και τα νοερά σώματα των Αγγέλων. Άραγε θα είναι κυκλικό ή πολυγωνικό ή κυβικό ή πυραμοειδές; Διότι είναι πάρα πολλές οι παραλλαγές των σχημάτων. Αλλά αυτό είναι αδύνατον.