Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:21

Τίποτα δεν μας χωρίζει μεταξύ μας, αδελφοί, εκτός εάν με τη δική μας προαίρεση υποστούμε τον χωρισμό. Ένας είναι ο Κύριός μας, μία η πίστη, ίδια και η ελπίδα. Είτε θεωρείτε τους εαυτούς σας κεφαλή της καθόλου Εκκλησίας, η κεφαλή δεν μπορεί να πει στα πόδια: «Δεν σας έχω ανάγκη». Είτε πάλι κατατάσσετε τους εαυτούς σας σε άλλη τάξη των εκκλησιαστικών μελών, δεν μπορείτε να λέτε σε εμάς που είμαστε ενταγμένοι στο ίδιο σώμα το εξής: «Δεν σας έχουμε ανάγκη». Διότι και τα χέρια έχουν ανάγκη το ένα το άλλο, και τα πόδια στηρίζουν το ένα το άλλο, και οι οφθαλμοί μέσω της συνεργασίας τους επιτυγχάνουν τη σαφήνεια της αντιλήψεως. Διότι εμείς βεβαίως ομολογούμε τη δική μας αδυναμία και επιζητούμε τη δική σας σύμπνοια. Επειδή γνωρίζουμε ότι, έστω κι αν δεν είστε σωματικά παρόντες, με τη βοήθεια των προσευχών σας θα μας προσφέρετε μεγάλη ωφέλεια στις πιο κρίσιμες στιγμές. Για εσάς, όμως, δεν είναι ούτε ενώπιον των ανθρώπων ευπρεπές ούτε στον Θεό ευάρεστο να χρησιμοποιείτε τέτοια λόγια, τα οποία δεν χρησιμοποιούν ούτε τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Αντιθέτως, ακούμε ακόμη και για εκείνα ότι, έστω κι αν κατοικούν σε μια χώρα απολύτως αυτάρκη, εξαιτίας της αβεβαιότητας του μέλλοντος επιδιώκουν τη μεταξύ τους συμμαχία και επιζητούν την αμοιβαία επικοινωνία, θεωρώντας την ως κάτι το επωφελές.

Προς τους Ιταλούς και Γάλλους επισκόπους περί της καταστάσεως και της συγχύσεως των Εκκλησιών. Προς τους αληθώς θεοφιλεστάτους και ποθεινοτάτους αδελφούς και ομόψυχους συλλειτουργούς, τους επισκόπους της Γαλλίας και της Ιταλίας, ο Βασίλειος, επίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού καταδέχθηκε να ονομάσει δικό του σώμα ολόκληρη την Εκκλησία του Θεού και έχοντας αναδείξει τον καθένα από εμάς μέλη αλλήλων, έδωσε σε όλους μας τη χάρη να έχουμε στενή σχέση όλοι με όλους, σύμφωνα με την αρμονία των μελών. Γι' αυτό, αν και βρισκόμαστε σε μεγάλη απόσταση μεταξύ μας ως προς τους τόπους της κατοικίας μας, εντούτοις, εξαιτίας του πνευματικού μας δεσμού, είμαστε κοντά ο ένας στον άλλον. Επειδή, λοιπόν, δεν μπορεί το κεφάλι να πει στα πόδια: «Δεν σας έχω ανάγκη», ασφαλώς ούτε και εσείς θα ανεχθείτε να μας απορρίψετε, αλλά, αντίθετα, θα συμπονεσετε τόσο πολύ τις θλίψεις μας, στις οποίες παραδοθήκαμε εξαιτίας των αμαρτιών μας, όσο χαιρόμαστε και εμείς μαζί σας, καθώς δοξάζεστε μέσα στην ειρήνη την οποία σας χάρισε ο Κύριος. Ήδη, βέβαια, και άλλη φορά επικαλεστήκαμε την αγάπη σας για να μας συνδράμετε και να μας συμπαρασταθείτε, αλλά προφανώς, επειδή δεν είχε συμπληρωθεί το μέτρο της τιμωρίας μας, δεν σας επιτράπηκε από τον Θεό να κινητοποιηθείτε για να μας βοηθήσετε.

Διότι τίποτα δεν μας χωρίζει μεταξύ μας, εκτός εάν υποστούμε τον χωρισμό από δική μας προαίρεση. Ένας είναι ο Κύριός μας, μία η πίστη, η ίδια και η ελπίδα. Είτε λοιπόν θεωρείτε τους εαυτούς σας κεφαλή, δεν μπορεί η κεφαλή να πει στα πόδια: «Δεν σας έχω ανάγκη»· είτε κατατάσσετε τους εαυτούς σας σε άλλη τάξη, δεν μπορείτε να λέτε σε όσους έχουν καταταγεί στο ίδιο σώμα: «Δεν σας έχουμε ανάγκη». Διότι και τα χέρια έχουν ανάγκη το ένα το άλλο, και τα πόδια στηρίζουν το ένα το άλλο, και οι οφθαλμοί μέσω της αρμονικής συνεργασίας τους έχουν τη σαφήνεια της αντίληψης.

Ήδη δε το Πνεύμα νοείται και ως όλον μέσα σε μέρη, κατά τη διανομή των χαρισμάτων. Διότι όλοι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, «έχοντας χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε». Γι' αυτό «δεν μπορεί το μάτι να πει στο χέρι, δεν σε έχω ανάγκη· ή πάλι το κεφάλι στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη». Αλλά όλα μαζί συμπληρώνουν το σώμα του Χριστού στην ενότητα του Πνεύματος· και ανταποδίδουν το ένα στο άλλο την αναγκαία ωφέλεια που προέρχεται από τα χαρίσματα. Διότι ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη στο σώμα, το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς θέλησε. Τα μέλη, ωστόσο, δείχνουν την ίδια μέριμνα το ένα για το άλλο, σύμφωνα με την πνευματική κοινωνία της συμπάθειας που υπάρχει μεταξύ τους. Γι' αυτό «είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη, είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Και ως μέρη μέσα στο όλον, ο καθένας μας ξεχωριστά βρίσκεται μέσα στο Πνεύμα· διότι όλοι μας σε ένα σώμα, βαπτιστήκαμε σε ένα Πνεύμα.

Διότι, όπως ακριβώς τα μέλη του σώματος, τα οποία διοικούνται από την μία ψυχή, παρέχουν αφθόνως την υπηρεσία τους το ένα στο άλλο, και δεν μπορεί, λέει, να πει ο οφθαλμός στο χέρι, δεν σε έχω ανάγκη, ή η κεφαλή στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη· αλλά πολύ περισσότερο στα μέλη του σώματος που θεωρούνται ότι είναι πιο αδύναμα, σε αυτά αποδίδουμε περισσότερη τιμή. Έτσι και εμείς, όντας μέλη ο ένας του άλλου, όπως έχει λεχθεί, και ο καθένας μέλος των άλλων, κυβερνώμενοι από το ένα Πνεύμα και τρεφόμενοι από τον ένα ζωντανό Λόγο της αλήθειας, οφείλουμε διά της αγάπης και της απλότητας, της αγαθότητας και της χαράς, να συναρμοσθούμε για την ανάπαυση ο ένας του άλλου· διότι για τον σκοπό αυτό και πλαστήκαμε, όπως έχει λεχθεί: δικό του δημιούργημα είμαστε, πλασμένοι εν Χριστώ για καλά έργα, ώστε να πορευθούμε μέσα σε αυτά. Και έτσι ο Θεός χαίρεται με τέτοιες προαιρέσεις του καθενός, αποδεχόμενος ό,τι γίνεται αποκλειστικά για Εκείνον.

Αντίγραφο ομιλίας του Μελιτίου. 29. Ο μεν σοφότατος Εκκλησιαστής λέει «καλύτερο είναι το τέλος του λόγου παρά η αρχή του», καθόσον είναι καλύτερο και ασφαλέστερο να παύει κανείς την αγωνία της ομιλίας παρά να την ξεκινά, μάλιστα όταν ο ίδιος ο Εκκλησιαστής λέει: «η σοφία του φτωχού περιφρονείται, και τα λόγια του δεν εισακούονται». Επειδή όμως «το σώμα δεν είναι ένα μέλος, αλλά πολλά», και «όλα τα μέλη μεριμνούν το ένα για το άλλο, ώστε να μην υπάρχει σχίσμα στο σώμα», και «δεν μπορεί το κεφάλι να πει στα πόδια: δεν σας έχω ανάγκη», αλλά «ο Θεός συναρμολόγησε το σώμα, δίνοντας περισσότερη τιμή στο μέλος που υστερεί», είναι, επομένως, αυταπόδεικτο ότι καθίσταται αναπόφευκτο, όταν κινείται ολόκληρο το σώμα, να μην κινείται και κάθε μέλος μαζί του.

Όλοι λοιπόν, ακόμη και τώρα, όσοι λυμαίνονται το σώμα του Χριστού, δηλαδή την Εκκλησία, κακομεταχειρίζονται τα χέρια και τα πόδια και επιπλέον τα οστά του, εφόσον βέβαια όλοι «είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, και ο καθένας ξεχωριστά μέλη ο ένας του άλλου», και δεν θα μπορούσε να πει «το κεφάλι στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη», όπως ούτε τα μάτια στα χέρια. Κατά τους καιρούς των διωγμών, επομένως, αν ποτέ διαπράττονταν κάποια δεινά εις βάρος των μελών του Χριστού από τους εχθρούς και τους πολεμίους, θα μπορούσε κανείς να πει γι' αυτούς καθόλου άκαιρα το: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν». Τότε δε διαμοιράζονται και τα ιμάτιά του μεταξύ τους, και για τον ιματισμό του βάζουν κλήρο, όταν τον στολισμό του λόγου, δηλαδή τις λέξεις των θείων Γραφών, ο καθένας τον διαφθείρει και τον οικειοποιείται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο, και όταν ιδιοποιούνται τις δοξασίες περί αυτού μέσα από διεστραμμένες διδασκαλίες, πράγμα που συνηθίζουν να κάνουν οι άθεοι αιρετικοί.

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Εννοώ δε το μέγα μυστήριο της ευσέβειας, μέσω του οποίου ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, αυτός που, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, συναναστράφηκε τους ανθρώπους λαμβάνοντας δουλική μορφή μέσω της σάρκας· και ο οποίος, αφού άπαξ είλκυσε προς τον εαυτό του διά της απαρχής την πρόσκαιρη φύση της σάρκας, την οποία προσέλαβε διά της άφθορης παρθενίας, αγιάζει πάντοτε μαζί με την απαρχή το κοινό φύραμα της φύσεως μέσω εκείνων που ενώνονται μαζί του κατά την κοινωνία του μυστηρίου. Έτσι, τρέφοντας το δικό του σώμα, την Εκκλησία, και εναρμονίζοντας κατάλληλα στο κοινό σώμα τα μέλη που ενσωματώνονται σε αυτόν διά της πίστεως, καθιστά το όλον ευπρεπές, διατάσσοντας τους πιστούς με πρέποντα και αρμονικό τρόπο ώστε να αποτελούν οφθαλμούς, στόμα, χέρια και τα υπόλοιπα μέλη. Διότι έτσι λέει ο Παύλος, ότι ένα μεν είναι το σώμα, πολλά δε τα μέλη. Και όλα τα μέλη δεν έχουν την ίδια λειτουργία, αλλά υπάρχει κάποιος που είναι οφθαλμός στο σώμα και δεν περιφρονεί το χέρι, και κάποιος που, όντας κεφαλή, δεν αποδιώχνει τα πόδια, αλλά ολόκληρο το σώμα συνδέεται και συγκεράννυται αρμονικά προς τον εαυτό του μέσω των μελών χάρη στην ποικιλία των ενεργειών, ώστε τα μέρη να μη στασιάζουν προς το όλον.

Θα ήταν λοιπόν επόμενο να εξετάσουμε με τον λόγο μας και τα όσα έχουν λεχθεί για τους οφθαλμούς. Το δε χωρίο είναι το εξής: «Οι οφθαλμοί του είναι ως περιστερές πάνω σε άφθονα ύδατα, λουσμένες με γάλα, καθισμένες πάνω σε άφθονα ύδατα». Το νόημα όμως των λεγομένων αυτών είναι υψηλότερο από τη δική μας αντίληψη (διότι οτιδήποτε και αν σκεφθούμε για αυτά, θεωρούμε ότι υπολείπεται της αλήθειας)· ωστόσο, εξετάζοντάς τα με προσοχή, μας φάνηκε ότι είναι περίπου το εξής: Αναφέρει κάπου στους λόγους του ο θείος απόστολος ότι δεν δύναται ο οφθαλμός να πει στο χέρι «Δεν σε έχω ανάγκη», διατυπώνοντας μέσω αυτών τη διδασκαλία ότι το σώμα της Εκκλησίας οφείλει να ενεργεί ορθά μέσω αμφοτέρων, με το διορατικό της αλήθειας συγκερασμένο με το δραστήριο, καθώς ούτε η θεωρία από μόνη της τελειοποιεί την ψυχή, εάν δεν παρίστανται και τα έργα, τα οποία συγκροτούν τον ηθικό βίο, ούτε η πρακτική φιλοσοφία παρέχει επαρκή την ωφέλεια, εάν η αληθινή ευσέβεια δεν καθοδηγεί τα πεπραγμένα. Εάν λοιπόν είναι αναγκαία η σύζευξη των οφθαλμών με τα χέρια, ίσως καθοδηγούμαστε μέσω των λεγομένων, πρώτον μεν να κατανοήσουμε ποιοι είναι οι οφθαλμοί, και έπειτα να εξετάσουμε θεωρητικά τον έπαινο γι' αυτούς. Τον δε λόγο για τα χέρια θα τον φυλάξουμε για την οικεία του θέση. Διότι ίδιον έργο των οφθαλμών εκ φύσεως είναι το να βλέπουν.

Αλλά ας προχωρήσουμε πλέον στον επόμενο λόγο. Διότι λέει: «Τα χέρια του είναι τορνευτά, χρυσά, γεμάτα με λίθους θαρσείς». Το ότι, λοιπόν, στο σώμα της Εκκλησίας η χάρη του οφθαλμού είναι ατελής όταν αποχωρίζεται από τη διακονία των χεριών, το έχουμε διδαχθεί σαφώς από τον μέγα Παύλο, ο οποίος λέει: «Δεν μπορεί ο οφθαλμός να πει στο χέρι: δεν σε έχω ανάγκη». Διότι τότε κυρίως φανερώνεται η ενέργεια των οφθαλμών, όταν τα έργα επιβεβαιώνουν την οξυδέρκεια του ματιού, υποδεικνύοντας την αγαθή καθοδήγηση μέσω της σπουδής για τα καλά έργα. Επειδή όμως πρέπει, προβάλλοντας τον έπαινο για τα χέρια του θείου σώματος, να καθοδηγηθούμε μέσα από τα λεγόμενα στο πώς αρμόζει να είναι καταρτισμένοι εκείνοι που κατέχουν τη θέση των χεριών στην Εκκλησία, παραθέτοντας αυτό το ίδιο το θείο λόγιο, θα προσπαθήσουμε, όσο είναι δυνατόν, με τη βοήθεια του Θεού, να εξετάσουμε το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτό.

Αλλά και για να καταρρίψει την αλαζονεία όσων κατέχουν τα μεγαλύτερα χαρίσματα, ο Παύλος λέει: «Δεν μπορεί το μάτι να πει στο χέρι, δεν σε έχω ανάγκη, ή πάλι το κεφάλι στα πόδια· αλλά πολύ περισσότερο, τα μέλη του σώματος που φαίνονται να είναι πιο αδύναμα, είναι αναγκαία, και σε εκείνα που θεωρούμε ότι είναι πιο άτιμα, σε αυτά αποδίδουμε περισσότερη τιμή»· και πάλι, «ο Θεός συνέθεσε το σώμα, δίνοντας περισσότερη τιμή σε αυτό που υστερεί». Εκείνος δε, που με χρυσά λόγια μας φανερώνει τη λαμπρότητα των Γραφών, λέει: «Ίσως κάποιος να έλεγε ότι στο σώμα αυτό έχει λογική, το ότι δηλαδή αυτό που υστερεί έλαβε περισσότερη τιμή. Στους ανθρώπους όμως πώς γίνεται; Αλλά στους ανθρώπους κυρίως θα δεις να συμβαίνει αυτό· διότι εκείνοι που εργάστηκαν περί την ενδέκατη ώρα, πρώτοι έλαβαν τον μισθό, και το πρόβατο που είχε πλανηθεί, όταν βρέθηκε, βαστάχθηκε στους ώμους και δεν αναγκάστηκε να περπατήσει, και ο άσωτος υιός, όταν επέστρεψε, απόλαυσε μεγαλύτερη τιμή από τον ενάρετο, και ο ληστής στεφανώθηκε πριν από τους αποστόλους».

ΟΜΙΛΙΑ ΛΑ΄. Και δεν μπορεί το μάτι να πει στο χέρι: Δεν σε έχω ανάγκη· ή πάλι το κεφάλι στα πόδια: Δεν σας έχω ανάγκη. α΄. Αφού κατέστειλε τον φθόνο εκείνων που είχαν τα μικρότερα χαρίσματα και απομάκρυνε την αποθάρρυνσή τους, την οποία ήταν φυσικό να αισθάνονται εξαιτίας του ότι άλλοι είχαν αξιωθεί μεγαλύτερα χαρίσματα, ταπεινώνει τώρα και την αλαζονεία αυτών που έχουν λάβει τα μεγαλύτερα χαρίσματα. Και αυτό βέβαια το έπραξε και με τα όσα έλεγε προς εκείνους (διότι το να λέει ότι είναι χάρισμα και όχι προσωπικό κατόρθωμα, αυτό ακριβώς φανέρωνε)· τώρα όμως το κάνει πάλι με μεγαλύτερη σφοδρότητα, παραμένοντας στην ίδια εικόνα.

Διότι από το σώμα, λοιπόν, και την ενότητα που πηγάζει από αυτό, προχωρά στη σύγκριση των ίδιων των μελών· πράγμα που εκείνοι κυρίως ζητούσαν να μάθουν. Επειδή δεν αρκούσε τόσο να τους παρηγορήσει το γεγονός ότι όλοι είναι ένα σώμα, όσο το να μάθουν ότι και σε εκείνα τα χαρίσματα που διέθεταν, δεν μειονεκτούσαν σημαντικά σε τίποτα. Και λέει: «Δεν μπορεί το μάτι να πει στο χέρι, δεν σε έχω ανάγκη· ούτε πάλι το κεφάλι στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη». Διότι, ακόμη κι αν το χάρισμα είναι κατώτερο, είναι όμως αναγκαίο· και όπως όταν λείπει το ένα εμποδίζονται πολλά, έτσι και χωρίς το άλλο χωλαίνει το πλήρωμα της Εκκλησίας. Και δεν είπε: «Δεν θα πει», αλλά ότι «Δεν μπορεί να πει». Ώστε, κι αν ακόμη το θέλει, κι αν το λέει, δεν είναι δυνατόν, ούτε το επιτρέπει η φύση του πράγματος. Γι' αυτό, αφού πήρε και τα δύο άκρα, πάνω σε αυτά αναπτύσσει τον λόγο του, πρώτα για το χέρι και το μάτι, και δεύτερον για το κεφάλι και τα πόδια, ενισχύοντας το παράδειγμα.

Και από το ότι αυτό δίνεται για το κοινό συμφέρον· διότι, λέει, «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον»· και από το ότι όλοι αντλούν από το ίδιο Πνεύμα, και από το ότι αυτό που δίνεται αποτελεί χάρισμα και όχι οφειλή· διότι, λέει, «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο»· από το ότι η φανέρωση του Πνεύματος πραγματοποιείται με όμοιο τρόπο μέσω όλων· διότι, λέει, «στον καθένα η φανέρωση δίνεται μέσω του Πνεύματος»· και από το ότι αυτά έχουν καθοριστεί σύμφωνα με αυτό που κρίνει ορθό το Πνεύμα και ο Θεός· διότι, λέει, «όλα αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα, όπως ακριβώς θέλει»· και πάλι, «Ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη, το καθένα από αυτά μέσα στο σώμα, όπως ακριβώς θέλησε»· και από το ότι είναι αναγκαία ακόμη και τα κατώτερα· διότι, λέει, «τα μέλη που φαίνονται ότι είναι πιο ασθενή, είναι αναγκαία»· από το ότι είναι εξίσου αναγκαία, επειδή συγκροτούν το σώμα εξίσου με τα ανώτερα· διότι, λέει, «το σώμα δεν αποτελείται από ένα μέλος, αλλά από πολλά»· από το ότι και τα ανώτερα έχουν ανάγκη τα κατώτερα· διότι, λέει, «δεν μπορεί το κεφάλι να πει στα πόδια: Δεν σας έχω ανάγκη»· από το ότι και αυτά απολαμβάνουν μεγαλύτερη τιμή· διότι, λέει, «σε εκείνο που υστερούσε, έδωσε περισσότερη τιμή»· από το ότι είναι κοινή και ίση η φροντίδα για αυτά· διότι «το ίδιο μεριμνούν όλα τα μέλη το ένα για το άλλο»· και από το ότι είναι κοινή η δόξα και ο πόνος όλων τους· διότι, λέει, «είτε υποφέρει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη».

Εγκώμιο στον άγιο μάρτυρα Ρωμανό Α΄. 1. Πάλι μνήμη μαρτύρων, και πάλι εορτή, και πνευματική πανήγυρη. Εκείνοι κοπίασαν, και εμείς χαιρόμαστε· εκείνοι πάλεψαν, και εμείς αγαλλιόμαστε· δικός τους είναι ο στέφανος και κοινό το κλέος, ή μάλλον σε ολόκληρη την Εκκλησία ανήκει η δόξα. Και πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; θα ρωτήσει κανείς. Διότι οι μάρτυρες είναι μέρη και μέλη δικά μας. Και είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη. Η κεφαλή στεφανώνεται και το υπόλοιπο σώμα αγάλλεται· ένας γίνεται Ολυμπιονίκης και ολόκληρος ο λαός ευφραίνεται, και τον υποδέχεται με πολλές επευφημίες. Αν, λοιπόν, στους Ολυμπιακούς αγώνες εκείνοι που δεν συνεισέφεραν απολύτως τίποτα στους ιδρώτες εκείνους καρπώνονται τόση μεγάλη ικανοποίηση, πολύ περισσότερο θα μπορούσε να συμβεί αυτό με τους αθλητές της ευσέβειας. Εμείς είμαστε τα πόδια, οι μάρτυρες είναι η κεφαλή· όμως δεν μπορεί να πει η κεφαλή στα πόδια: «Δεν σας έχω ανάγκη».

Εάν όμως θέλεις να μάθεις και με άλλον τρόπο πόση σοφία επέδειξε ο Θεός στο σώμα, θα σου πω αυτό που περισσότερο από όλα φαίνεται να θαυμάζει συνεχώς ο Παύλος. Και ποιο είναι αυτό; Έκανε τα μέλη να πλεονεκτούν το ένα έναντι του άλλου, όχι στα ίδια χαρακτηριστικά, αλλά φρόντισε ώστε άλλα να υπερέχουν στην ομορφιά και άλλα στη δύναμη· για παράδειγμα, είναι ωραίος ο οφθαλμός, αλλά ισχυρότερα είναι τα πόδια· είναι πολύτιμη η κεφαλή, αλλά δεν μπορεί να πει στα πόδια: «Δεν σας έχω ανάγκη». Και αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς και στα άλογα ζώα, αλλά και σε ολόκληρη τη ζωή. Ο βασιλιάς, βεβαίως, έχει ανάγκη τους υπηκόους, και οι υπήκοοι τον βασιλιά, ακριβώς όπως η κεφαλή τους πόδες. Και πάλι, στα άλογα ζώα, άλλα είναι πιο ισχυρά, άλλα πιο εύμορφα, και άλλα μας τέρπουν, άλλα μας τρέφουν και άλλα μας ενδύουν· για παράδειγμα, ο ταώς μάς τέρπει, οι όρνιθες και οι χοίροι μάς τρέφουν, τα πρόβατα και οι αίγες μάς ενδύουν, ενώ ο βους και ο όνος συγκοπιάζουν μαζί μας. Υπάρχουν όμως και άλλα τα οποία δεν παρέχουν τίποτε από αυτά, αλλά γυμνάζουν τη δύναμή μας, όπως τα άγρια θηρία που αυξάνουν την ισχύ των κυνηγών, και με τον φόβο διαπαιδαγωγούν το γένος μας και το καθιστούν πιο προσεκτικό, ενώ προσφέρουν ουκ ολίγη συνεισφορά για τη θεραπεία μας από τα ίδια τους τα σώματα. Ώστε όταν σου πει κάποιος: «Πώς είσαι άρχοντας των άλογων ζώων, εφόσον φοβάσαι τον λέοντα;»

Διότι και από τη δική του εκπίπτει, και την άλλη δεν την επιτυγχάνει. Από εκείνα τα στοιχεία εξαιτίας των οποίων νόμιζαν ότι δεν είναι ισότιμοι, δηλαδή από το ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ τους, από αυτά ακριβώς αποδεικνύει ότι είναι ισότιμοι. «Εάν δεν υπήρχε», λέει, «μεγάλη διαφορά ανάμεσά σας, δεν θα ήσασταν ένα σώμα. Και εάν δεν ήσασταν ένα σώμα, δεν θα ήσασταν ισότιμοι. Τώρα όμως, επειδή δεν έχετε όλοι ένα συγκεκριμένο χάρισμα, γι' αυτόν τον λόγο είστε σώμα· και όντας σώμα, είστε όλοι ένα, και σε τίποτε δεν διαφέρετε ως προς το ότι αποτελείτε το σώμα. Ώστε αυτή η διαφορά είναι που κυρίως δημιουργεί την ισοτιμία». «Δεν μπορεί δε το μάτι να πει στο χέρι: Δεν σε έχω ανάγκη». Αφού κατέστειλε την απογοήτευση των υποδεέστερων, ταπεινώνει και την αλαζονεία των ανώτερων. «Ή πάλι το κεφάλι στα πόδια: Δεν σας έχω ανάγκη». Διότι, έστω και αν είναι κατώτερο το χάρισμα, λέει, εντούτοις είναι αναγκαίο.

Και ούτε εκείνος που εγκαρτερεί αδιαλείπτως στις προσευχές ας υπερηφανεύεται και ας επαίρεται εις βάρος εκείνου που δεν μπορεί ακόμη να εγκαρτερήσει έτσι, για να μπορέσει το έργο του να προκόβει ενώπιον Θεού και ανθρώπων, ούτε εκείνος που έχει αφιερώσει τον εαυτό του στη διακονία ή στην υπόλοιπη υπηρεσία, παρακινούμενος από κακία, να γογγύζει ή να κατακρίνει εκείνον που αφιερώνεται στις προσευχές και στις νηστείες, ώστε να αποκτήσει χάρη από τον Θεό και να γίνει το έργο του ευπρόσδεκτο, αλλά, ως μέλη ο ένας του άλλου και οφείλοντας να αναπαύουμε ο ένας τον άλλον, ας μην κάνουμε τίποτα από εγωισμό ή κενοδοξία, σύμφωνα με το αποστολικό παράγγελμα. Διότι, όπως ακριβώς τα μέλη του σώματος, τα οποία διοικούνται από τη μία ψυχή, παρέχουν τη διακονία άφθονα το ένα στο άλλο, και «Δεν μπορεί», λέει, «ο οφθαλμός να πει στο χέρι: δεν σε έχω ανάγκη, ούτε το κεφάλι στα πόδια: δεν σας έχω ανάγκη, αλλά πολύ περισσότερο, τα μέλη του σώματος που φαίνονται να είναι πιο αδύναμα, αυτά τα περιποιούμαστε και σε αυτά αποδίδουμε περισσότερη τιμή», έτσι και εμείς, όντας μέλη ο ένας του άλλου, όπως έχει ειπωθεί, ας πράττουμε, και ο καθένας, ως μέλη ο ένας του άλλου, κυβερνώμενοι από ένα Πνεύμα και τρεφόμενοι από τον έναν ζωντανό Λόγο της αλήθειας, οφείλουμε μέσω της αγάπης, της απλότητας, της αγαθότητας και της χαράς να συναρμοστούμε για την ανάπαυση ο ένας του άλλου.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;