Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:28

Ο Χριστός, λοιπόν, λέγει διά του Παύλου ότι «έθεσε στην Εκκλησία πρώτα αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους». Ο δε Αντίχριστος καθαιρεί και εκβάλλει εκείνους τους οποίους ο Θεός έθεσε στην Εκκλησία πατέρες και ποιμένες, ενώ ο ρήτορας Σεβήρος, σαν να είναι τάχα κάποιος διδάσκαλος των διδασκάλων, λέγει ότι «δεν είναι πλέον ασφαλείς οι φωνές των αγίων Πατέρων».

Βεβαίως ο Παύλος λέει: «Άλλους μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους»· και πάλι ο ίδιος: «Στέλνοντας απεσταλμένους από τη Μίλητο στην Έφεσο, προσκάλεσε τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας», και τους λέει: «Προσέχετε τον εαυτό σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους, για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Χριστού». Βλέπεις ότι αυτούς που έθεσε ο Θεός, τους έθεσε το Άγιο Πνεύμα, και αυτούς που έθεσε το Πνεύμα, τους έθεσε ο Θεός; Και δεν έθεσε άλλους το Πνεύμα και άλλους ο Θεός, αλλά αυτούς ακριβώς που έθεσε ο Θεός, έθεσε και το Πνεύμα; Εάν λοιπόν αυτούς που έθεσε ο Θεός, τους έθεσε το Πνεύμα, άρα είναι η ίδια η ενέργεια του Θεού και του Πνεύματος. Εκείνων δε που η ενέργεια είναι η ίδια, η ίδια είναι και η φύση. Μακεδόνιος: Καίτοι ο Θεός είναι αυτός που ενεργεί τα πάντα στους πάντες. Διότι είναι γραμμένο: «Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο Κύριος είναι ο ίδιος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο ίδιος Θεός είναι που ενεργεί τα πάντα στους πάντες». Ορθόδοξος: Πες και τα επόμενα, για να ακούσεις: «Στον καθένα όμως δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον».

Περί χειροτονίας. Για τον Πατέρα ο Παύλος λέει: «Έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους», και τα εξής. Για τον Υιό ο ίδιος Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα. Και αυτός έδωσε τους μεν αποστόλους, τους δε προφήτες, τους δε ποιμένες και διδασκάλους». Για το Πνεύμα, ο ίδιος προσκαλεί από τη Μίλητο τους πρεσβυτέρους και τους λέει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους, για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού».

Διότι θυμάσαι βεβαίως την εικόνα του Κυρίου, ότι αποκαλεί τον εαυτό του άμπελο, και τον Πατέρα γεωργό, ενώ τον καθένα από εμάς που έχουμε εμφυτευθεί στην Εκκλησία μέσω της πίστεως μας ονόμασε κλήματα. Και μας προσκαλεί σε πολυκαρπία, για να μην καταδικαστούμε για αχρηστία και παραδοθούμε στο πυρ. Και δεν παύει να παρομοιάζει παντού τις ψυχές των ανθρώπων με τα αμπέλια. Διότι, «αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο», λέγει, «σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Και, «Αμπελώνα φύτεψα και έθεσα ολόγυρα φραγμό». Προφανώς ονομάζει αμπελώνα τις ανθρώπινες ψυχές, στις οποίες έθεσε ως φραγμό την ασφάλεια των προσταγμάτων και την προστασία των αγγέλων. Διότι «άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται». Έπειτα, τοποθέτησε πλάι μας και σαν στηρίγματα (χάρακες), θέτοντας μέσα στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους. Και ανυψώνοντας τα φρονήματά μας με τα υποδείγματα των παλαιών και μακάριων ανδρών, δεν τα άφησε ριγμένα κατάχαμα και άξια να ποδοπατούνται. Επιθυμεί δε από εμάς να κρατιόμαστε από τους πλησίον μας περιπλεκόμενοι μαζί τους με την αγάπη, όπως το αμπέλι με τους έλικες, και να αναπαυόμαστε σε αυτούς, ώστε, έχοντας πάντοτε την ορμή προς τα άνω, σαν κλήματα που αναρριχώνται σε δέντρα να εξισώσουμε τους εαυτούς μας με τις κορυφές των υψηλοτάτων. Απαιτεί δε από εμάς να αποδεχόμαστε και το να μας σκάβουν.

Και τον προφήτη και τον στοχαστή. Κάθε προφητεία στους Ιουδαίους έφθασε μέχρι τον Ιωάννη· από τότε και έπειτα όμως, εξέλιπε από αυτούς. Και εκείνος που στοχάζεται πνευματικά το θέλημα του νόμου δεν υπάρχει πλέον ανάμεσά τους, εξαιτίας της πωρώσεως που επήλθε στον Ισραήλ. Αλλά και στην Εκκλησία υπάρχει προφητικό χάρισμα, εξαιτίας Εκείνου που έθεσε στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες. Εάν λοιπόν ποτέ εισέλθουν άπιστοι ή αμύητοι, και δεν ελεγχθούν ούτε ανακριθούν, είναι και αυτό γνώρισμα εγκαταλείψεως. Διότι, λέγει, «εάν προφητεύετε, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, και τα κρυπτά της καρδίας του γίνονται φανερά». Επομένως, προφήτης μεν είναι αυτός που, κατά αποκάλυψη του Πνεύματος, προαναγγέλλει το μέλλον· στοχαστής δε, είναι αυτός που χάρη στη σύνεσή του, παραβάλλοντας παρόμοιες καταστάσεις και έχοντας την πείρα των όσων έχουν προηγηθεί, βγάζει συμπεράσματα για το μέλλον· εκείνος δηλαδή που λέγει: «Εάν πράξουμε τα έργα των Σοδόμων, θα πάθουμε τα ίδια με εκείνους» ή ότι «Εάν μετανοήσουμε όπως οι Νινευίτες, θα ελεηθούμε παρομοίως με εκείνους».

Εκείνος όμως που βρίσκεται σε ανομίες και δεν αξιώνεται της επιγνώσεως του Όντος, δεν δύναται να δώσει για τον εαυτό του τη μαρτυρία: «Ιδού, εγώ είμαι». Επειδή δε ο Θεός έθεσε πρώτον Αποστόλους, δεύτερον Προφήτες, διά τούτο και ο Ησαΐας δέχεται πρώτον το χάρισμα της αποστολής. Αλλά και ο Μωυσής ανήκει στους Αποστόλους· διότι λέγει: «Έλα να σε αποστείλω προς τον Φαραώ, τον βασιλέα της Αιγύπτου». Και ο Ιερεμίας επίσης ακούει: «Προς όλους, σε όσους σε εξαποστείλω, θα πορευθείς».

Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα αυτού προς τη δέησή τους. Όπως ακριβώς οι άγιοι είναι σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας κατά το μέρος του· και όπως έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία άλλους ως οφθαλμούς, άλλους ως γλώσσες, άλλους να επέχουν θέση χειρών και άλλους θέση ποδών· έτσι και οι άγιες πνευματικές δυνάμεις που βρίσκονται στον ουράνιο τόπο, άλλες μεν ονομάζονται οφθαλμοί, επειδή τους έχει εμπιστευθεί η επιστασία μας, άλλες δε ώτα, επειδή αποδέχονται τις δεήσεις μας. Τώρα, λοιπόν, τη δύναμη που μας εποπτεύει και εκείνη που αντιλαμβάνεται τις προσευχές μας, τις ονόμασε οφθαλμούς και ώτα. Οφθαλμοί, λοιπόν, του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα αυτού προς τη δέησή τους. Επειδή κάθε πράξη του δικαίου είναι άξια της επίβλεψης του Θεού, και κάθε λόγος του, εφόσον τίποτα δεν λέγεται άσκοπα από τον δίκαιο, είναι ενεργός και έμπρακτος, για τον λόγο αυτόν αναφέρει το κείμενο ότι ο δίκαιος πάντοτε επιβλέπεται και πάντοτε εισακούεται. Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να εξολοθρεύσει από τη γη τη μνήμη τους.

Έπειτα, κάθε ενέργεια επιτελούνταν με τη συμπαρουσία του Πνεύματος. Αυτό ήταν παρόν και όταν Εκείνος πειραζόταν από τον διάβολο. «Διότι οδηγήθηκε», λέει, «ο Ιησούς από το Πνεύμα στην έρημο, για να πειραστεί». Και όταν ενεργούσε τις δυνάμεις, το Πνεύμα ήταν αχώριστα μαζί Του. «Διότι εάν εγώ», λέει, «εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού». Και όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν Τον εγκατέλειψε. Διότι, όταν ο Κύριος ανακαίνιζε τον άνθρωπο και του απέδιδε πάλι τη χάρη που είχε χάσει από το εμφύσημα του Θεού, φυσώντας στο πρόσωπο των μαθητών, τι λέει; «Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους συγχωρούνται· και αν κάποιων τις κρατήσετε, παραμένουν κρατημένες». Η δε συγκρότηση της Εκκλησίας δεν ενεργείται σαφώς και αναντίρρητα διά του Πνεύματος; Διότι Αυτός έδωσε, λέει, στην Εκκλησία «πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών».

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Παύλος, αποδίδοντας τις διανομές των θείων χαρισμάτων στην ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, γράφει πάλι: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται διαμέσου του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων με το ένα Πνεύμα, σε άλλον δε ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον δε προφητεία, σε άλλον δε διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον είδη γλωσσών, σε άλλον δε ερμηνεία γλωσσών. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ιδιαιτέρως στον καθένα καθώς θέλει». Αλλά επειδή γνωρίζει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, στην ίδια Επιστολή λέει πάλι: «Και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, είδη γλωσσών». Γιατί, λοιπόν, αμφιβάλλουν εάν το Πνεύμα είναι κατά την ουσία του Θεός εκείνοι που είναι πανέτοιμοι μόνο να δυσφημούν, εφόσον αφενός ο Παύλος έχει διακηρύξει σαφέστατα ότι το Πνεύμα είναι αυτό που μοιράζει καθώς το ίδιο θέλει τα είδη των θείων χαρισμάτων, και αφετέρου πάλι λέει ότι είναι Θεός αυτός που χορηγεί στις Εκκλησίες τέτοια χαρίσματα στους αξίους; Και πώς δεν είναι άτοπο, εκείνοι που θέλουν να φρονούν ορθά, να μην προσέχουν τα λόγια του Παύλου, αλλά τις ανοησίες των άλλων; Θεός λοιπόν είναι το Πνεύμα, έστω κι αν δεν το θέλουν οι αμαθείς.

Προστάζει επίσης να αποβάλλει ο ιερουργός την επιθυμία για την κληρονομιά των άλλων, διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το «να μην πάρει ο ηγέτης από την κληρονομιά του λαού του». Άραγε σου ήταν αρκετός ο λόγος για την αποσαφήνιση του ζητήματος; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Ας προχωρήσουμε λοιπόν στην πνευματική εξέταση· διότι τα όσα αναφέρονται στον νόμο είναι τύποι, και η μορφή της αλήθειας έχει εγχαραχθεί μέσα στις σκιές. ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Επομένως, κληρονομιές ασφαλείς και μόνιμες είναι εκείνες που περνούν από τους πατέρες στα τέκνα, ενώ εκείνες που απορρίπτονται και επιστρέφονται πίσω είναι εκείνες από τους κυρίους προς τους δούλους· διότι αυτό είπε η ιερή Γραφή. ΠΑΛΛ. Κατανοώ. ΚΥΡ. Ένας δε είναι ο δάσκαλος ημών που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, ο Χριστός, ο οποίος έχει δική Του κληρονομιά, την κληρονομιά του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε, όταν απηύθυνε τα λόγια Του προς Αυτόν με τη μορφή προσευχής, ότι «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Μελωδός ότι, αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, και έδωσε δώρα στους ανθρώπους· διότι άλλους μεν τους έθεσε στην Εκκλησία πρώτον ως αποστόλους, δεύτερον ως προφήτες, τρίτον ως διδασκάλους, και σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, και τα παρόμοια με αυτά. Και με μία λέξη, με τα δικά Του αγαθά τρέφει πλουσιοπάροχα τις ψυχές εκείνων που Τον αγαπούν.

Διότι, αφού απορρίφθηκε η πρώτη, στη δεύτερη καθολική Εκκλησία, όπως λέει ο Παύλος, ο Θεός έθεσε πρώτα αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιάσεων, ικανότητες για βοήθεια, κυβερνητικά χαρίσματα, διάφορα είδη γλωσσών, και κάθε είδους αρετή, εννοώ τη σοφία και τη σύνεση, τη σωφροσύνη και τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία, και την ακαταμάχητη υπομονή μέσα στους διωγμούς. Αυτή, μέσα από τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, παλαιότερα μεν, σε καιρούς διωγμών και θλίψεων, έστεψε τους αγίους μάρτυρες με τα ποικίλα και πολυανθή στεφάνια της υπομονής, ενώ τώρα, σε καιρούς ειρήνης με τη χάρη του Θεού, απολαμβάνει την οφειλόμενη τιμή από τους βασιλείς, από όσους κατέχουν υψηλά αξιώματα, και από κάθε είδος και γένος ανθρώπων. Και ενώ οι βασιλείς των επιμέρους εθνών έχουν όρια στην εξουσία τους, μόνη η αγία καθολική Εκκλησία έχει σε όλη την οικουμένη απεριόριστη τη δύναμή της. Διότι ο Θεός έθεσε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ως όριό της την ειρήνη. Αν ήθελα να τα πω όλα γι' αυτήν, θα μου χρειάζονταν περισσότερες ώρες για την εξιστόρηση.

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Επομένως, ως στύλους πρέπει να νοήσουμε τους στύλους της Εκκλησίας, για τους οποίους ακριβώς ο λόγος είναι ασήμι καθαρό και δοκιμασμένο στο πυρ, οι οποίοι έχουν ανέλθει στο ύψος της πολιτείας της βασιλείας (διότι η πορφύρα θεωρείται εξαιρετικό γνώρισμα της βασιλείας), ενώ το ηγεμονικό τους μέρος, στο οποίο κλίνει την κεφαλή του εκείνος που κατασκεύασε το φορείο, είναι το χρυσάφι των καθαρών δογμάτων. Όσα δε είναι αόρατα και κρυφά, στολίζονται με την καθαρή συνείδηση των πολύτιμων λίθων, μέσω όλων των οποίων συγκροτείται η αγάπη από τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ. Εάν όμως κάποιος επιθυμούσε να ονομάσει φορείο ολόκληρη την Εκκλησία, και να επιμερίσει τα μέρη του φορείου, ανάλογα με τις διαφορές των ενεργειών, σε κάποια πρόσωπα, όπως ήδη έχει προλεχθεί περί αυτού, και με αυτόν τον τρόπο ο λόγος παρέχει μεγάλη ευκολία στο να εφαρμόσουμε τα μέρη του φορείου σε κάθε τάγμα από όσα έχουν ταχθεί στην Εκκλησία (καθώς λέει ο Απόστολος ότι «έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους», και έπειτα όλα τα επιμέρους για τον καταρτισμό των αγίων), ώστε διαμέσου αυτών των ονομάτων που συντελούν στην κατασκευή του φορείου να εννοούνται οι ιερείς και οι δάσκαλοι και η σεμνή παρθενία, η οποία αστράφτει μέσα στο φορείο με την καθαρότητα των αρετών σαν με τις λάμψεις πολύτιμων λίθων.

Όλα αυτά είναι μεν ονόματα χαρισμάτων, στην πραγματικότητα όμως αποτελούν αρχές και εξουσίες. Ο προφήτης είναι άρχοντας· ανάμεσά μας, εκείνος που εκδιώκει τους δαίμονες είναι άρχοντας· ανάμεσά μας, ο ποιμένας και ο δάσκαλος είναι άρχοντας πνευματικός· αλλά από όλες αυτές ανώτερη είναι η αποστολική αρχή. Και από πού γίνεται αυτό φανερό; Από το ότι ο απόστολος προηγείται όλων αυτών. Και όπως ακριβώς ο ύπατος στις εγκόσμιες εξουσίες, έτσι και ο απόστολος στα πνευματικά κατέχει την προεδρία. Ας ακούσουμε τον ίδιο τον Παύλο, ο οποίος απαριθμεί τις αρχές και τοποθετεί την αποστολική στην υψηλότερη θέση. Τι λέει λοιπόν αυτός; «Αυτούς που έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία είναι, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον δασκάλους και ποιμένες· έπειτα χαρίσματα ιάσεων».

Είδες την κορυφή των αξιωμάτων; Είδες τον απόστολο να βρίσκεται στο ύψιστο σημείο, και κανέναν να μην προηγείται από αυτόν, ούτε να είναι ανώτερος; Διότι λέγει, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους και ποιμένες· έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών. Το αποστολικό αξίωμα δεν αποτελεί μόνο την αρχή των άλλων αξιωμάτων, αλλά είναι ταυτόχρονα και η βάση και η ρίζα. Και όπως ακριβώς το κεφάλι, το οποίο βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του σώματος, δεν είναι μόνο η αρχή και η εξουσία του, αλλά και η ρίζα (διότι τα νεύρα που διοικούν το σώμα γεννιούνται από αυτό, και βλαστάνοντας από τον ίδιο τον εγκέφαλο και δεχόμενα την χορηγία του πνεύματος, κατ' αυτόν τον τρόπο κυβερνούν ολόκληρο τον ζωντανό οργανισμό), έτσι και το αποστολικό αξίωμα δεν τίθεται υπεράνω των υπολοίπων χαρισμάτων μόνο ως αρχή και εξουσία, αλλά εμπεριέχει και κατέχει μέσα του τις ρίζες όλων αυτών. Και ο μεν προφήτης δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και απόστολος και προφήτης· ο απόστολος όμως είναι οπωσδήποτε και προφήτης, και κατέχει χαρίσματα ιαμάτων, και γένη γλωσσών, και ερμηνείες γλωσσών· γι' αυτό αποτελεί την αρχή και τη ρίζα των χαρισμάτων.

Το ότι εξάλλου υπήρξε διδάσκαλος των εθνών, σε πολλά σημεία το αναφέρει, καθώς και ότι μεριμνούσε για ολόκληρη την οικουμένη και κυβερνούσε τις Εκκλησίες. Όταν λοιπόν ακούσεις, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους, χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών, μάθε ότι ολόκληρη η χορηγία των υπόλοιπων χαρισμάτων, όπως ακριβώς στην κεφαλή, εναπόκειται στο αποστολικό αξίωμα.

Αλλ' όταν μιλάμε για αναβάσεις όσον αφορά τον Θεό, είναι ανάγκη πρώτα να εννοούμε κατάβαση· όταν όμως πρόκειται για άνθρωπο, δεν ισχύει πλέον αυτό. Έπειτα, αποδεικνύει και την πρόνοιά Του και τη σοφία Του, και λέει: Εκείνος που έπραξε τέτοια έργα, και επέδειξε τόση δύναμη, και δεν αρνήθηκε να κατέλθει για εμάς μέχρι τα κατώτερα μέρη, δεν θα έκανε τυχαία τις διανομές των χαρισμάτων. Αλλού πάλι αναφέρει ότι το Πνεύμα το έπραξε αυτό, λέγοντας τα εξής: «Στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Κυρίου». Και εδώ μεν λέει ότι ενεργεί ο Υιός, αλλού όμως ότι ενεργεί ο Θεός· και πάλι, «Αυτός έδωσε στην Εκκλησία άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους δε ως προφήτες». Στην προς Κορινθίους επιστολή λέει: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδωσε την αύξηση»· και πάλι, «Εκείνος που φυτεύει και εκείνος που ποτίζει είναι ένα· και ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο». Έτσι συμβαίνει και εδώ. Διότι τι σημασία έχει, αν συνεισφέρεις λιγότερα; Τόσα ακριβώς έλαβες. Πρώτον, αποστόλους· διότι αυτοί τα είχαν όλα. Δεύτερον, προφήτες· διότι υπήρχαν ορισμένοι που δεν ήταν μεν απόστολοι, αλλά ήταν προφήτες, όπως ο Άγαβος.

Επειδή, λοιπόν, είπε «Σώμα», και το ολόκληρο σώμα δεν ήταν η Εκκλησία των Κορινθίων, αλλά η Εκκλησία όλης της οικουμένης, γι' αυτό είπε «εκ μέρους»· δηλαδή, ότι η δική σας Εκκλησία αποτελεί μέρος της Εκκλησίας που βρίσκεται παντού, και του σώματος που συγκροτείται από όλες τις Εκκλησίες. Επομένως, θα ήταν δίκαιο να ειρηνεύετε όχι μόνο μεταξύ σας, αλλά και με ολόκληρη την ανά την οικουμένη Εκκλησία, εφόσον βεβαίως είστε μέλη ολόκληρου του σώματος. «Και εκείνους που έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία είναι πρώτον απόστολοι, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδάσκαλοι, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών». Διότι αυτό που ανέφερα προηγουμένως, αυτό ακριβώς κάνει και τώρα: επειδή υπερηφανεύονταν πολύ για τις γλώσσες, τις τοποθετεί παντού στην τελευταία θέση. Διότι το «πρώτον» και το «δεύτερον» εδώ δεν τα ανέφερε τυχαία, αλλά για να προτάξει το πιο τιμημένο και να καταδείξει το υποδεέστερο. Γι' αυτό και τοποθέτησε πρώτους τους αποστόλους, οι οποίοι περιείχαν μέσα τους όλα τα χαρίσματα.

Και δεν είπε απλώς: «Μερικούς έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία αποστόλους, ή προφήτες», αλλά θέτει πρώτον και δεύτερον και τρίτον, φανερώνοντας αυτό ακριβώς που ανέφερα. Δεύτερον, προφήτες. Διότι προφήτευαν, όπως οι θυγατέρες του Φιλίππου, όπως ο Άγαβος, όπως αυτοί ακριβώς που υπήρχαν μεταξύ των Κορινθίων, για τους οποίους λέει: «Προφήτες δε δύο ή τρεις ας μιλούν». Και γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Μην αμελείς το χάρισμα που υπάρχει σε σένα, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας».

Τρίτον, τους διδασκάλους. Διότι αυτός μεν που προφητεύει, τα λέει όλα εκ του Πνεύματος· αυτός δε που διδάσκει, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ομιλεί και από τη δική του διάνοια. Γι' αυτό και έλεγε: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς ας αξιώνονται διπλής τιμής, μάλιστα δε εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Εκείνος όμως που ομιλεί τα πάντα μέσω του Πνεύματος, δεν κοπιάζει· γι' αυτό ακριβώς τον έχει τοποθετήσει μετά τον προφήτη· επειδή το πρώτο είναι εξ ολοκλήρου χάρισμα, ενώ το δεύτερο είναι και ανθρώπινος κόπος. Διότι και από τον εαυτό του λέει πολλά, τα οποία όμως συμφωνούν με τις θείες Γραφές. Έπειτα τις δυνάμεις, έπειτα τα χαρίσματα ιαμάτων. Βλέπεις πώς πάλι διαχωρίζει τα ιάματα από τις δυνάμεις, πράγμα που έκανε και προηγουμένως; Διότι η δύναμη είναι κάτι ανώτερο από την ίαση. Επειδή εκείνος που έχει δύναμη, και τιμωρεί και θεραπεύει· ενώ εκείνος που έχει χάρισμα ιαμάτων, μόνο θεραπεύει. Και πρόσεξε πώς έχει χρησιμοποιήσει άριστη τάξη, τοποθετώντας την προφητεία πριν από τις δυνάμεις και τα ιάματα. Διότι πιο πάνω, όπου έλεγε ότι «Σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως», δεν τα έλεγε τοποθετώντας τα σε ιεραρχική τάξη, αλλά αδιάκριτα· εδώ όμως προτάσσει και υποτάσσει. Για ποιον λόγο λοιπόν προτάσσει την προφητεία; Επειδή και στην Παλαιά Διαθήκη το ζήτημα έχει αυτή την τάξη.

Αυτό άλλωστε κατέστησε και τους αποστόλους, αποστόλους. Και εκείνα μεν τα χαρίσματα τα έλαβαν στην αρχή και κάποιοι άλλοι, όχι ιδιαίτερα άξιοι, όπως εκείνοι που είπαν: «Κύριε, στο δικό σου όνομα δεν προφητεύσαμε και δεν κάναμε πολλά θαύματα;» και μετά από αυτά άκουσαν: «Ποτέ δεν σας γνώρισα· φύγετε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία». Τον διπλό όμως τούτο λόγο της διδασκαλίας, αυτόν δηλαδή που εκφράζεται δια των έργων και των λόγων, ποτέ δεν θα τον ανελάμβανε ένας πονηρός άνθρωπος. Και αν προτάσσει τους προφήτες, μην απορήσεις· διότι δεν εννοεί απλώς τους προφήτες, αλλά εκείνους που μέσω της προφητείας και διδάσκουν και λένε τα πάντα προς το κοινό συμφέρον· πράγμα το οποίο, προχωρώντας, μας το καθιστά σαφέστερο: «Αντιλήψεις, κυβερνήσεις».

Τι σημαίνει «αντιλήψεις»; Το να υποστηρίζει κανείς τους αδυνάτους. Αυτό λοιπόν είναι χάρισμα; Πες μου. Μάλιστα, και αυτό αποτελεί δωρεά του Θεού, το να είναι κανείς προστάτης, το να διαχειρίζεται τα πνευματικά ζητήματα· εξάλλου, πολλά από τα δικά μας κατορθώματα τα ονομάζει χαρίσματα, όχι επειδή θέλει να εφησυχάσουμε, αλλά για να δείξει ότι παντού έχουμε ανάγκη τη βοήθεια του Θεού, προετοιμάζοντάς μας να είμαστε ευγνώμονες, καθιστώντας μας με αυτόν τον τρόπο πιο πρόθυμους και διεγείροντας τα φρονήματά τους.

Διότι, είτε ο οφθαλμός είτε η ρινός διατηρούν την οικεία τους κατάσταση, εάν λυθεί ο μεταξύ τους σύνδεσμος, δεν θα υπάρξει πλέον κανένα όφελος. Αν όμως, ενώ αυτός ο σύνδεσμος παραμένει, εκείνα υποστούν βλάβη, τότε και υποβαστάζονται, και επανέρχονται ταχέως στην υγεία. «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού». Εάν λοιπόν το δικό μας σώμα δεν πρέπει να διχάζεται, πολύ περισσότερο το σώμα του Χριστού. «Και είστε μέλη, ο καθένας κατά το μέρος του». Η Εκκλησία που βρίσκεται ανάμεσά σας, λέει, είναι μέρος της πανταχού Εκκλησίας, επομένως οφείλετε να ειρηνεύετε όχι μόνο μεταξύ σας, αλλά και προς άπασαν την Εκκλησία της οικουμένης, εφόσον είστε μέλη ολόκληρου του σώματος. «Και μερικούς έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους». Καταρτίζει κατάλογο των χαρισμάτων, και τοποθετεί πρώτους τους αποστόλους, οι οποίοι και παντού διέθεταν οι ίδιοι τα χαρίσματα. «Δεύτερον προφήτες». Διότι και αυτοί προφήτευαν ευρισκόμενοι στη χάρη, όπως ο Άγαβος και οι περί αυτόν. «Τρίτον διδασκάλους». Εννοεί τους επισκόπους.

«Έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων.» Εκείνος που είχε τη δύναμη, μπορούσε και να τιμωρεί και να θεραπεύει. Εκείνος όμως που είχε το χάρισμα των ιαμάτων, μόνο θεράπευε. Τοποθετεί δε τον λόγο της διδασκαλίας πριν από το χάρισμα των ιαμάτων. Διότι είναι σπουδαιότερο το να κηρύξει κανείς τον λόγο και την ευσέβεια στις ψυχές αυτών που ακούν, από το να επιτελεί θαυματουργικές δυνάμεις. «Αντιλήψεις.» Το να βοηθά κανείς τους ασθενείς. «Κυβερνήσεις.» Το να διοικεί πνευματικά. Αποκαλεί δε πνευματικά και τα δικά μας κατορθώματα, δείχνοντας ότι παντού έχουμε ανάγκη τη βοήθεια του Θεού. «Γένη γλωσσών.» Το τοποθετεί τελευταίο, για το οποίο μάλιστα εκείνοι πολύ υπερηφανεύονταν, διδάσκοντάς τους να μην υπερηφανεύονται. «Μήπως είναι όλοι απόστολοι; Μήπως όλοι προφήτες; Μήπως όλοι διδάσκαλοι; Μήπως όλοι έχουν δυνάμεις; Μήπως έχουν όλοι χαρίσματα ιαμάτων; Μήπως λαλούν όλοι γλώσσες; Μήπως όλοι διερμηνεύουν;» Επειδή ήταν φυσικό, ακούγοντας αυτά, να πουν: Και γιατί δεν γίναμε όλοι απόστολοι; Γι' αυτό το λέει, χρησιμοποιώντας πιο επιπληκτικό λόγο· και τούτο πάλι το τεκμηριώνει από το παράδειγμα του σώματος. «Να επιζητείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα, και σας δείχνω μία οδό ακόμη πιο ασύγκριτα ανώτερη.» ΚΕΦΑΛ. ΙΓ΄.

Και πάλι ο μέγας Παύλος, ο κήρυκας και διδάσκαλος της οικουμένης, λέγει ότι «Ο Θεός έθεσε στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους». Επομένως, ακολουθώντας τον όρο και τον κανόνα των θεσπεσίων αποστόλων και των αγίων και μακαρίων Πατέρων, στη μεγάλη Εκκλησία του Θεού, όπου με ομοφροσύνη και ομογνωμία αναπέμπεται ο όρος και ο ήχος εκείνων που εορτάζουν με φωνή αγαλλιάσεως, τα ίδια σύμβολα της ορθοδόξου πίστεως, κατέχοντας τα κλειδιά των ευσεβών και ορθοδόξων δογμάτων, αυτά υπογράψαμε.

Δεν ανήκει στους βασιλείς να νομοθετούν για την Εκκλησία. Διότι δες τι λέει ο θείος απόστολος: «Και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό της Εκκλησίας» —δεν είπε βασιλείς— και πάλι: «Να πείθεστε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν υπέρ των ψυχών σας, επειδή θα δώσουν λόγο»· και ξανά: «Να μνημονεύετε τους προεστώτες σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο, και αναλογιζόμενοι την αναστροφή τους, να μιμείστε την πίστη τους». Δεν μας κήρυξαν τον λόγο βασιλείς, αλλά απόστολοι και προφήτες, ποιμένες και δάσκαλοι. Όταν ο Θεός έδωσε εντολή στον Δαβίδ για την οικοδόμηση του οίκου Του, του είπε ότι: «Δεν θα μου οικοδομήσεις εσύ οίκο, επειδή είσαι άνθρωπος αιμάτων». «Αποδώστε σε όλους τις οφειλές», αναφωνεί ο απόστολος Παύλος, «σε όποιον οφείλεται η τιμή, την τιμή· σε όποιον ο φόβος, τον φόβο· σε όποιον ο φόρος, τον φόρο· σε όποιον ο δασμός, τον δασμό». Έργο των βασιλέων είναι η πολιτική ευταξία, ενώ η εκκλησιαστική τάξη ανήκει στους ποιμένες και τους δασκάλους. Ληστρική επιδρομή είναι αυτή, αδελφοί.

πη΄. Από εκείνους που έχουν αξιωθεί την άνωθεν χάρη του Αγίου Πνεύματος με διάφορα χαρίσματα, άλλοι μεν είναι ακόμη νήπιοι και ατελείς στα θεία χαρίσματα, άλλοι δε είναι άνδρες και τέλειοι στο πλήρωμά τους. Και οι μεν, επεκτεινόμενοι προς την εφαρμογή των θείων εντολών, αυξάνονται σε αυτά και, καθώς γεμίζουν με τις μεγαλύτερες δωρεές του Πνεύματος, καταργούν τα προηγούμενα χαρίσματα της νηπιότητας. Οι δε, έχοντας φτάσει στο απόγειο της αγάπης και της γνώσης του Θεού, παύουν πλέον να κατέχουν τα εκ μέρους χαρίσματα, είτε είναι προφητείες, όπως αναφέρει ο λόγος της Γραφής, είτε διακρίσεις πνευμάτων, είτε αντιλήψεις, είτε κυβερνήσεις, και τα λοιπά. Διότι αυτός που έχει εισέλθει στα ανάκτορα της αγάπης, δεν γνωρίζει πλέον εν μέρει τον Θεό της αγάπης, αλλά, συνομιλώντας μαζί Του πρόσωπο με πρόσωπο, Τον επιγινώσκει, ακριβώς όπως και ο ίδιος επιγνώσθηκε από Αυτόν.

Α. Εάν μεν ο λόγος προέρχεται από αυτούς που μιλούν από την καρδιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ας εξετάζεται το νόημά του και ας απαιτείται η συμφωνία των λεγομένων με τα προφανή· προκειμένου όμως για εκείνους που εκφράζουν μυστήρια με το Πνεύμα του Θεού, η αντίρρηση δεν είναι ασφαλής, ούτε είναι ακίνδυνο να ακολουθούμε απλώς τους ανθρώπινους λογισμούς και να εμπιστευόμαστε τις δικές μας αντιλήψεις. Διότι με πίστη και όχι με περιέργεια παραδεχθήκαμε τα θεία λόγια των Γραφών, και δεν ανεχόμαστε να τα αθετούμε επειδή η δύναμη όσων παραδόθηκαν υπερβαίνει τη δική μας κατανόηση. Επομένως, ας θεωρήσουμε και τα λόγια των εγκεκριμένων διδασκάλων άξια της ίδιας αποδοχής, τα οποία υπονοώντας ο Εκκλησιαστής λέει: «τα λόγια των σοφών είναι σαν τα βούκεντρα και σαν τα πυρωμένα καρφιά, τα οποία δόθηκαν από τις συλλογές προερχόμενα από έναν ποιμένα». Διότι Εκείνος που μίλησε παλαιά μέσω των προφητών, ο Ίδιος ενέργησε τη χάρη και στους αποστόλους, και δίδαξε διά των αγίων πατέρων. Διότι αυτός έθεσε στην Εκκλησία, όπως βροντοφωνάζει ο Παύλος, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους. Εάν λοιπόν στους μαθητές του Πυθαγόρα υπήρχε τόσος σεβασμός για τη φιλοσοφία του, όπως φρονούσαν, ώστε να θεωρούν τη δική του παράδοση πιο ισχυρή από κάθε αποδεικτικό λόγο, τι δικαιολογία θα είχαμε εμείς εάν δεν δείχναμε την ίδια ευπείθεια στους θεοφόρους πατέρες;

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα αισθητά πράγματα, έτσι ισχύει και με τα πνευματικά. Επειδή καθένας από εμάς που κατέχει περιουσία από τους προγόνους του, αφήνουμε σε άλλους μεν κληρονομιές και σε άλλους δωρεές και κληροδοτήματα, όπως σε δούλους, σε παιδιά και σε φίλους, αλλά βέβαια διανέμουμε τα υπάρχοντά μας και στους φτωχούς, εκπληρώνοντας, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, την εντολή του Θεού, και καθένας από όσους τα λαμβάνουν θα δώσει λόγο για το πώς τα διαχειρίστηκε. Έτσι και όλοι όσοι έλαβαν πνευματικό χάρισμα από τον Θεό, οφείλουν πριν από όλα να «μεταδίδουν άφθονα» στα πνευματικά τους τέκνα, έπειτα στους φίλους και στους γνωστούς, σε δούλους καθώς και σε πλούσιους και σε φτωχούς. Είτε έλαβαν «λόγο σοφίας» είτε «λόγο γνώσεως», είτε «χαρίσματα ιαμάτων» είτε προστασία, είτε δύναμη «αντιλήψεως» είτε τους εμπιστεύθηκαν το χάρισμα της «κυβερνήσεως», καθένας έχει επίγνωση αυτού, τόσο από εκείνους που μιλούν όσο και από εκείνους που ακούν: ότι δεν θα επαινεθεί και δεν θα λάβει την ανταμοιβή του για όσα θα πράξει, αλλά θα εξεταστεί, θα κατακριθεί και θα τιμωρηθεί για όσα θα παραλείψει ή θα παρακούσει.

Γνωρίζεις λοιπόν, παιδί μου πολυπόθητο, ότι κανείς δεν τιμά, ούτε αγαπά, ούτε σέβεται, ούτε υποδέχεται κανέναν, είτε από τους λαϊκούς είτε από τους μοναχούς είτε από τους ιερείς ή αρχιερείς, ως απόστολο του Θεού και μαθητή του Χριστού, μόνο για τον Χριστό ή για τη δική Του εντολή ή για τα αιώνια αγαθά που μας δίνονται από Αυτόν, αλλά όλοι περιφρονούμε ο ένας τον άλλον, συκοφαντούμε ο ένας τον άλλον, χλευάζουμε οι μοναχοί τους μοναχούς, οι ιερείς τους αρχιερείς, οι λαϊκοί όλους και αναμεταξύ τους, και πουθενά σε κανέναν δεν υπάρχει η σκέψη ότι, όπως λέει ο απόστολος, «Ο Θεός έθεσε στην εκκλησία πρώτα αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους», και καθεξής όσους αυτός απαριθμεί, έτσι και τώρα είναι η εκκλησία του Θεού και οι προεστώτες σε αυτήν, ώστε κάποιους να τους υποδέχεται κανείς ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες και άλλους ως διδασκάλους, αλλά έχοντας περιπέσει σε τέλεια λήθη όλων αυτών, όλοι υπερηφανευόμαστε ο ένας εναντίον του άλλου, και αυτόν που με βαπτίζει σήμερα, που με ελευθέρωσε από τον θάνατο και τη φθορά και με γέμισε με Άγιο Πνεύμα και με απάλλαξε από τις αμαρτίες και με έκανε κοινωνό του άχραντου σώματος και του σωτήριου αίματος και με ανέδειξε μέτοχο της ιερής ευχαριστίας και με κατέστησε υιό του Θεού —διότι τι περισσότερο έκαναν τότε οι απόστολοι και αυτόπτες μάρτυρες του Λόγου σε όσους μαθήτευαν κοντά τους;—, αυτόν αύριο δεν καταδέχομαι ούτε να τον χαιρετήσω, διότι το θεωρώ ντροπή μου, ούτε θέλω, όταν έρχεται προς τα εμένα, να τον προϋπαντήσω και να τον τιμήσω και να τον υποδεχτώ, αλλά λέω: Τι θέλει;

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;

Και αυτό ο ίδιος το δηλώνει λίγο παρακάτω σε αυτή την επιστολή του, λέγοντας: «Τώρα όμως ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη, το καθένα από αυτά, στο σώμα, όπως ακριβώς θέλησε· υπάρχουν λοιπόν πολλά μέλη, αλλά ένα σώμα.» Και για να αποδείξει τις διαφορές των μελών και ποια είναι αυτά και ποιοι είναι, είπε: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας κατά το μέρος του· και αυτούς μεν έθεσε ο Θεός στην εκκλησία: πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, ύστερα χαρίσματα ιάσεων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, διάφορα γένη γλωσσών.» Είδες τις διαφορές των μελών του Χριστού;