Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:31

Άλλο. Στα ασώματα το μεγαλύτερο και το μικρότερο δεν κρίνονται με βάση το μέγεθος, διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των σωμάτων, αλλά αξιολογούνται μόνο εννοιολογικά. Ας αποτελέσει παράδειγμα των όσων λέγονται το χωρίο του Παύλου: «Διότι στον έναν», λέει, «δίνεται λόγος σοφίας από το Πνεύμα, σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων», και, αφού παραθέτει πολλά άλλα εκτός από αυτά, προσθέτει: «Όλα αυτά δε τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Έπειτα πάλι λέει: «Να επιδιώκετε τα μεγαλύτερα χαρίσματα». Άραγε λοιπόν, θα πουν ότι το Πνεύμα διαφέρει από τον εαυτό του, ή ότι δεν είναι όμοιο με τον εαυτό του ως προς την ουσία, επειδή φαίνεται μικρό στα μικρά και μεγαλύτερο στα μεγαλύτερα, εκπληρώνοντας τη δεκτικότητα αυτών που τα λαμβάνουν; Αλλά νομίζω πως κανείς δεν θα έφτανε σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης, ώστε να τολμήσει να πει κάτι τέτοιο. Επομένως, εφόσον η ασώματη φύση δεν επιδέχεται αφ' εαυτής και δι' εαυτήν το μεγαλύτερο και το μικρότερο, όταν ο Χριστός λέει ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος από αυτόν, ο λόγος θα αρμόζει και πάλι στην ανθρώπινη φύση του, και δεν αποτελεί κατηγόρημα της θείας ουσίας του, ωσάν αυτή να βρίσκεται σε κατώτερη μοίρα σε σχέση με Εκείνον που τον γέννησε.

Παραίνεση 26η. Εάν συμβεί να χωριστεί ένας αδελφός από το κοινόβιο με οποιαδήποτε αφορμή, και του συμβεί να περιπέσει σε αρρώστια, ή αν μετανιώσει και επιστρέψει, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον αδελφό, αλλά να τον προσλαμβάνουμε εν Κυρίω, ως δικό μας μέλος, έστω και αν αμάρτησε. Διότι εσύ δεν το κάνεις για άνθρωπο, αλλά για τον Κύριο, ο οποίος είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε. Διότι το να φροντίζει κανείς μόνο τον εαυτό του απαγορεύεται, καθώς ο Σωτήρας μας είπε: μην μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και τα εξής. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Όθεν και μέσω του Αποστόλου παραγγέλλει, λέγοντας: ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο τα δικά του, αλλά και τα του άλλου. Και πάλι ο ίδιος λέγει: και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.

Και ο Απόστολος λέγει: Και σας δείχνω έναν ακόμη πιο ανώτερο δρόμο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των Αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Η αγάπη μακροθυμεί, είναι αγαθή. Η αγάπη δεν φθονεί, δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ζητά τα δικά της, δεν συλλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συμμερίζεται τη χαρά για την αλήθεια. Όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει. Ιδού, άκουσες, αγαπητέ, τη δύναμη της αγάπης. Αυτήν να αποκτήσεις για τον εαυτό σου σε όλα σου τα έργα, εφόσον οδηγείσαι από τη χάρη, ώστε να λάβεις τον έπαινο από τον Θεό.

Και σας δείχνω ακόμη έναν υπερέχοντα δρόμο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των Αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έχω γίνει σαν χαλκός που αντηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Και παραθέτει τους καρπούς της αγάπης, ποιοι είναι αυτοί, και πώς εκείνοι που την κατέχουν λυτρώθηκαν παντελώς από τα πάθη της κακίας, λέγοντας: η αγάπη δεν φθονεί, δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν συμπεριφέρεται άσχημα, δεν ζητά τα δικά της, δεν διαλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται με την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, όλα τα ελπίζει, όλα τα πιστεύει. Η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει.

Αλλά το να επιζητούμε τα ανώτερα χαρίσματα, μας το συμβουλεύει με τα ίδια του τα λόγια και ο θείος Απόστολος· δικός μας σκοπός όμως είναι, όχι το πώς θα πειστούμε να επιθυμούμε τα καλά (διότι αυτό είναι από μόνο του έμφυτο στην ανθρώπινη φύση, το να έχει δηλαδή φυσική ροπή προς το καλό), αλλά το πώς δεν θα αστοχήσουμε στην κρίση μας περί του καλού. Διότι σε αυτό ακριβώς το σημείο κυρίως σφάλλει η ζωή μας, στο ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε με ακρίβεια τι είναι το εκ φύσεως καλό, και τι είναι αυτό που από απάτη θεωρείται ως τέτοιο.

Ήδη δε και σε άλλη επιστολή ομιλεί για τα ίδια ζητήματα στους μαθητές, αποκαλύπτοντάς τους τον θησαυρό του Πνεύματος και προτρέποντάς τους να γίνουν μέτοχοί του. Διότι λέγει: «Να επιθυμείτε με ζήλο τα πνευματικά χαρίσματα· και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν ομιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτε δεν ωφελούμαι». Ποιο είναι δε το κέρδος της αγάπης και ποιοι οι καρποί της, από τι απομακρύνει αυτόν που την κατέχει και τι του παρέχει, το δηλώνει με σαφήνεια στα εξής: «Η αγάπη δεν φθονεί, δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί τα δικά της συμφέροντα, ⟨δεν παροξύνεται, δεν διαλογίζεται το κακό,⟩ δεν χαίρεται με την αδικία, αλλά συγχαίρει με την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει· η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει». Πολύ σοφά και με ακρίβεια λέγει: «Ουδέποτε εκπίπτει η αγάπη». Τι σημαίνει όμως αυτό;

Δεν είναι τέτοια η ίδια η προφητεία, οι θαυματουργικές δυνάμεις, οι αντιλήψεις, οι κυβερνήσεις, τα χαρίσματα των ιαμάτων, ο λόγος της σοφίας και της γνώσης εν Πνεύματι, η διάκριση των πνευμάτων; Και ανάμεσα στους προφητικούς και τους ιαματικούς και τους διακριτικούς, και γενικά σε όλους όσους έχουν λάβει χαρίσματα από το θείο Πνεύμα, σε καθένα από αυτά τα χαρίσματα υπάρχει ανώτερος και κατώτερος· όπως και ο Παύλος ευχαριστεί τον Θεό που ομιλεί σε γλώσσες περισσότερο από όλους, αλλά και εκείνος που έχει το κατώτερο χάρισμα, έχει δώρο του Θεού. Διότι, «να επιζητείτε» λέει πάλι ο ίδιος απόστολος «τα καλύτερα χαρίσματα», πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχουν και κατώτερα. Επειδή, αν και «το ένα άστρο διαφέρει από το άλλο ως προς τη δόξα», δηλαδή ως προς την αφθονία του φωτός, κανένα άστρο όμως δεν είναι χωρίς φως, τότε δεν είναι αληθινό εκείνο που έχει προτάξει ο φιλόσοφος, και από το οποίο έχει ορμήσει εδώ εναντίον των ησυχαστών, ότι δηλαδή «τα δώρα του Θεού είναι απολύτως τέλεια».

Και πάλι, «Όποιος οργίζεται εναντίον του αδελφού του χωρίς λόγο, θα είναι ένοχος για τη γέεννα». Πάλι, ο ζήλος και η επιθυμία είναι καλά πράγματα, η μεν επιθυμία, όταν γίνεται για την τεκνοποιία, ο δε ζήλος, όταν αποβλέπει στη μίμηση των καλών. Όπως λέει και ο Παύλος: «Είναι δε καλό να επιδεικνύει κανείς πάντοτε ζήλο για το καλό»· και πάλι: «Να επιδιώκετε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα».

Ϛ΄. Αν λοιπόν σου δείξω ότι υπάρχει κάποιο άλλο χάρισμα πολύ μεγαλύτερο από αυτό, και ενώ σου είναι δυνατόν να το λάβεις, δεν το λαμβάνεις, με αποτέλεσμα δικαίως να έχεις στερηθεί και αυτά, τι θα πεις; Εξάλλου αυτό το χάρισμα δεν είναι δυνατόν να το έχουν μόνο ένας ή δύο, αλλά όλοι. Γνωρίζω ότι μείνατε άναυδοι και εκπλαγήκατε, ακούγοντας ότι σας είναι δυνατόν να έχετε χάρισμα μεγαλύτερο από το να ανασταίνετε νεκρούς, και να δίνετε το φως σε τυφλούς, και να κάνετε εκείνα τα οποία συνέβαιναν και επί των Αποστόλων· και ίσως αυτό σας φαίνεται και απίστευτο. Ποιο λοιπόν είναι αυτό το χάρισμα; Η αγάπη. Αλλά πιστέψτε με· διότι αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά του Χριστού, ο οποίος ομιλεί μέσω του Παύλου. Διότι τι λέει; «Να επιθυμείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα, και σας δείχνω μία οδό καθ' υπερβολήν άριστη». Τι σημαίνει «Καθ' υπερβολήν»; Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Οι Κορίνθιοι υπερηφανεύονταν πολύ τότε για τα χαρίσματα, και όσοι είχαν το χάρισμα των γλωσσών, το ελάχιστο χάρισμα, αλαζονεύονταν εις βάρος των υπολοίπων.

γ΄. Έπειτα, λοιπόν, προσθέτει την κυριότερη παρηγοριά, η οποία είναι ικανή να τους ανορθώσει και να αναπαύσει την πονεμένη ψυχή. Ποια είναι δε αυτή; «Να επιδιώκετε με ζήλο», λέει, «τα καλύτερα χαρίσματα. Και σας δείχνω ακόμη μία οδό ασυγκρίτως ανώτερη». Λέγοντας δε αυτό, υπονόησε διακριτικά ότι οι ίδιοι είναι υπαίτιοι που λαμβάνουν τα κατώτερα, και ότι έχουν τη δύναμη, εάν το ήθελαν, να λάβουν τα μεγαλύτερα. Διότι, όταν λέει, «Να επιδιώκετε με ζήλο», απαιτεί από μέρους τους την προθυμία και την επιθυμία για τα πνευματικά. Και δεν είπε, «Τα μεγαλύτερα», αλλά, «Τα καλύτερα», δηλαδή, τα πιο χρήσιμα, τα πιο ωφέλιμα.

Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Συνεχίζετε να επιθυμείτε τα χαρίσματα, και εγώ σας δείχνω μία οδό χαρισμάτων. Διότι δεν είπε «Χάρισμα», αλλά «Οδό», για να εξάρει περισσότερο αυτό που πρόκειται να πει· επειδή δεν σας δείχνω ένα και δύο και τρία χαρίσματα, αλλά μία οδό που οδηγεί σε όλα αυτά· και όχι απλώς μία οδό, αλλά μια οδό ασύγκριτα ανώτερη, η οποία προσφέρεται κοινά σε όλους. Διότι δεν συμβαίνει το ίδιο όπως με τα χαρίσματα, όπου σε άλλους δίνονται αυτά και σε άλλους εκείνα, και δεν δίνονται όλα σε όλους· απεναντίας, αυτό πρόκειται για καθολικό δώρο. Γι' αυτό και προσκαλεί τους πάντες σε αυτό: Διότι λέει, «να επιθυμείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα· και σας δείχνω μία καθ' υπερβολήν εξαιρετική οδό»· εννοώντας την αγάπη προς τον πλησίον. Έπειτα, επειδή πρόκειται να εισέλθει στον λόγο περί αυτής και στο εγκώμιο αυτού του κατορθώματος, πρώτα υποβιβάζει τα χαρίσματα συγκρίνοντάς τα με εκείνην, αποδεικνύοντας με πολλή σύνεση ότι δεν είναι τίποτα χωρίς αυτήν. Διότι, αν μιλούσε ευθύς εξαρχής για την αγάπη, και αφού έλεγε «Σας δείχνω μία οδό», πρόσθετε: «Αυτή δε είναι η αγάπη», και δεν προχωρούσε τον λόγο του μέσω της σύγκρισης, ίσως κάποιοι να χλεύαζαν τα λεγόμενά του, μη γνωρίζοντας σαφώς τη δύναμη αυτού του πράγματος, αλλά μένοντας ακόμη έκθαμβοι απέναντι στα χαρίσματα.

Διότι το ίδιο το Πνεύμα δίνει, λέγει, και δίνει προς το συμφέρον, και τα κατανέμει όπως θέλει, και τα κατανέμει ως δωρεά, όχι ως οφειλή. Και αν ακόμη λάβεις μικρό χάρισμα, εξίσου ανήκεις στο σώμα, και έτσι απολαμβάνεις πολλή τιμή· και εκείνος που έχει το μεγαλύτερο, έχει ανάγκη εσένα που έχεις το μικρότερο· και ότι το μέγιστο χάρισμα και η ασυγκρίτως ανώτερη οδός είναι η αγάπη.

Διότι μεγάλος δαίμονας είναι η αμαρτία, αγαπητέ· και εάν την αποβάλεις, θα έχεις επιτελέσει μεγαλύτερο έργο από εκείνους που εκδιώκουν μυριάδες δαίμονες. Άκουσε τον Παύλο που μιλάει, και ο οποίος προκρίνει την αρετή έναντι των θαυμάτων: «Να επιζητείτε με ζήλο», λέγει, «τα ανώτερα χαρίσματα· και σας δείχνω μία οδό ασύγκριτα ανώτερη»· και όταν επρόκειτο να μιλήσει για αυτήν την οδό, δεν ανέφερε την ανάσταση νεκρών, ούτε τον καθαρισμό λεπρών, ούτε κανένα άλλο παρόμοιο· αλλά αντί για όλα αυτά τοποθέτησε την αγάπη. Άκουσε και τον Χριστό που λέγει: «Μην χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια σας υπακούουν, αλλά επειδή τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς».

Επειδή, λοιπόν, η αγάπη είναι η αρχή και το τέλος και όλα τα αγαθά, ας μιμηθούμε ως προς αυτήν τον Παύλο· διότι και εκείνος χάρη σε αυτήν αναδείχθηκε τέτοιος. Μη μου αναφέρεις, βέβαια, τους νεκρούς που ανέστησε, ούτε τους λεπρούς που καθάρισε· τίποτε από αυτά δεν πρόκειται να ζητήσει ο Θεός από εσένα. Απόκτησε την αγάπη του Παύλου, και θα έχεις τον στέφανο ολοκληρωμένο. Ποιος τα λέει αυτά; Ο ίδιος ο τροφοδότης της αγάπης, αυτός που την έθεσε υπεράνω και των σημείων και των θαυμάτων και αμέτρητων άλλων πραγμάτων. Διότι, επειδή την είχε κατορθώσει σε υπερθετικό βαθμό, γι' αυτόν τον λόγο γνώριζε με ακρίβεια τη δύναμή της. Εξαιτίας της άλλωστε και ο ίδιος έγινε τέτοιος, και τίποτε δεν τον κατέστησε τόσο άξιο, όσο η δύναμη της αγάπης· γι' αυτό και έλεγε: «Να επιθυμείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα· και σας δείχνω έναν δρόμο ασύγκριτα ανώτερο», εννοώντας την αγάπη, τον πιο εξαίρετο και εύκολο δρόμο. Αυτόν τον δρόμο, λοιπόν, ας βαδίζουμε και εμείς αδιάκοπα, για να δούμε και τον Παύλο, ή μάλλον τον Δεσπότη του Παύλου, και να αξιωθούμε τους άφθαρτους στεφάνους, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων.» Εκείνος που είχε τη δύναμη, μπορούσε και να τιμωρεί και να θεραπεύει. Εκείνος όμως που είχε το χάρισμα των ιαμάτων, μόνο θεράπευε. Τοποθετεί δε τον λόγο της διδασκαλίας πριν από το χάρισμα των ιαμάτων. Διότι είναι σπουδαιότερο το να κηρύξει κανείς τον λόγο και την ευσέβεια στις ψυχές αυτών που ακούν, από το να επιτελεί θαυματουργικές δυνάμεις. «Αντιλήψεις.» Το να βοηθά κανείς τους ασθενείς. «Κυβερνήσεις.» Το να διοικεί πνευματικά. Αποκαλεί δε πνευματικά και τα δικά μας κατορθώματα, δείχνοντας ότι παντού έχουμε ανάγκη τη βοήθεια του Θεού. «Γένη γλωσσών.» Το τοποθετεί τελευταίο, για το οποίο μάλιστα εκείνοι πολύ υπερηφανεύονταν, διδάσκοντάς τους να μην υπερηφανεύονται. «Μήπως είναι όλοι απόστολοι; Μήπως όλοι προφήτες; Μήπως όλοι διδάσκαλοι; Μήπως όλοι έχουν δυνάμεις; Μήπως έχουν όλοι χαρίσματα ιαμάτων; Μήπως λαλούν όλοι γλώσσες; Μήπως όλοι διερμηνεύουν;» Επειδή ήταν φυσικό, ακούγοντας αυτά, να πουν: Και γιατί δεν γίναμε όλοι απόστολοι; Γι' αυτό το λέει, χρησιμοποιώντας πιο επιπληκτικό λόγο· και τούτο πάλι το τεκμηριώνει από το παράδειγμα του σώματος. «Να επιζητείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα, και σας δείχνω μία οδό ακόμη πιο ασύγκριτα ανώτερη.» ΚΕΦΑΛ. ΙΓ΄.

Μη φθονείς αυτόν που ευημερεί στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει ανομία. Μη φθονείς, ώστε να φτάσεις στο σημείο να κάνεις το κακό· διότι εκείνοι που πράττουν το κακό θα εξολοθρευτούν.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς.» «Γιε μου, μη ζηλέψεις τους κακούς άνδρες, ούτε να επιθυμήσεις να είσαι μαζί τους.» «Μη χαίρεσαι με τους κακούς, ούτε να ζηλεύεις τους αμαρτωλούς.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Να επιζητείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα.» Μην υπερηφανεύεσαι επειδή φαίνεσαι καλύτερος από τους κακούς, αλλά να λυπάσαι όταν αποδεικνύεσαι κατώτερος από τους αγαθούς.

ΤΙΤΛΟΣ Β'. — Περί πνευματικής προκοπής. «Αδελφοί, εγώ δεν θεωρώ ακόμη ότι έχω κατακτήσει τον στόχο. Ένα όμως κάνω, λησμονώντας μεν αυτά που βρίσκονται πίσω μου και επεκτεινόμενος δε προς αυτά που βρίσκονται μπροστά μου, τρέχω προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως.» «Έτσι, λοιπόν, τρέχω, όχι χωρίς ξεκάθαρο στόχο· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποτάσσω, μήπως τυχόν, αφού κηρύξω σε άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος.» «Να επιθυμείτε με ζήλο τα μεγαλύτερα χαρίσματα.» «Τα άνω να αναζητάτε, όχι τα επί της γης.» Μην υπερηφανεύεσαι ότι φαίνεσαι καλύτερος από τους κακούς, αλλά να λυπείσαι όταν αποδεικνύεσαι κατώτερος από τους αγαθούς.

Πες μου, τι σου φαίνεται ότι είναι μεγαλύτερο, το χάρισμα της διδασκαλίας ή το χάρισμα του να θεραπεύεις τις ασθένειες; Το δεύτερο, οπωσδήποτε. Και τι άλλο; Δεν σου φαίνεται πάλι ότι μεγαλύτερο από αυτό είναι το να χαρίζεις το φως στους τυφλούς; Και από αυτό ακόμη, το να ανασταίνεις νεκρούς; Οπωσδήποτε αυτό θα πεις. Εάν λοιπόν σου δείξω ότι είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό εκείνο το χάρισμα, το οποίο, ενώ μπορείς να το λάβεις, δεν το λαμβάνεις, δεν στερείσαι δικαίως όλα αυτά; Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Η αγάπη. Αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά του μεγαλοφωνότατου Παύλου, ο οποίος λέει στο δωδέκατο κεφάλαιο της Πρώτης προς Κορινθίους Επιστολής: «Να επιζητείτε με ζήλο τα καλύτερα χαρίσματα. Και όμως σας δείχνω έναν δρόμο ασύγκριτα ανώτερο»· και όσα ακολουθούν σχετικά με αυτό το νόημα. Είδες το μέγιστο χάρισμα; Αυτό το χάρισμα να επιζητήσεις με ζήλο, και δεν θα χρειαστείς κανένα άλλο για την επίτευξη της αρετής· αλλά όλα θα σου είναι εύκολα, χωρίς ιδρώτα και κόπους. Αυτό είναι ανώτερο από όλα τα άλλα, καθώς εξορίζει κάθε πάθος από την ψυχή και εισάγει σε αυτήν κάθε αρετή. Αυτό σε καθιστά θαυμαστό σε όλους, και ίσο με εκείνους που ανέστησαν πολλούς νεκρούς. Επομένως, εάν πρέπει ποτέ να έχουμε πεποίθηση στην ορθότητα των δογμάτων, οφείλουμε να έχουμε θάρρος περισσότερο στα αγαθά έργα, των οποίων το πλήρωμα όλων είναι η αγάπη.

ΟΔ΄. Η Γραφή ονομάζει τις αρετές οδούς· μεγαλύτερη δε από όλες τις αρετές είναι η αγάπη. Γι' αυτό έλεγε ο Απόστολος: «σας δείχνω μία οδό ασυγκρίτως ανώτερη»· διότι αυτή μας πείθει να καταφρονούμε τα υλικά πράγματα και να μην προτιμούμε τίποτα από τα πρόσκαιρα έναντι των αιωνίων.

Έπειτα, αφού είπε αυτά, τους συμβιβάζει πάλι προς την ισοτιμία και την ομόνοια, λέγοντας «ώστε να μην υπάρχει σχίσμα στο σώμα, αλλά τα μέλη να μεριμνούν το ίδιο το ένα για το άλλο» και τα εξής. (Α΄ Κορ 12,31) Το «να επιδιώκετε δε με ζήλο τα χαρίσματα» μου φαίνεται ότι δεν το έχει πει ως προτροπή και απόφανση· διότι πώς θα ήταν δυνατόν, αυτός που πολλές φορές είπε ότι ο καθένας λαμβάνει το χάρισμα για το κοινό συμφέρον, και που πολλές φορές απέδειξε ότι αυτός που φαίνεται να έχει το μεγαλύτερο χάρισμα δεν διαφέρει σε τίποτα από αυτόν που έχει το μικρότερο; Αλλά μου φαίνεται ότι έχει ειπωθεί από τον θεσπέσιο Παύλο ως ερώτηση: «Επιδιώκετε με ζήλο», λέει, «τα ανώτερα χαρίσματα; Και δεν σας πείσαμε ακόμη να μην αποθαρρύνεστε με τα μικρότερα; Αλλά είστε ακόμη εραστές και ζηλωτές των μεγαλύτερων; Εγώ όμως, εκτός από όσα έχουν ειπωθεί, σας δείχνω ακόμη έναν τρόπο και μια οδό, μέσω της οποίας, χωρίς να έχετε καμία απολύτως ανάγκη από αυτά τα μέγιστα χαρίσματα, θα φανείτε πραγματικά ανώτεροι και τελειότεροι από τους άλλους σε υπερβολικό βαθμό.» Τι είναι λοιπόν αυτό; Κάτι το απλό, άκοπο, και που αποκτάται με μεγάλη ευκολία. Τι είναι λοιπόν; Τι άλλο παρά η αγάπη; Διότι αυτός που την έχει ενστερνιστεί με καθαρότητα υπερέχει από όλους, έχει ανυψωθεί πάνω από όλους· ενώ εκείνος που δεν την έχει, έχει εκπέσει από όλα, είναι στερημένος από τα πάντα.

Σε άλλη επιστολή, διδάσκοντας για τα ίδια θέματα και υποδεικνύοντας στους μαθητές το μεγαλείο του πνευματικού πλούτου, και προτρέποντάς τους να σπεύσουν ώστε να φθάσουν στο τέλειο μέτρο, έλεγε: Να επιδιώκετε με ζήλο τα πνευματικά χαρίσματα· και σας δείχνω έναν δρόμο ασυγκρίτως ανώτερο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που βουίζει ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Και εάν διανείμω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου και παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και παραθέτει ποιοι είναι οι καρποί της αγάπης και πώς όσοι την έχουν αποκτήσει έχουν λυτρωθεί ολοκληρωτικά από τα πάθη της κακίας, λέγοντας: Η αγάπη δεν φθονεί, η αγάπη δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά το δικό της συμφέρον, δεν σκέφτεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει. Και πάλι ο ίδιος λέει: Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.

Διότι με τόσο μεγάλο πόθο οφείλουν οι Χριστιανοί να επιδιώκουν τα «κρείττονα» και «μείζονα χαρίσματα» του Πνεύματος, έχοντας ακόρεστη επιθυμία για τον ουράνιο πλούτο, και έτσι να πεινούν και να διψούν «την δικαιοσύνη», η οποία είναι η τέλεια και άτρεπτη αγάπη «του Πνεύματος», προς την οποία ο μακάριος Παύλος προτρέπει και ενθαρρύνει όσους έχουν μεγάλα χαρίσματα να μην επαναπαύονται στις δωρεές του Πνεύματος που κατέχουν, αλλά να φροντίσουν με κάθε δέηση να αποκτήσουν εκείνο, από το οποίο δεν είναι πλέον δυνατόν να εκπέσουν, το οποίο είναι η τέλεια και άτρεπτη αγάπη «του Πνεύματος», η οποία κατέχει μέσα της όλα τα χαρίσματα, ή μάλλον αυτή η ίδια αποκαλύφθηκε από τον απόστολο στους μαθητές ως η «καθ' υπερβολήν» οδός.

Διότι, όπως ακριβώς το παιδί που γεννιέται, αν και έχει τα ίδια μέλη και σώμα και είναι μικρό, αυξάνεται μέχρι να καταστεί τέλειος άνδρας, και όπως ο κόκκος του σιναπιού, όπως είπε ο Κύριος, όταν σπέρνεται, σιγά-σιγά αυξάνεται και γίνεται δέντρο, με τον οποίο μάλιστα παρομοίασε τη βασιλεία των ουρανών, έτσι λέμε ότι και στον πιστό αυξάνεται η δωρεά του Πνεύματος και ο αρραβώνας της κληρονομίας, μέχρις ότου, προκόπτοντας μέσα από κάθε αρετή και σπουδή και τρέχοντας ευθεία, να αξιωθεί τελείως ολόκληρη την κληρονομία (δηλαδή το Παράκλητο Πνεύμα της υιοθεσίας). Όπως άλλωστε και ο απόστολος, ανάγοντας από τη μερική τελειότητα των χαρισμάτων προς την τελείωση της αγάπης, σαν να ήταν αυτοί νήπια, λέει: «Και επιπλέον σας δείχνω έναν δρόμο ασυγκρίτως ανώτερο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Πρόσεξε το «δεν είμαι τίποτα» και το «σε τίποτα δεν ωφελούμαι» και τη σύγκριση προς το τέλειο της αγάπης, σαν να συγκρίνεται ένα νήπιο με έναν τέλειο άνδρα. Επειδή, αλλιώς, πώς ο ίδιος λέει: «Θέλω δε όλοι σας να μιλάτε γλώσσες, αλλά προτιμότερο να προφητεύετε»;”

91. Παρακαλώ, λοιπόν, αυτούς που το διαβάζουν να μην δυσπιστούν σε αυτό το διήγημα. Αν πάλι κάποιος από τους αναγνώστες ρωτούσε σχετικά με τα εκάστοτε λόγια της προσευχής του, λέγοντας: «Από πού γνωρίζετε εσείς οι συγγραφείς αυτά τα πράγματα;», ας θυμηθεί όσα είπαμε πιο πάνω, ότι δηλαδή τα μάθαμε αυτά από αγίους πατέρες, αφού τα ερευνήσαμε με ακρίβεια. Διότι ο ίδιος ο μακάριος, εξηγώντας πολλές φορές στους αδελφούς τα ωφέλιμα, τους φανέρωνε τους λογισμούς και τους δίδασκε άφθονα πώς πρέπει να προσεύχονται για κάθε αίτημα. Και όχι μόνο σε αυτούς, αλλά και σε όλους τους μοναχούς που πήγαιναν σε αυτόν, προέτρεπε να πιστεύουν στον Σωτήρα Χριστό και να τον αγαπούν, να φυλάγουν τους εαυτούς τους από άτοπους λογισμούς και σαρκικές ηδονές, να αποφεύγουν την κενοδοξία και να προσεύχονται αδιάλειπτα, ώστε να αγαπούν ο ένας τον άλλον. Διότι προς αυτήν (την αγάπη) μας προτρέπει και ο θείος απόστολος και, δείχνοντας το μεγαλείο της, έγραφε στους Κορινθίους: «Να επιθυμείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα, και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμα πιο εξαιρετικό». Και ο Δεσπότης Χριστός έλεγε στους αποστόλους: «Από αυτό», λέει, «θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, αν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».