Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:2

Ερώτ. πθ΄. Μερικοί τόλμησαν να μακαρίσουν τους τέλειους ελεήμονες περισσότερο από εκείνους που επιτελούν σημεία. Απόκ. Δεν εξέφεραν αυτή την κρίση από μόνοι τους, αλλά οπωσδήποτε επειδή άκουσαν τον Σωτήρα να λέει ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου», όχι εάν επιτελείτε σημεία, αλλά «εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Είναι δε ολοφάνερο ότι το γνώρισμα της αληθινής αγάπης είναι η ελεημοσύνη. Διότι, όταν ο Χριστός τοποθέτησε στα δεξιά του τους δικαίους, δεν είπε: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία», επειδή επιτελέσατε σημεία και τέρατα, ούτε επειδή πράξατε κάποιο άλλο αγαθό· αλλά διότι «πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Ομοίως δε, και αυτούς που βρίσκονταν στα αριστερά, αποπέμποντάς τους στο αιώνιο σκοτάδι, τους κατηγόρησε για την ανελεημοσύνη και την ασπλαχνία τους. Διότι το να επιτελεί κάποιος σημεία ανήκει αποκλειστικά στη δύναμη του Θεού· το να επιδείξει όμως αγάπη και συμπάθεια προς τον πλησίον, είναι προφανές ότι αποτελεί έργο και της ανθρώπινης προαίρεσης. Άκουσε δε και μια ακόμη πιο ξεκάθαρη μαρτυρία και κρίση περί εκείνων που επιτελούν σημεία και ελεημοσύνες: «Εάν», λέει ο Παύλος, «μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι».

ροθʹ Πώς μπορεί κάποιος χωρίς αγάπη να αποκτήσει τόση πίστη, ώστε να μετακινεί βουνά, ή να μοιράσει όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, ή να παραδώσει το σώμα του για να καεί; ρπʹ Με ποια διάθεση και προσοχή οφείλουμε να ακούμε εκείνα που μας αναγιγνώσκονται κατά την ώρα της Μεταλήψεως;

Ερώτηση ΡΟΘ΄. Πώς μπορεί κάποιος χωρίς αγάπη να αποκτήσει τόση πίστη, ώστε να μετακινεί βουνά, ή να δώσει όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, ή να παραδώσει το σώμα του για να καεί; Απόκριση. Εάν θυμηθούμε τον Κύριο που είπε: «Διότι τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», και την απόκρισή του προς εκείνους που είπαν: «Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και στο όνομά σου δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο όνομά σου δεν κάναμε πολλά θαύματα;», προς τους οποίους λέει: «Δεν σας γνωρίζω από πού είστε»· όχι διότι είπαν ψέματα, αλλά διότι καταχράστηκαν τη χάρη του Θεού για τα δικά τους θελήματα, πράγμα που είναι ξένο προς την αγάπη για τον Θεό, τότε δεν δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε τα όσα έχουν ειπωθεί. Το να λαμβάνει, μάλιστα, χάρισμα του Θεού ή δωρεά ακόμη και ο ανάξιος δεν είναι καθόλου παράδοξο. Διότι ο Θεός, σε καιρό χρηστότητας και μακροθυμίας, ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών. Πολλές φορές, εξάλλου, αυτό γίνεται και προς ωφέλεια είτε του ίδιου που υποδέχεται το χάρισμα, εάν τυχόν, νιώθοντας συστολή μπροστά στη χρηστότητα του Θεού, παρακινηθεί να φροντίσει ώστε να γίνει ευάρεστος σε Αυτόν, είτε και προς ωφέλεια άλλων, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από καλή πρόθεση».

Και εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την πίστη· και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Αυτό ακριβώς διδάχθηκε ο Απόστολος από τον Κύριο, ο οποίος είπε για κάποιους: «Διότι τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι αυτό που δεν γίνεται από αγάπη προς τον Θεό, αλλά για τον έπαινο των ανθρώπων, οποιοδήποτε έργο και αν είναι αυτό, δεν βρίσκει έπαινο θεοσέβειας, αλλά υπόκειται στην κατάκριση της ανθρωπαρέσκειας, ή της αυταρέσκειας, ή της φιλονικίας, ή του φθόνου, ή κάποιας παρόμοιας αιτίας. Γι' αυτό και ο Κύριος ονομάζει ένα τέτοιο έργο ως έργο αδικίας, λέγοντας προς εκείνους που του είπαν «Φάγαμε ενώπιόν σου» και τα εξής: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας». Διότι πώς δεν είναι εργάτες της αδικίας εκείνοι που καταχρώνται τις δωρεές του Θεού για την ικανοποίηση των δικών τους ηδονών; Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους», και πολλά παρόμοια. Έχει δε αποδειχθεί σε εμάς ότι ο ίδιος ο Απόστολος ήταν καθαρός από όλα αυτά, μέσα από όσα λέει: «Όχι προσπαθώντας να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε δράσαμε με πρόφαση την πλεονεξία· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».

Προς τους Νεοκαισαρείς Επί πολύ χρόνο τηρήσαμε σιωπή μεταξύ μας, αδελφοί μας πολυτιμότατοι και περιπόθητοι, σαν εκείνους που έχουν απομακρυνθεί εξαιτίας της οργής. Και όμως, ποιος είναι τόσο μνησίκακος και δυσδιάλλακτος απέναντι σε εκείνον που τον λύπησε, ώστε να παρατείνει την οργή που προέρχεται από το μίσος σχεδόν για μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων; Αυτό ακριβώς βλέπουμε να συμβαίνει στη δική μας περίπτωση, χωρίς να υπάρχει καμία δίκαιη αφορμή για την αποξένωσή μας, τουλάχιστον από όσα εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε. Απεναντίας, από την αρχή υπήρχαν πολλά και σημαντικά κίνητρα για την απόλυτη φιλία και ένωσή μας. Πρώτο και μέγιστο εξ αυτών είναι η εντολή του Κυρίου, ο οποίος είπε ρητά: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Έπειτα, και ο Απόστολος παρουσιάζει σαφώς σε εμάς το αγαθό της αγάπης, αφενός μεν όταν αποφαίνεται ότι η αγάπη είναι το πλήρωμα του νόμου, αφετέρου δε όταν τοποθετεί το αγαθό της αγάπης πάνω από όλα ανεξαιρέτως τα σπουδαία χαρίσματα, στα σημεία όπου λέει: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έχω γίνει χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα».

Απορώ δε ακόμη περισσότερο, διότι, ενώ ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει: «Μη χαίρεστε που τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά να χαίρεστε που τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς»· και πάλι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· γι' αυτό και ο Απόστολος, υποδεικνύοντας πόσο αναγκαία είναι σε όλα η αγάπη, διακηρύσσει λέγοντας: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και αν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα»· και μετά από λίγο: «Είτε υπάρχουν προφητείες, θα καταργηθούν, είτε υπάρχουν γλώσσες, θα πάψουν, είτε υπάρχει γνώση, θα καταργηθεί», και τα εξής, στα οποία προσθέτει: «Τώρα δε μένουν η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία. Αλλά μεγαλύτερη από αυτές είναι η αγάπη». Εφόσον, λοιπόν, αυτά και τα παρόμοια έχουν καθοριστεί κατ' αυτόν τον τρόπο και από τον Κύριο και από τον Απόστολο, εκφράζω την απορία μου πώς για μεν εκείνα που καταργούνται και παύουν οι άνθρωποι δείχνουν τέτοιο ζήλο και προσήλωση, ενώ για εκείνα που μένουν, και μάλιστα για τη μεγαλύτερη από όλα, την αγάπη, η οποία χαρακτηρίζει τον Χριστιανό, όχι μόνο οι ίδιοι δεν επιδεικνύουν καμία φροντίδα, αλλά εναντιώνονται και σε όσους αγωνίζονται γι' αυτήν, και πολεμώντας τους εκπληρώνουν αυτό που έχει ειπωθεί: «Ούτε οι ίδιοι εισέρχονται, και αυτούς που προσπαθούν να εισέλθουν τους εμποδίζουν».

«Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» Εάν λοιπόν η τήρηση των εντολών αποτελεί αναγκαία απόδειξη της αγάπης, υπάρχει ακόμη πιο έντονος φόβος, επειδή χωρίς αγάπη αποβαίνει ανώφελη και η άσκηση των ένδοξων χαρισμάτων, και των ανώτατων δυνάμεων, και η ύψιστη ενέργεια της ίδιας της πίστης, καθώς και η τελειοποιός εντολή, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του αποστόλου Παύλου, ο οποίος μιλούσε εν Χριστώ και είπε: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω χάρισμα προφητείας, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση· και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Θεωρώ δε ότι τα είπε αυτά με απόλυτο τρόπο, έχοντας κατά νου τον Κύριο, ο οποίος είπε ότι: «Πολλοί θα έλθουν εκείνη την ημέρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα, και στο δικό σου όνομα δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο δικό σου όνομα δεν επιτελέσαμε πολλές δυνάμεις, και δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε ενώπιόν σου, και δεν δίδαξες στις πλατείες μας;» Και τότε θα τους αποκριθεί: «Ποτέ δεν σας γνώρισα. Απομακρυνθείτε από εμένα, εργάτες της ανομίας.»

«Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Και αλλού, με τρόπο πιο καθολικό και πιο σφοδρό, λέει: «Εάν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» Εάν δε επιζητάς και μαρτυρία της Παλαιάς Διαθήκης για την επιβεβαίωση αυτής της κρίσης, ο Μωυσής λέει: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, και με όλη σου τη διάνοια, και με όλη σου τη δύναμη· και να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.» Σε αυτά προσθέτει ο Κύριος: «Σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζονται όλος ο νόμος και οι προφήτες.» Μαρτυρεί δε και ο Απόστολος, λέγοντας: «Το πλήρωμα, λοιπόν, του νόμου είναι η αγάπη.» Ότι δε δεν μένουν ατιμώρητοι όσοι δεν κατορθώνουν να τηρήσουν αυτές, καθώς και τα δικαιώματα που υπάγονται σε αυτές, αλλά είναι υπόδικοι τιμωρίας, ο ίδιος ο Μωυσής διαβοά, λέγοντας: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γεγραμμένα σε τούτο το βιβλίο.» Ο δε Δαβίδ λέει: «Εάν είχα κατά νου αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος»· και αλλού: «Εκεί θα κυριευθούν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος, διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.»

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. <Ακούστε λοιπόν αυτά εσείς που συντρίβετε από το πρωί τον πένητα και καταδυναστεύετε τους φτωχούς της γης, εσείς που λέτε: Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε, και τα σάββατα για να ανοίξουμε τις αποθήκες, ώστε να κάνουμε μικρό το μέτρο και να μεγαλώσουμε τα σταθμά, και να φτιάξουμε άδικη ζυγαριά, για να αγοράσουμε με ασήμι τους φτωχούς, και τον ταπεινό αντί υποδημάτων, και να εμπορευτούμε από κάθε γέννημα;> Ρώτησε κάποτε κάποιος από τους Φαρισαίους τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ποια θεωρούσε πρώτη και μεγάλη εντολή στον νόμο, και άκουσε ως απάντηση ότι πρώτη μεν εντολή είναι το «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά και με όλη σου τη δύναμη· δεύτερη δε και παρόμοια είναι το Θα αγαπάς τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Θα μπορούσε κανείς να δει και τον ίδιο τον θεσπέσιο Παύλο να έχει σχεδόν εξαρτήσει από την αγάπη κάθε είδος αρετής, έχοντας το θάρρος να την ονομάσει ανώτερη και από την πίστη και από την ελπίδα, και να έχει ομολογήσει σαφώς ότι δεν είναι τίποτα αυτός που δεν την έχει, έστω κι αν μοιράσει στους ενδεείς τα υπάρχοντά του, έστω κι αν παραδώσει στους διώκτες το ίδιο του το σώμα για να καεί. Επομένως, οτιδήποτε μέσα μας είναι μεγάλο και αξιέπαινο, θα προέρχεται οπωσδήποτε από την αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς.

Παραίνεση 26η. Εάν συμβεί να χωριστεί ένας αδελφός από το κοινόβιο με οποιαδήποτε αφορμή, και του συμβεί να περιπέσει σε αρρώστια, ή αν μετανιώσει και επιστρέψει, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον αδελφό, αλλά να τον προσλαμβάνουμε εν Κυρίω, ως δικό μας μέλος, έστω και αν αμάρτησε. Διότι εσύ δεν το κάνεις για άνθρωπο, αλλά για τον Κύριο, ο οποίος είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε. Διότι το να φροντίζει κανείς μόνο τον εαυτό του απαγορεύεται, καθώς ο Σωτήρας μας είπε: μην μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και τα εξής. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Όθεν και μέσω του Αποστόλου παραγγέλλει, λέγοντας: ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο τα δικά του, αλλά και τα του άλλου. Και πάλι ο ίδιος λέγει: και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.

Και ο Απόστολος λέγει: Και σας δείχνω έναν ακόμη πιο ανώτερο δρόμο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των Αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Η αγάπη μακροθυμεί, είναι αγαθή. Η αγάπη δεν φθονεί, δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ζητά τα δικά της, δεν συλλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συμμερίζεται τη χαρά για την αλήθεια. Όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει. Ιδού, άκουσες, αγαπητέ, τη δύναμη της αγάπης. Αυτήν να αποκτήσεις για τον εαυτό σου σε όλα σου τα έργα, εφόσον οδηγείσαι από τη χάρη, ώστε να λάβεις τον έπαινο από τον Θεό.

Διότι ποιο είναι το όφελος, τέκνα, εάν κάποιος τα έχει όλα, αλλά δεν έχει τη σώζουσα αγάπη; Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος ετοιμάσει ένα μεγάλο δείπνο, για να καλέσει τον βασιλιά και τους άρχοντες, και τα ετοιμάσει όλα πλουσιοπάροχα, ώστε να μην του λείπει τίποτα, αλλά δεν έχει αλάτι, είναι άραγε δυνατόν να φαγωθεί εκείνο το δείπνο; Ασφαλώς όχι. Αλλά και τα έξοδα ζημιώθηκε, και έχασε τους κόπους του, και προκάλεσε την προσβολή του εαυτού του από εκείνους που ο ίδιος προσκάλεσε. Έτσι λοιπόν συμβαίνει και εδώ. Ποιο είναι το όφελος να κοπιάζει κανείς μάταια χωρίς αγάπη; Διότι χωρίς αυτήν κάθε έργο και κάθε πράξη είναι ακάθαρτη· ακόμη κι αν έχει αποκτήσει κανείς την παρθενία, ακόμη κι αν νηστεύει, ακόμη κι αν αγρυπνεί· είτε προσεύχεται, είτε προσφέρει φιλοξενία στους φτωχούς· ακόμη κι αν νομίζει ότι προσφέρει δώρα, ή απαρχές, ή καρποφορίες· ακόμη κι αν χτίζει εκκλησίες, είτε πράττει οτιδήποτε άλλο χωρίς αγάπη, όλα εκείνα θα λογαριαστούν ως μηδέν από τον Θεό· διότι ο Κύριος δεν ευαρεστείται σε αυτά. Και άκουσε τον Απόστολο που λέει: Εάν λαλώ τις γλώσσες των Αγγέλων και των ανθρώπων, εάν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν ωφελούμαι σε τίποτα.

Και σας δείχνω ακόμη έναν υπερέχοντα δρόμο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των Αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έχω γίνει σαν χαλκός που αντηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Και παραθέτει τους καρπούς της αγάπης, ποιοι είναι αυτοί, και πώς εκείνοι που την κατέχουν λυτρώθηκαν παντελώς από τα πάθη της κακίας, λέγοντας: η αγάπη δεν φθονεί, δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν συμπεριφέρεται άσχημα, δεν ζητά τα δικά της, δεν διαλογίζεται το κακό, δεν χαίρεται με την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, όλα τα ελπίζει, όλα τα πιστεύει. Η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει.

Μην απεμπολήσεις λοιπόν τα έργα της καθαρής αγάπης και μην ανταλλάξεις τον έννομο βίο με την έχθρα και τη σκληρότητα του πιο πικρού ήθους. Ας μη σε εξαπατά κανείς λοιπόν: μήτε άνθρωπος, μήτε ο Διάβολος, μήτε λογισμός που φωλιάζει στη διάνοια της καρδιάς. Διότι είναι αδύνατον να εδραιωθεί η αρετή εάν δεν έχει συγκεραστεί με την αγάπη. Διότι, ακόμη και αν αποκτήσει κάποιος από εσάς όλη τη γνώση και όλη την πίστη, ώστε να μετακινεί βουνά, κατά τον λόγο του Αποστόλου, εάν όμως δεν έχει αγάπη, σε τίποτα δεν θα ωφεληθεί, αλλά παραμένει μακριά από την ευθεία οδό που οδηγεί στις ουράνιες πύλες.

Ήδη δε και σε άλλη επιστολή ομιλεί για τα ίδια ζητήματα στους μαθητές, αποκαλύπτοντάς τους τον θησαυρό του Πνεύματος και προτρέποντάς τους να γίνουν μέτοχοί του. Διότι λέγει: «Να επιθυμείτε με ζήλο τα πνευματικά χαρίσματα· και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν ομιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτε δεν ωφελούμαι». Ποιο είναι δε το κέρδος της αγάπης και ποιοι οι καρποί της, από τι απομακρύνει αυτόν που την κατέχει και τι του παρέχει, το δηλώνει με σαφήνεια στα εξής: «Η αγάπη δεν φθονεί, δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί τα δικά της συμφέροντα, ⟨δεν παροξύνεται, δεν διαλογίζεται το κακό,⟩ δεν χαίρεται με την αδικία, αλλά συγχαίρει με την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει· η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει». Πολύ σοφά και με ακρίβεια λέγει: «Ουδέποτε εκπίπτει η αγάπη». Τι σημαίνει όμως αυτό;

Ακόμη και αν κάποιος τύχει των άλλων χαρισμάτων τα οποία παρέχει το Πνεύμα (μιλώ για τις γλώσσες των αγγέλων και την προφητεία και τη γνώση και τα χαρίσματα των ιάσεων), αλλά δεν έχει ακόμη λυτρωθεί καθαρά από τα πάθη που τον ενοχλούν εσωτερικά μέσω της αγάπης του Πνεύματος, ούτε έχει δεχθεί στην ψυχή του το τέλειο φάρμακο της σωτηρίας, εξακολουθεί να βρίσκεται στον φόβο της πτώσης, επειδή δεν έχει την αγάπη που τον στηρίζει και τον εδραιώνει στην κατάσταση της αρετής.

Απέδειξε, λοιπόν, ο λόγος προηγουμένως και ο απόστολος συμμαρτύρησε, ότι από όσα δεν ακολουθούν τη φυσική τάξη, όσα δηλαδή υπάρχουν σε αυτούς που ζουν κατά Θεόν και μέσω αυτών επιτελούνται, από τα οποία αν κάποιος κατέχει ένα ή περισσότερα, είναι και ονομάζεται πνευματικός, επειδή ενεργείται και κινείται από το θείο Πνεύμα, αυτά είναι τα πνευματικά χαρίσματα. Από αυτά, άλλα συνίστανται σε λόγια και άλλα σε έργα. Στα λόγια ανήκουν τα γένη των γλωσσών και οι ερμηνείες τους, όπως είναι από μόνο του ολοφάνερο, καθώς και ο λόγος της σοφίας και ο λόγος της γνώσης, όπως και ο ίδιος ο απόστολος συνοπτικά μας τα φανέρωσε παρουσιάζοντάς τα, ενώ στα έργα και στις πράξεις ανήκουν τα ενεργήματα των δυνάμεων, τα χαρίσματα των ιαμάτων και η πίστη που μπορεί να μετακινεί ακόμη και όρη.

Καλή είναι η νηστεία, αλλά χωρίς προσευχή δεν καταπατά τους δαίμονες· διότι «αυτό το γένος», λέει, «δεν βγαίνει παρά μόνο με νηστεία και προσευχή.» Και καλή είναι βέβαια η προσευχή, αλλά χωρίς την ελεημοσύνη δεν μπορεί να ανεβεί στον ουρανό· διότι έχεις ακούσει τον άγγελο να λέει προς τον Κορνήλιο: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού.» Επομένως, η ελεημοσύνη βάσταξε την προσευχή προς τον ουρανό. Θαυμαστή είναι βέβαια η ελεημοσύνη, αλλά χωρίς την πίστη δεν απεργάζεται τη λύτρωση των αμαρτημάτων· διότι «με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» Αξιοζήλευτη είναι η πραότητα, αλλά χωρίς την ταπείνωση δεν μπορεί να διαμορφώσει βασιλικό χαρακτήρα· διότι «μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.» Καλή είναι η πίστη, ώστε και το ελάχιστο από αυτήν να μπορεί να μετακινεί βουνά, αλλά χωρίς την αγάπη καθίσταται μάταιη και περιττή· διότι «και αν έχω πίστη», λέει, «ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα.» Ας σπεύσουμε λοιπόν, αγαπητοί, να ασκήσουμε αυτές τις αρετές, για να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών.

Καθένας που διδάσκει αντίθετα από τα όσα έχουν διαταχθεί, ακόμη κι αν είναι αξιόπιστος, ακόμη κι αν νηστεύει, ακόμη κι αν ζει παρθενικά, ακόμη κι αν κάνει θαύματα, ακόμη κι αν προφητεύει, ας φανερώνεται σε σένα ως λύκος με δέρμα προβάτου, που απεργάζεται την καταστροφή των προβάτων. Αν κάποιος αρνείται τον σταυρό και ντρέπεται για το πάθος, ας είναι για σένα όπως ο ίδιος ο αντίδικος. Ακόμη κι αν μοιράσει τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, ακόμη κι αν μετακινεί βουνά, ακόμη κι αν παραδώσει το σώμα του για να καεί, ας είναι για σένα βδελυρός. Αν κάποιος υποτιμά τον νόμο ή τους προφήτες, τους οποίους ο Χριστός με την παρουσία Του εκπλήρωσε, ας είναι για σένα ως ο αντίχριστος. Αν κάποιος λέει ότι ο Κύριος είναι απλός άνθρωπος, είναι Ιουδαίος χριστοκτόνος.

Και για να γνωρίσεις ότι δεν επιδίωκε τη μυστική και αναχωρητική θεωρία, κατά το παράδειγμα της πατρότητάς σου, αλλά επιθυμεί εκείνην, της οποίας πολλές φορές κάποιοι αξιώθηκαν διά της χάριτος, άκουσε τι λέγει σε άλλο τόπο: «Αν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων και των ανθρώπων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει· και αν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε». Διότι η νόμιμη θύρα που εισάγει σε αυτά είναι η αγάπη. Αν αποκτήσουμε την αγάπη, αυτή μας εισάγει σε αυτά. Αν όμως αξιωθούμε κατά χάρη αυτά χωρίς αγάπη, οπωσδήποτε κάποτε θα συμβεί να τα στερηθούμε. Διότι η αγάπη είναι η κτήση και ο φύλακας των υψηλότερων αγίων χαρισμάτων και της θείας πολιτείας. Διότι αμέσως, όταν ο μοναχός χάσει την αγάπη, η καρδιά στερείται την ειρήνη — και αυτή είναι το σκήνωμα του Θεού — και κλείνεται γι’ αυτόν η θύρα της χάριτος, διά της οποίας ο Κύριός μας θα εισέλθει και θα εξέλθει, όπως είπε: «Εγώ είμαι η θύρα της ζωής· και δι’ εμού ο άνθρωπος θα εισέλθει για να ζήσει και θα βρει νομή», για την αναστροφή της πνευματικής του ζωής.

Και για να γνωρίσεις ότι δεν επιδίωκε τη μυστική και αναχωρητική θεωρία, αλλά, κατά το παράδειγμα της πατρότητάς σου, επιθυμεί εκείνην για την οποία πολλές φορές αξιώθηκαν, διά της χάριτος, ακόμη και ανάξιοι αυτής, άκουσε τι λέγει σε άλλο τόπο: «Αν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει· και αν έχω προφητείες, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε». Διότι η νόμιμη θύρα που εισάγει σε αυτά είναι η αγάπη. Αν λοιπόν αποκτήσουμε αγάπη, αυτή μας εισάγει σε αυτά. Αν όμως αξιωθούμε κατά χάρη αυτά χωρίς αγάπη, οπωσδήποτε κάποτε θα συμβεί να τα στερηθούμε. Διότι η αγάπη είναι η κτήση και ο φύλακας των υψηλότερων αγίων χαρισμάτων και της θείας πολιτείας. Διότι αμέσως, όταν ο μοναχός χάσει την αγάπη, η καρδιά στερείται την ειρήνη — και αυτή είναι το σκήνωμα του Θεού — και κλείνεται γι’ αυτόν η θύρα της χάριτος, διά της οποίας ο Κύριος θα εισέλθει και θα εξέλθει μέσα μας, όπως είπε: «Εγώ είμαι η θύρα της ζωής· και δι’ εμού ο άνθρωπος θα εισέλθει για να ζήσει και θα βρει νομή», για την αναστροφή της πνευματικής του ζωής.

Λέει λοιπόν: Θέλετε εξάπαντος χαρίσματα; Εγώ σας δείχνω μια οδό χαρισμάτων, όχι απλώς ανώτερη, αλλά ασύγκριτα ανώτερη. Έπειτα λέει: Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα· και εάν έχω πίστη, ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Είδες χάρισμα;

Έτσι και εδώ την ονόμασε γλώσσα, όχι για να δηλώσει το σαρκικό όργανο, αλλά επειδή ήθελε να υποδηλώσει τη μεταξύ τους συνομιλία με τον τρόπο που μας είναι γνώριμος. Έπειτα, για να γίνει ευπρόσδεκτος ο λόγος του, δεν σταματά μόνο στις γλώσσες, αλλά προχωρά και στα υπόλοιπα χαρίσματα, και αφού τα εκμηδενίσει όλα εξαιτίας της απουσίας της, τότε σκιαγραφεί τη δική της εικόνα· και επειδή προτίμησε να αναπτύξει κλιμακωτά τον λόγο, αρχίζοντας από τα μικρότερα ανεβαίνει στα μεγαλύτερα. Διότι αυτό που, όταν φανέρωσε την τάξη τους, τοποθέτησε τελευταίο, δηλαδή το χάρισμα των γλωσσών, αυτό απαριθμεί πρώτο τώρα, ανεβαίνοντας σιγά σιγά, όπως είπα, στα μεγαλύτερα. Διότι, αφού μίλησε για τις γλώσσες, μεταβαίνει αμέσως στην προφητεία, και λέει: «Και εάν έχω προφητεία»· και αυτήν πάλι την παρουσιάζει με υπερβολή.

Διότι, όπως ακριβώς εκεί δεν ανέφερε απλώς τις γλώσσες, αλλά τις γλώσσες όλων των ανθρώπων, και προχωρώντας και αυτές των αγγέλων, και τότε απέδειξε ότι το χάρισμα δεν είναι τίποτα χωρίς την αγάπη· έτσι και εδώ δεν παραθέτει απλώς την προφητεία, αλλά την πιο υψηλή προφητεία. Διότι, αφού είπε: «Εάν έχω προφητεία», πρόσθεσε: «Και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και όλη τη γνώση»· παραθέτοντας με έμφαση και αυτό το χάρισμα. Έπειτα, μετά από αυτό, προχωρά και στα υπόλοιπα χαρίσματα. Και για να μη φανεί ότι γίνεται πάλι κουραστικός αναφέροντας το καθένα από αυτά ξεχωριστά, θέτει τη μητέρα και πηγή όλων, και αυτήν πάλι με υπερβολή, λέγοντας τα εξής: «Και εάν έχω όλη την πίστη». Και δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και εκείνο που ο Χριστός ανέφερε ως το μέγιστο, λέγοντας: «Ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα». Και πρόσεξε πώς και εδώ πάλι μειώνει την αξία των γλωσσών. Διότι, όσον αφορά την προφητεία, δείχνει ότι το κέρδος από αυτήν είναι μεγάλο, δηλαδή το να γνωρίζει κανείς τα μυστήρια και να κατέχει όλη τη γνώση, και όσον αφορά την πίστη, αναφέρει ένα διόλου μικρό έργο, το να μετακινεί βουνά· ενώ όσον αφορά τις γλώσσες, αφού ανέφερε μόνο το ίδιο το χάρισμα, προσπέρασε.

δʹ. Αυτό που λέει είναι το εξής: Εκεί ψηλά ανυψώνει την ψυχή μας, λέει, η πίστη, μην επιτρέποντάς της να καταβληθεί από κανένα από τα παρόντα δεινά, ανακουφίζοντας τους πόνους με την ελπίδα των μελλόντων. Διότι εκείνος που αποβλέπει στα μέλλοντα, και προσδοκά την ελπίδα από τους ουρανούς, και στρέφει εκεί τους οφθαλμούς της διανοίας, δεν αισθάνεται καν την οδύνη των παρόντων δεινών, όπως ακριβώς ούτε ο Παύλος αισθανόταν, και δίδασκε την αιτία αυτής της πνευματικής φιλοσοφίας, λέγοντας: «Διότι η προσωρινή ελαφρότητα της θλίψεώς μας κατεργάζεται σε εμάς με ασύγκριτη υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας». Πώς, και με ποιον τρόπο; Μη προσηλώνοντας εμείς το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα, μέσω των οφθαλμών της πίστεως. Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος δεν βλέπουν τίποτε το νοητό, έτσι και οι οφθαλμοί της πίστεως δεν βλέπουν τίποτε το αισθητό. Αλλά για ποια πίστη ομιλεί εδώ ο Παύλος; Διότι η λέξη της πίστεως έχει διπλή σημασία. Πίστη, δηλαδή, ονομάζεται εκείνη με την οποία οι απόστολοι έκαναν τότε τα θαύματα, για την οποία έλεγε ο Χριστός: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το όρος, Μετακινήσου, και θα μετακινηθεί». Και πάλι, όταν οι μαθητές δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν τον σεληνιαζόμενο από τον δαίμονα, και ήθελαν να μάθουν την αιτία, τους αινίχθηκε αυτή την έλλειψη της πίστεως, λέγοντας: «Εξαιτίας της απιστίας σας». Και ο Παύλος επίσης έλεγε για αυτήν: «Εάν έχω πίστη, ώστε να μετακινώ όρη».

Τι λοιπόν, λέγει, ενώ εργάζονταν την ανομία, έπρατταν τέτοια πράγματα; Μερικοί μεν ισχυρίζονται ότι δεν ανομούνσαν τον καιρό κατά τον οποίο επιτελούσαν αυτά τα θαύματα, αλλά αργότερα μεταβλήθηκαν και διέπρατταν την ανομία. Αλλά εάν συμβαίνει αυτό, πάλι δεν ευσταθεί το επιδιωκόμενο. Διότι εκείνο που επιδίωξε να αποδείξει είναι τούτο: ότι ούτε η πίστη ούτε τα θαύματα έχουν ισχύ, όταν απουσιάζει ο ενάρετος βίος. Αυτό ακριβώς εξάλλου έλεγε και ο Παύλος: «Εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ όρη, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί; λέγει.

Διότι δεν έδωσε σε όλους να τα γνωρίζουν όλα, αλλά στον ένα έδωσε την ιατρική, στον άλλο την ξυλουργική, και σε άλλον άλλη, ώστε, έχοντας ανάγκη ο ένας τον άλλον, να αγαπούμε ο ένας τον άλλον. Και στα πνευματικά πάλι θα μπορούσε να δει κανείς να συμβαίνει το ίδιο, όπως λέει ο Παύλος, ότι στον ένα δίνεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσεως, σε άλλον προφητεία, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών, και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Όμως τίποτα δεν είναι ανώτερο από την αγάπη· γι' αυτό και την προέταξε όλων, λέγοντας τα εξής: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει· και εάν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα». Και δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά αποφαίνεται ότι ούτε και ο θάνατος υπέρ της ευσεβείας αποφέρει κανένα κέρδος, εάν δεν συνυπάρχει η αγάπη. Δεν είπε λοιπόν μάταια τόσα πολλά γι' αυτήν· διότι γνώριζε, γνώριζε σαφώς, ως γεωργός των εντολών του Θεού, ότι, εάν αυτή ριζωθεί σταθερά, βλασταίνει ο καρπός όλων των αγαθών. Διότι το «Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις» και οποιαδήποτε άλλη εντολή υπάρχει, ανακεφαλαιώνεται σε τούτο τον λόγο, στο «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου».

«Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και αν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και αν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Λέγοντας αυτό, υπονόησε ότι οι ίδιοι είναι υπαίτιοι για το ότι λαμβάνουν τα μικρότερα χαρίσματα, και ότι είναι στο χέρι τους, αν το επιθυμούν, να λάβουν τα μεγαλύτερα. Είναι δε η αγάπη πολύ ανώτερη από όλα τα χαρίσματα. Και αυτό το αποδεικνύει προβάλλοντας και τη σύγκριση, ότι δηλαδή όλα τα άλλα χαρίσματα δεν είναι τίποτα όταν απουσιάζει η αγάπη. Δες λοιπόν πώς το αποδεικνύει αυτό.

Διότι δεν είπε: «Εάν γνωρίζω γλώσσες», αλλά: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων». Και δεν είπε απλώς: «Εάν προφητεύω», αλλά: «Εάν γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση», δίνοντας έμφαση. Και δεν είπε: «Εάν δώσω τα υπάρχοντά μου», αλλά: «Εάν τα μοιράσω για να θρέψω τους φτωχούς», ώστε μαζί με τη δαπάνη να προστεθεί και η διακονία.

ιʹ. Γιατί όμως ανεβάζει τους μαθητές σε υψηλό όρος; Μεταφορικώς, η Θεία Γραφή ονομάζει όρη τις αρετές. Κολοφώνας όμως και ακρόπολη όλων των αρετών αποτελεί η αγάπη. Διότι σε αυτήν ορίζεται η τελειότητα. Διότι, εάν κάποιος ομιλεί τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν έχει πίστη ώστε να μετακινεί όρη, και όλη τη γνώση, και γνωρίζει όλα τα μυστήρια, και παραδώσει το σώμα του για να καεί, αλλά δεν έχει αγάπη, έγινε χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει άναρθρα, και ως τίποτα δεν θα υπολογιστεί.

Και αν έχω το χάρισμα της προφητείας, και γνωρίσω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση· και αν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα· και αν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς, και αν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Η αγάπη δεν φθονεί· η αγάπη μακροθυμεί, δείχνει καλοσύνη· η αγάπη δεν καυχιέται, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά το δικό της συμφέρον. Όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει.» Και πάλι: «Τώρα δε μένουν η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία· μεγαλύτερη όμως από αυτά είναι η αγάπη.» «Όλα τα έργα σας ας γίνονται με αγάπη.» «Να ειρηνεύετε, αδελφοί, και ο Θεός της αγάπης και της ειρήνης θα είναι μαζί σας.» «Μέσω της αγάπης να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον. Διότι όλος ο νόμος εκπληρώνεται σε έναν λόγο, στο: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου.» «Να γίνεστε μεταξύ σας καλοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Θεός συγχώρησε εμάς.

Ρ΄. Πολλοί μεν έχουν πει πολλά περί αγάπης, αναζητώντας την όμως θα την βρεις μόνο στους μαθητές του Χριστού, επειδή μόνο αυτοί είχαν δάσκαλο της αγάπης την ίδια την αληθινή Αγάπη, για την οποία έλεγαν: «Εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Εκείνος λοιπόν που απέκτησε την αγάπη, απέκτησε τον ίδιο τον Θεό, επειδή ο Θεός είναι αγάπη. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΑΣ

Ας ακούσουμε και ας τηρήσουμε και ας εφαρμόσουμε, με τη συνεργία και τη χάρη του Θεού, όσα με ευχέρεια έχει φιλοσοφήσει εκείνος για την αγάπη. «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων», λέει, «και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίσω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω για τροφή όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Η αγάπη μακροθυμεί, αγαθοεργεί· η αγάπη δεν φθονεί· η αγάπη δεν αυθαδιάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί το συμφέρον της, δεν παροξύνεται, δεν λογαριάζει το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα υπομένει, όλα τα ελπίζει· η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει». Διότι, λέγοντας ότι «εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν έχω προφητεία και γνωρίσω όλα τα μυστήρια και την υπεροχή των θαυμάτων, ώστε να μετακινώ και βουνά, και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι», νομίζω ότι αυτό συμφωνεί με το χωρίο: «Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και δεν εκβάλαμε δαιμόνια και δεν κάναμε πολλά θαύματα;» (

Βλέπετε πόσο ανώτερη είναι και πώς εμπεριέχει όλες τις αρετές η αγάπη. Αν και, γιατί το λέω αυτό; Είναι ανώτερη και υπερέχει κατά πολύ και με άπειρη διαφορά από τις ίδιες τις αγγελικές γλώσσες, από τα μυστήρια, τα χαρίσματα, τις αποκαλύψεις, το μαρτύριο, τη γνώση, την προφητεία, και από αυτήν την ίδια την πίστη. Και αυτό πάλι ο ίδιος ο Παύλος το δηλώνει λέγοντας: «Αν μιλώ, λέει, τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και αν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και αν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου και παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι».

Και για τον λόγο αυτόν, για χάρη της αρετής γίνονται και οι τελετές και κάθε κόπος, ενώ για τη δύναμη εκείνη κανείς από όσους γνωρίζουν πώς πρέπει να κοπιάζουν δεν μηχανεύτηκε τίποτα. Και τι λέω; Όταν αυτά δεν είναι παρόντα, δεν ένιωσαν κανέναν πόθο γι' αυτά ούτε τα αναζήτησαν, για τα οποία και όταν είναι παρόντα δεν επιτρέπεται ούτε να χαίρεται κανείς. «Διότι μη χαίρεστε», λέει, «που τα πνεύματα υποτάσσονται σε εσάς, αλλά χαίρεστε που τα ονόματά σας γράφτηκαν στους ουρανούς.» Επομένως, αυτό που ούτε δημιουργεί την αρετή ούτε καν μπορεί να φανερώσει την παρουσία της, είναι περιττό να το περιεργάζεται κάποιος που αναζητά την αρετή. Αλλά ούτε κι αν απολαμβάνει κάποιες πνευματικές θεωρίες και δέχεται αποκαλύψεις και γνωρίζει όλα τα μυστήρια, θα τον αναγνωρίσουμε και θα τον θαυμάσουμε από αυτά. Διότι και αυτά ενίοτε ακολουθούν εκείνους που ζουν εν Χριστώ, αλλά δεν συγκροτούν ούτε δημιουργούν τη ζωή αυτή· ώστε δεν έχει κανένα πλεονέκτημα στην αρετή εκείνος που αποβλέπει μόνο σε αυτά. Και αυτό το αποδεικνύει ο μακάριος Παύλος, σε όσα γράφει προς τους Κορινθίους: «Αν γνωρίζω», λέει, «όλα τα μυστήρια και έχω όλη τη γνώση, αλλά αγάπη δεν έχω, δεν είμαι τίποτα και έχω γίνει σαν τον χαλκό που ηχεί ή το κύμβαλο που αλαλάζει.» Επομένως, προσπερνώντας τα υπόλοιπα, ας στρέψουμε το βλέμμα μας στην ίδια τη θέληση της ψυχής, στην οποία συνίσταται και η χρηστότητα του ανθρώπου και η πονηρία, και η αληθινή υγεία και η ασθένεια, και γενικά η ζωή ή ο θάνατος· το να είναι αυτή η θέληση αγαθή και να στρέφεται μόνο προς τον Θεό, αυτή είναι η μακάρια ζωή.

Τέτοια και τόση είναι η δύναμη της αγάπης, και τέτοια είναι η απόλαυση παντοειδών αγαθών που παρέχεται σε όσους την ασπάζονται. Και όταν αυτή χαθεί, κάθε χάρη φεύγει, κάθε πράξη αρετής εξαφανίζεται, κάθε κοινωνία σπαράσσεται, και κάθε πολιτεία μαζί με τους ίδιους τους νόμους και τους ανθρώπους της γκρεμίζεται στον όλεθρο. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους σωματικούς συνδέσμους, με τους οποίους συνδέονται και συγκρατούνται τα μέλη του έμβιου όντος, όταν αυτοί κοπούν και διαρρηχθούν, αμέσως ολόκληρο το έμβιο ον διασκορπίζεται και συμπαρασύρεται στον αφανισμό, έτσι και όταν η αγάπη, που συνδέει και συγκρατεί τα πάντα, αποκοπεί από την πολιτεία μας, κάθε αρετή, τάξη και κάθε αγαθό διασπάται και καταστρέφεται, ενώ αντ' αυτών εισάγεται η κακία, η φθορά, η αταξία και η σύγχυση, και γενικά κανένα από τα καλά δεν καταλήγει σε ωφέλιμο τέλος χωρίς την αγάπη. Διότι ούτε η απόκτηση των χαρισμάτων χωρίς την αγάπη είναι ωφέλιμη, ούτε το δώρο της προφητείας είναι πολύτιμο, ούτε η πίστη, ακόμη και αν με αυτήν μετακινούνται και καταβιβάζονται βουνά, θεωρείται ευσέβεια χωρίς την αγάπη. Ούτε το να δώσει κανείς όλα τα υπάρχοντά του σε αυτούς που έχουν ανάγκη και να παρουσιαστεί γυμνός από πλούτο λογίζεται ως ελεημοσύνη. Και τι λέω; Ούτε ο μαρτυρικός θάνατος μέσα στη φωτιά δεν μένει αζήμιος, αν απουσιάζει η αγάπη. Σου φαίνεται ότι αυτά που ειπώθηκαν είναι τολμηρά; Η σάλπιγγα του Πνεύματος, ο μέγας Παύλος, συνηχεί και συμφωνεί μαζί μου. Επομένως, είναι καλύτερο να ακούσουμε τη δική του σάλπιγγα. Τι λέει λοιπόν εκείνος;

Αν, λέει, μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και αν έχω προφητεία και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω τέτοια πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και αν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς και αν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Είδες πόσο συγκλονιστικά και φοβερά λόγια διατύπωσε; Τι λες, Παύλε; Ενώ μοιράζεις όλα σου τα υπάρχοντα σε αυτούς που έχουν ανάγκη, και έχεις πίστη που μετακινεί βουνά, και παραδίδεις το σώμα σου στη φωτιά για να καεί υπέρ του Χριστού, δεν βρίσκεις απολύτως κανένα όφελος, αλλά μάταια και επιζήμια υπομένεις όλα αυτά, άλλα κατέχοντάς τα και άλλα πονώντας και πάσχοντας; Ναι, λέει, αν δεν υπάρχει η αγάπη, μέσω της οποίας τα υπόλοιπα συγκροτούνται και τελειοποιούνται, κανένα από όσα ειπώθηκαν δεν παρέχει το παραμικρό κέρδος σε κανέναν, αλλά και καταλήγει σε επιζήμιο αποτέλεσμα για εκείνον που τα διαθέτει. Έτσι, χωρίς αγάπη κανένα από τα χαρίσματα ούτε από τις αρετές δεν ωφελεί, αντίθετα μάλιστα φθείρουν και την ίδια τη χρηστότητά τους, γίνονται ισάξια με την κακία για εκείνον που τα κατέχει, και σε όσους υπάρχουν, αποδεικνύονται πρόξενοι μεγάλης ζημιάς. Διότι αυτός που μοίρασε όλα του τα υπάρχοντα και εκείνος που παρέδωσε το σώμα του στη φωτιά, χωρίς να ωφεληθούν καθόλου λόγω της απουσίας της αγάπης, πόσο μεγάλη ζημιά υπέστησαν;

Αλλά έλα εδώ σε μένα και εσύ σήμερα, όποιος κι αν είσαι, που επιχειρείς να στασιάσεις και να διασπάσεις το ποίμνιο του Χριστού, ή μάλλον που χωρίζεις τον εαυτό σου από τον Χριστό και αποσκιρτάς από τη μητέρα σου, την Εκκλησία, έστω κι αν δεν το θέλεις. Έλα σε μένα, άκουσε πάλι τη συμβουλή και την παραίνεση του Παύλου, ή μάλλον την απόφασή του, που διαμαρτύρεται ξεκάθαρα και λέει: εάν έχω πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, δεν είμαι τίποτα, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Εσύ όμως, όντας στερημένος από αγάπη και μη έχοντας ούτε πίστη, όχι βέβαια τέτοια που να μετακινεί βουνά, αλλά ούτε καν, θα μπορούσε να πει κανείς, εντελώς γνήσια (διότι πώς είναι δυνατόν να έχει, αυτός που αποσπά τον εαυτό του από τους πιστούς και αποκόβεται από την ορθοδοξούσα Εκκλησία;), ούτε έχοντας μοιράσει τα υπάρχοντά σου σε αυτούς που έχουν ανάγκη (διαφορετικά δεν θα είχες κάνει την εναντίον της Εκκλησίας επανάσταση αφορμή βιοπορισμού και επάγγελμα εμπορίας), ούτε βέβαια τρέχοντας τον δρόμο του μαρτυρίου δια του πυρός, ποια ελπίδα σωτηρίας αφήνεις στον εαυτό σου; Ποια δικαιολογία θα σου είναι αρκετή κατά την εκεί κρίση; Πώς θα σε αντιμετωπίσει το δικαστήριο εκείνης της ημέρας; Μήπως όμως ντρέπεσαι να προστρέξεις και να ζητήσεις συγγνώμη για τη μακρόχρονη πλάνη σου; Και μήπως το σκοτάδι της απελπισίας σκεπάζει τους λογισμούς σου; Και μήπως φοβάσαι ότι, εάν προσέλθεις, θα αποδιωχθείς, και τρέχοντας προς την αγάπη θα χάσεις τους συστασιώτες σου και δεν θα γίνεις δεκτός στους κόλπους της Εκκλησίας;

Σε άλλη επιστολή, διδάσκοντας για τα ίδια θέματα και υποδεικνύοντας στους μαθητές το μεγαλείο του πνευματικού πλούτου, και προτρέποντάς τους να σπεύσουν ώστε να φθάσουν στο τέλειο μέτρο, έλεγε: Να επιδιώκετε με ζήλο τα πνευματικά χαρίσματα· και σας δείχνω έναν δρόμο ασυγκρίτως ανώτερο. Εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που βουίζει ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Και εάν διανείμω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου και παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και παραθέτει ποιοι είναι οι καρποί της αγάπης και πώς όσοι την έχουν αποκτήσει έχουν λυτρωθεί ολοκληρωτικά από τα πάθη της κακίας, λέγοντας: Η αγάπη δεν φθονεί, η αγάπη δεν κομπάζει, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά το δικό της συμφέρον, δεν σκέφτεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει. Και πάλι ο ίδιος λέει: Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.

Δεν ακούς τι λέγει ο Παύλος; «Εάν έχω όλα τα χαρίσματα, εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, εάν μιλώ τις γλώσσες των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα»· επειδή αυτά τα χαρίσματα είναι προτρεπτικά, και όσοι επαναπαύονται σε αυτά, αν και βρίσκονται στο φως, είναι νήπιοι. Διότι πολλοί από τους αδελφούς έφτασαν σε τέτοια μέτρα και απέκτησαν χαρίσματα ιαμάτων και αποκαλύψεως και προφητείας, και επειδή δεν έφτασαν στην τέλεια αγάπη, όπου βρίσκεται ο «σύνδεσμος της τελειότητος», τους επιτέθηκε πόλεμος και, από αμέλεια, έπεσαν. Εάν όμως κάποιος φθάσει στην τέλεια αγάπη, αυτός πλέον έχει δεθεί και είναι αιχμάλωτος στη χάρη. Εάν, πάλι, κάποιος πλησιάσει ελάχιστα στο μέτρο της αγάπης, αλλά δεν φθάσει στο σημείο να δεθεί από αυτήν την αγάπη, ένας τέτοιος άνθρωπος βρίσκεται ακόμη υπό φόβο, πόλεμο και κίνδυνο πτώσεως, και εάν δεν διασφαλιστεί, ο σατανάς τον γκρεμίζει. Έτσι άλλωστε πλανήθηκαν πολλοί· όταν τους δόθηκε η χάρη, θεώρησαν ότι κατέκτησαν την τελειότητα και έλεγαν: «Μας αρκεί, δεν έχουμε ανάγκη». Αλλά ο Κύριος ούτε τέλος έχει ούτε μπορεί να καταληφθεί, και οι Χριστιανοί δεν τολμούν να πουν ότι «καταλάβαμε», αλλά παραμένουν ταπεινωμένοι αναζητώντας τον νύχτα και ημέρα. Στα ορατά πράγματα η μάθηση είναι ατελείωτη, και κανείς δεν το γνωρίζει αυτό, παρά μόνον ο μελετηρός που έχει διδαχθεί έστω και μετρίως τα γράμματα.