Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 14:2

Παρατήρησε λοιπόν ότι ο Θεός απευθύνθηκε στους παλαιότερους και αρχαιότερους λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, και το Πνεύμα μου στέκεται ανάμεσά σας, έχετε θάρρος·» σε εμάς πάλι απευθύνεται ο θεσπέσιος ευαγγελιστής λέγοντας: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα το οποίο μας έδωσε.» Με ποιον τρόπο, πες μου, ήταν ο Θεός στους αρχαιότερους, όταν το Πνεύμα στεκόταν ανάμεσά τους; Ή πώς θα μπορούσε να είναι ο Θεός και σε εμάς τους ίδιους που έχουμε το Πνεύμα; Διότι, βεβαίως, δεν θα μπορούσε το Πνεύμα να πραγματοποιήσει μέσα μας την παρουσία του κατά φύσιν Θεού, εάν ήταν ετεροφυές προς τον Θεό. Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Επομένως, το Πνεύμα είναι Θεός, και προέρχεται εκ του Θεού κατά φύσιν· ειδάλλως, εάν νομίζουν μέσα τους ότι δεν έχουν έτσι τα πράγματα, τότε ο λόγος του σοφότατου Παύλου θα φανεί ως μάταιη φλυαρία και αληθινή απάτη, ο οποίος έγραψε τα εξής σε όσους έλαβαν το Πνεύμα και προφητεύουν δι' αυτού: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, τα κρυπτά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, ομολογώντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά μας.» Και βέβαια λέει και προς αυτούς που αγαπούν τις γλώσσες: «Ώστε, αυτός που μιλάει με γλώσσες δεν μιλάει σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Διότι κανείς δεν τον κατανοεί, αλλά με το Πνεύμα λαλεί μυστήρια.» Διότι πώς αλλιώς θα μπορούσε να νοηθεί ότι ο Θεός κατοικεί μέσα σε εκείνους που προφητεύουν δια του Πνεύματος;

Με ποιον τρόπο λοιπόν μιλάει μέσω του Πνεύματος για μυστήρια αυτός που συνομιλεί με τον Θεό, αν το Πνεύμα Του είναι ξένο προς τη φυσική ταυτότητα με τον Θεό; Β. Πόσο ορθά και δίκαια τα λες! Α. Και επιπλέον αυτών θα έλεγα ότι θα μας περιβάλει ένα πολύ μεγάλο πλήθος από καθόλου ασύνετους συλλογισμούς, που θα μας απομακρύνει σθεναρά από τη δυσφήμιση κατά του Πνεύματος και θα μας οδηγήσει στα μονοπάτια της αλήθειας. Β. Πώς το είπες αυτό; Α. Δεν λέμε άραγε ότι ο άνθρωπος πλάστηκε πάνω στη γη κατ' εικόνα Θεού; Β. Πώς όχι; Α. Εκείνο όμως που χαράσσει μέσα μας τη θεία εικόνα και αποτυπώνει σαν σφραγίδα το υπερκόσμιο κάλλος, δεν είναι το Πνεύμα; Β. Αλλά όχι ως Θεός, λέει κάποιος, αλλά ως υπηρέτης της θείας χάριτος. Α. Επομένως, δεν αποτυπώνεται το ίδιο μέσα μας, αλλά η χάρη που δίνεται μέσω αυτού. Β. Έτσι φαίνεται. Α. Ήταν λοιπόν αναγκαίο ο άνθρωπος να ονομάζεται εικόνα της χάριτος, και όχι μάλλον εικόνα του Θεού. Σκέψου όμως και τούτο· διότι, νομίζω, ο συλλογισμός είναι σοφός και απλός.

ΤΟΜΟΣ Ε, ΛΟΓΟΣ Β. <Διότι εκείνος που λαλεί με γλώσσα, δεν λαλεί σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό κ.τ.λ.> Τους απομακρύνει από την ανάγκη να νομίζουν ότι το να λαλούν με γλώσσες συμβάλλει περισσότερο στη δόξα από ό,τι το να διερμηνεύουν τους προφήτες. Διότι, εφόσον προϋπάρχουν και προτιμώνται μέσα μας η πίστη, η ελπίδα και βεβαίως η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς, η οποία αποτελεί και την πλήρωση ολόκληρου του νόμου, ας προστεθούν και τα υπόλοιπα. Διότι τότε, τότε ακριβώς και πολύ επίκαιρα, θα είμαστε γεμάτοι από τα χαρίσματα του Θεού και θα πλουτίσουμε από τις δωρεές του Πνεύματος, εννοώ την ικανότητα να προφητεύουμε, δηλαδή να διερμηνεύουμε τα λόγια των προφητών. Διότι, εφόσον ο Μονογενής ενανθρώπησε άπαξ, έπαθε και αναστήθηκε, και η θεία οικονομία για εμάς έχει ολοκληρωθεί, για ποια προφητεία υπήρχε πλέον καιρός, ή ποιων πραγμάτων η προαναγγελία; Επομένως, το να προφητεύει κανείς σε αυτές τις περιπτώσεις δεν θα ήταν τίποτε άλλο παρά μόνο η ικανότητα να διερμηνεύει τις προφητείες. Και αφού τις διασαφηνίσουμε στους ακροατές όσο το δυνατόν περισσότερο, και έπειτα εδραιώσουμε σύμφωνα με την αλήθεια τον οικείο λόγο που απορρέει από αυτές, θα γίνουμε ορθοί και αλάνθαστοι εξηγητές των ανώτερων εννοιών. Συνεπώς, λέει, εκείνος που λαλεί με γλώσσα δεν μιλάει μάλλον σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Πώς όμως και με ποιον τρόπο;

Διότι κανείς δεν ακούει, λέει· επειδή, αν έχει δοθεί τυχόν σε κάποιον από τους μαθητές η ικανότητα να μπορεί να μιλά στη γλώσσα των Μήδων, και σε κάποιον άλλον πάλι σε αυτή των Ελαμιτών, και έπειτα αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος μιλούσαν στις συναγωγές των Ιουδαίων ή στα πλήθη των Ελλήνων, ποιος θα τους άκουγε ή ποιο θα ήταν το όφελος των λόγων; Διότι κανείς δεν θα κατανοήσει, παρά μόνο ο παντογνώστης Θεός· διότι με το πνεύμα, λέει, λαλεί μυστήρια. Παρατήρησε δε πώς αυτός που λαλεί στον Θεό, λαλεί με το πνεύμα· άρα λοιπόν το Πνεύμα είναι Θεός. Επομένως, εκείνος που λαλεί σε άγνωστη γλώσσα λαλεί μάλλον στον Θεό, λέει, και όχι στους ανθρώπους· ενώ εκείνος που προφητεύει λαλεί στους ανθρώπους για οικοδομή, παράκληση και παρηγοριά. Κατανοώντας, λοιπόν, ότι το να προφητεύει κανείς σε αυτές τις περιπτώσεις σημαίνει να ερμηνεύει τα λόγια των προφητών, μέσα από τα οποία επιβεβαιώνεται ο λόγος της παρακλήσεως και καθοδηγείται ο νους των μυσταγωγουμένων στην εν Χριστώ αλήθεια, αποδεικνύει εκ των προτέρων και με άλλον τρόπο ότι το να ερμηνεύει τα λόγια των προφητών είναι ασυγκρίτως ανώτερο από το να λαλεί σε γλώσσες· διότι αυτός που λαλεί σε γλώσσα οικοδομεί τον εαυτό του, λέει, επειδή μόνον αυτός καταλαβαίνει, και κανένας απολύτως άλλος· ενώ εκείνος που χρησιμοποιεί ως μαρτυρία τις φωνές και τις προρρήσεις των αγίων προφητών, οικοδομεί την εκκλησία.

ΑΛΛΟ. Έχει γραφτεί πάλι: «Διότι εκείνος που λαλεί με γλώσσες, δεν λαλεί σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Επειδή κανείς δεν τον ακούει, αλλά με το Πνεύμα λαλεί μυστήρια». Ιδού, ο Παύλος λέει σαφώς ότι αυτός που λαλεί με γλώσσες συνομιλεί με τον Θεό. Έπειτα, υποδεικνύοντας ότι το Πνεύμα είναι Θεός, προσθέτει συνδέοντας τα εξής: «με το Πνεύμα λαλούνται μυστήρια». Πώς λοιπόν δεν θα είναι ένοχοι για τα εγκλήματα της βλασφημίας, εκείνοι που τολμούν να κατατάσσουν το Πνεύμα στα δημιουργήματα;

ΑΛΛΟ. «Διότι αυτός που λαλεί», λέει, «με γλώσσα, δεν λαλεί σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Διότι κανείς δεν ακούει, αλλά με το Πνεύμα λαλεί μυστήρια. Άρα λοιπόν, Θεός και από τον Θεό είναι το Πνεύμα, εφόσον αυτός που λαλεί μέσω αυτού, συνομιλεί με τον Θεό.

Ποιων αχειροποίητων πραγμάτων αποτελούν αυτά μιμήματα; Και τι κέρδος προσφέρει σε όσους τα βλέπουν η διά της ύλης μίμηση εκείνων που είδε εκεί ο Μωυσής; Αλλά μου φαίνεται σωστό την μεν ακριβή ερμηνεία περί αυτών να την αφήσουμε σε εκείνους οι οποίοι έχουν τη δύναμη να ερευνούν διά του Πνεύματος τα βάθη του Θεού, εάν βεβαίως υπάρχει κάποιος τέτοιος, ώστε να λαλεί μυστήρια εν Πνεύματι, καθώς λέει ο Απόστολος. Ό,τι όμως λέγεται από εμάς, που με στοχασμό εικάζουμε το προκείμενο νόημα, θα το υποβάλουμε στην κρίση των αναγνωστών, ώστε να θεωρηθεί είτε απορριπτέο είτε αποδεκτό, ανάλογα με το πώς θα αποφανθεί η διάνοια εκείνου που το εξετάζει κριτικά.

Διότι εκείνος που λαλεί με ξένες γλώσσες δεν μιλάει σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό· διότι κανείς δεν τον κατανοεί, αλλά μέσω του Πνεύματος λαλεί μυστήρια. Αντιθέτως, εκείνος που προφητεύει, μιλάει στους ανθρώπους για οικοδομή, παράκληση και παρηγοριά. Εδώ, λοιπόν, κάνει σύγκριση των χαρισμάτων, και υποβιβάζει το χάρισμα των γλωσσών, δείχνοντας ότι ούτε εντελώς άχρηστο είναι, ούτε υπερβολικά ωφέλιμο από μόνο του. Διότι, πράγματι, για το χάρισμα αυτό υπερηφανεύονταν πάρα πολύ, επειδή θεωρούνταν ότι είναι μεγάλο. Θεωρούνταν δε μεγάλο, επειδή αυτό έλαβαν πρώτοι οι απόστολοι, και μάλιστα με τόση επισημότητα. Όμως, δεν ήταν γι' αυτόν τον λόγο προτιμότερο από τα άλλα. Για ποιον λόγο, λοιπόν, το έλαβαν αυτό οι απόστολοι πριν από τα άλλα; Επειδή επρόκειτο να περιοδεύσουν παντού. Και όπως ακριβώς την εποχή της κατασκευής του πύργου της Βαβέλ η μία γλώσσα διαιρέθηκε σε πολλές, έτσι τότε πολλές γλώσσες έρχονταν συχνά σε έναν άνθρωπο, και ο ίδιος συζητούσε και στη γλώσσα των Περσών και των Ρωμαίων και των Ινδών και σε πολλές άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα ηχούσε μέσα του και του τις υπαγόρευε. Και το χάρισμα ονομαζόταν χάρισμα γλωσσών, επειδή μπορούσε κανείς να μιλάει συγχρόνως πολλές γλώσσες. Πρόσεξε, λοιπόν, πώς το υποβιβάζει και ταυτόχρονα το εξυψώνει. Με το να πει, δηλαδή: «Εκείνος που λαλεί με ξένες γλώσσες δεν μιλάει σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό· διότι κανείς δεν τον ακούει και δεν τον κατανοεί», το υποβίβασε, δείχνοντας ότι η χρησιμότητά του δεν είναι μεγάλη. Αλλά με το να προσθέσει ότι «με το Πνεύμα λαλεί μυστήρια», το εξύψωσε και πάλι, για να μη φανεί ότι είναι περιττό, άχρηστο και ότι δόθηκε μάταια.

Πρόσεξε πώς πάλι εδώ προσαρμόζει την πέτρα στο νήμα της στάθμης, επιζητώντας παντού την οικοδομή της Εκκλησίας. Ονομάζει δε ιδιώτη τον λαϊκό, και δείχνει ότι και αυτός υφίσταται όχι μικρή ζημία, όταν δεν μπορεί να πει το Αμήν. Αυτό που λέει είναι το εξής: Αν ευλογήσεις με ακατάληπτη γλώσσα, χωρίς να γνωρίζεις τι λες, ούτε να μπορείς να το ερμηνεύσεις, ο λαϊκός δεν μπορεί να επιφωνήσει το Αμήν. Διότι, εφόσον δεν ακούει το «Εις τους αιώνας των αιώνων», που αποτελεί το τέλος, δεν λέει το «Αμήν». Έπειτα, για να μετριάσει πάλι τούτο, ώστε να μη φανεί ότι υποτιμά υπερβολικά το χάρισμα –όπως ανέφερε πρωτύτερα, ότι δηλαδή λαλεί μυστήρια, και ότι λαλεί στον Θεό, και ότι οικοδομεί τον εαυτό του, και ότι προσεύχεται με το πνεύμα, αντλώντας όχι μικρή παρηγοριά από αυτά– το ίδιο κάνει και εδώ, λέγοντας: Εσύ βέβαια καλώς αναπέμπεις ευχαριστία, διότι φθέγγεσαι κινούμενος από το Πνεύμα· εκείνος όμως, καθώς δεν ακούει τίποτα ούτε κατανοεί τα λεγόμενα, στέκεται χωρίς να δέχεται πολλή ωφέλεια.

Η αγάπη τότε εξυψώνεται πολύ και γίνεται πιο σφοδρή. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. «Να επιδιώκετε την αγάπη.» Διότι έχουμε απόλυτη ανάγκη να τρέξουμε προς αυτήν. «Να επιθυμείτε με ζήλο τα πνευματικά χαρίσματα, και περισσότερο το να προφητεύετε.» Για να μη νομίσει κανείς ότι γι' αυτόν τον λόγο εισήγαγε τον λόγο περί αγάπης, για να σβήσει τα χαρίσματα, γι' αυτό πρόσθεσε, λέγοντας: Να επιθυμείτε με ζήλο τα πνευματικά. Κάνει λοιπόν σύγκριση των χαρισμάτων και υποβιβάζει το χάρισμα των γλωσσών, δείχνοντας ότι από μόνο του ούτε εντελώς άχρηστο είναι, ούτε όμως και πάρα πολύ ωφέλιμο. «Διότι εκείνος που μιλάει με γλώσσες, δεν μιλάει σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό· επειδή κανείς δεν τον καταλαβαίνει, αλλά με το πνεύμα λέει μυστήρια. Εκείνος όμως που προφητεύει, απευθύνει στους ανθρώπους λόγια οικοδομής, παρακλήσεως και παρηγοριάς. Εκείνος που μιλάει με γλώσσες, οικοδομεί τον εαυτό του· ενώ εκείνος που προφητεύει, οικοδομεί την Εκκλησία.» Το να μιλάει κανείς στον Θεό, το παρουσιάζει ως κάτι σπουδαίο, αλλά το να μην οικοδομείται η Εκκλησία, ως κάτι μικρό. Διότι αυτό επιδιώκει παντού, την οικοδομή των πολλών. «Θέλω δε όλοι σας να μιλάτε με γλώσσες, αλλά περισσότερο να προφητεύετε. Διότι ανώτερος είναι εκείνος που προφητεύει, παρά εκείνος που μιλάει με γλώσσες.» Για να μη νομίσουν ότι από φθόνο προς αυτούς υποβιβάζει τις γλώσσες, διορθώνοντας την υποψία τους, λέει αυτό: «Εκτός εάν τα διερμηνεύει, ώστε η Εκκλησία να λάβει οικοδομή.»

πθʹ. Εκείνος που, από ζήλο για τα πνευματικά χαρίσματα, επιδίωξε την αγάπη και την κατέκτησε, δεν αρκείται στο να μιλά μόνο στον εαυτό του μέσω της προσευχής και της ανάγνωσης για δική του οικοδομή· διότι αυτός που μιλά με τη γλώσσα μόνο στον Θεό μέσω προσευχής και ψαλμωδίας, οικοδομεί τον εαυτό του, όπως λέει ο Παύλος· αλλά, σύμφωνα με αυτόν, επιθυμεί διακαώς και να προφητεύει, για την οικοδομή της Εκκλησίας του Θεού, δηλαδή να διδάσκει στον πλησίον την εφαρμογή των εντολών του Θεού, και πώς πρέπει να σπεύδει για να ευαρεστήσει τον Θεό. Διότι, σε τι θα μπορούσε να ωφελήσει κάποιους αυτός που μιλά μόνο στον εαυτό του και στον Θεό, ως προεστώς διαρκώς μέσω προσευχής και ψαλμωδίας, εάν δεν μιλήσει και στους υποτακτικούς του, είτε με αποκάλυψη του Αγίου Πνεύματος, είτε με γνώση των μυστηρίων του Θεού, είτε με το προορατικό χάρισμα της προφητείας, είτε με διδασκαλία του λόγου της σοφίας του Θεού; Διότι ποιος από τους υποτακτικούς θα προετοιμαστεί για τον πόλεμο εναντίον των παθών και των δαιμόνων, εάν δεν δώσει σαφή και κατανοητό λόγο διδασκαλίας εγγράφως, ή και διά ζώσης φωνής; Όντως, εάν ο ποιμένας δεν επιδιώκει την οικοδομή του ποιμνίου του, ώστε να περισσεύει στον λόγο της διδασκαλίας και στη γνώση του Πνεύματος, δεν είναι ζηλωτής των χαρισμάτων του Θεού. Διότι με το να προσεύχεται και να ψάλλει μόνο με τη γλώσσα πολλά στο πνεύμα, δηλαδή προσευχόμενος με την ψυχή του, οικοδομεί τον εαυτό του, όμως ο νους του μένει άκαρπος, αν δεν προφητεύει με τον λόγο της διδασκαλίας και δεν οικοδομεί την Εκκλησία του Θεού.

Ομιλία ΛΣΤ'. Η ανάσταση των νεκρών ψυχών γίνεται από τώρα, ενώ η ανάσταση των σωμάτων θα γίνει κατά την ημέρα εκείνη. Και όπως οι αστέρες που είναι στερεωμένοι στον ουρανό δεν είναι όλοι ίσοι, αλλά διαφέρει ο ένας από τον άλλο στη λαμπρότητα και στο μεγαλείο, έτσι και στα πνευματικά, ανάλογα με το μέτρο της πίστεως, υπάρχουν βαθμίδες προκοπής στο ίδιο το Πνεύμα· ο ένας είναι πλουσιότερος από τον άλλο. Και η Γραφή λέγει ότι «εκείνος που λαλεί σε γλώσσα, λαλεί με το Πνεύμα του Θεού». Αυτός είναι πνευματικός, «αφού λαλεί προς τον Θεό, ενώ εκείνος που προφητεύει οικοδομεί την Εκκλησία»· αυτός έχει λάβει περίσσεια χάριτος. Διότι ο μεν «οικοδομεί μόνο τον εαυτό του», ενώ ο δε οικοδομεί και τον εαυτό του και τον πλησίον. Αυτό μοιάζει με τον κόκκο του σιταριού που σπέρνεται στη γη, και αυτός, από τη μία του καρδιά, παράγει πολλούς και διάφορους κόκκους. Και πάλι αυτά τα ίδια τα στάχυα, άλλα μεν είναι μεγαλύτερα, άλλα δε μικρότερα, όλα όμως συγκεντρώνονται σε ένα αλώνι, σε μία αποθήκη· και, μολονότι είναι διαφορετικά, από αυτά γίνεται ένας άρτος.