Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 14:20

Να θυμάσαι τη φοβερή κρίση του Θεού και την ντροπή εκείνων που πράττουν τα άτοπα. Και καταπολέμησε τον λογισμό σου και θα βρεις βοήθεια με τις προσευχές των αγίων και θα σε ελεήσει ο Θεός. Μην είσαι παιδί στη σκέψη, αλλά ως προς την κακία να είσαι νήπιο, ενώ στη σκέψη να είσαι τέλειος. Αδελφέ, πρόσεχε τον εαυτό σου, πώς πρόκειται να παρουσιαστείς στον Θεό. Αμήν.

Και θα υπάρξουν (λέει) σημεία και τέρατα στον οίκο του Ιακώβ. Από αυτά τα παιδιά που αναγεννήθηκαν από τον Χριστό, θα επιτελεστούν δυνατά σημεία και τέρατα στον οίκο του Ιακώβ. Παιδιά ήταν οι Απόστολοι, όντας νήπια ως προς την κακία· οι οποίοι αρχικά, λαλώντας με γλώσσες, αν και απλοί άνθρωποι και Γαλιλαίοι, κατέστησαν σε όλους φανερή την έλευση του Πνεύματος, και την κατανομή των χαρισμάτων που έγινε σε αυτούς, και τον μερισμό των γλωσσών.

Σε εμάς όμως ο Παύλος λέει: «Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο φρόνημα, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, και στο φρόνημα να γίνεστε τέλειοι». Διότι το να φρονεί κανείς λιγότερο από ό,τι πρέπει, και να υπολείπεται του αναμενόμενου στην επίτευξη της αληθινής γνώσης, παρότι έχει φτάσει στην ηλικία του άνδρα και δεν είναι πλέον έφηβος και άμυαλος, αλλά έχει ήδη φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, δεν είναι καθόλου αγιοπρεπές· είναι δε αναμφίβολο ότι θα επιφέρει δυσκολοεξάλειπτη βλάβη σε όσους ριζώσει εντελώς. Β. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, διότι μιλάς ορθά. Α. Θέλεις λοιπόν αυτά να τα αφήσουμε προς το παρόν όπως έχουν, και να προχωρήσουμε αντιπαραβάλλοντας την αλήθεια απέναντι στην αχαλίνωτη γλώσσα τους; Β. Και βέβαια. Διότι αυτό είναι μάλλον καλύτερο. Α. Το αίτιο λοιπόν και το αιτιατό, όρους που δεν ξέρω από πού τους πήραν και μας τους αναφέρουν - διότι ασφαλώς δεν θα πουν ότι προέρχονται από τη θεία Γραφή - τι ακριβώς εννοούν με αυτούς; Β. Μα μόλις πριν άκουσες να λέγεται ότι το αίτιο είναι πάντοτε κατά κάποιον τρόπο προγενέστερο στη νόηση και στην ύπαρξη από το αιτιατό· και ότι το γεννών δεν θα μπορούσε ποτέ να γεννήσει χωρίς πάθος και απορροή. Και προβάλλοντας αυτά τα επιχειρήματα, ανακήρυξαν τον Υιό κατώτερο από τον Πατέρα, και αξίωσαν να είναι δεύτερος και τρόπον τινά οψιγενής, διαδίδοντας ίσως ανόσια ότι ακόμη και η ίδια η γέννηση δεν είναι αληθινή, και συκοφαντούν τη γνήσια προέλευση από την ουσία. Α.

Αλλά και ένα μικρό παιδί, λέει, θα τους οδηγήσει, δηλαδή θα βρίσκονται υπό την καθοδήγηση δασκάλων και παιδαγωγών, οι οποίοι δεν έχουν νου πικρό και κακόβουλο, αλλά μάλλον απλό, και είναι σαν νήπια ως προς την κακία, αλλά σοφοί στον νου. Τέτοιοι είναι όλοι όσοι εν Χριστώ έχουν τον θείο θησαυρό μέσα σε πήλινα σκεύη, και έχουν την καρδιά τους ελεύθερη από δυστροπία και φαυλότητα, και δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα νεογέννητα παιδιά.

μιας ζωής απαλλαγμένης από πονηριά και φιλοδοξία· διότι έχει ανυστερόβουλο φρόνημα, ανόθευτη καρδιά και βρίσκεται σε απλότητα λογισμών. Δεν αγαπά τη φιλοδοξία, δεν γνωρίζει τον τρόπο της οποιασδήποτε υπεροχής, αλλά ούτε και αποφεύγει να φαίνεται ότι μειονεκτεί. Έχει πολλή γαλήνη στον νου και στην καρδιά, που πηγάζει από την απλότητα και την ακακία. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε κάποτε στους αγίους Αποστόλους, ή μάλλον σε όλους όσοι τον αγαπούν: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν δύνασθε να εισέλθετε στη βασιλεία του Θεού». Το τι σημαίνει, όμως, το να μεταστραφεί κανείς και να εξομοιωθεί με τα παιδιά, το διασαφηνίζει γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, ενώ στο μυαλό να γίνεστε τέλειοι». Και πάλι κάποτε, όταν του έφερναν βρέφη κάποιες γυναίκες, και έπειτα οι μαθητές τις εμπόδιζαν, είπε: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται σε μένα· διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Εκείνους που είναι τέτοιοι τους δέχεται και τους αγαπά και τους θεωρεί άξιους να τους έχει κοντά του, καθώς επέλεξαν να έχουν το δικό του φρόνημα· διότι είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Βεβαίως, οι μαθητές δεν επέπλητταν τα βρέφη από φθόνο, αλλά μάλλον αποδίδοντας τον πρέποντα σεβασμό στον δάσκαλο, και τρόπον τινά αποτρέποντας τις περιττές ενοχλήσεις. Ο Χριστός, όμως, λέγοντας: «Διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών», δεν θέλει να είμαστε ασύνετοι, αλλά να είμαστε νήπια ως προς την κακία, και τέλειοι ως προς τη φρόνηση. Διότι το βρέφος, γνωρίζοντας είτε ελάχιστα είτε απολύτως τίποτα, εύλογα θα μπορούσε να απαλλαγεί από την κατηγορία της φαυλότητας και της πονηρίας. Με αυτά αρμόζει να εξομοιωνόμαστε και εμείς, ζώντας βίο απλό και απαλλαγμένο από πονηρία. Πρέπει, όμως, να είμαστε τέλειοι στη φρόνηση, έχοντας σταθερό τον νου, ώστε να γνωρίζουμε με σαφήνεια ποιος είναι ο Θεός των όλων, και να απομακρυνόμαστε από τα διαβολικά σκάνδαλα. Διότι αυτός είναι ο όρος της αληθινής φιλοσοφίας, το να είναι κανείς άπλαστος σε συνδυασμό με τη σύνεση. <Τον ρώτησε κάποιος άρχοντας, κ.τ.λ.> (A f. 244, D f. 60) Ο αναφερόμενος εδώ άρχοντας, θεωρούμενος ως κάποιος ακριβής τηρητής, νόμισε ότι μπορούσε να ελέγξει τον Χριστό, θεωρώντας ότι αψηφούσε την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή και ότι εισήγαγε δικούς του νόμους. Προσέρχεται, λοιπόν, και υποκρίνεται ότι χρησιμοποιεί ευγενικά λόγια· διότι τον αποκαλεί διδάσκαλο, τον ονομάζει αγαθό και υπόσχεται ότι θέλει να γίνει μαθητής του. Επειδή, όμως, ρωτούσε για να τον πειράξει, εύλογα Εκείνος, ο οποίος συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του λέει: Εάν δεν έχεις πιστέψει ότι είμαι Θεός, πώς μου αποδίδεις όσα αρμόζουν μόνο στην ύψιστη φύση, και αποκαλείς αγαθό εκείνον που έχεις νομίσει ότι είναι άνθρωπος σαν και εσένα;

Νομίζοντας δε πως ήταν όχλος, οι μαθητές τα εμπόδιζαν. Εκείνος όμως τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, λέει, και μην τα εμποδίζετε να έρχονται προς εμένα· διότι σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών.» Και επειδή κάποτε δημιουργήθηκε ανάμεσά τους και ο διαλογισμός, ποιος άραγε είναι μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών· διότι έτσι μας το αναφέρει ο σοφός ευαγγελιστής: πήρε, λέει, ένα παιδί, το έστησε στη μέση και είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν αυτά τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Και το τι σημαίνει να μεταστραφούμε και να επιδιώκουμε να εξομοιωθούμε με τα παιδιά, το αποσαφήνισε γράφοντας ο μακάριος Παύλος: «Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια· στο μυαλό όμως να γίνεστε τέλειοι.» Είναι λοιπόν βέβαιο ότι, εξαιτίας της ακακίας της θεότητας, ο Χριστός συμβολίζεται ως νήπιο.

Ότι η εν Χριστώ νηπιότητα των πιστών δεν είναι απορριπτέα από τον Θεό, αλλά η πολύ μικρή ηλικία είναι, τρόπον τινά, σύμβολο της εν Χριστώ απλότητας και της πνευματικής νηπιότητας. Διότι, όπως ακριβώς λέγαμε ότι σχετικά με τους πλέον μαχητικούς, ορθά και άμεμπτα έγινε η απογραφή από την ηλικία των είκοσι ετών και άνω, έτσι λέμε ότι σαφές σημείο της εν Χριστώ νηπιότητας θα αποτελούσε ο χρόνος από ηλικίας ενός μηνός. Κάτι τέτοιο λέει και ο Παύλος: «Αδελφοί, μη γίνεσθε παιδιά στη σκέψη, αλλά στην κακία να είστε νήπια, ενώ στη σκέψη να γίνεσθε τέλειοι». ΠΑΛΛ. Να θεωρήσουμε λοιπόν ότι θα γίνουμε μέτοχοι μαζί με τους αγίους σε εκείνα τα οποία οι ίδιοι κατόρθωσαν για τον εαυτό τους, αγωνιζόμενοι γενναία και έχοντας καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να ευδοκιμήσουν; ΚΥΡ. Βεβαιότατα, εάν βέβαια οι ίδιοι είναι πράγματι γεμάτοι από θεία χαρίσματα, έχοντας κερδίσει το δώρο με κόπους και ιδρώτα και έχοντας διέλθει από αμέτρητους αγώνες· γεμίζουν δε και εμάς από όσα τους έχουν δωρηθεί εξαιτίας της αγάπης του Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος προσφωνούσε κάποιους από τους πιστούς: «Διότι επιθυμώ σφόδρα να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα». Ή μήπως δεν θεωρείς ότι η άμεμπτη και αλάνθαστη γνώση περί του Θεού, και η ακριβής κατανόηση σε όλα τα άριστα πράγματα, αποτελεί ουράνιο δώρο και πνευματικό χάρισμα; ΠΑΛΛ. Ναι. Εφόσον πράγματι αυτό είναι ζωοποιό.

Οι δύο δαμάλεις, νομίζω, αποτελούν τύπο των δύο λαών, οι οποίοι συνέτρεξαν σε έναν προερχόμενο και από τους δύο, καθώς Εκείνος που υπάρχει για εμάς και μαζί μας, τους συνδέει στην πνευματική ενότητα μέσω της πίστης. Και πάλι, ισάριθμοι κριοί και αμνοί, καθώς και τράγοι όχι λιγότεροι, υποδηλώνουν το πλήθος των πιστών, το οποίο συγκεντρώθηκε στην πέμπτη, λέγω, περίοδο, κατά την οποία έλαβε χώρα η έλευση Εκείνου που λέει: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Ως προς αυτούς που πίστεψαν, μέσω των κριών σημαίνεται η τελειότητα της φρόνησης και η αρτιότητα της νοητής ηλικίας, προφανώς της εν Χριστώ, ενώ μέσω των αμνών σημαίνεται η απλότητα και η ακακία. Διότι, λέγει, «Αδελφοί, μη γίνεσθε παιδιά στο φρόνημα, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, και στο φρόνημα να γίνεσθε τέλειοι»· μέσω δε των τράγων που προσφέρονται για την αμαρτία, σημαίνεται το ότι υπάρχει πάντοτε ανάγκη καθαρισμού και άφεσης των σφαλμάτων. Γι' αυτό ακριβώς διδαχθήκαμε να λέμε στις προσευχές: «Άφες ημίν τα παραπτώματα». Διότι δεν υπάρχει καιρός κατά τον οποίο να μην είναι αναγκαίο σε όσους έχουν πραγματικά ορθό φρόνημα και γνωρίζουν την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης να αναβοούν: «Παραπτώματα τις συνήσει;» και, «Εκ των κρυφίων μου καθάρισόν με». Αυτό αποτελεί πνευματική θυσία, η οποία αναδίδει ευωδία στον Θεό για τη σωτηρία των ψυχών μας. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ.

«Και οι γιοι του Καάθ κατά τους δήμους τους, ο Αμράμ και ο Ισσαάρ, ο Χεβρών και ο Οζιήλ· και οι γιοι του Μεραρί κατά τους δήμους τους, ο Μοολί και ο Μουσί. Αυτοί είναι οι δήμοι των Λευιτών σύμφωνα με τους οίκους των πατριών τους.» Παρατήρησε λοιπόν, ω Παλλάδιε, προπάντων και το εξής. Διότι η παρατήρηση είναι λεπτή. Ο μεν λοιπόν λαός απογραφόταν από την ηλικία των είκοσι ετών και άνω, επειδή, νομίζω, η νομική ακρίβεια δεν θεωρούσε άξιο να καταγραφεί στο βιβλίο του Θεού το ακόμα αδύναμο και αδρανές. Διότι αυτό που σφύζει από ζωή και βρίσκεται ήδη στην πνευματική ακμή του, εύλογα θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στους καταλόγους των αγίων. Ο νόμος, επομένως, χρησιμοποιεί τη σωματική ηλικία ως μια εύστοχη προτύπωση της πνευματικής, και καθόριζε ως εκλεκτό το γένος που βρισκόταν στην ακμή του, ενώ προσπερνούσε το ανώριμο, το ασθενές και το ακόμα παιδαριώδες, χωρίς να το καταγράφει στο ιερό βιβλίο. Όσον αφορά όμως τους Λευίτες, η απογραφή έγινε από την ηλικία του ενός μηνός· διότι ο Δεσπότης των πάντων αποδέχεται με πολλή χαρά την εν Χριστώ νηπιότητα των εκλεκτών του, όπως ακριβώς και τη σύνεση. Διότι το να διαπρέπει κανείς και στα δύο είναι εξαίρετο, εννοώ στη σύνεση και στην κατά Χριστόν απλότητα. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, και στο μυαλό να γίνεστε τέλειοι.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Επομένως, η απλότητα των αγίων είναι ευπρόσδεκτη.

«Άγιο θα είναι για τον ιερέα πάνω στο στήθος του επιθέματος, και πάνω στον βραχίονα του αφαιρέματος, και μετά από αυτά θα πιει ο ευγμένος κρασί. Αυτός είναι ο νόμος για εκείνον που έκανε την ευχή, ο οποίος θα τάξει το δώρο του στον Κύριο για την ευχή του, ανεξάρτητα από το τι θα βρει το χέρι του σύμφωνα με τη δύναμη της ευχής του, την οποία θα έχει ευχηθεί σύμφωνα με τον νόμο της αγνείας». Διότι, αφού αποβάλει τρόπον τινά το βάρος της μωσαϊκής ιστορίας και της λατρείας που συνίσταται σε τύπους και σκιές, απαλλάσσοντας τον νου του σαν από κάποια μακριά και βαριά κόμη, εκείνος που οφείλει στον Θεό την ευχή για την ανάγκη του εξαγνισμού του, και έχοντας σαν τρίχα που αναβλαστάνει την αληθινά αγνοποιό γνώση και παιδεία των θεσπισμάτων του Χριστού, θα είναι άγιος και ιερός, και επιπροσθέτως αξιαπόδεκτος. Και θα προσφέρει τον εαυτό του ως οσμή ευωδίας στον Θεό, και θα αναθέσει σαν δεκτή θυσία την ένδοξη και άμωμη λαμπρότητα του βίου του. «Διότι θα προσφέρει», λέει, «το δώρο του, έναν αμνό ενός έτους, για ολοκαύτωμα, και μία αμνάδα επίσης για την αμαρτία, και βεβαίως και έναν κριό για θυσία σωτηρίου, και ένα καλάθι με άζυμα ζυμωμένα με λάδι, και άζυμα λάγανα αλειμμένα με λάδι». Και διαμέσου μεν του αμνού θα μπορούσε ευλόγως να νοηθεί η εν Χριστώ νηπιότητα αυτού που προσφέρει τη θυσία, ενώ διαμέσου του κριού η τελειότητα ως προς τον νου και την καρποφορία. «Διότι, αδελφοί», λέει, «μη γίνεστε παιδιά στον νου, αλλά στην κακία να είστε νήπια, και στον νου να γίνεστε τέλειοι».

Λαμβάνουμε επίσης και κουκούλιο· αυτό είναι σύμβολο της ταπεινώσεως. Διότι τα μικρά και άκακα νήπια φορούν κουκούλια, ενώ ο ώριμος άνθρωπος δεν φορεί κουκούλιο. Εμείς λοιπόν το φορούμε γι' αυτόν τον λόγο, για να είμαστε σαν νήπια ως προς την κακία, όπως λέει ο Απόστολος: «Να μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά να είστε σαν νήπια ως προς την κακία». Τι σημαίνει όμως το να είναι κανείς σαν νήπιο ως προς την κακία; Το νήπιο που δεν έχει κακία, εάν ατιμαστεί, δεν οργίζεται, και εάν τιμηθεί, δεν κενοδοξεί· εάν κάποιος του πάρει τα πράγματά του, δεν θλίβεται· διότι συμπεριφέρεται ως νήπιο απέναντι στην κακία· δεν εκδικείται εμπαθώς, ούτε διεκδικεί δόξα.

Του ιδίου εις την Υπαπαντήν του Κυρίου, και εις την Θεοτόκον, και εις τον δίκαιον Συμεώνα. Εκείνος που υψώνεται στα μεσούρανα με τον στοχασμό των επουρανίων, εκείνος που πετάει ψηλά με την περιφρόνηση των επιγείων, ο Παύλος, ο θεόληπτος νους, η χριστοκίνητη γλώσσα, η ωραιότατη γραφίδα του οξυγράφου γραμματέως, που καλλιγράφησε για την Εκκλησία τα δόγματα της αλήθειας, το θεοχάλκευτο βέλος στο χέρι του Δυνατού, που κατάφερε καίριο πλήγμα στην καρδιά του κοσμοκράτορα του σκότους, η αστραπή που έλαμψε από την Ιερουσαλήμ και περίγυρα μέχρι το Ιλλυρικό, ή μάλλον μέχρι τα πέρατα της γης, η διαυγέστατη και μεγαλόφωνη φωνή της θείας βροντής μέσα στον μυστικό τροχό του Ευαγγελίου, το οποίο κύλησε σε όλη την οικουμένη· αυτός, μιλώντας σαν από τα ίδια τα άδυτα του παραδείσου, όπου έγινε αυτήκοος μάρτυρας άρρητων ρημάτων· ή μάλλον σαν από τον ίδιο τον υψηλό και επηρμένο θρόνο της δόξας, όπου παρίσταται· ετοιμάζοντας έντιμη προπομπή για την παρούσα αγία και Δεσποτική εορτή, προς υποδοχή του Βασιλέως της δόξης· σαν μια μυστικότατη σύγκλητο, προετοιμάζει τον λαό της Εκκλησίας, το βασίλειο ιεράτευμα, παρατεταγμένο κατά κάποιον τρόπο σε σειρές, διατάσσοντας την τάξη, τον ρυθμό και την αρμονία της ευπρεπούς πολιτείας, και λέει: Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στη σκέψη, αλλά να είστε νήπια ως προς την κακία· στη δε σκέψη να γίνεστε τέλειοι.

Διότι η εξάσκηση των νοερών αισθήσεων σε αυτά, μέσω της αποχής και της αποξένωσης από τα αντίθετά τους, έχει από τη φύση της την ιδιότητα να κατεργάζεται τη νηστεία που επαινείται από τον Θεό· και έτσι μας δίδεται η δυνατότητα να κατορθώσουμε, αφενός μεν να παραμένουμε νήπια ως προς την κακία, αφετέρου δε να φθάνουμε στην τελειότητα της κατά Θεόν φρονήσεως.

Πού βρίσκονται, λοιπόν, αυτοί που ισχυρίζονται ότι όλα τα όντα κοινωνούν με αυτήν, επειδή τα πάντα μετέχουν του Θεού; ΘΕΟΤ. Ας χαθούν αυτοί· διότι, όντες παιδαριώδεις στη διάνοια, αλλά νεανικοί στην απείθεια και την αναίδεια, νηπιάζουν, όπως φαίνεται, στο μυαλό, αλλά όχι στην κακία. Εγώ όμως νομίζω ότι αντιλαμβάνομαι από τα όσα ειπώθηκαν τώρα, πώς ο Θεός λέγεται ότι είναι και μεθεκτός και αμέθεκτος ως προς την ουσία Του.

ΥΜΒ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Τι σημαίνει: «Να γίνεστε παιδιά στο φρόνημα.» Και εκείνο που είπες, το βρίσκω σύμφωνο με όσα σου έγραψα προηγουμένως, ότι δηλαδή, όπως έγραψε ο πάνσοφος Παύλος, δεν πρέπει να γίνεστε παιδιά στο φρόνημα, αλλά να είστε νήπια στην κακία, και στο φρόνημα να είστε τέλειοι. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν, αν δεν απομακρύνουμε την κακία και δεν γίνουμε νήπιοι ως προς την αγνεία, είτε να φτάσουμε στην τελειότητα του φρονήματος είτε να αναδειχθούμε σε άνδρα τέλειο, σε εργάτη ακαταίσχυντο.

Και να κατευθύνει την κρίση. [κώδ. φ. 3 α] Κατευθύνει δε κάποιος την κρίση, έχοντας λάβει τη θεία χάρη πριν από όλα τα άλλα· διότι από τον Θεό κατευθύνονται τα διαβήματα του ανθρώπου· εφόσον είναι θνητός, πώς θα μπορούσε να κατανοήσει τις δικές του οδούς; Για να δώσει στους άκακους πανουργία. [κώδ. φ. 4 α] Τι λες; Θέλεις να κάνεις πανούργο τον άκακο; Αλλά ας δούμε ποιον εννοεί ως άκακο: τον απλό, τον απόνηρο, αυτόν που δεν έχει ακόμη πείρα του κακού· διότι σε αυτόν ταιριάζει κατεξοχήν να είναι σοφός, αφού ως πανουργία ονομάζει τη σύνεση· επειδή αυτός θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς. Ή, επειδή ο άπειρος από κακοήθεια υποπίπτει στις πανουργίες των κακόηθων εξαιτίας της απλότητάς του, πρέπει, προφυλασσόμενοι από την πανουργία των πονηρών, να γίνονται ακέραιοι ως προς τον εαυτό τους, αλλά απέναντι σε αυτούς που τους επιβουλεύονται να είναι φρόνιμοι σαν τα φίδια. Διότι λέγει, να είστε νήπια ως προς την κακία, ενώ ως προς τον νου να γίνεστε τέλειοι. Ως «άκακους» εννοεί εκείνους που προσέρχονται στον Θεό με απλή και άκακη καρδιά.

Ομιλία ΛΣΤ'. Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στη σκέψη, αλλά στην κακία να είστε σαν τα νήπια, ενώ στη σκέψη να γίνεστε τέλειοι. Α'. Εύλογα, μετά από την εκτενή επιχειρηματολογία και την απόδειξη, χρησιμοποιεί τον λόγο με μεγαλύτερη σφοδρότητα και με πολλή επιτίμηση, και αναφέρει ένα παράδειγμα κατάλληλο για το εξεταζόμενο θέμα. Διότι και τα παιδιά μένουν έκθαμβα και εντυπωσιάζονται με τα μικρά πράγματα, ενώ για τα πάρα πολύ μεγάλα δεν τρέφουν τόσο μεγάλο θαυμασμό. Επειδή, λοιπόν, και αυτοί, έχοντας το χάρισμα των γλωσσών, νόμιζαν ότι κατέχουν τα πάντα, αν και αυτό ήταν το τελευταίο από τα άλλα χαρίσματα, γι' αυτό λέει: Μην γίνεστε παιδιά, δηλαδή μην είστε ανόητοι εκεί που πρέπει να είστε συνετοί, αλλά να είστε νήπια και απλοί εκεί όπου υπάρχει αδικία, όπου υπάρχει κενοδοξία, όπου υπάρχει έπαρση· διότι εκείνος που είναι νήπιο ως προς την κακία πρέπει παράλληλα να είναι και φρόνιμος. Όπως ακριβώς, δηλαδή, η φρόνηση όταν συνοδεύεται από την κακία δεν μπορεί να θεωρηθεί φρόνηση, έτσι και η απλότητα όταν συνοδεύεται από την ανοησία δεν μπορεί να θεωρηθεί απλότητα.

Αλλά όπως ακριβώς τα παιδιά, όταν στερούνται αυτά εδώ κλαίνε, ενώ εκείνα ούτε καν ξέρουν πώς να τα επιθυμήσουν· το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με πολλούς από αυτούς που θεωρούνται άνδρες. Γι' αυτό λέει: «Μη γίνεστε παιδιά στη σκέψη». Αγαπάς τα χρήματα, πες μου, και δεν αγαπάς τον πλούτο που παραμένει, αλλά τα παιδικά παιχνίδια; Έπειτα, αν μεν δεις κάποιον να θαυμάζει ένα μολύβδινο νόμισμα και να σκύβει για να το μαζέψει, τον κατακρίνεις για τη μεγάλη του φτώχεια· εσύ όμως, που συγκεντρώνεις πράγματα πιο ευτελή από αυτά, συγκαταλέγεις τον εαυτό σου ανάμεσα στους πλουσίους; Και πώς θα μπορούσε αυτό να είναι λογικό;

Διότι, λέει, «γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί, εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του». Σε άλλο σημείο αναφέρει και τον τύπο του σταυρού, λέγοντας τα εξής: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και προσθέτει με κάθε ακρίβεια τα όσα τόλμησαν να κάνουν οι στρατιώτες: «Διότι μοίρασαν», λέει, «τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και σε άλλο σημείο πάλι αναφέρει ότι Του πρόσφεραν και ξύδι: «Διότι μου έδωσαν», λέει, «για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Επομένως, οι μεν προφήτες, πριν από τόσα πολλά χρόνια, προλέγουν και για το δικαστήριο, και για την καταδίκη, και για εκείνους που συσταυρώθηκαν μαζί Του, και για τη διανομή των ιματίων, και για τον κλήρο που έπεσε σε αυτά, και για πολλά άλλα ακόμη — διότι δεν είναι αναγκαίο να τα παραθέσουμε όλα τώρα, ώστε να μην κάνουμε τον λόγο μακροσκελή. Αυτός, όμως, που είναι ανώτερος από όλους εκείνους, άραγε αγνοούσε όλα αυτά; Και πώς θα μπορούσε να έχει λογική κάτι τέτοιο; Και για ποιον λόγο δεν έλεγε: «Εσύ είσαι αυτός που έρχεται στον Άδη;», αλλά απλώς: «Αυτός που έρχεται;» Καίτοι αυτό θα ήταν πολύ πιο γελοίο από τούτο. Διότι ισχυρίζονται μερικοί: «Γι' αυτό τα έλεγε αυτά, ώστε, αφού πάει κι εκεί, να κηρύξει». Σε αυτούς είναι κατάλληλη η ευκαιρία να πούμε: «Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια». Διότι ο μεν παρών βίος είναι καιρός πνευματικής πολιτείας, μετά δε τον θάνατο υπάρχει η κρίση και η κόλαση.

Επιτρέψτε μου να σας πω τώρα, βρίσκοντας την κατάλληλη ευκαιρία: Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στη σκέψη, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια.

Θέλετε να εξηγήσω στην αγάπη σας για ποιο λόγο φοβόμαστε τον θάνατο; Δεν μας έχει τρώσει ο έρωτας για τη βασιλεία, ούτε μας έχει ανάψει ο πόθος για τα μελλοντικά αγαθά· ειδάλλως θα περιφρονούσαμε όλα τα παρόντα. Διότι εκείνος που φοβάται διαρκώς τη γέεννα, ποτέ δεν πρόκειται να φοβηθεί τον θάνατο. Επιτρέψτε μου, αδελφοί, να σας απευθύνω τώρα με την κατάλληλη ευκαιρία τούτο: Μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε σαν τα νήπια. Διότι και τα μικρά παιδιά τα μεν προσωπεία τα φοβούνται, τη φωτιά όμως δεν τη φοβούνται, αλλά εάν τύχει να τα κρατά κάποιος στην αγκαλιά του δίπλα σε λυχνοστάτη με αναμμένο λύχνο, απλώνουν απερίσκεπτα το χέρι τους στον λυχνοστάτη και στη φλόγα· και έτσι, ενώ τρέμουν ένα ευκαταφρόνητο προσωπείο, δεν φοβούνται την αληθινά φοβερή φωτιά. Θέλεις να αναφέρω και μία άλλη αιτία για την οποία φοβόμαστε τον θάνατο; Δεν ζούμε με ακρίβεια, ούτε έχουμε αγαθή συνείδηση· διότι, εάν είχαμε, τίποτα δεν θα μας φόβιζε: ούτε ο θάνατος, ούτε η απώλεια των χρημάτων, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια.

Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στο φρόνημα, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, και, απαλλάσσοντας εκείνους που έχουν κυριευθεί από φόβο γι' αυτά από την άκαιρη τούτη αγωνία, διδάξτε τους τι πρέπει να φοβούνται και να τρέμουν: όχι τη συγκεκριμένη κιβωτό, αλλά το να φθείρουν τον ναό του Θεού με τις μεταβάσεις τους εκεί, με τη συνείδηση που ρέπει προς τον Ιουδαϊσμό, με αυτήν την άκαιρη τήρηση τύπων. Διότι, όπως λέει, όσοι αναζητείτε τη δικαίωση μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη.

«Ευχαριστώ τον Θεό μου, που λαλώ γλώσσες περισσότερο από όλους σας· αλλά στην Εκκλησία». Για να μη φανεί ότι επικρίνει επειδή τάχα στερείται το χάρισμα, λέει αυτό. «Προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, ώστε να κατηχήσω και άλλους». Δηλαδή, κατανοώντας αυτά που λέω, και έχοντας την ικανότητα να τα ερμηνεύσω και σε άλλους. «Παρά μύρια λόγια σε ακατάληπτη γλώσσα». Διότι αυτό, λέει, έχει μόνο τον χαρακτήρα της επίδειξης, ενώ το άλλο προσφέρει πολλή ωφέλεια. «Αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά στην κακία να είστε νήπια, ενώ στο μυαλό να γίνεστε τέλειοι». Διότι και τα παιδιά μένουν με το στόμα ανοιχτό μπροστά στα μικρά πράγματα, ενώ για τα πάρα πολύ μεγάλα δεν αισθάνονται τόσο μεγάλο θαυμασμό.

Επειδή, λοιπόν, και αυτοί, έχοντας το χάρισμα των γλωσσών, νόμιζαν ότι κατέχουν τα πάντα, παρότι αυτό ήταν κατώτερο από τα άλλα, γι' αυτό λέει: «Μη γίνεστε παιδιά στη σκέψη»· δηλαδή, μην είστε ανόητοι εκεί όπου πρέπει να είστε συνετοί. Αλλά να είστε νήπια και άκακοι εκεί όπου υπάρχει κενοδοξία, εκεί όπου υπάρχει έπαρση.

Αυτός είναι, νομίζω, ο σκοπός του δεσποτικού λόγου, και έτσι ερμηνεύεται, ότι «εάν δεν μεταστραφείτε και γίνετε σαν τα παιδιά» και δεν περιφρονήσετε όλα τα επίγεια και δεν μισήσετε ολόψυχα κάθε αμαρτία και δεν κλάψετε προς τον Θεό, όπως το παιδί προς την ίδια του τη μητέρα, «δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Όμως «μη γίνεστε παιδιά στη σκέψη», λέει ο μακάριος Παύλος, «αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, ενώ ως προς τη σκέψη να γίνεστε τέλειοι». Εμείς όμως μάλλον πράξαμε το αντίθετο και στην κακία γίναμε τέλειοι, ενώ στη σκέψη αποδειχθήκαμε νήπια. Διότι η σοφία και η φρόνηση δεν κρίνονται από την ηλικία, αλλά οπωσδήποτε χαρακτηρίζονται από τα έργα.

Αλλά αυτός ο λόγος, ο οποίος επιλύει την απορία με βάση τα ιδιώματα της παραβολής και της ομοίωσης, χωρίς να απομακρύνεται εντελώς από την πιο καθολική έννοια των παραβολών και των ομοιώσεων, δύναται να διευκολύνει την επίλυση πολλών άλλων ζητημάτων με τον προαναφερθέντα τρόπο. Ο λόγος όμως που πρόκειται να ειπωθεί, στο μέτρο που εξετάζει τα πράγματα και τα ρήματα με μεγαλύτερη ακρίβεια από την προταθείσα θεωρία, σε ανάλογο βαθμό περιορίζει την επίλυση, καθιστώντας την ειδική για ένα μόνο ζήτημα. Επομένως, ο όρος «παιδία» είναι διττός στους ιερούς μας χρησμούς: διότι λέει «αφήστε τα παιδιά και μην τα εμποδίζετε να έρθουν προς εμένα», και χωρίς να απέχει από την ίδια έννοια, «εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Έπειτα, «αδελφοί, μη γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά να είστε νήπια στην κακία». Ώστε η έννοια του παιδιού θα μπορούσε να είναι διττή, ή μάλλον και τριττή, εφόσον ο Παύλος, σοφός όσο κανείς άλλος στα θεία και στα ανθρώπινα και γνωρίζοντας να εφαρμόζει τις κατάλληλες λέξεις στις πιο συγγενείς έννοιες, διακηρύσσει: «επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν συμμετάσχει σε σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου». Διότι είναι φανερό ότι το «παιδίον» εδώ δεν δηλώνει ούτε το απλό και άκακο και απαλλαγμένο από κακία, ούτε βέβαια το ασύνετο και ευμετάβολο στη διάνοια, αλλά επισημαίνει απλώς την ανθρώπινη φύση.

Επειδή, όπως λένε, αυτοί δέχονται με χαρά και χωρίς επιτίμια όσους προσχωρούν σε αυτούς από την Ορθοδοξία (αλίμονο), θα έπρεπε λοιπόν και εμείς να στεφανώνουμε τους αρνητές του Χριστού και να τους αποδίδουμε τιμές, όπως εκείνοι σε κάποιους δικούς τους. Αδελφοί, σας παρακαλώ, μην γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά να φτάνετε στην τελειότητα μέσω της αληθινής επίγνωσης.

Αυτά δε τα λέγω, επειδή παρατηρώ ότι γίνονται μεταξύ σας φλυαρίες και φιλονικίες, ταραχές και παροξυσμοί, και αγανακτήσεις· αλλά όχι σε όλους· ερωτώ δε, αδελφοί, από ποιες αιτίες έχουν δημιουργηθεί; Από πουθενά αλλού, όπως εγώ νομίζω, παρά μόνο από το ότι δεν έχετε το έργο της ταπεινώσεως. Σας παρακαλώ, λοιπόν, όπως λέει ο απόστολος: να μη γίνεσθε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια· μη φλυαρείτε για πράγματα χωρίς καμία χρησιμότητα· μήτε, θέλοντας να επιβάλετε τους ισχυρισμούς σας, να ρητορεύετε και να μωρολογείτε, προβάλλοντας το ένα και το άλλο και κατακρίνοντας. «Ποιος είναι», λέει, «ο άνθρωπος που θέλει ζωή, που αγαπά να δει καλές ημέρες;» Αυτός που ρώτησε, ο ίδιος και απαντά.